Dildiy - (ድልድይ)
22 February 2026 11:46
የመጀመሪያው ጠዋት...
የካንቲኗ ንጽሕና እንከንየለሽ ነው... ሞገስ አለው... የዕቃው አቀማመጥ፣ የጠረጴዛና ወንበሩ አደራደር፣ የክፍሉ ጠቅላላ ድባብ፣ መዓዛው የመብላት አምሮትን ይቀሰቅሳል... የእናት ቤት ያስረሳል... [እዚህ ሌላ እናት አለች...]
በኮይሻ ካንቲን ውስጥ መመገብ የራበውን ሆድ ከምግብ ጋር ከማገናኘትም በላይ ረቂቅ ነው... መንፈስህ ይረካል... ዓይንህ ውበት ይሞላል... ምላስህ የጣዕም ጥጉን ይደርሳል...
በማይቋረጥ ትህትና፣ በማይበላለጥ አክብሮት፣ በማይሰክን ብርታት፣ ሰርክ አዲስ በሆነ ትጋት መስተንግዶ ይጠብቅሃል...
ሌላ ቀን ከሰዓት...
ሰው እንዴት ሁሌና ለሁሉም ሰው መልካም ይሆናል?... ሰው እንዴት በማይናጠብ ትህትና ከሄደ ከመጣው ጋር ይዋባል?... ምን ዓይነት ልብ ነው ይሄ?... ምን ዓይነት ርቀት ነው የምር?...
ሁሉን ወዶ፣ በሁሉ ተወዶ መገኘት ልምድ ይወልደዋልን?... በየሰው ልብ ውስጥ ያለ ልዩነት ቦታ ማግኘት ሰውነት ይቀርጸዋልን?... አይመስለኝም - ይሄ አንዳች ዓይነት መንፈሳዊ ተውህቦ ያለው ተፈጥሮአዊ ልገሳ ነው...
ኮካ ይህ ብርቅ ጸጋ በተግባሯ ላይ ብቻ ሳይሆን በሁለንተናዋ ላይ ፈስሶላታል... እያየችህ ባልሆነ ጊዜ እንኳ የእናትነት መንፈሷ ይረብብሃል... ካንቲኑ በሰው ተሞልቶ ባለበት ሁኔታ እንኳ ሁሉም ሰው እንደ ሃጃው የሚገነዘበው ስሜት ከየእንቅቡ ይደርሳል...
ብዙዎቻችን በዚህ የስሜት ከፍታ የምናውቀው እናታችንን ብቻ ነው... ኮካን ያዩ ሰዎች ደግሞ ለሁሉም እናት መሆን የተቻላት ስለመሆኗ በግልጽ ይመሰክራሉ...
የሆነ ቀን ምሽት...
ያ ቀኑን ሙሉ በነዲድ ፀሐይ ሲጣፋ፣ ከብረት ጋራ ሲላፋ፣ ከኮንክሪት ጋር ሲጋፋ፣ በዳገት ቁልቁለቱ ሲገፋ የሚውልን ባለሙያ አስቡት...
የዛለ ጡንቻውን፣ የደከመ ገላውን፣ የተበተነ ሃሳቡን በአዕምሮአችሁ ሳሉት... ምን አበርትቶት ነው ታዲያ ወደ ስራ የሚመለሰው?... ምን ፈውስ ሰጥቶት ነው መሳሪያውን ዳግም የሚያነሳው?...
የብርታቱ አንዱ ምንጭ የኮካ ማዕድ ነው... ሰዓት ደርሶ ወንበር ሲስብ፣ ትንፋሽ ወስዶ ኮካን ሲያስብ - ልቡ የማይረሰርስ፣ በሚቀርብለት ማዕድ የማይፈወስ የለም...
እርሷ ንድፍ ከሚያወጡ መሃንዲሶች፣ ከሚገነቡ እጆች እኩል ለቦታው ቁልፍ ነች... በዚያች የ NASA ጽዳት ሰራተኛ ንግግር ውስጥ ካየናት ደግሞ 'የኃይል ማመንጫ ግድብ እየገነባች ነው'... ግድቡ ሜጋዋቶችን ያመነጫል - እርሷ ሰብዓዊነትን ትረጫለች...
ከመጀመሪያው ቀኔ ጀምሮ እንዳስተውላት የሚያደርግ ሞገሷን ለመገንዘብ አልሰነፍኩም... ለነገሩ እንዴትስ ይቻለኛል?... የኮካ ጸባይ እኮ የማይደብቁት ፀሐይ ነው... ለሁሉ ይታያል...
በፊት ገጿ ላይ በሚበራ የፈገግታ ፀዳል እንዳዩዋት ያውቋታል... በእጇ ሙያ በምግቧ ጣዕም፣ በሙያ ያደንቋታል... ብሉ ጠጡ ስትል በድምጽ፣ እንደ እናት ይለይዋታል...
____
የመጨረሻው ቀን...
ተግባራችን ተፈጽሞ መለየታችን ግድ ሆነ... ቁርሳችንን በልተን ስንወጣ ልንሄድ መሆኑን ሰማች... ከኩሽናዋ ስትሮጥ ወጥታ በቆዘመ ልብ አናገረችን...
'ልትሄዱ ነው እንዴ?'
'አዎን' መከፋቷ ተጋብቶብን
'ስንቅ ሳልቋጥርላችሁ?' ከፋት
___
አንድ ቀን፣ ይመስለኛል ቁርስ እየበላን ነው፤ እንክብካቤዋ ከልክ በላይ ሲሆንብኝ፣
'እናት እኮ ነሽ' አልኳት
'ነኝ እኮ ታዲያ - ልጆች አሉኝ' አለችኝ... ለእኛ እናት መሆኗን መቀበል ከብዷት
'ልክ ነሽ፣ እዚህም ግን ልጆች ወልደሻል' አልኳት - የመልካም መንፈሷ ተቋዳሽ መሆናችንን ላስታውሳት...
___
ለመንገድ ብላ የቀረቀበችልንን ሁሉ መኪናችን ላይ ጫንን... ተሰናብተናት ጉዞ ጀመርን...
ብዙ፣ ብዙ፣ ብዙ ራቅን...
ዓይኖቿ ዓይኔ ላይ ተመላለሱብኝ፣ እናትነቷ፣ ሩህሩህነቷ፣ የፊቷ ገጽታ፣ ዓይኔ የሚያየውም - ልቤ የሚረዳውም ሁሉነቷ፣ እንደ ጽላሎት እንደተከተለኝ ገባኝ...
ሰው ጠግቦ የበላ የማይመስላት - እናት!...
ሁሉን የምትስብ - መፍቀሬ ሰብ...
ሁሉ የሚወዳት - ሒሩት!...
____
አንዳንዴ እጃችን ላይ ኖሮ በቅጡ ያልተገነዘብነውን ጣዕም፣ ውጣ ውረዳችንን ሳይሻ በቀላሉ የተከሰተልንን ጥቅም for granted እንወስዳለን... እንደነገሩ እንተዋለን... 'ምን አዲስ ነገር አለው?' ብለን እናሳንሳለን... እንዲህ እያልን በጎ ልቦችን እንሰብራለን... ውብ ጅምሮችን እንገድላለን...
____
አንድ ነገር ልለምናችሁ...
ቅን ልቡ ለሚነካችሁ - ለእርሱ፣ ቅን ልቧ ለሚያርሳችሁ - ለእርሷ ይህንን የደግ ሰው ሃቲት ላኩለት/ላት... አንዲት ነፍስ ተውባ ልባችንን ደስ ስታሰኘን ካላመሰገንን ሌሎች ደጎች አይፈጠሩም፣ ውቦቹም በውብነታቸው አይጸኑም... አጋጣሚ ፈልገን 'አበጀህ ጎሽ' ካላልን፣ ምክንያት ሽተን ካላደነቅን የየልቦቻችን በረሃማነት የሰደድ ምንጭ ሆኖ ያጠፋናል...
____
ይህ ማስታወሻ - በየነፍሳችን ደጀ ሰላም ድንገት ተከስተው የደስታችንን ማድጋ ለሞሉ፣ በመኖር አንድ ቀን ለአፍታ ሳቃችን ሰበብ ለሆኑ ሰዎች መዘከሪያ እንዲሆን ተጫረ...
____
@
Читать полностью…
Dildiy - (ድልድይ)
19 February 2026 19:42
🗣️
.
.
.
ያላዩህ ያዩህ'ለት
.
.
.
“If a man is called to be a street sweeper, he should sweep streets as Michelangelo painted, or Beethoven composed music, or Shakespeare wrote poetry.
He should sweep streets so well that all the hosts of heaven and earth will pause and say, 'here lived a great street sweeper who did his job well'.” ~ Martin Luther King Jr.
____
"አንድ ሰው መንገድ ጠራጊ ነው ከተባለ... ሚካኤልአንጀሎ ረቂቅ ስዕሉን ሸራ ላይ በሚያትምበት ውበት፣ ቤትሆቨን ሙዚቃውን በሚያስማማበት ጥልቀት፣ ሼክስፒር ቅኔውን በሚያራቅቅበት ልኬት መንገዱን መጥረግ አለበት... ይህን ካደረገ የሰማይ አጋፋሪዎችም ሆኑ የምድር ተመላላሾች በዚያ ቆመው 'እዚህ ጋ ኃላፊነቱን በቅጡ የሚወጣ ጎበዝ መንገድ ጠራጊ አለ' ይላሉ"
____
❓ የአበርክቶህን ውበት የምትስልበት የአንተ ሸራ ምንድነው?... ተመልካቹን የሚያስደስት ያንተስ ውበት ወዴት ነው?... ልብህ ትረካበት ዘንድ የአንተ ግብር ምንድነው?...
____
✍️ ድብቁን ውበት ይገልጽ ዘንድ ግልጹን መጥረጊያ ለማንሳት አታመንታ... በሌለህበት ስላንተ ይመሰክር ዘንድ አጠራረግህን ከልብ አድርግ...
____
@
Читать полностью…
Dildiy - (ድልድይ)
08 February 2026 13:07
⭐️
የሚያየኝ እንደሌለ ባወቅሁ ጊዜ ዓይኖቼን በዕንባ ሞላሁ... የሚሰማኝ እንደሌለ ሲገባኝ በእሪታ ዙሪያዬን አናጋሁ... የሚጠይቀኝ እንደሌለ ስገነዘብ ከአውላላ ተንጋለልኩ...
እፎይ...
አንዳች ዕዳ ከውስጤ ሲመነጨቅ ተሰማኝ...
ቆይታዬ በረዘመ ቁጥር ተመስጦዬ እየጠጠረ ሄደ... ያለሁበትን ስዘነጋ የጨረቃ ወግ ከበደ...
ይገርማል...
ዘግይተው ካለሁበት የደረሱ ሁሉ እብድ ነው ብለው ይሸሹኝ ነበር...
በምሽቱ ፍካት፣ በጨረቃ ውበትና በከዋክብት ንፃት የተመሰጡ ዓይኖቼን ሊያስተውል የፈቀደ አልነበረም - ከእርሷ በቀር...
ፍቃዴን ሳትጠይቅ፣ ለልብሷ ሳትጠነቀቅ፣ ስለ ትውውቃችን ሳትጨነቅ መጥታ ጎኔ ተንጋለለች...
እኔኑ መሰለች!!...
የሙዚቃው ምት አልተረበሸም... የምሽቱ ወግ አልተናጠበም... ይልቁን ታደመችበት... ሳትደናገር አዜመችው... ከደረሰችበት ቀጠለችው... አብራኝ ዘመረች...
[ዜማውን እንዴት አወቀች?... ስንኙን እንዴት አለችው?... እስከዚያች ቀን ድረስ የኔ ብቻ አልነበረምን?...]
ጨረቃ ደስ አላት... ከዋክብትም አረገዱ...
ሆኖም...
የእንግዳዬ ብርሃን ያፈካው ዙሪያዬን ሲመለከቱ በዚያ መቆየት እንደሌለባቸው ገብቷቸው ነበር...
ይሄኔ... ልቤ ወደ ጆሮዬ አስግጋ እንዲህ አንሾካሸከች...
"ልቧን ወድጄዋለሁ፤ ምታችን ሲጣጣም ተሰምቶኛል..."
ልቤን አመንኳት... ዓይኖቼ ወደ ውስጤ ማየት መጀመራቸውን አስተውዬ ነበርና...
____
@
Читать полностью…
Dildiy - (ድልድይ)
25 January 2026 18:30
.
.
.
እናም...
እንዲሁ እየተፎጋገርን ሌላ መስከረም ይጠባል... እንዲሁ እያስመሰልን ሌላ ክረምት ይመጣል... ማልገጥ ትትርና እንደሆነልን መሰንበቻው ይቆጥራል...
ልቦቻችን እየተዋወቁ በአንደበት ልክ እንካካዳለን... ተግባራችን ጮሆ እየተናገረ በቃል ድርድር ትጉህ እንመስላለን...
ከእያንዳንዱ እንቅስቃሴ ትርፍ እንዲቆየን፣ በእያንዳንዱ ተሳትፎ ጥቅም እንዲጎበኘን የተሰባሰብን ከንቱዎች ሆነን ሳለ ከእኛ በላይ አሳቢ የሌለ ያህል መድረክ እንሞላለን...
ባቡራችን ወዴት እንደሚሄድ ግድ ስለማይሰጠን እንደ ተሳፋሪ አንጠይቅም... የየግል መነሻ እንጂ የጋራ መዳረሻ እንደሌለን እያወቅን ለተሳፋሪ ወንበር አንለቅም...
አንዳንዶቻችን ባቡሩ በልኩ እንዳይሄድ የምንጎትት ፉርጎ ነን... ሹፌሩ ልፍጠን ሲል 'እንዴት ተደርጎ!' እንላለን...
አንዳንዶቻችን በ locomotive ድክመት ፍጥነታችን የተገታ ምስኪናን ነን... አካሄዳችን ልክ አይደለም ስንል 'ዝም በሉ!' እንባላለን...
ከነዚህ የባስነው ደግሞ ለውጥ የማይሸተው Locomotive እና የማይሞቅ የማይበርደው Cargo ሆነን ሳለ እየሄድን ነው እያልን እንደነፋለን...
አይጓዙም እንዳንባል ስንንከላወስ እንታያለን፤ 'የት ደረሳችሁ?' ስንባል መልስ አጥተን እናፈጣለን...
ዥንጉርጉር ነን...
አንዳንዴ የተለያየ የሃሳብ ግዛት ውስጥ ካሉ ሰዎች ጋር የጋራ ሕልም ለማዋለድ የሚደክም ምስኪን መስሎ ይሰማኝና በኔዬ ተስፋ እቆርጣለሁ...
አንዳንዴ ከራሳቸው የሚበልጥ፣ ከዘመን ልኬታቸው የሚጠልቅ ሃገራዊ ሕልም ለማዋለድ የደከሙትን አስብና እበረታለሁ...
አንዳንዴ ደግሞ ካሳካሁት ይልቅ የማስበው መግዘፍ ያደክመኛል... ከሰራሁት ይልቅ ልሰራ የተገባው መብለጥ ያሳፍረኛል... መፍጠን በምችልበት ጊዜ መጎተቴ መሄድ በማልችልበት ወቅት ለተሰማኝ ድባቴ ምክንያት መሆኑን ማወቅ ያጸጽተኛል...
ከዚህ ሁሉ በላይ ግን...
.
.
.
ያለቦታዬ ቦታ ይዤ 'ተቀምጫለሁ' ማለቴ ያሳምመኛል...
____
[ካልተቋጨ የግል ማስታወሻ የተቆነጠረ...]
____
@
Читать полностью…
Dildiy - (ድልድይ)
04 January 2026 20:50
.
.
.
በቋንቋ በኩል ስናጮልቅ...
.
.
.
እንደ እንግሊዝኛ ግን አምባገነን ቋንቋ አለ?... የምሬን እኮ ነው... ያልሆነውን ሁሉ አሁነን እንድንጠራው፣ የሌለውን አለህ እንድንለው የሚያስገድድ፣ የመጨረሻ አምባገነን ቋንቋ ነው...
ምሳሌ ልስጥህ፤
Book - ይሄ አሁን ምኑ ነው 'ቡክ' የሚመስለው?... ቋንቋው እኮ 'ቡ' የሚባል ፊደል የለውም... 'ክ' የሚል ፊደልም ወልዶ አያቅም... ጭራሽ እኮ አራት ፊደል ነው የያዘው... እንዴት ብሎ ነው በሁለት ድምጽ ብቻ የሚወከለው?... B ሁለት O ጠቅልሎ 'ቡ' እንዲባል፣ K ያለ ስሙ ስም ፈጥሮ 'ክ' እንዲሰኝ የፈቀደው ማን ነው?...
ሌላም ነገር አለ... 'BU' ለምሳሌ 'ቡ' ነኝ ሲል ብዙ ጊዜ ሰምተሃል... Bullet ሲደመጽ 'ቡሌት' የሚሆነው ለዚያ ነው... የሚገርመው ግን እኒሁ ፊደላት ዞር ብለው 'በ' ካልተባልን ሲሉም ገጥሞሃል... Butterfly እንዲሉ...
ነገሬ በቅጡ እንዲመጣልህ እነዚህን አራት ፊደላት ተመልከት - 'Ough'...
Enough - “ኢናፍ”፣ Though - “ዶ”፣ Tough - “ታፍ” እንዲሁም Through - “ትሩ” ተብሎ ይነበባል... አራቱም ቃላት አንድ ዓይነት የመጨረሻ ፊደል ቢኖራቸውም የሚነበቡት ግን በአራት የተለያየ ድምጽ ነው... ይህ የሚሆነው በምን ሂሳብ ነው ታዲያ - በአምባገነንነት ካልሆነ...
Read - ድሮ ድሮ “ሪድ” ብለን ነበር የምንለው... ዛሬ ደግሞ “ሬድ” ሆኗል... Red ምን ተብሎ ይሆን?... ፊደሉ አንድ ነው፣ ድምጹ ግን ተቀይሯል...
Lead - “ሊድ” ሲባል ብረት (ንጥረ ነገር ነው)... ራሱ Lead “ሌድ” ሲባል ደግሞ መመራት ይሆናል... ተመሳሳይ ፊደል፣ የተለያየ ትርጉም... Colonel በትክክሉ ሲነበብ “ኮሎኔል”
ነው፤ ልክ የሚያስብለው ግን “ከርነል”
ሲባል ነው... Queue አምስት ፊደል ያለው ቃል ነው... ሲደመጽ ግን አንድ ብቻ ይሆናል - “ኩ”... ሌሎቹ ፊደላት ምን ያደርጋሉ ታዲያ?...
አዎን...
This is not about English. This is about how agreement quietly replaces truth.
የማወራህ ስለ ፊደል አምባገነንነት አይደለም፣ ስለ ጅምላ ስምምነት እንጂ... ስለ ፊደል ድምጾች አይደለም፣ እውነትን እየደፈጠጠብን ስላለው መንጋነት እንጂ...
___
'ብዙሃን ልክ ናቸው' የሚል ስሁት መረዳት ፈጥረናል... 'ተለምዷል' የሚልን ስንፍና መሞገት ትተናል... እየሆነ ያለን ነገር በልኩ ለመመዘን ባለመፍቀድ ተረታ ተረቱን በ'ልክነት' ካባ አጎናጽፈናል... አንጠይቅም፣ አንፈትንም፣ አናናጽርም፣ ለአፍታ እንኳ ከተሰመረው ፈቅ አንልም...
ምሳሌዎቹን ካስተዋልካቸው እንግሊዝኛ ቋንቋ በራሱ እውነት አይፈጥርም... የቋንቋ ተጠቃሚዎቹ የኛ ስምምነት ነው እውነት የሚመስል ነገር የሚፈጥረው... በሌላ አገላለጽ አንድ ነገር ትክክል ስለሆነ አይደለም እንደ ትክክል የምንቀበለው፤ ስለተስማማንበት እንጂ...
ጭፍን ስምምነት ደግሞ በእውነት ላይ የሚጫን ጭቆና ነው... አስገድዶ ሃቂቃን ካድ የሚል አምባገነን ብቻ ነው... ሰዎች በአንድ ነገር ሲስማሙ
ያልሆነ ይሆናል...
የሌለ ይኖራል...
የተሳሳተው ትክክል ይባላል...
ስምምነት በፈጠረው ጫና ውስጥ ስትወድቅ ታዲያ ነገሩ ልክ አለመሆኑን ከመቀበል ይልቅ ልክነቱን ለማስረገጥ ብዙ ርቀት ትጓዛለህ... አገባብ፣ አናባቢ፣ ተናባቢ፣ ድምጸት ወዘተ የሚሉ ቅቦችን ትጠቀማለህ...
___
እንግዲህ በቋንቋው መስኮት ውስጥ ዓለሚቱን ተመልከታት... ያነበርነውን ስርዓት ገምግም... መስተጋብራችንን ሁሉ ፈትሽ... እውነት ብዙኅን ስለሚቀበሉት ቅጥፈት ሲባል በየመዳረሻው ትደፈጠጣለች... 'እነከሌ' ስላሉት ብቻ እውነትነቷን ታጣለች...
በዙሪያህ ያለው ሲስተም function የሚያደርገው በእውነት ነዳጅ አይደለም፣ በስምምነት ግዳጅ እንጂ... ብዙ ሰው የሚከተለው የፈተነውን አስተሳሰብ አይደለም፣ በደመነፍስ ያጸደቀውን እንጂ... በገባው ልክ እንዳይኖር ይሉኝታ የደፈቀውም ቀላል አይሆንም...
ስምምነት ጅምላዊነት ይጫነዋል... ከእውነት ፍለጋ ይልቅ ለስሜት ምላሽ ሰጪ ሆኖ መቅረብ ይቀናዋል... ስምምነቱ ስላለ ብቻ ልክነት፣ ብዙዎች ስለተቀበሉት ብቻ እውነትነት አለው ማለት ግን ያስቸግራል...
በሕግ ስርዓት ውስጥ ትናንት 'ልክ' የነበሩ ነገሮች ዛሬ 'ወንጀል' ሲሆኑ አይተሃል... የነገሩ ተፈጥሮ ስለተቀየረ ግን አይደለም - ሕግ አውጪዎች እንዲያ ስለተስማሙ እንጂ... (ፊደሎቹ ሳይቀየሩ ድምፃቸው እንደተቀየረው ማለት ነው)
በማህበረሰብ ውስጥ እያሉ እንደሌሉ የምንቆጥራቸው ብዙ ሰዎች አሉ... ከመኖራቸው እንገለገላለን - ግን አንሰማቸውም፤ ከድካማቸው እናተርፋለን - ፍላጎታቸውን ግን ከግምት ውስጥ አንከትም... የወል ስምምነቱ ያገለለውን ሁሉ በጸጥታ እናልፋለን... (ፊደሎቹ እያሉ Silent ተብለው እንደሚዘለሉት ማለት ነው)
ጊዜ
የእጃችን ላይ 'ሰዓት' የቀን ጅማሬና ፍፃሜን ይወስናል... የስራና የእረፍት 'ጊዜ' ገደብ ያበጃል... ግና የኛ አካል (body) ስለ ሰዓት አያውቅም... ጭራሽ ዩኒቨርሱ ላይ ጊዜ ኖሮ አያውቅም... ማሕበረሰቡ ጊዜን የሚለካው በስምምነት እንጂ በተሞክሮ አይደለም...
ድንበር
በካርታ ላይ የተጫሩ መስመሮች ሀገር ይሰራሉ... የአንድ እርምጃ ወደፊት ወይም ወደኋላ መሆን ሕጋዊነትና ሕገወጥነትን ይበይናል... ምድሪቱ ላይ እነዚያ መስመሮች የሉም... ስምምነት ግን አንብሯቸዋል...
ባለቤትነት
'ይህ መሬት የኔ ነው' ወይም 'ያ ወንዝ የነእከሌ ነው' ሲባል እናውቃለን፤ ብለንማል... የለየለት ደግሞ 'የወንዜ ልጅ' ብሎም ያዜማል... በተፈጥሮ ውስጥ ግን ስም ተለጥፎለት የተገኘ አንዳችም ነገር የለም... እንኳን 'የኛ' የምንለው ሊኖረን እኛም የኛ ሆነን አናውቅ... በመንጋ ስምምነት ግን ባለቤት ፈጥረናል...
ገንዘብ
አንዲት ቁራጭ ወረቀት በሕልውና ላይ ትወስናለች፣ መስተጋብር ትበይናለች፣ መደብ ትለያለች... እውነት ለመናገር ስምምነታችን ከፈጠረላት አቅም ነጥለን ካየናት ለመፃፊያ እንኳ የማንመርጣት ዥጉርጉር ወረቀት ናት... ዓለሚቱ ግን ጽድቅና ኩነኔዋን፣ ክፋትና ደግነቷን፣ ክብርና ውርደቷን ከዚሁ ወረቀት ትሰራለች...
ማዕረግ
ሰዎች ስለራሳቸው ከመናገራቸው በፊት title ስለነርሱ ይናገራል... የሆኑትን ከልሎ ያልሆኑትን ይሰብካል... ቃሉ ታዛዥ ይፈጥራል፣ ቃሉ አዛዥ ያደርጋል... ስለ ማዕረግ ስምምነት አዋቂና ታዋቂ ይምታታል... ማዕረግ የሌለው ጠቢብ በጊዜያዊ ስም ይዋጣል...
ትምህርት
የምስክር ወረቀት የብቃት ማረጋገጫ ይሆናል... የክላስ ውጤት የመረዳትን መጠን ይለካል... መማር ነጥብ ያስቆጥራል... ጥበብ ግን grade የላትም... ማሕበረሰብ በጠቢብ ልኬት ላይ ስምምነት የለውም...
ሌላም ብዙ ነገር...
___
መቋጫው ግን ምን መሰለህ?...
የያዙትን መፈተን፣ የደረሱበትን መጠየቅ፣ የተስማሙበትን መፈተሽ ብልህነት ነው... ከዚህ ሁሉ በላይ ግን ስለ ብዙሃን እምነት እውነትን እንዳልጨቆኗት ማረጋገጥ የአስተውሎት ከፍታ ነው...
ጸሐፊው እንዳለው...
“Whenever you find yourself on the side of the majority, it is time to pause and reflect.” ~ Mark Twain
___
@
Читать полностью…
Dildiy - (ድልድይ)
02 January 2026 08:03
.
.
.
ለመያዝ የዘረጋ ካልቆመ፣ ለመጨበጥ የሰነዘረም ካልፈጠነ - በያዥና ተያዥ መሐል ፍላጎት ተፈትኗል...
.
.
.
ያልነበረ አይኖርም!!...
____
@
Читать полностью…
Dildiy - (ድልድይ)
24 December 2025 17:39
ሰላም ወዳጆች...
___
መጽሔታችን ቀለም በሰዓቷ ከች ብላለች... ቅጽ ፩ ቁጥር ፮ እትምን በዚህ ሊንክ ታገኛላችሁ...
👇
@
ለምታውቋቸው ጋብዟት፤ ለጥበብ አፍቃሪያን ጠቁሟት...
ቻናሉን ተቀላቀሉ!!
ይህን ስለምታደርጉ እናመሰግናለን 🙏
Читать полностью…
Dildiy - (ድልድይ)
12 December 2025 08:05
.
.
.
'ለፈረሰ ቤት ብርሃን ምኑ ነው?' አትበይኝ፤ ከብርሃኑ የሚያተርፍ እስካለ ድረስ...
___
@
Читать полностью…
Dildiy - (ድልድይ)
08 December 2025 12:23
ዶ/ር ጴሌ ዳሮታ ...
---
(ፍልስፍናን ከነነፃነቷ የኖራት፣ በልዩ ትወና የሰበካት አይረሴ ምሁር!)
-
በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ የፍልስፍና ትምህርት ክፍል ረዳት ፕሮፌሰር የነበረውን የጴሌ ዳሮታን (ዶ/ር) ህልፈት የሰማ ከቀድሞ ተማሪዎቹ አንዱ የሆነው ‹‹አሳፍ ኃይሉ›› በማኅበራዊ ትስስር ገጹ ስለ ጴሌ (ዶ/ር) ካሰፈረው ረዘም ያለ የታሪክ ማስታወሻ በጥቂቱ ቀንጨብ አድርጌ ወደ እኔው ጥቂት ትዝታ ለማለፍ ወደድኹ፤
የዕውቁን የፍልስፍና መምህራችንን የዶ/ር ጴሌ ዳሮታን ህልፈት ሰማሁ። ከልብ አዝኜያለሁ።
በእርግጥ ፔሌ ቀጥታ የእኔ አስተማሪ ሆኖ ባያውቅም፣ ዝናውን በመስማት ጉዱን ለማየት ከጓደኞቼ ጋር ከአንድም ሁለት ቀን በእርሱ ሌክቸር ክፍለጊዜ ገብቼ ሎጂክን እንደ መደሰቻ ሽቶ ተርከፍክፌ ነው የወጣሁት ብል ማጋነን አይደለም!
ጴሌ በጣም ቀልደኛ ሰው ነበረ። ስሙን በእንግሊዝኛ "Pelle" ብሎ ይፅፍና፣ ዕድሜ ለእንግሊዝኛ "ጴ" የሚል ፊደል ስለሌለው ስሜን ከጴሌ ወደ ፔሌ ቀየረልኝ — በማለት ያሳቀንን አልረሳውም!!
--
የፍልስፍና መምህሩን ጴሌ ዳሮታ (ዶ/ር) በጨረፍታ በእኔው ትውስታ!!
በአዲስ አበባ ዩኒቨርሲቲ ግቢ ፍልስፍናን ነፍስ ከዘሩበት ምሁራን መካከል በግንባር ቀደምትነት የሚጠቀስ ነው፤ በ1990ዎቹ አዲስ አበባ ተማሪ በነበርንበት ጊዜ የፍልስፍና ትምህርት ክፍል መከፈቱ ስለነበር ከሌላ የትምህርት ክፍል/ዲፓርትመንት እያስፈቀድን ጴሌ የሚያስተምርበት ክፍል እንማር ነበር፡፡
አንድ ወቅት ላይ ስለ እውነታ /what is Reality? / በሚል አርእስት የግሪክ ፈላስፋዎችና ጥልቅ አሳቢዎች /Philosophers and Great Thinkers የተናገሩት/የጻፉትን ሐሳብ እያስተማረን ሳለ፤ አብዛኛውን ጊዜ እንደሚያደርገው በሌክቸሩ መካከል አንድ ጥያቄ ለእኛ ለተማሪዎች እንዲህ ሲል አነሳ፤
‹‹እውነት ለእናንተ ምንድን ነው? ማነው?››
ተማሪዎች እርስ በርስ እየተያየን ዝምታን አሰፈንን… ‹‹በሉ እንጂ አይዞአችሁ ባትመልሱት አያሰቅላችሁም እኮ!›› ሲል ለማደፋፋር ሞከረ፡፡ ከጥቂት አፍታ በኋላ ከፊት ተቀምጦ የነበረ ተማሪ ፍርሃትና ሥጋት በቀላቀለ ድምፀት፤
‹‹ለእኔ እውነት ኢየሱስ ክርስቶስ ነው!›› ሲል መለሰ፡፡
ጴሌ፡- መላጣውን አሸት አሸት እያደረገ ‹‹አረ ባክህ… ተው እንጂ… ይሄኔ በእርሱ ዘመን ኖረህ ቢሆን ኖሮ ሲወገርና ሲሰቀል አንዱ ድንጋይ አቀባይ አንተ ትሆን ነበር?!›› ሲለው ክፍሉ በሣቅ አውካካ…
ከዚህ በፍርድ ወንበር ፊት ከተቀመጠው ከጲላጦስ፤ ‹‹እውነት ምንድ ነው?›› ጥያቄ ጋር በተያያዘ ጴሌ አንድ በገሃዱ ዓለም የሆነ ይሁን ወይም ራሱ የፈጠረው ይሁን ለጊዜው ትዝ ባይለኝም አንድ ታሪክ እንዲህ ሲል አወጋን፤
በናዚ ዘመን አይሁዶች በያሉበት እየታደኑ በመርዝ ጋዝ ሲያልቁ በነበረበት ክፉ ጊዜ አንዲት አይሁዳዊት እናት እና ልጇ ተደብቀው ይኖሩ ነበር፡፡ ይህቺ አይሁዳዊት እናት ለብቸኛው ልጇ እንዲህ እያለች ትነግረው/ታስተምረው ነበር፤
‹‹ልጄ እውነትን ውደድ፤ ሁሌም እውነት ተናገር!››
ታዲያ አንድ ወቅት ላይ የናዚ አሳሽ ወታደሮች በጥቆማ ወደ ቤታቸው ይመጣሉ፤ ወታደሮቹ በሩን ሲያንኳኩ ልጅ በሩን ይከፍታል፤ ልጁን በጥያቄ ያፋጥጡታል፤ ‹‹እዚህ ቤት ውስጥ አንተ ብቻ ነህ የምትኖረው?››
ልጅ ይመልሳል… ‹‹አይ እናቴም አለች ግን እናቴ በታችኛው ምሥጢራዊ ክፍል ውስጥ ነው ያለችው፤›› በማለት የናዚ ወታደሮችን እናቱ ወዳለችበት ይመራቸዋል፡፡
ወታደሮቹ እናቱን እና ልጁን ይዘዋቸው ሄዱ፤ የእናቲቱና የልጁ ዕጣ ፈንታ እንደ ወገኖቻቸው ሁሉ በመርዝ ጋዝ ጭስ ተቃጥሎ፣ ታፍኖና ተልብልቦ መሞት ሆነ…
ጴሌ፡- ታሪኩን ተርኮ ከጨረሰልን በኋላ የተለመደውን ጥያቄውን አስከተለ፤
‹‹ለመሆኑ ለዚህ የግፍ ሞት ተጠያቂው ማነው… እናት፣ ልጅ ወይስ የናዚ ወታደሮች?! ከመመለሳችሁ በፊት ጥቂት አስቡ ዝም ብላችሁ እንዳመጣላችሁ እንዳትመልሱ… ጎበዝ ‹‹F›› ለማግኘትም እኮ ትንሽ ማሰብ፤ ማሰላሰል ይጠይቃል…›› ዳግመኛ ክፍሉ በሳቅ ማዕበል ተናወጠ…
ጴሌ እንዲህ ዓይነት የፍልስፍና መምህር ነበር… ነፍሱ በጥበብ ፍቅር የነደደች…!!
ጴሌ ዳሮታ (ዶ/ር) ነፍስህ በሰላም ትረፍ!!
---
ጸሐፊ - ተረፈ ወርቁ (ወዳጄ ምስጋናዬ ይድረስህ) 🙏
—-
@
Читать полностью…
Dildiy - (ድልድይ)
01 December 2025 18:23
.
.
.
የኔነሽ፣
የኔነሽ፣
የኔነሽ ይሏታል
እርሷም ደስ ይላታል
የሁሉ መሆን ግን ምን ያደርግላታል?
.
.
.
የሁሉ የሆነ - እንዳይሆን ለማንም
ሁሉ ዘንድ የሞቀ - እንዳይገኝ የትም፤
ጸሐይ ነግራናለች - በዘለለት ልሳን
ሰርክ አዲስ እንግዳ - እኛ እንጂ ያልነቃን፤
በጠዋት ፈገግታ
በእኩለ ቀን ዋዕይ
ከባን ብትውልም፣
ጽልመት ሲገማሸር አታስተማምንም።
___
@
Читать полностью…
Dildiy - (ድልድይ)
25 November 2025 08:25
ሰላም ወዳጆች፤
ድልድይ - ቀለም ላይ አምደኛ ሆና ተከስታለች፤ ይህንን የጥበብ ብፌ ስጋብዛችሁ ደስ እያለኝ ነው...
___
ግቡ፣ Join አድርጉ፣ አዲሱን ቅጽ አንብቡ!!
___
ቀለም መጽሔት🗞️
ቅፅ 1 እትም 5
እያነበባቹህ ለወዳጅዎ ያጋሩ
ለሀሳብ አስተያየት
@
Telegram 👇❤️
@
Читать полностью…
Dildiy - (ድልድይ)
01 November 2025 19:24
🔔 Before the Drums Beat Again 🔔
Once upon a time, there was no Ethiopia and Eritrea.
There were only brothers — children of the same highlands,
breathing the same wind that rises from the Red Sea
and settles on the mountains.
The rivers did not know borders.
The mothers spoke the same lullabies.
The sky covered us all — without a passport.
But then came the shadow of lines drawn on the earth —
names that separated hearts, flags that replaced embraces.
And in the name of these lines,
thousands of young men and women offered their blood to the soil.
Still, the soil cried — not for victory,
but for the innocence lost.
Years later, the world rejoiced when the two brothers met again —
smiles, handshakes, hope.
The world said, “At last, the Horn of Africa breathes again.”
You both promised peace,
and the earth, weary from the echo of guns, finally rested.
Our Prime Minister received the world’s peace prize —
but more importantly,
our people received the peace itself.
Seven years passed.
Yet now, we hear the sound of old drums beating again.
Excellencies,
Before those drums awaken the ghosts of yesterday, please —
sit and talk.
Sit not as leaders of separate lands,
but as brothers who share one ancient wound.
History has already buried too many sons.
Must we dig new graves for the same reason?
A sea is not worth a single mother’s tear.
A port is not worth the trembling of a child
who hears warplanes in the sky.
The world does not need another headline of sorrow from the Horn;
it needs the light of wisdom from its cradle.
Yes — Ethiopia needs a gate to the sea.
And yes — Eritrea needs her sovereignty respected.
But more than that, both need each other.
The sea and the highlands are not enemies;
they complete each other —
like breath and heartbeat.
If you two meet,
not to debate, but to listen —
the Red Sea will calm its waves.
Trade will flow, families will unite,
and the wounds of decades will begin to heal.
But if the guns speak again,
no one will win —
except those who sell the bullets.
Please, for the sake of history yet to be written,
for the mothers who have already buried too much,
for the youth who dream of life, not war —
Sit and talk.
Let wisdom be your weapon.
Let love be your strategy.
Let peace be your legacy.
The Horn does not need heroes of war anymore.
It needs fathers of peace.
🕊️ May reason rise above rage,
and may love remember what history forgets.
____
@
Читать полностью…
Dildiy - (ድልድይ)
28 October 2025 19:42
.
.
.
ሰዎች በአንድም በሌላም መንገድ ሊጎዱህ ይችላሉ፤ የዝቅተኝነት ስሜት እንደሚያንገላታው ሰው ግን የሚያሳምምህ አይኖርም።
___
@
Читать полностью…
Dildiy - (ድልድይ)
26 October 2025 13:24
ትዝ አለኝ የጥንቱ...
[ያው እንደነገርኳችሁ የተወለድኩት በቅዳሴና አዛን መሐል ነው... የከተማው ትልቅ ደብርና ታሪካዊው ፈትኸል መስጅድ ጎረቤቶቼ ናቸው... በደብሩ ወገን ያለው ግድም - ገዳም ሰፈር፣ ከመስጅዱ ዙሪያ ያለው መንደር ደግሞ ነፃ ሰፈር ይባሉ ነበር... እርግጥ ዛሬ የሁለቱም ሰፈር ስሞች ለጥሪ ሲውሉ አይሰማም... በኔ ዘመንተኞች ዘንድ ካልሆነ በቀር... ]
ላወራችሁ የፈለግሁት ስለዚህ አይደለም... ከልጅነቴ ትዝታዎች በአንዱ ፈገግ ላስብላችሁ እንጂ...
___
ከዓመታት በፊት የሆነ ነው...
ቀኑ አርብ... የከተማዋ የገበያ ቀን ነው...
እንደተለመደው የደብሩ የማምሻ ጉባኤ እስኪጀመር ድረስ በግዙፍ ስፒከር መዝሙር ተከፍቶ ጥሪው ከየጓዳችን እየደረሰ ነው...
ይህን የማድረግ ተራ የደረሰው አንድ ጓደኛዬ የመዝሙሩን ካሴት ቴፑ ላይ ጥዶ የመቅደሱን በር ቆልፎ ወደ ከተማ ወጥቷል... [ቴፑ ለወቅቱ ዘመናዊ ቴፕ ነው - በራሱ ስለሚገለብጥ በእርሱ ቤት 'እደርሳለሁ' ብሎ ነው የራቀው...]
[ለዛሬ ልጆች ለማስረዳት - ካሴት ሁለት Side ያለው፣ በአንዱ ጎን 30 ደቂቃ፣ ሲገለበጥም ያንኑ ያህል ዜማ ተሸክሞ የሚዞር፣ ብዙ ጊዜ እስከ አስር የሚደርሱ ስራዎች የሚሸከፉበት የክር ጥቅል ነው... 😂😂😂]
ጓደኛዬ ከደብሩ ብዙ ርቋል...
የካሴትን ችግር ታውቃላችሁ መቼም...
ወይ የቴፑ "አልማዝ" ያልቅና ድምጹ ይነፋነፋል...
[አድገን እንደገባን 'አልማዝ' የሚባል ነገር የለም... Read head ነው የሚባለው... መቅጃው Record head፣ መደምሰሻው Erase head እንደሚባለው ማለት ነው...]
ወይ ደግሞ ቴፑ ክሩን ይጎለጉለውና የዜማውን ስልት ወደ ብዙ ድመቶች ጠብና አምባጓሮ ያሳድገዋል...
እርግጥ ያንለት ሁለቱም አልሆነም...
መዝሙሮቹ በየተራ ሲፈሱ ቆዩና ድንገት ምዕመናን ከየቤታቸው ብቻ የሚሰሟት የአንዲት ገናና ከያኒ ድምጽ በስፒከሩ ውስጥ ተንቆረቆረ... አስቱካ ነበረች...
"... ጠይም ዘለግ ያለ - የኮራው ደረቱ..."
ሰው ሁሉ በጥፊ የተመታ ያህል ጆሮው ጭው አለ... በተለይ የገዳም ሰፈር ልጆች ድንጋጤ ቅጥ አልነበረውም... ቤተክርስቲያኗ በጠላት ቁጥጥር ስር የዋለች ያህል ተሰማን... ጎዳናውን በአንድ ጊዜ ሞላነው... [በዚያው ቀን 'መዝሙሩ የማን ነበር?' ብንባል ማስታወስ የሚከብደን ሰዎች በአስቱካ ስርቅርቅ ድምጽ ጆሮአችን የነቃበት ሚስጢር ዛሬ ድረስ እንቆቅልሽ ይሆንብኛል...]
አስቱካ ቀጥላለች...
'እንዴ፣ አይዘጉትም እንዴ?' ሰው ሁሉ ወደ ቤተክርስቲያን አሻግሮ እያየ ይንቆራጠጣል... አንዳንዱም መላምት ይሰጣል... ያን ሰሞን 'ተሐድሶዎች ከቤ/ን ተባረሩ' የሚለው ዜና አልበረደ ኖሮ 'እነርሱ ናቸው፣ ሊያዋርዱን፣ በጠላት ሊያስቁብን...' ብቻ ብዙ ብዙ ተባለ... [በወቅቱ ሞባይል የለ ምናምን... ለማን ተደውሎ ይነገራል?] ብቻ ድንጋጤዎች አንዳንድ ጫጫታዎችን ዝም ስላሰኙ ሙዚቃው በብዙ ሰዎች የመሰማት ዕድል አገኘ...
አስቱካ ናኘች...
በዚህ መሐል ጓደኛዬ ከሄደበት ተመለሰ... እያለከለከ፣ ላቡን እያዘራ፣ ምላሱ ጉሮሮው ላይ እንዳትወተፍበት እየተጨነቀ ወደ ቤተ/ን ገሰገሰ...
አስቱካ ወደሌላኛው ሙዚቃ ተሻግራለች... [አጠቃላይ ክስተቱ 7 ደቂቃ ቢሆነው ነው... ሆኖም የ 7 ቀን ያህል ረጅም ነበር...]
ጓደኛዬ ደርሶ ዘጋው... እፎይ... [አስቱ በቁጥጥር ስር ዋለች]
[ወዳጄ እንደነገረኝ ቤተክርስቲያን ውስጥ የነበሩ ሰዎች ቴፑን ለመዝጋት ያላደረጉት አልነበረም... ግን በየት በኩል ይግቡ... 'ባልቦላ' እንዳያጠፉ ለቆጣሪው ጥንቃቄ ሲባል የተሰራው የጣውላ ቀፎ ተቆልፎ በየት ያግኙት?...]
___
ያን ዕለት ጓደኛዬ ብዙ ወቀሳና ትችት ወረደበት... [ቀድሞ ሌላ ሐይማኖት ይከተል ስለነበር 'ድሮስ' ምናምን ያሉትም አልጠፉም...]
የካሴቱ ቅድመ-ታሪክ ሲመረመር - የአስቴር አወቀ ሙዚቃዎች ስብስብ ሸክፎ ኖሯል ለካ... ሆኖም ተደምስሶ መዝሙር ሲቀዳበት ነባሩ ሙዚቃ የነበረው ርዝመት የክሩን ሰፊ ክፍል ይሸፍን ኖሮ ሳይደመሰስ የተረፈው ሙዚቃ ነው አየሩ ላይ የናኘው... [ካሴቱ ከ 20 ደቂቃ በላይ በመዝሙር ቢሸፈንም ቀሪ ቦታውን የያዘው ሙዚቃ አልጠፋም ነበር እንደማለት - መዝሙር ሲቀዳበት ከ Erase head የተረፈ...]
ያንለት ከወትሮው ቁጥሩ እጅግ የበዛ ሰው ቤተክርስቲያኒቱን አጥለቀለቃት... የብዙዎች የመገኘት ምክንያት ታዲያ የጉዳዩን ሰበብ መስማት ነበር... [ያን ሰሞን የከተማዋ የቡና ተርቲበኞች አቦል ቶናና በረካ የሚወራረደው በወዳጄ "ሥጋ" ነበር...]
____
አንዳንዴ... [የሰው ልጅ]
ተኩላ ማንነቱን ለመሸፈን በለበሰው የበግ ለምድ የከረመ ዓመሉን መደበቅ ሲያቅተው፣ አልያም ቂመኛ ልቡን ለመከለል ከፊቱ የሞላው አስመሳይ ፈገግታ ጨካኝ ማንነቱን መከለስ ሲሳነው ሳይ ይህን ገጠመኝ አስታውሳለሁ...
___
@
Читать полностью…
Dildiy - (ድልድይ)
19 October 2025 20:25
The Flame Without Separation
___
He did not preach;
he breathed love—
softly,
like dawn touching every face
without asking who they are.
When the land cracked
under the weight of names and tribes,
he stood in the middle—
not to divide,
but to remind us
that the middle is where Love hides.
His hands held silence
that could calm storms,
his eyes—
mirrors where strangers
remembered themselves again.
He called no one sinner,
no one pure.
He called all hearts
to return to the circle
where light knows no border.
Now he is gone,
yet not gone—
for love never dies,
it only changes form.
The flame he carried
has scattered among us—
each spark
a whisper saying,
“Be the love that remains.”
____
He reminded us that love is larger than any name, faith, or border.
Even after he’s gone, his light lives in every act of kindness we choose.
___
@
Читать полностью…
-