موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

16 September 2026 12:43

#اختصاصی

❗️دلارزدایی در بریکس؛ گام‌های کوچک برای تغییر یک نظم بزرگ

🖋️پریسا احتشام نیا، دانشجو دکتری مطالعات شبه قاره هند

هجدهمین اجلاس سران بریکس در دهلی‌نو را نمی‌توان صرفاً نشستی دیگر در تقویم دیپلماسی جنوب جهانی دانست. تصویب بیانیه دهلی‌نو در شرایطی که جنگ‌ها، تحریم‌های اقتصادی، تعرفه‌های تجاری و رقابت بر سر آینده نظم بین‌المللی شدت گرفته‌اند، نشان می‌دهد بریکس در حال عبور از مرحله طرح ایده‌های کلی درباره اصلاح نظام بین‌المللی به سمت ایجاد سازوکارهای عملی برای کاهش آسیب‌پذیری اعضای خود است. در این میان، مسئله دلارزدایی جایگاه ویژه‌ای دارد؛ اما آنچه در دهلی‌نو مشاهده شد، بیش از آنکه تلاش برای حذف فوری دلار باشد، حرکت به سوی کاهش وابستگی ساختاری به آن از طریق ارزهای ملی، زیرساخت‌های پرداخت مستقل و نهادهای مالی متعلق به جنوب جهانی است.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

14 September 2026 10:37

#اختصاصی

❗️بازآفرینی «کارتاز»: قمار هرمز و ظهور «مونتروی خلیج فارس»

🖋سانجوی جوشی

متن کامل یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

12 September 2026 14:43

#اختصاصی

❗️هند و معماری نوین بریکس ۲۰۲۶؛ دیپلماسی چندهمسو، توسعه پایدار و فرصت‌های راهبردی ایران

🖋️ گروه مطالعات آسیای جنوب شرقی و شبه‌قاره ایراس

ریاست هندوستان بر گروه بریکس در سال ۲۰۲۶ و میزبانی هجدهمین اجلاس سران در دهلی‌نو، در یکی از پیچیده‌ترین و سرنوشت‌سازترین مقاطع ژئوپلیتیکی معاصر رقم می‌خورد. بریکسِ توسعه‌یافته با دربرگیری نزدیک به نیمی از جمعیت جهان و سهمی حدود ۴۰ درصدی از تولید ناخالص داخلی جهانی (بر مبنای برابری قدرت خرید)، از یک مجمع صِرفاً اقتصادی فراتر رفته و به کانون بازتعریف حکمرانی جهانی، توسعه، فناوری، امنیت، فرهنگ و پایداری زیست‌محیطی بدل شده است.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

12 September 2026 08:52

#اختصاصی

❗️هجدهمین نشست بریکس: اهداف چین و ظرفیت‌های پیش‌روی ایران

🖋️ زکیه یزدان‌شناس، عضو هئیت علمی دانشگاه تهران و مدیر گروه مطالعات چین موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)

هجدهمین نشست سران بریکس در روزهای ۱۲ و ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶ در دهلی نو و به میزبانی هند برگزار می‌شود. هند در سال جاری ریاست دوره‌ای بریکس را بر عهده دارد و شعار این دوره را «ساختن برای تاب‌آوری، نوآوری، همکاری و پایداری[1]» تعیین کرده است. بریکس که در ابتدا با تمرکز بر همکاری میان اقتصادهای نوظهور شکل گرفت، در طول سال‌های گذشته دامنه فعالیت خود را به حوزه‌های متنوع اقتصادی، مالی، سیاسی، امنیتی، فناورانه و فرهنگی گسترش داده و با افزایش اعضا، به یکی از مهم‌ترین بسترهای همکاری میان کشورهای جنوب جهانی تبدیل شده است. در حال حاضر ۱۱ کشور شامل برزیل، روسیه، هند، چین، آفریقای جنوبی، مصر، اتیوپی، ایران، امارات متحده عربی، عربستان سعودی و اندونزی عضو این گروه هستند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

09 September 2026 13:59

#اختصاصی

❗تاجیکستان در سی‌وپنجمین سال استقلال؛ از تثبیت دولت ملی تا فرصت‌های تازه در روابط با ایران

🖊️ گروه آسیای مرکزی موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)

نهم سپتامبر، روز استقلال جمهوری تاجیکستان، تنها یادآور پایان حاکمیت اتحاد شوروی و شکل‌گیری یک دولت مستقل در آسیای مرکزی نیست؛ این روز را می‌توان نمادی از مسیری دانست که تاجیکستان طی ۳۵ سال گذشته برای تثبیت دولت ملی، عبور از یک دوره پرتنش داخلی، بازسازی ساختارهای اقتصادی و سیاسی و تعریف جایگاه خود در محیط متحول آسیای مرکزی پیموده است. تاجیکستان در سال ۱۹۹۱ استقلال خود را به دست آورد و در سال ۲۰۲۶ سی‌وپنجمین سالگرد استقلال خود را در شرایطی گرامی می‌دارد که کشور، پس از دهه‌ها تلاش برای تثبیت سیاسی و اقتصادی، در حال بازتعریف برخی اولویت‌های توسعه‌ای خود است. در این میان، انرژی، آب، حمل‌ونقل، سرمایه‌گذاری و اتصال منطقه‌ای به موضوعاتی مهم در سیاست توسعه دوشنبه تبدیل شده‌اند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

06 September 2026 12:18

مرکز مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) در راستای توسعه فعالیت‌های علمی و پژوهشی و گسترش شبکه همکاری با پژوهشگران و دانشجویان، از واجدان شرایط برای عضویت در گروه‌های مطالعاتی خود دعوت به عمل می‌آورد.

پژوهشگران و دانشجویان مقاطع کارشناسی ارشد و دکتری در رشته‌های مرتبط، با برخورداری از سوابق علمی و پژوهشی و علاقه‌مندی به فعالیت‌های پژوهشی و کار گروهی، می‌توانند در این فراخوان مشارکت کنند.

مهلت ارسال درخواست: ۱۵ مهرماه ۱۴۰۵

متقاضیان می‌توانند برای اطلاع از شرایط عضویت، محورهای فعالیت و نحوه ارسال درخواست، به این لینک مراجعه کنند.

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

05 September 2026 10:09

#اختصاصی

❗بحران پهپادی لایپزیگ/هاله و ورود روابط آلمان و روسیه به مرحله‌ای تازه

🖊️ بهزاد احمدی، هیئت علمی دانشگاه تهران و عضو شورای علمی موسسه ایراس

در اوت ۲۰۲۶، با کشف یک پهپاد مجهز به مواد منفجره در فرودگاه لایپزیگ/هاله، دولت آلمان در ابتدا محتاطانه از احتمال یک حمله هیبریدی سخن گفت، اما کمتر از یک ماه بعد، یوهان واده‌فول، وزیر خارجه آلمان، در اول سپتامبر اعلام کرد که این کشور، روسیه را مسئول اقدام نافرجام لایپزیگ می‌داند و این حادثه را نه اقدامی منفرد، بلکه بخشی از مجموعه عملیات خرابکارانه، سایبری، اطلاعاتی و امنیتی روسیه علیه آلمان و اروپا ارزیابی می‌کند. مسکو با رد این اتهام، اقدامات برلین را تشدید کم‌سابقه تنش در روابط دو کشور خواند و دستور تعطیلی مؤسسات گوته در روسیه را صادر كرد.
روابط آلمان و روسیه سال‌هاست که از دوره همکاری راهبردی فاصله گرفته و پس از جنگ اوکراین عملاً وارد مرحله تقابل شده است. آنچه حادثه هاله را متفاوت می‌کند، تغییر درک تهدید آلمان از روسیه و افزایش آن است.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

02 September 2026 13:02

#اختصاصی

❗چین و کارزار آمریکا برای انزوای اقتصادی ایران: میزان آسیب‌پذیری در برابر تحریم‌ها و مسیرهای احتمالی پیش رو

در ۲۴ اوت 2026 ، وزارت خزانه‌داری آمریکا نزدیک به ۶۰ شرکت، فرد و کشتی را در حوزه‌های قضایی مختلف، از جمله شماری از اتباع چینی، در چارچوب کارزاری موسوم به عملیات «انزوای اقتصادی» تحریم کرد. هدف این کارزار جلوگیری از دسترسی ایران به دارایی‌های دیجیتال و فناوری، طلا، صنعت هوانوردی و حمل‌ونقل دریایی است.

این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در ۱۹ اوت تهدید کرد واشنگتن سخت‌ترین عملیات اقتصادی تاریخ خود علیه یک کشور را آغاز خواهد کرد. او هشدار داد هر کشوری که به بانک‌ها، شرکت‌ها یا فرودگاه‌های خود اجازه دهد به تهران «شریان حیاتی» بدهند، با تحریم‌های ثانویه روبه‌رو خواهد شد.
لین جیان، سخنگوی وزارت امور خارجه چین، اعلام کرد پکن «به‌شدت با تحریم‌های یکجانبه و غیرقانونی که مبنایی در حقوق بین‌الملل ندارند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

31 August 2026 14:31

#اختصاصی

❗️نشست بیشکک؛ ایران و سازمان همکاری شانگهای

🖊️ گروه آسیای مرکزی موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)

نشست بیشکک در شرایطی برگزار می‌شود که سیاست خارجی ایران با ضرورت بازنگری در برخی از اولویت‌ها و ابزارهای خود در پی تحولات نظامی و امنیتی سال ۲۰۲۶ روبه‌رو است. در چنین شرایطی، گسترش فضای مانور دیپلماتیک، متنوع‌سازی شرکای اقتصادی و پیوند مؤثرتر ظرفیت‌های ژئوپلیتیکی ایران با اقتصاد در حال تحول اوراسیا، اهمیتی دوچندان یافته است. عضویت در سازمان همکاری شانگهای می‌تواند یکی از بسترهای تحقق این اهداف باشد، اما بهره‌گیری از این ظرفیت مستلزم عبور از نگاه صرفاً سیاسی و نمادین به عضویت و حرکت به سوی تعریف منافع و پروژه‌های مشخص در چارچوب این سازمان است.
از این منظر، اهمیت شانگهای برای ایران را نباید در قالب شکل‌گیری یک ائتلاف ضدغربی جست‌وجو کرد؛ برداشتی که نه با ماهیت سازمان سازگار است و نه با تنوع منافع اعضای آن. فرصت مهم‌تر برای تهران، استفاده از شانگهای برای تبدیل موقعیت جغرافیایی ایران به بخشی از منافع مشترک اقتصادی و راهبردی اوراسیاست.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

29 August 2026 12:02

#اختصاصی

❗️جنگ ایران و قدرت جدیدِ دسترسی دیپلماتیک

🖊پوریا هامونی؛ کارشناس ارشد مسائل آمریکا

جنگ ایران هنوز به پایان نرسیده است، اما از هم‌اکنون حقیقتی مهم درباره نظم جهانیِ در حال تغییر را آشکار ساخته است؛ روابط قابل‌استفاده میان دولت‌ها دیگر صرفاً ابزارهایی در جعبه‌ابزار سیاست خارجی نیستند، بلکه به منبع مهمی از قدرت تبدیل شده‌اند. اهمیت این جنگ فقط به این دلیل نیست که ایران در برابر ایالات متحده و اسرائیل قرار گرفته، یا اینکه پیامدهای آن هم‌اکنون در اقتصاد جهانی احساس می‌شود. اهمیت آن همچنین از این جهت است که طیف گسترده‌ای از بازیگران، که هر یک از ظرفیت‌های اقتصادی، توانمندی‌های نظامی و اهرم‌های دیپلماتیک متفاوتی برخوردارند، در پیامدهای این جنگ درگیر شده‌اند. از این رو، جنگ ایران چیزی فراتر از یک درگیری مسلحانه است؛ این جنگ به آزمونی برای فهم این موضوع تبدیل شده که دولت‌ها چگونه می‌توانند از روابط خود برای بهره‌گیری از فرصت‌ها در شرایط بحرانی، محدود کردن خسارت‌ها و مدیریت هزینه‌ها استفاده کنند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

25 August 2026 10:46

#اختصاصی

❗️حمله به پایگاه ابوالظهور؛ آزمون اراده ترکیه در شمال سوریه

🖊معصومه فلاحتی، دکتری روابط بین الملل

حمله هوایی اسرائیل به پایگاه ابوالظهور در حومه ادلب در ۱۸ اوت ۲۰۲۶، صرفاً هدف گرفتن یک زیرساخت نظامی سوری نبود، این رویداد به صحنه ای برای سنجش حدود نفوذ ترکیه در شمال سوریه، میزان حساسیت اسرائیل به بازسازی توان نظامی دمشق و ظرفیت آمریکا برای مهار رقابت میان شرکای منطقه ای خود تبدیل شد. وزارت خارجه ترکیه این حمله را محکوم و آن را اقدامی علیه زیرساخت ها، توانمندی ها، تمامیت ارضی و وحدت سوریه توصیف کرد. با این حال، نباید حمله ابوالظهور را به طور ساده یک تقابل مستقیم میان ترکیه و اسرائیل دانست. هدف حمله در خاک سوریه قرار داشت، ادعای وجود حضور نظامی ترکیه در آن از سوی آنکارا تکذیب شد و دمشق نیز اعلام کرد قصد ایجاد پایگاه دائمی برای ترکیه را در این محل نداشته است. از این رو، بحران ابوالظهور بیشتر یک منازعه بر سر آرایش آینده قدرت در سوریه است تا واکنشی صرف به یک استقرار نظامی اثبات شده باشد.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

23 August 2026 11:46

#اختصاصی

❗بازگشت شیخ حسینه و آزمون نظم سیاسی جدید بنگلادش

🖋️پریسا احتشام نیا، دانشجو دکتری مطالعات شبه قاره هند

دو سال پس از سقوط دولت شیخ حسینه در پی خیزش دانشجویی ژوئیه و اوت ۲۰۲۴، رهبر حزب عوامی لیگ بار دیگر در مرکز تحولات سیاسی بنگلادش قرار گرفته است. حسینه که پس از کنار گذاشته شدن از قدرت به هند پناه برد، اکنون اعلام کرده است که حتی احتمال بازداشت، زندان یا اجرای حکم اعدام نیز مانع بازگشت او نخواهد شد. این موضع‌گیری را نمی‌توان صرفاً تصمیمی شخصی دانست؛ بلکه باید آن را در بستر رقابت بر سر آینده سیاسی بنگلادش، وضعیت حزب عوامی لیگ، مشروعیت نظم سیاسی جدید و روابط پرتنش دهلی و داکا تحلیل کرد.
حکومت ۱۵ ساله شیخ حسینه، در کنار برخی دستاوردهای اقتصادی و زیرساختی، با انتقادهای گسترده درباره محدود شدن فضای سیاسی، سرکوب مخالفان، نقض حقوق بشر و مناقشه بر سر سلامت انتخابات مواجه بود. اعتراضات گسترده سال ۲۰۲۴ که ابتدا با محوریت مطالبات دانشجویی آغاز شد، به سرعت به جنبشی فراگیر علیه دولت تبدیل شد و در نهایت به خروج حسینه از کشور انجامید.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

22 August 2026 15:32

#اختصاصی

❗گزارش نشست سمپوزیوم بین‌المللی "آموزه‌های ابن‌سینا در دنیای امروز"

🖋️مینا اوتادی، دانشجوی دکتری مطالعات روسیه

سمپوزیوم بین‌المللی «آموزه‌های ابن‌سینا در دنیای امروز» به همت مؤسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)، مرکز فرهنگی شهر کتاب و بنیاد ابن‌سینا و با همکاری جمعی از چهره‌های برجسته آکادمیک، فرهنگی و سیاسی برگزار شد. این نشست به مناسبت روز بزرگداشت ابن‌سینا (اول شهریور) و روز پزشک و با هدف واکاوی ابعاد مختلف شخصیتی، فلسفی، پزشکی و تاریخی ابوعلی سینا، بررسی جایگاه وی در پیوندهای فرهنگی ایران و اوراسیا و ارزیابی وضعیت «ابن‌سینا‌پژوهی» در ایران و جهان معاصر برگزار گردید. این جلسه به دو زبان فارسی و روسی برگزار شد و سخنرانانی از ایران، روسیه، قزاقستان، ازبکستان و گرجستان در آن حضور داشتند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

20 August 2026 19:58

🌐پس از پنج سال؛ روابط خارجی طالبان چه مسیری طی می‌کند؟

#مقاله_تحلیلی
#افغانستان

📝امیرمحسن شاه‌شرقی

🔹پنج سال از خروج آمریکا، سقوط جمهوریت و استقرار طالبان در افغانستان می‌گذرد. در این دوره پنج‌ساله، طالبان در نحوه استفاده از ابزارهای دیپلماتیک و روابط خارجی الگویی به مراتب وسیع‌تر و پیچیده‌تر از دوره گذشته عرضه کرده‌اند و آزمودن الگوهای متعارف مبتنی بر مشارکت بین‌المللی، تا اندازه زیادی جایگزین رویه انزواطلبی در روابط خارجی این گروه شده است. طالبان می‌خواهند که با کمترین عدول از مبانی هویتی و ایدئولوژیک، حاکمیت خود را بر قلمروی افغانستان تثبیت کنند و برای این منظور، نیازمند مهار تهدیدات امنیتی و خلق پیوندها و موازنه‌های جدیدی هستند که تنها با برقراری روابط خارجی میسر خواهد بود.

💢محورهای اصلی روابط خارجی طالبان

🔸الگوی تعامل بین‌المللی با طالبان وضعیت متناقضی خلق نموده است. از یک طرف، در اختیار داشتن بیش از 45 نمایندگی رسمی در خارج افغانستان و حضور نمایندگان حداقل 28 کشور و سازمان بین‌المللی در کابل، گستردگی روابط خارجی طالبان را نشان می‌دهد. از طرف دیگر، این گروه در مسئله شناسایی رسمی در مقایسه با دوره گذشته وضعیت بدتری دارد و به استثناء روسیه، هیچ یک از بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی حاکمیت طالبان بر افغانستان را مورد شناسایی رسمی قرار نداده‌اند. فارغ از ناکامی در دستیابی به شناسایی رسمی، این گروه در پنج سال گذشته سه محور ذیل را در روابط خارجی برای تثبیت قدرت و نقش خود در افغانستان دنبال نموده است.

💢اهرم‌سازی ژئواکونومیک

🔸طالبان در دوره دوم، تلاش دارد به اتکای مزیت‌های جغرافیایی و ظرفیت‌های بالقوه اقتصادی، نقشی سازنده در رقابت‌های ژئواکونومیک منطقه‌ای و بین‌المللی برای خود تعریف کند و از این طریق، مقدمات ادغام و رسمیت‌یابی خود را فراهم نماید. اهرم‌سازی ژئواکونومیک طالبان بیشتر حول سه پروژه کلیدی سامان می‌یابد: خط لوله تاپی، پروژه اتصال برق کاسا-1000 و راه‌آهن ترانس افغان. علاوه بر این پروژه‌ها، ذخایر معدنی و نفتی دیگر پتانسیل اقتصادی مهمی هستند که طالبان سعی دارد با تکیه بر آن، از انزوا خارج شود.

💢موازنه‌سازی امنیتی

🔸این موازنه‌سازی دو رکن اساسی دارد: اول، تشکیل محور امنیتی در سطح چندجانبه با مشارکت هند و روسیه (در مقابل پاکستان)؛ دو، جبران تفاوت قدرت در سطح دوجانبه با اهرم‌سازی از تهدید (در مقابل همسایگان).

🔸در بدو بازگشت به قدرت این انتظار وجود داشت که طالبان، در موازنه‌سازی امنیتی به سمت چین و پاکستان حرکت کند. با این وجود، طالبان به دلایل متعدد ترجیح داد که دو کشور روسیه و هند را محور اصلی تعاملات امنیتی خود قرار دهد. این روسیه بود که در ژوئیه 2025 به عنوان اولین کشور، طالبان را به عنوان حکومت رسمی افغانستان به رسمیت شناخت و در فاصله کمتر از یک سال، در 27 مه 2026 سندی نیز برای همکاری فنی-نظامی با طالبان امضا کرد. با شدت گرفتن اختلافات میان پاکستان و طالبان، به یکباره منافع امنیتی هند و طالبان نیز همراستایی فزاینده یافت و بدین ترتیب، حلقه همکاری‌های امنیتی طالبان در محیط بیرونی کامل‌تر شد.

🔸طالبان در روابط دوجانبه برای جبران تفاوت قدرت موجود بر اهرم‌سازی از تهدیدات موجود نیز تمرکزی ویژه داشته است و مهار این تهدیدات را به مثابه یک امتیاز قابل مبادله در روابط، بالاخص با همسایگان خود، مورد توجه قرار داده است. بدین‌ترتیب، حفظ مدیریت‌شده اهرم‌های تهدیدی چون تروریست‌های خارجی مستقر در افغانستان از سوی طالبان به‌عنوان رکن دیگر موازنه‌سازی در محیط منطقه‌ای تشخیص داده شده است.

💢مدیریت تنش با آمریکا

🔸طالبان با یک تحول ادراکی مهم وارد روند گفتگوهای صلح با آمریکا شدند. اینکه بازگشت آنها به قدرت، تنها از مسیر خروج کامل نیروهای آمریکایی و پایان پشتیبانی آمریکا از جمهوریت مقدور خواهد شد. از توافق دوحه و ارائه تضامین امنیتی موجود در آن تا آزادسازی شهروندان آمریکایی و تعدیل مواضع در دوره اخیر، در همگی این موارد طالبان به دنبال مدیریت تنش با آمریکا به منظور تثبیت موقعیت خویش است.

✅ طالبان در پنج‌ساله گذشته، علیرغم عدم پیشرفت جدی در دستیابی به شناسایی رسمی، به روابط خارجی خود حول سه محور کلیدی اهرم‌سازی ژئواکونومیک، موازنه‌سازی امنیتی و مدیریت تنش با آمریکا شکل و قوام بخشیده است. با این وجود، جمع‌پذیری و پایداری اقدامات طالبان در این سه محور در کنار یکدیگر در بلندمدت مشخص نیست. مدیریت‌پذیری این تناقضات در محورهای اصلی روابط خارجی طالبان تا حد زیادی وابسته به عدم تغییر در اولویت‌های بازیگران مهم در محیط منطقه‌ای هستند و قابلیت مانور طالبان در این حوزه با تغییر جدی اولویت‌ها به سرعت می‌تواند دستخوش تحول شود.

✅اندیشکده تهران✅

🔗برای مطالعه متن کامل مقاله کلیک کنید!🔗

👨‍💻سایت |📲بله |🌐اینستاگرام|📱تلگرام

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

19 August 2026 17:36

❗️گفت‌وگو با مهدی سنایی نویسنده «شرق‌شناسی در روسیه»

سنایی: «کشور ما تاریخ و پیشینه قابل توجهی دارد. این تاریخ و پیشینه در حوادث و بحران‌ها نشان داده است که تا چه اندازه می‌تواند به کشور در عبور از بحران کمک کند. اما نباید به این موضوع نگاه مقطعی داشت. باید ایده «ایران برای همه ایرانیان» و ساختن آینده ایران، اقتصاد ایران و عبور از مشکلات و مصائبی که پیش روی کشور قرار گرفته، به‌عنوان یک دستور کار، پیش روی‌مان قرار گیرد».

متن کامل گفتگو را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

15 September 2026 12:23

#اختصاصی

❗️شخصیت؛ آثار و مبانی اندیشگی الکساندر دوگین: از متافیزیک سیاسی تا استراتژی‌های نئواوراسیاگرا

🖋پرویز قاسمی؛ دانشجوی دکتری مطالعات روسیه

زمانی که نام الکساندر دوگین در ادبیات سیاسی قرن بیست و یکم به گوش می‌رسد، ما با شخصیتی روبه‌رو هستیم که در تحلیل‌های غربی، گویی میان دو قطب متضاد گیر کرده است: یا او “خطرناک‌ترین فیلسوف جهان” است که با نقشه‌هایش مسیر جنگ‌های روسیه را هموار می‌کند، یا صرفا یک ایدئولوگ حاشیه‌ای که کلامش تنها برای توجیه تصمیمات پراگماتیک کرملین به کار می‌رود. اما شاید برای آنکه بفهمیم او واقعا کیست، لازم باشد بیش و پیش از هر چیزی؛ از پیش‌داوری‌های سیاسی عبور کنیم و مستقیما به سراغ متونی برویم که در آن‌ها سعی دارد نه یک کشور؛ بلکه یک “تمدن” را بازتعریف کند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

13 September 2026 10:23

#اختصاصی

❗️بریکس ۲۰۲۶؛ ملاحظات چین و پیامدهای آن برای ایران

🖋مهدی پورباقر، دبیر گروه مطالعات چین موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)

هجدهمین نشست سران کشورهای گروه «بریکس» (BRICS) در روزهای ۱۲ و ۱۳ سپتامبر سال ۲۰۲۶ میلادی (۲۱ و ۲۲ شهریور ۱۴۰۵) به میزبانی «هند» با شعار «تاب‌آوری، نوآوری، همکاری و پایداری» در یکی از پُرچالش‌ترین ادوار نظام بین‌الملل به لحاظ سیاسی، امنیتی و اقتصادی در حال برگزاری است.«شی جین پینگ» دبیر کل حزب کمونیست چین و رئیس جمهور این کشور پس از ۷ سال برای دومین بار به عنوان یکی از اعضای بنیان‌گذار این گروه ۱۷ ساله به نمایندگی از جمهوری خلق چین در این نشست شرکت کرد. طی دو دهه اخیر «پکن» با کنش‌های چندبُعدی خود و به ویژه ترجمان قدرت اقتصادی و فناورانه به ساختارهای سیاسیِ‌ شبکه‌ای و بین‌‌المللی، به یکی از بازیگران اصلی نظام بین‌الملل تبدیل شده است؛ امری که ملاحظات چین در نشست «بریکس ۲۰۲۶» به عنوان نهادی با اولویت‌های اقتصادی-مالی و سیاسی-امنیتی را بسیار پررنگ می‌کند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

12 September 2026 11:04

#اختصاصی

❗️نگاه اروپا به اجلاس بریکس در دهلی‌نو؛ میان واگرایی ژئوپلیتیکی و ضرورت گفت‌وگو با جنوب جهانی

🖋️ بهزاد احمدی، عضو هیئت علمی دانشگاه تهران و عضو شورای علمی ایراس

اجلاس بریکس در دهلی‌نو، در ۱۲ و ۱۳ سپتامبر، در شرایطی برگزار می‌شود که بحران‌های مهم سیاست جهانی، این اجلاس را تحت تاثیر قرار داده‌اند. تجاوز نظامی علیه ایران، امنیت خلیج فارس و مسیرهای انرژی را به مسئله‌ای جهانی تبدیل کرده است؛ جنگ اوکراین همچنان امنیت اروپا و جایگاه روسیه در نظام بین‌الملل را تعیین می‌کند؛ و رقابت چین و ایالات متحده، از تجارت و تعرفه فراتر رفته و به فناوری‌های پیشرفته، زیرساخت دیجیتال، هوش مصنوعی و قواعد آینده اقتصاد جهانی رسیده است. اجلاس دهلی‌نو در واقع در نقطه تلاقی این بحران‌ها برگزار می‌شود و به همین دلیل، برای اروپا اهمیت بسیاری دارد.
اهمیت بریکس برای اروپا از این واقعیت ناشی می‌شود که بخش بزرگی از جهان خارج از حوزه یوروآتلانتیک، دیگر نمی‌خواهد مسائل مربوط به توسعه، امنیت انرژی، پرداخت‌های بین‌المللی در نهادهای مالی جهانی را تنها در چهارچوب‌های غربی پیگیری کند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

11 September 2026 19:31

#اختصاصی

❗️چگونه بریکس‌پلاس باید نظم دیجیتال جدید را شکل دهد

🖋هریدای شارما، حقوق‌دان هندی و پژوهشگر مستقل سیاست‌های انرژی در اوراسیای بزرگ

هجدهمین اجلاس سران بریکس که در تاریخ ۱۲ و ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶ به ریاست هند در مرکز همایش‌های «بهارات ماندپام» در دهلی نو برگزار می‌شود، قرار است یک رویداد دیپلماتیک برجسته و باشکوه باشد. تشریفات مفصل، تدابیر امنیتی شدید و حضور هیئت‌های نمایندگی از سراسر جنوب جهانی، نشان‌دهنده وزن سیاسی و اقتصادی رو به افزایش گروه بریکسِ گسترش‌یافته خواهد بود. یکی از پرسش‌های اصلی در دستور کار این اجلاس این است که چه کسی قوانین اقتصاد دیجیتال نوظهور را خواهد نوشت؟
هوش مصنوعی (AI)، به‌ویژه در شکل مولد فعلی آن، از هم‌اکنون در حال بازطراحی تجارت، تولید، امور مالی و اعمال قدرت دولتی است. گزارش تجارت جهانی سازمان تجارت جهانی در سال ۲۰۲۵ برآورد می‌کند که هوش مصنوعی می‌تواند تا سال ۲۰۴۰ تجارت جهانی را ۳۴ تا ۳۷ درصد و تولید ناخالص داخلی جهان را ۱۲ تا ۱۳ درصد افزایش دهد.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

07 September 2026 14:36

#اختصاصی

❗راه‌آهن حجاز: احیای پروژه تاریخی در قلب ژئوپلیتیک خاورمیانه

🖊️ محمدامین نوربالا تفتی

در سال‌های اخیر خاورمیانه شاهد تحولات بزرگی در زمینه زیرساخت‌ها و کریدورهای ترانزیتی بوده است. پروژه‌های بزرگ جاده‌ای که زمانی صرفاً برای توسعه اقتصادی طراحی می‌شدند امروز به ابزاری استراتژیک برای تغییر موازنه قدرت و افزایش نفوذ منطقه‌ای تبدیل شده‌اند. در این میان راه‌آهن حجاز به عنوان یکی از مهم‌ترین پروژه‌های تاریخی منطقه بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته و به عنوان یک گزینه استراتژیک برای بازتعریف روابط سیاسی و اقتصادی خاورمیانه مطرح شده است. آنچه امروز در حال شکل‌گیری است فراتر از یک پروژه حمل‌ونقل است.
در این نوشته ابعاد مختلف این پروژه مورد بررسی قرار میگیرد: از پیشینه شکل‌گیری آن در دوران عثمانی تا چالش‌ها و فرصت‌هایی که احیای آن در شرایط کنونی منطقه با خود به همراه دارد. همچنین به این پرسش اساسی پاسخ داده خواهد شد که چرا ترکیه با وجود همه موانع و هزینه‌های سنگین بر احیای این پروژه اصرار دارد و این اقدام چه تأثیری بر آینده خاورمیانه خواهد گذاشت.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

06 September 2026 10:37

#اختصاصی

❗شانگهای در برابر آزمون ژئوپلیتیک؛ ایران، هند و پاکستان در بیشکک

🖊️ پریسا احتشام نیا، دانشجو دکتری مطالعات شبه قاره هند

نشست سران سازمان همکاری شانگهای در بیشکک، در ۳۱ اوت و اول سپتامبر ۲۰۲۶، در شرایطی برگزار شد که محیط ژئوپلیتیکی جهان و اوراسیا بیش از هر زمان دیگری با رقابت قدرت‌های بزرگ، بحران‌های امنیتی، تحریم‌های اقتصادی و تلاش برای ایجاد مسیرهای مستقل تجاری و مالی مواجه است. این نشست که هم‌زمان با بیست‌وپنجمین سال تأسیس سازمان برگزار شد، از این منظر تنها یک گردهمایی دوره‌ای نبود؛ بلکه آزمونی برای سنجش ظرفیت سازمان همکاری شانگهای در مدیریت اختلافات درونی و تبدیل منافع مشترک اعضا به سازوکارهای عملی همکاری بود.

اهمیت این آزمون برای سه کشور هند، ایران و پاکستان بیش از بسیاری از اعضای دیگر است. هر سه کشور از موقعیت جغرافیایی و ژئوپلیتیکی مهمی در اتصال آسیای مرکزی، جنوب آسیا، غرب آسیا و اقیانوس هند برخوردارند، اما درک متفاوتی از امنیت منطقه‌ای، نقش چین، روابط با غرب و مسیرهای مطلوب اتصال اوراسیایی نیز دارند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

03 September 2026 17:43

#اختصاصی

❗️گزارش نشست میان‌اندیشکده‌ای ایران و روسیه؛ «پیمان مکه و امنیت جمعی در خلیج فارس

🖊 تحریریه ایراس

در تاریخ ۱۱ شهریور ۱۴۰۵، نشست تخصصی مشترک مؤسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) و مؤسسه پریماکوف با محوریت «پیمان مکه و امنیت جمعی در خلیج فارس» و با حضور رؤسا، پژوهشگران و کارشناسان دو مؤسسه و شماری از صاحب‌نظران ایرانی و روس برگزار شد.

در این نشست، از طرف ایران، علاوه بر مدیران ارشد و کارشناسان مقیم مؤسسه مطالعات ایران و اوراسیا، دکتر سید جلال دهقانی فیروزآبادی، عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی و دبیر شورای راهبردی روابط خارجی، محمد فرازمند، سفیر سابق جمهوری اسلامی ایران در ترکیه، و دکتر مازیار مظفری، عضو هیأت علمی دانشگاه تهران، حضور داشتند. از طرف روسیه نیز ویکتوریا کارسلیوا، مدیر مرکز پریماکوف، ماکسیم سوچکوف، مدیر مؤسسه مطالعات بین‌المللی دانشگاه روابط بین‌الملل مسکو (MGIMO)، واسیلی کوزنتسوف، معاون مؤسسه شرق‌شناسی آکادمی علوم روسیه، و پاول شلیکوف، رئیس برنامه مطالعات شرقی مؤسسه مطالعات بین‌المللی دانشگاه MGIMO و... در نشست مشارکت داشتند.

ادامه گزارش را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

01 September 2026 10:47

#اختصاصی

❗️از استقلال تا اتصال‌گرایی؛ ازبکستان و چشم‌انداز تازه روابط با ایران

🖊️ گروه آسیای مرکزی موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)

اول سپتامبر، روز استقلال جمهوری ازبکستان، تنها یک مناسبت ملی برای بزرگداشت جدایی این کشور از اتحاد شوروی نیست؛ این روز را می‌توان نمادی از مسیری دانست که ازبکستان طی سه دهه و نیم گذشته برای تثبیت دولت ملی، بازتعریف هویت سیاسی و یافتن جایگاهی مستقل در محیط ژئوپلیتیکی آسیای مرکزی پیموده است. استقلال ازبکستان در ۳۱ اوت ۱۹۹۱ اعلام و اول سپتامبر به عنوان روز استقلال این کشور تعیین شد. در سال ۲۰۲۶، تاشکند سی‌وپنجمین سالگرد استقلال خود را در شرایطی گرامی می‌دارد که ازبکستان نسبت به سال‌های نخست پس از فروپاشی شوروی، به بازیگری فعال‌تر در معادلات آسیای مرکزی و یکی از محورهای مهم اتصال ژئواکونومیک این منطقه تبدیل شده است.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

31 August 2026 10:43

#اختصاصی

❗️قرقیزستان در سی‌وپنجمین سال استقلال؛ چشم‌انداز تازه‌ای برای روابط تهران و بیشکک

🖊️گروه آسیای مرکزی موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)

سی‌ویکم اوت برای قرقیزستان تنها یادآور استقلال این کشور از اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱ نیست؛ این روز نمادی از مسیری است که جمهوری قرقیزستان طی سه دهه و نیم گذشته برای تثبیت دولت مستقل، تعریف جایگاه خود در آسیای مرکزی و ایجاد روابط متوازن با قدرت‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای پیموده است. امسال قرقیزستان سی‌وپنجمین سالگرد استقلال خود را در شرایطی جشن می‌گیرد که جایگاه آسیای مرکزی در معادلات سیاسی، اقتصادی و ترانزیتی اوراسیا بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته و بیشکک نیز در تلاش است از ظرفیت‌های جدید این محیط ژئوپلیتیکی بهره گیرد.
اهمیت این مناسبت در سال ۲۰۲۶ از جنبه دیگری نیز قابل توجه است. قرقیزستان همزمان با سی‌وپنجمین سال استقلال، ریاست دوره‌ای سازمان همکاری شانگهای را بر عهده دارد و بیشکک در روزهای ۳۱ اوت و اول سپتامبر میزبان رهبران کشورهای عضو این سازمان است.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

26 August 2026 11:00

#اختصاصی

❗️سوریه؛ از مدیریت نفوذ تا مدیریت برخورد (تحلیلی بر تحولات اوت ۲۰۲۶ در پرتو رقابت آنکارا و تل‌آویو)

🖊 الهام حیدری، دبیر گروه مطالعات ترکیه موسسه ایراس

سوریه پس از تحولات سیاسی و امنیتی اخیر، بار دیگر به یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رقابت قدرت‌های منطقه‌ای تبدیل شده است. در این میان، افزایش نقش ترکیه در ساختار سیاسی، امنیتی و نظامی سوریه از یک سو و تلاش اسرائیل برای حفظ آزادی عمل نظامی و ایجاد محیطی امنیتی مطلوب در پیرامون مرزهای خود از سوی دیگر، زمینه‌ساز شکل‌گیری یکی از مهم‌ترین خطوط جدید تنش در خاورمیانه شده است.
اگرچه ترکیه و اسرائیل تاکنون وارد رویارویی نظامی مستقیم با یکدیگر در سوریه نشده‌اند، تحولات اوت ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که احتمال برخورد ناخواسته میان نیروهای دو طرف دیگر صرفا یک سناریوی نظری نیست. حمله هوایی اسرائیل به پایگاه هوایی ابوالظهور در استان ادلب در ۱۸ اوت، مهم‌ترین نمونه اخیر این وضعیت بود. اسرائیل اعلام کرد که این حمله با هدف جلوگیری از ایجاد ظرفیت نظامی جدید در پایگاه و در واکنش به احتمال استقرار نیروها و تجهیزات ترکیه انجام شده است.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITU

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

24 August 2026 11:23

❗️امضای تفاهمنامه میان موسسه ایراس و انتشارات علمی و فرهنگی

در روز شنبه ۳۱ مرداد ماه ۱۴۰۵ با امضای توافقنامه همکاری میان مؤسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) و انتشارات علمی و فرهنگی (فرانکلین)، همکاری رسمی این دو نهاد در حوزه‌های پژوهشی، فرهنگی و انتشاراتی آغاز شد.

این توافقنامه به امضای مهدی سنایی، رئیس هیئت‌مدیره ایراس و سیدجمال هادیان طبائی زواره، مدیرعامل انتشارات علمی و فرهنگی رسید و بر اساس آن، طرفین برای اجرای پروژه‌های مشترک متناسب با مأموریت‌ها و زمینه‌های فعالیت خود توافق کردند.

ادامه خبر را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

23 August 2026 09:54

شرق‌شناسی در روسیه:
ایران‌شناسی و اسلام شناسی
مهدی سنایی

نگارستان اندیشه / ۱۴۰۵ /شومیز/ رقعی /۳۶۷ صفحه

👈در اوايل قرن هيجدهم ميلادى، به دنبال شروع تجدد و روند اروپايی شدن روسیه، شرق‌شناسی آکادمیک در پایتخت جدید این کشور، سن پترزبورگ، شكل گرفت. شرق‌شناسی و ایران‌شناسی روسیه از دیرینگی سيصد ساله برخوردار است و دانشمندان برجسته و نام‌آوری همچون بارتولد از دل آن برخاسته‌اند. در كتاب حاضر تصويری جامع از شكل‌گيری و گسترش ايران‌شناسی در سرزمين روسيه ارايه شده است. اين پژوهش ضمن پرداختن به كليت شرق‌شناسی در روسيه، تمركز اصلی را بر معرفی ایران‌شناسی و در پی آن اسلام‌شناسی قرار داده است. ايران‌شناسی روس در گذشته و حال بدون ترديد يكی از مكاتب اصلی و مهم اين حوزه علمی در جهان است. سن‌پترزبورگ و مسكو طی چند سده ایران‌شناسان بزرگی را تربيت كرده‌اند؛ نزديكی جغرافيايی و چندصدسال روابط ديبلماتيک میان دو کشور بر توسعه این دانش اثر مستقیم داشته است. در انتهای کتاب، فهرست جامعی از ایرانشناسان و شرقشناسان معاصر روسیه ارائه شده است.

نگارستان اندیشه: ناشر تخصصی علوم انسانی
.

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

22 August 2026 10:27

#اختصاصی

❗️از دولت حائل تا دولت مستقل: تحلیلی نظری بر استقلال افغانستان

🖋️طیبه واعظی، عضو هیات علمی گروه مطالعات منطقه ای، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران


19 آگوست 1919 نقطه عطف مهم در تاریخ سیاسی و نمادی از یک دستاورد دیپلماتیک مهم افغانستان است که در آن حکومت افغانستان، موفق به بازپسگیری استقلال و حاکمیت خود در عرصه سیاست خارجی شد. استقلالی که در نتیجه جنگ دوم افغانستان و معاهده گندمک 1879 از دست رفته و روابط خارجی افغانستان را به تصمیمات امپراتوری بریتانیا واگذار کرده بود. کسب دوباره استقلال در سال 1919 حاصل مجموعه ای از شرایط داخلی و بین‌المللی در اوایل قرن بیستم بود. در مقاله حاضر با کاربست نظریه رئالیسم نوکلاسیک و با اتکا به منابع تاریخی و نظری روابط بین‌الملل به این سئوال پاسخ داده می‌شود که "چه عواملی بر استقلال افغانستان در اگوست 1919 تاثیر داشته است؟"

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

20 August 2026 11:08

#اختصاصی

❗️ایران در هندسه نوین اوراسیا؛ چالش‌ها و فرصت‌های بازیگری در کریدورهای ترانزیتی

🖊زرین موسوی، کاندیدای دکتری علوم سیاسی دانشگاه ترانسپورت مسکو

کارآمدی و پایداری کلان‌پروژه‌های مواصلاتی در نظم ارتباطی معاصر، فراتر از مؤلفه‌های مادی و محدودیت‌های مهندسی، بلکه تابعی از پیکربندی ژئوپلیتیک فضا است. در این چارچوب، موازنه‌های استراتژیک نه صرفاً یک متغیر محیطی، بلکه پیشران اصلی در تعیین ضریب عملیاتی‌شدن و تداوم بوروکراتیک این شریان‌ها محسوب می‌شوند. گستره‌ی ماکرواوراسیا به‌عنوان یک حوزه‌ی به‌هم‌پیوسته که از محیط ژئواستراتژیک سیبری تا کانون‌های نفوذ در خاورمیانه و جنوب آسیا امتداد دارد، امروزه به گره‌گاه رقابت‌های کلان در نظم ژئواکونومیک جهان بدل شده است.
هندسه کریدوری در این قلمرو، به‌طور مستمر تحت تأثیر کدهای ژئوپلیتیک متغیری است که محیط امنیتی منطقه را بازتعریف می‌کنند. اگرچه پس از فروپاشی شوروی، گذار تاریخی اوراسیا به سوی ساختارهای اقتصادی غرب‌محور(در قالب ادغام زنجیره‌های تأمین در بازار اروپا) جهت‌گیری شده بود، اما....

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

19 August 2026 14:24

#اختصاصی

❗️کنوانسیون کاسپین: گزینه‌های پیش روی ایران در شرایط کنونی

🖊تحریریه ایراس

امضای «کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای کاسپین» در ۱۲ اوت ۲۰۱۸ در آکتائو را باید نقطه عطفی در بیش از دو دهه تلاش پنج کشور ساحلی برای تعیین رژیم حقوقی خزر پس از فروپاشی اتحاد شوروی دانست. این کنوانسیون مجموعه‌ای از قواعد را درباره آب‌های سرزمینی، مناطق ماهیگیری، کشتیرانی، منابع طبیعی، بستر و زیربستر، خطوط لوله و کابل‌های زیردریایی، امنیت و حفاظت از محیط زیست تعیین کرده و چارچوبی نسبتاً جامع برای تنظیم روابط پنج کشور ساحلی ایجاد کرده است. با این حال، برخلاف برخی برداشت‌های رایج، کنوانسیون ۲۰۱۸ کاسپین را میان پنج کشور تقسیم نکرده و سهم مشخصی از بستر و زیربستر را برای هیچ‌یک از آنها تعیین نکرده است. بر اساس ماده ۸، تحدید بستر و زیربستر میان کشورهای دارای سواحل مجاور یا مقابل باید از طریق توافق میان آنها و با رعایت اصول و قواعد پذیرفته‌شده حقوق بین‌الملل انجام شود.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE