Telegram-канал ir_economists_a - انجمن اقتصاد ایران: Unsorted

انجمن اقتصاد ایران

26 February 2026 13:17

ادامه

او تأکید می‌کند سهم آمریکا از تولید ناخالص داخلی جهان، بر اساس نرخ ارز بازار، از جنگ جهانی دوم تاکنون حدود ۲۵ درصد باقی مانده، برخلاف پیش‌بینی‌های افول. در دهه‌های ۱۹۵۰ و ۱۹۶۰ بسیاری فکر می‌کردند شوروی پیشی خواهد گرفت. اقتصاددانانی مانند پل ساموئلسون چنین پیش‌بینی‌هایی داشتند و تاریخ‌نگارانی مانند آنگوس مدیسون برآورد می‌کردند تولید شوروی به نصف یا دو سوم آمریکا برسد، اما ناکارآمدی‌های داخلی در نهایت به فروپاشی ۱۹۹۱ انجامید.

ژاپن در دهه ۱۹۸۰ رقیب جدی‌تری به نظر می‌رسید؛ ارزش بازار سهام و املاک آن از آمریکا بیشتر شد. توافق پلازا برای کاهش مازاد تجاری ژاپن انجام شد، اما به حباب دارایی و رکود طولانی منجر شد. روگف این موارد را نمونه‌ای از خطر پیش‌بینی‌های خطی می‌داند.
یورو که در سال ۱۹۹۹ معرفی شد، جایگاه دوم را به دست آورد، اما بحران بدهی دهه ۲۰۱۰ ضعف‌های ساختاری آن—از جمله نبود یکپارچگی مالی و سازوکار ورشکستگی مشترک—را آشکار کرد. پذیرش زودهنگام یونان بحران را تشدید کرد. اروپا هنوز قدرت ارزی مهمی است، اما کامل نیست.
او اعتقاد دارد چین جدی‌ترین رقیب بلندمدت است. حدود نیمی از تجارت چین اکنون با یوان انجام می‌شود، در حالی که در ۲۰۱۰ تقریباً صفر بود. اما برای تبدیل شدن به ارز ذخیره کامل، بازار اوراق عمیق، حساب سرمایه باز و قابلیت تبدیل کامل لازم است. ساخت‌وساز گسترده مسکن در چین—حتی بیشتر از بسیاری کشورهای غربی به ازای هر نفر—ریسک‌های مشابه ژاپن دهه ۱۹۹۰ ایجاد کرده است. کمبود شفافیت داده‌ها این نگرانی را بیشتر می‌کند.

روگف تأکید زیادی بر «سلاحی‌سازی» دلار از طریق تحریم‌ها دارد. تحریم‌های گسترده علیه روسیه و ایران و مسدود کردن ذخایر روسیه پس از حمله ۲۰۲۲ به اوکراین نشان داد که آمریکا چگونه از زیرساخت مالی جهانی بهره می‌برد. اما این اقدامات انگیزه کشورها برای ایجاد سیستم‌های جایگزین را تقویت می‌کند. روسیه پس از ۲۰۲۲ به یوان و طلا روی آورد. کشورهای بریکس درباره جایگزین‌ها صحبت می‌کنند، هرچند هنوز رقیبی با نقدشوندگی و اعتماد دلار وجود ندارد.
مزیت اصلی دلار «امتیاز گزاف» است—اصطلاحی که والری ژیسکار دستن وزیر خارجه وقت و رییس جمهور بعد فرانسه در دهه ۱۹۶۰ به کار برد—به معنای توانایی آمریکا برای تأمین مالی کسری‌ها با انتشار دلار کم‌بازده که دیگران نگه می‌دارند، در حالی که خود در خارج بازده بالاتری کسب می‌کند. روگاف تخمین می‌زند این وضعیت حدود یک واحد درصد هزینه استقراض آمریکا را کاهش می‌دهد.

او می گوید در مورد بدهی، نرخ‌های بهره واقعی نزدیک صفر در دهه ۲۰۱۰ این تصور را ایجاد کرد که بدهی مشکلی ایجاد نمی‌کند. اما با افزایش نرخ‌ها، پرداخت بهره فدرال از اوایل دهه ۲۰۲۰ سه برابر شده و به دومین قلم بزرگ بودجه تبدیل شده است. کسری‌های پایدار حدود سه درصد تولید ناخالص داخلی می‌تواند سرمایه‌گذاری را محدود و هزینه استقراض را بالا ببرد.
او اعتقاد دارد هوش مصنوعی می‌تواند رشد را تقویت کند، اما ممکن است نابرابری، بیکاری فناورانه، تمرکز انحصاری و آسیب‌های زیست‌محیطی ایجاد کند. روگاف آن را راه‌حلی می‌داند که مشکلات جدید هم ایجاد می‌کند.
ارزهای دیجیتال و استیبل‌کوین‌ها نیز چالش‌اند. اقتصاد زیرزمینی جهان حدود ۲۰ تریلیون دلار یا ۱۱ تا ۱۲ درصد تولید ناخالص داخلی جهان برآورد می‌شود. دلار در این حوزه مسلط بوده، اما اکنون بیت‌کوین و استیبل‌کوین‌ها در حال گسترش‌اند. روگاف می‌گوید باید واسطه‌های مالی اطراف این شبکه‌ها تنظیم شوند، وگرنه شفافیت مالی و وصول مالیات تضعیف می‌شود.

او احتمال شکل‌گیری نظام چندقطبی ارزی را مطرح می‌کند. نظریه اقتصادی می‌گوید اثرات شبکه‌ای به نفع یک ارز غالب است، اما بی‌اعتمادی ناشی از تحریم‌ها و اقدامات یک‌جانبه باعث تنوع‌بخشی می‌شود. نتیجه احتمالاً سقوط ناگهانی دلار نیست، بلکه فرسایش تدریجی سهم آن است.
روگف می‌گوید حتی اگر رهبری میانه‌رو و تکنوکرات بازگردد، بازسازی اعتماد دهه‌ها زمان می‌برد. او معتقد است اوج سلطه دلار احتمالاً حوالی میانه دهه ۲۰۱۰ بوده است. فرسایش آن می‌تواند هزینه استقراض آمریکا را بالا ببرد و اثربخشی تحریم‌ها را کاهش دهد. هشدار او این نیست که دلار فردا سقوط می‌کند، بلکه این است که تضعیف هم‌زمان استقلال بانک مرکزی، انضباط مالی، اعتبار نهادی، اتحادهای نظامی و رهبری فناورانه احتمال افول بلندمدت را افزایش می‌دهد.

✅ انجمن اقتصاددانان ایران
@IR_Economists_A