-
گرداننده درگاه : سیروس حامی @Cyrus_Hami
درود و سد درود؛
خجسته و بکامتان باد هفته نو؛
مهرتان در فراز و دست بد دور!
پیشکش این هفته نیز پیامی از گنجینه خرد نیاکان، شهنامه فردوسی فرزانه!
مهرورزتان - سیروس حامی
#آیین_کشورداری_در_شاهنامه_۵۱
@ShahnamehToosi
📝 بخش چهارم فهرست تالار👇
یادآوری: این تالار بازتاب دهنده برآیند پژوهشها و دیدگاههای گرداننده تالار در پیوند با شاهنامه و «استوره»های ایرانی و در برگیرنده جستارهایی ویژه با رویکرد زندآگاهانه(هرمنوتیک) و با الگوواره(پارادایم) نو و دیگرگون است، پس:
الف - نوشتن و فرستادن هر فرسته تازه نیازمند رسیدن هر بخش از پژوهش و بررسی به انجامی است که قابل ارایه باشد! این مهم هفتهها و گاه ماهها زمان میبرد!
ب- آشنایی همراهان گرامی با الگوواره نگارنده و چگونگی دریافت و رسیدن به هسته راستین و تاریخی داستانهای شاهنامه نیازمند آگاهی از جستارهای پیشین -از آغاز گشایش تالار- است!
فهرست فراهم شده، که اینک بخش چهارم آن پیشکش میشود، یاریگر همراهان است! بخشهای پیشین فهرست هم نشانی داده شده! 👇
4️⃣ فهرست ۴
بخش چهارم فهرست جستارهای تالار «رازها و نمادها و آموزههای شاهنامه»
بساویدن هر هشتگ یا تارپیوند (سرنام آبیرنگ) به جستار و یا زنجیرهها راه میبرد.
⏪⏪ گشایش تالار
👈 بخش نخست فهرست
👈 بخش دویُم فهرست
👈 بخش سهیُم فهرست
👈 سنجش بیتهایی منتسب به فردوسی فرزانه در «گفتار اندر ستایش پیغمبر»
👈 بررسی چند واژه: شهر /شهریار / شاه / پادشاه / شاهنشاه
👈 گفتاری پیرامون نمادینگی شاهان بخش آغازین شاهنامه
👈 نکتههایی از جنگ افراسیاب با نوذر
۱- میدان جنگ
۲- افرسیاب
۳- درگذشت سام
۴- شکست ایرانیان از افراسیاب
👈 چند جستار به فراخور روز کورش بزرگ.
👈 ریشهشناسی و تلفظ واژههای «آفرین» و «نفرین»
👈 گویش نرم(مجهول) واکههای«ای» و «او» در شاهنامه
👈 «زبان برگشادن» در برابر «سخن برگشادن»
👈 دیرپایی آیین رایورزی در کارهای کشور
👈 جایگاه «البرز کوه» !!
👈 سویههای زمینپیمایی در ایران باستان
👈 کاربرد «برگشتن» در معنی «شدن» در شاهنامه
👈 «مازندران شاهنامه» کجاست!؟
👈 آز و تعصب (زندهنام دکتر اسلامی ندوشن)
👈 «برگشتن» در معنی «شدن» در شاهنامه
👈 دشنام در شاهنامه
👈 بهزه کردن کمان - بایستهای پیش از کارزار
👈 #هزار_سال_دروغ برای دریوزهگر نشان دادن فردوسی فرزانه
👈 گفتار نخست: دولتشاه سمرقندی
👈 گفتار دویم – تاریخ گزیده
👈 گفتار سهیُم - تاریخ سیستان
👈 گفتار چهارم تا نهم : نظامی عروضی
👈 گفتار دهم تا سیزدهم - شاهنامه فلورانس
👈 گفتار چهاردهم - لباب الالباب عوفی
👈 گفتار پانزدهم تا هفدهم : مجمل فصیحی
👈 سه عامل سقوط حکومتها در نگاه فردوسی
👈 بهرام گور و رفاه عمومی شهروندان
👈 واژه موبد در سخن فردوسی
👈 شاهنامه یک اثر نژادپرستانه نیست
👈 «گشادن» برابر «انداختن ، گسستن، رهاکردن*»
👈 ریشهشناسی نام گرامی«ایران» و گویش درست آن
👈 اوستیا / ایرستان سرزمینی در قفقاز با میراث فرهنگ ایرانی
✍️ پیرامون نخستین بیت شاهنامه
👈 نخستین اعلامیه حقوق بشر
👈 فردوسی از منابع شفاهی بیزار بوده است
👈 چرا شاهنامه به وجود آمد، چرا شاهنامه نوشته شد؟
👈 جاندارانگاری - اساس زبان
👈 جایگاه کورش و داریوش در شاهنامه
👈 جشن_سده و اتهام زدودن آن از شاهنامه!
👈 زندگی و مرگ در شاهنامه فردوسی
پیشنهاد میشود ایران دوستان گرامی آشنایی با پارادایم نو و واکاوی شاهنامه از نگاه «تاریخ» را از زنجیره
#شاهنامه_تاریخ_استورهای
و گزارش شاهنامه از آغاز را از
✍️ پیرامون نخستین بیت شاهنامه
بیاغازند!
❇️
📝 از افسانهٔ «رِستاخیز» تا راستینۀ «باروری»: بازخوانی نقش تاریخی #فردوسی در زبان فارسی و هویت ایرانی
0️⃣ یکی از رایجترین روایتهای عامیانه و احساسی در تاریخ ادبیات ایران، این انگاره است که -گویا- زبان فارسی در پی یورش تازیان از میان رفت و پس از سه سده سکوت و مرگ بالینی، #فردوسی فرزانه بهتنهایی چونان منجی برآمد و با سرودن شاهنامه، زبانی مرده و ملتی نابود را زندگانی دوباره بخشید!
این داو (ادعا) اگرچه از سر مهر به فرزانه توس برآمده، اما با مستندات تاریخی و زبانشناختی ایران سدههای نخستین اسلامی همخوانی ندارد!
راستینه تاریخی نه از جنس «احیای مرده»، بلکه ازگونه «سامانبخشی، برکشیدن و به فراز رساندن یک میراث پویا و تابآور» است.
1️⃣ فارسی در سدهٔ چهارم هجری: زبانی زنده و بالنده، نه خاموش!
سرنگونی ساسانیان و تکانه سهمگین تازش اعراب، ساختار سیاسی و مذهبی فلات ایران را دستخوش دگرگونی بنیادین کرد، اما زبان مردم این سرزمین هرگز خاموش نشد!
زبان فارسی دری، پیش از آنکه فردوسی سرودن شاهنامه را در نیمه دوم سدۀ چهارم آغاز کند، دورهای درخشان از فرگشت و بالندگی دیوانی و ادبی را از سر میگذراند:
◀️ شکوفایی عصر سامانی: سامانیان در بخارا و خراسان، آگاهانه زبان فارسی دری را به زبان رسمی دربار، شعر و دانش بدل ساختند.
◀️ پیشگامان شعر و ادب: پیش از فردوسی، سرایندگانی چون رودکی سمرقندی، شهید بلخی و ابوشکور بلخی دیوانهای پربار سروده بودند.
◀️ آغاز نثر کهن فارسی: شاهکارهایی در نثر، از جمله ترجمهٔ تفسیر طبری و تاریخ بلعمی در نیمهٔ نخست سدهٔ چهارم تدوین شده بود.
◀️ سنت شاهنامهنویسی پیشافردوسی: شاعران و نویسندگانی چون #مسعودی_مروزی و #ابوالمؤید_بلخی ایرانی پیش از فردوسی دست به کار تدوین روایتهای ملی شدند.
فردوسی کاروانسالار سنّتی دیرپا بود؛ #شاهنامه_ابومنصوری به نثر گردآوری شده بود و #دقیقی_توسی پیش از او هزار بیت از داستان گشتاسپ و ارجاسپ را به شعر درآورده بود.
بر این بنیاد، فردوسی با زبانی نزار، نیمهجان یا مرده روبهرو نبود؛ زبان فارسی زنده و روان بود؛ دیوانی بود؛ بر خامه نویسندگان روان بود و در پهنهٔ خراسان و ورارود در اوج سرزندگی ادبی به سر میبرد.
2️⃣ ملیت و وجدان تاریخی: ماندگاری در بستر توفان
تازش اعراب، پادشاهی ساسانیان را برچید، اما «ملیت ایرانی» و یادمان تاریخی گروهی ایرانیان هرگز ریشهکن نشد. فرهنگ ایرانی پس از چیرگی خلافت، از راه دیوانسالاران ایرانی (دبیران و وزیران)، جنبشهای سیاسی و فکری، و جریانهای دهقانی در خراسان تداوم یافت. طبقهٔ «دهقانان» -که فردوسی خود یکی از برجستهترین آنان بود- پاسداران وفادار نسبنامهها، رسالههای پهلوی، اندرزنامهها و استورههای کهن بودند. یاد جمشید و فریدون، کاوه و رستم، در نقالیها و روایتهای گفتاری و نوشتاری ایرانیان زنده ماند تا بستری آماده برای خیزش فرهنگی خراسان در سدههای سوم و چهارم فراهم آورد.
3️⃣ کارستان فردوسی: معمار کاخ بلند هویت و زبان
با پذیرش پویایی زبان و هویت در روزگار فردوسی، این پرسش بنیادین پیش میآید:
«پس بزرگی کار فردوسی فرزانه در کجاست؟»
اهمیت شاهنامه در دو دستاورد بیبدیل نهفته است:
❇️پابرجاسازی و استوارداشتن ساختار زبان فارسی:
اگر زبان فارسی پیش از فردوسی زنده بود، بیشتر در قالب اشعار پراکندهٔ بزمی، ترجمههای متون و تاریخنگاریهای خُرد پیدایی داشت. فردوسی با آفرینش یک منظومهٔ بزرگِ نزدیک به پنجاههزار بیتی با واژگانی پیراسته، و دور از تزئینات متکلفانه، زبان فارسی را به اوج روانی، استواری نحوی وخودباوری رساند. او بنایی استوار پی افکند که دست چپاول روزگار و هجومهای ویرانگر سپسین (مانند یورش غزها، مغولان و تیموریان) نتوانست شیرازهٔ زبان را از هم بگسلد.
❇️ برکشیدن هویت ملی از استوره به فلسفهٔ تاریخ:
شاهنامه نه تنها روایت سرگذشت پادشاهان؛ بلکه «کتاب ورجاوند سکولار» ایرانیان و منشور هویت جمعی آنان است. فردوسی یادمانهای پراکنده، پارهپاره و رو به فراموشی تیرههای ایرانی را در نخ تسبیح یگانه گرد آورد. او مفاهیم بنیادین اندیشهٔ ایرانی -همچون خرد، داد، ستیز با بیداد و پاسداری از مرزهای ایرانزمین- را بازتعریف کرد و کیستی ایرانی را چنان آشکار و پایدار ساخت که در کالبد یک هویت فرهنگیِ فراگیر، حتی فرمانروایان ترک و تازشگران بیگانه را ناگزیر از پذیرش این جهانبینی ساخت.
⏮️ فرجام:
فردوسی زبان فارسی را از گور برنکشید؛ بلکه زبانی را که پیشتر زاده شده و بالیده بود، به تاج پادشاهی ادبیات جهان آراست و آن را در برابر هر توفانی آسیبناپذیر ساخت! کار شگرف او، زنده کردن یک مرده نبود؛ بلکه بخشیدنِ چشماندازی بلند، شناسنامهای مشترک و جاودانسازی فروهر دیرپا بود که اهورامزدا از آغاز در کالبد ایرانزمین نهاده بود.
✍️ #سیروس_حامی
یزد - آبان ۱۴۰۵
🆔 @ShahnamehToosi
دیگر بار مجالی برای مهرورزی!
هفته نو بر ایرانیان به شادی و کامروایی!
همراه با بهترین آرزوها، پیشکشی دیگر از سخن سخته فردوسی فرزانه!
نیکخواه همگان - حامی
#آیین_کشورداری_در_شاهنامه_۵۰
@ShahnamehToosi
سفری در شعر فارسی
از حماسه فردوسی تا جهان خیام و باباطاهر
🗣 سخنی از استاد #علیرضا_قیامتی
اردیبهشت ۱۴۰۵ - همدان
🆔 @XeradsarayeFerdosiYazd
بپیـمای مَی تا یَکـی داستان
ز دفتـرت برخوانم از باستان
پر از چاره و مهر و نیرنگ و جنگ
همه ازدرِ مردِ فرهنگ و سنگ
پناه آرند سوی تو، همه، در تنگناییها
تویی سیمرغ فرزانه که در هرجایْ ملجایی
#شفیعی_کدکنی
🔴 هفتم آبان روز گرامیداشت #کوروش_بزرگ
✍️ #عبدالحسین_زرینکوب ، ادیب، تاریخنگار و منتقد ادبی
روزی که بیانیۀ کوروش بزرگ در بابِل به اطلاع عامّه رسید، بیشک دورۀ تازهای در تاریخ جهان آغاز شد. با این بیانیه دورۀ باستانی شرق که در آن قدرت و غلبۀ پادشاهان آشور و بابل تمام آنچه را که تعلق به اقوامِ مغلوب داشت عرضۀ نابودی میکرد جای خود را به دورۀ تازهای داد که در طی آن شاهنشاهانِ پارس محبت نسبت به اقوام تابع و تسامح در مورد عقاید آنها را به عنوان اصل کشورداری تلقی کردند و نوعی سیاستِ همزیستی پیش گرفتند که در سایۀ آن بی آنکه هیچگونه مجاهدۀ خشونتآمیزی برای در هم آمیختن عناصر و اقوام نامتجانس حوزۀ امپراتوری خویش به عمل آورند، از هر قوم و نژاد آنچه را آموختنی و نگهداشتنی بود در مجموعۀ فرهنگ ترکیبی خویش وارد کردند.
دنیایی که با بیانیۀ کوروش بزرگ تولد یافت در عین آنکه البته نمیتوانست با آن همواره هماهنگ بماند و ناچار گهگاه به اقتضای احوال از آن انحراف میجست، بهکلی با دنیای بیرحم، خشن و تنگحوصلۀ امپراتوریهای قدیم شرق تفاوت داشت. برخلاف آشور و بابل که شهرهای دشمن را با تمام مردم و معابدشان عرضۀ هلاک و فنا میکردند، فرمانروایی هخامنشیان حتی در سختترین انقلابها، اقوام و ملتها را طعمۀ خشم بیلگام نساخت. در تمام این دوره نه تمدنی بر دست شاهنشاهان ایران از بین رفت، نه قوم و ملتی نابود شد.
تسامح کوروشی که در تمام دوران هخامنشی بیش و کم برقرار بود، وحدت امپراتوری هخامنشی را تضمین میکرد و در عین حال قلمرو شاهنشاهان را به منزلۀ پلی میکرد که بین شرق و غرب، بین کهنه و نو، بین دنیای مادی و دنیای معنوی کشیده شده بود، و از اینهمه یک فرهنگ ترکیبی میساخت که تمام قوای نامتجانس حوزۀ شاهنشاهی را تا حدّ ممکن در آن شریک و بدان علاقهمند میساخت. نهفقط در آنچه با عقاید و آداب ارتباط دارد این تسامح کوروشی موجب آمیزگاری عقاید دینی و در عین حال مایۀ حفظ احترام متقابل ادیان و عقاید شد، بلکه حتی در آنچه به بازرگانی و صنعت نیز مربوط بود موجب توسعۀ همکاریهای بین اقوام شد.
🔴 بُنمایه:
«فرهنگ ایران و مسئلۀ استمرار»، عبدالحسین زرینکوب، یغما، سال ۲۴، شمارۀ ۸، آبان ۱۳۵۰، ص ۴۵۶-۴۴۹.
@ShahnamehToosi
با بهترین آرزوها در آغاز هفته نو، فرازی دیگر از نامه خرد نیاکان پیشکش یاران و هممیهنان گرامی باد!
مهرورزتان - سیروس حامی
#آیین_کشورداری_در_شاهنامه_۴۸
@ShahnamehToosi
🔹مرد آن گاه آگاه شود که نبشتن گیرد
#بیهقی
یکم آبان ماه
روز بزرگداشت ابوالفضل بیهقی، نویسنده تاریخ بیهقی و پدر نثر فارسی گرامی باد.
🆔 @XeradsarayeFerdosiYazd
🍃
فرگرد یکم وندیداد
این متن، کهنترین سند جغرافیای استورهای-تاریخی ایران است. اما نخست تفسیر آرتور کریستنسن و سپس دیگران، «زمستان دیوداده» در متن را شاهدی بر مهاجرت نیاکان ایرانیان از سرزمینهای سرد شمالی دانسته، و بنیان روایتهای بعدی دربارهٔ خاستگاه شمالی اقوام موسوم به هندوایرانی گذاشته شد.
سه خطای روششناختی در این تفسیر دیده میشود؛
🔺تحمیل پیشفرض مهاجرت بر متن و سپس استناد به همان فرض.
🔺عدم توجه به شکل نگرفتن کشاورزی و شهرسازی در اقلیم سرد شمالی.
🔺نادیده گرفتن لایهٔ تاریخی در زبان استورهای.
در برابر تفسیر رایج، باید گفت ایرانوج نه یک منطقه و نه رمزی کیهانی، بلکه وارث خونیرث و نیای ایرانشهر است.
از سویی، توصیف «زمستان دیوداده» در فرگرد یکم و واژهٔ «سَنِش» (برف) در فرگرد دوم وندیداد، حافظهای جمعی از دگرگونی اقلیمی فلات ایران در آخرین عصر یخبندان (حدود ۲۰ هزار سال پیش) را بازتاب میدهد.
شناخت درست این متن، نیازمند خوانش همزمان متون کهن و شواهد زمینشناختی در سطوح تاریخی-اقلیمی، استورهای-دینی و تمدنی-هویتی است؛ نه تحمیل فرضیههای نژادی قرن نوزدهمی بر یک سند کهن.
🛫 @oldhistor
@ShahnamehToosi
درودها از بن جان،
در سرآغاز هفتهای دیگر ، همراه با آرزوی شادی و تندرستی، بازهم از سخن فرزانه توس پیشکش پیشگاه یکایک هممیهنان و یاران گرامی!
مهرورزتان - حامی
#آیین_کشورداری_در_شاهنامه_۴۷
@ShahnamehToosi
🔴به فرهنگ باشد روان تندرست
🔺ایران سرزمینی است کهن، سرشار از نیکیها و مردمانی نجیب که ستایشگر داد و دانش و راستی و نکوهشگر ستم و دروغ و دشمنی بودهاند. باید از ایران گفت و نوشت. باید زبان فارسی، این سرمایۀ جاودان ایرانی را پاس داشت و برای گسترش آن دریغ نکرد. باید فرزندان کشور را با بزرگمهرها، فردوسیها و ابنسیناها آشنا کرد. اگر ایدۀ ایران به میان مردم و سیاستگذاران کشیده شود، امنیت و منافع ملی معنا میشود. ایران و داشتههای تاریخی و فرهنگی آن را دوست بداریم.
فهرست زیر ازجمله دغدغهمندان مستقل برای رسیدن به این هدفاند. با پیوستن به آنها به توسعۀ فرهنگی در جامعه یاری رسانیم.
⛱تدریس مکاتب فلسفی و روانی
⛱یافتههای مهم روانشناسی
⛱موسیقی سنتی (تکنوازی سنتور)
⛱جملگی روانکاوی
⛱کتاب گویا (لذت مطالعه با چشمان بسته)
⛱صادق هدایت
⛱زین قند پارسی
(درست بنویسیم، درست بگوییم).
⛱کتابخانه بزرگ ادیان و فرهنگ باستان
⛱دکتر محمّدعلی اسلامینُدوشن
⛱باغ سبز مولانا (زهراغریبیان)
⛱رازها و نمادها و آموزههای شاهنامه
⛱نجوای داستان
⛱کتابخانهٔ ادب و فرهنگ
⛱خردسرای فردوسی
(آینهای برای پژواک جلوههای دانش و فرهنگ ایران زمین).
⛱بنیاد فردوسی خراسان
(كانون شاهنامه فردوسی توس).
⛱سرو سایـهفکن
(رسانهای برای پاسداشت زبان و ادبیات فارسی).
⛱شرح غزلیات سعدی با امیر اثنیعشری
⛱موسسه پژوهشی چراغداران
میراث دیجیتال و حافظه فرهنگی فارسی زبانان
⛱حافظخوانی با محمدرضاکاکائی
⛱شرح بوستان و گلستان سعدی با امیر اثنی عشری
⛱شاهنامه کودک هما
⛱مأدبۀ ادبی، شرح کلیله و دمنه و آثار ادبی فارسی (رسانۀ دکتر محمّدامین احمدپور).
⛱ستیغ، خوانش اشعار حافظ و سعدی و...(رسانه سهیل قاسمی)
⛱تاریخ، فرهنگ، هنر و ادبیات ایران زمین
⛱شاهنامه برای کودکان
(قصه های شاهنامه و خواندن اشعار برای کودکان و نوجوانان)
⛱گاهگفـت
(دُرُستخوانیِ شعرِ کُهَن)
⛱کتاب گویای ژیگ
⛱سفر به ادبیات
(مرزباننامه و گلستان، تکبیتهای کاربردی )
⛱ملیگرایی ایرانی/شاهنامهپژوهی
⛱هفت هزار سالگان
⛱انجمن دوستداران شاهنامه البرز (اشا)
⛱فرهنگ یاریگری، توسعۀ پایدار و زیست بومداری
⛱رهسپر کوچۀ رندان
(بررسی اندیشۀ حافظ).
⛱حماسهسرای آرخش؛
خانۀ فرهنگ، حماسه و زبانهای ایرانی
⛱سخن و سخنوران
(سخنرانی و گفتگوهای نایاب نام آوران وطن فارسی).
⛱کتاب و حکمت
⛱زبان شناسی و فراتر از آن (درگاهی برای آموختن دربارۀ زبانها و فرهنگها).
⛱خواندن و شرح تاریخ عالمآرای عبّاسی (میلاد نورمحمدزاده).
⛱هزار بادهٔ ناخورده (یادداشتهای امیرحسین مدنی دربارۀ ادبیات و عرفان).
⛱شرح کلیات سعدی
(تصحیح و طبع شادروان محمدعلی فروغی).
⛱انجمن شاهنامهخوانی هما
(خوانش و شرح بیتهای شاهنامه).
⛱نقش بر آب (یادداشتهای ادبی و تاریخی دکتر حامد خاتمیپور)
🔴هماهنگی برای شرکت در تبادل
🔴@alireza_heidaree
🦧🦧🦧🦧🦧🦧🦧🦧
#راز_آفرینش از نگاه شاهنامه
۸- فرگشت «جمبنده» به« مردم»**
در بندهش(بهار ۸۰) میخوانیم:
«بهدین گوید که من مردمان را ده گونه فراز آفریدم. نخستین آن کیومرث روشن و سپیدچشم است، تا ده گونه؛ که یکی(همان) کیومرث تا نهم از کیومرث باز بود. دهم «کـَپی»*** است(که از) مردمان فروترین خوانده شود!»
شاهنامه، به روشنی پیدایش مردم را از جانوران خمیده بالا (قامت) باز می نماید! و این باور نیاکان بود!
کزین بگذری، مردم آمد پدید،
شد این بندها را سراسر کلید.
سرش راست بر شد چو سرو بلند،
به گفتارِ خوب و خرد کاربند!
می بینیم که از دید شاهنامه، مردم(انسان) در سنجش با جنبندگان(حیوانات) دارای یک برتری بود و آن «هوش و رای و خرد»!
این ویژگی و این توانایی نوین بود که «مردم=آدمی» را بر دیگر آفریدگان آفریننده برتری بخشید!
پذیرندهیِ هوش و رای و خرد،
مر او را دد و دام فرمان برد!
🦧🦧🦧🦧🦧🦧🦧🦧
** مردم = انسان/آدم/آدمی
*** کـَپی = آدمیِ میمون نما
@ShahnamehToosi
#راز_آفرینش از نگاه شاهنامه
۶- پیدایی گیاه
بر بنیاد گفتار شاهنامه، نیاکان خردورز به درستی میدانستند که زمین از خود روشنی ندارد و با پرتوی که از خورشید و ستارگان بر آن میتابد روشن میشود!
زمین را بلندی نبُد جایگاه،
یکی مرکزی تیره بود و سیاه!
ستاره به سربَر شگفتی نمود،
به خاکاندرون روشنایی فزود!
دیدیم(اینجا) که خردورزان ایران کهن چنین انگاشتند که با روییدن کوهها از زمین و بالیدن آنها، آبخانها نیز در تراز بالاتر جایگیر شده و این پدیده مایه روان شدن آب از چشمهها در کوهپایهها و روان شدن آبها زمینهساز روییدن گیاهان است!
ببالید کوه، آبها بردمید؛
سر رستنی سوی بالا کشید!
نیاکان ما در روزگارانی دیر، نیک میدانستند که ابرها خود از زمین و از آب بر میخیزند و از بارش ابر است که گیاهان میرویند!
همی بر شد ابر و فرود آمد آب؛
همی گشت گرد زمین آفتاب!
گیاهان میرویند و میبالند و دانه میریزند و باز میرویند! جز این نیرویی ندارند و نمیتوانند چون جنبندگان از جایی به جایی روند!
گیا رُست با چند گونه درخت؛
به زیر اندر آمد سرانشان ز بخت!
ببالد، ندارد جز این نیرُوْی؛
نپوید چو پویندگان هر سُوْی!
@ShahnamehToosi
جایگاه شادمانی در فرهنگ ایران و مهرگان در شاهنامه
گفتاری از استاد #علیرضا_قیامتی
(قائم مقام مؤسسۀفرهنگی خردسرای فردوسی)
پنجشنبه، شانزدهم مهرماه ۱۴۰۵
مشهد، سالن همایش هتل ملل میثاق
@ShahnamehToosi
یَکی خَشت زد بر سُرینِ قبادفراخوان
که بندِ کمـرگاهِ او برگشاد
از اسپ اندرآمد نِگوسار سر
شد آن شیردلپیرِ سالارسر
شب است
جهان با آن چنان چون مردهای در گور.
و من اندیشناکم باز
اگر باران کند سرریز از هر جای!؟
اگر چون زورقی در آب اندازد جهان را!؟
#نیما_یوشیج
کند و کاوی ریشهشناسانه در کیستی تاریخی «افراسیاب» و «اغریرث» و جایگاه میدان رزم افراسیاب با نوذر
🗣 #سیروس_حامی
نشست هفتگی انجمن شاهنامه فردوسی یزد
هنگام : شنبـه - شانزدهم آبان ۱۴۰۵
جایگاه : دانشگاه امام جواد یزد
🆔 @shahname_yazd
پلنگ این شناسد که پیکار و جنگ،
نه خوبست و داند همین کوه و سنگ!
«پاسخ رستم به پیران ویسه»
نفرین به جنگ
http://t.me/ShahnamehToosi
بشد بارمان تا به دشت نبردفراخوان
سـوی قارَنِ کاوه آواز کرد،
ک«زین لشکـر نوذر نامـدار،
که داری که با من کند کارزار!؟»
یکی به صحنهٔ شهنامه بین که فردوسی
به صد لباس مخالف، به بازی آمده راست
برون پرده، جهانی ز حکمت است و هنر
درونِ پـرده، یکـی شاعـرِ ستـودهلقاست
#ملکالشعرا_بهار
شنبهای دیگر و آغازی بر هفتهای دیگر بر همرهان خجسته باد.
بازهم فرازی دیگر از سخن سخته استاد توس پیشکش به یاران.
روز و روزگار خوش باد.
مهرورزتان - سیروس حامی
#آیین_کشورداری_در_شاهنامه_۴۹
@ShahnamehToosi
📝 بخش چهارم فهرست تالار👇
یادآوری: این تالار بازتاب دهنده برآیند پژوهشها و دیدگاههای گرداننده تالار در پیوند با شاهنامه و «استوره»های ایرانی و در برگیرنده جستارهایی ویژه با رویکرد زندآگاهانه(هرمنوتیک) و با الگوواره(پارادایم) نو و دیگرگون است، پس:
الف - نوشتن و فرستادن هر فرسته تازه نیازمند رسیدن هر بخش از پژوهش و بررسی به انجامی است که قابل ارایه باشد! این مهم هفتهها و گاه ماهها زمان میبرد!
ب- آشنایی همراهان گرامی با الگوواره نگارنده و چگونگی دریافت و رسیدن به هسته راستین و تاریخی داستانهای شاهنامه نیازمند آگاهی از جستارهای پیشین -از آغاز گشایش تالار- است!
فهرست فراهم شده، که اینک بخش چهارم آن پیشکش میشود، یاریگر همراهان است! بخشهای پیشین فهرست هم نشانی داده شده! 👇
4️⃣ فهرست ۴
بخش چهارم فهرست جستارهای تالار «رازها و نمادها و آموزههای شاهنامه»
بساویدن هر هشتگ یا تارپیوند (سرنام آبیرنگ) به جستار و یا زنجیرهها راه میبرد.
⏪⏪ گشایش تالار
👈 بخش نخست فهرست
👈 بخش دویُم فهرست
👈 بخش سهیُم فهرست
👈 سنجش بیتهایی منتسب به فردوسی فرزانه در «گفتار اندر ستایش پیغمبر»
👈 بررسی چند واژه: شهر /شهریار / شاه / پادشاه / شاهنشاه
👈 گفتاری پیرامون نمادینگی شاهان بخش آغازین شاهنامه
👈 نکتههایی از جنگ افراسیاب با نوذر
۱- میدان جنگ
۲- افرسیاب
۳- درگذشت سام
۴- شکست ایرانیان از افراسیاب
👈 چند جستار به فراخور روز کورش بزرگ.
👈 ریشهشناسی و تلفظ واژههای «آفرین» و «نفرین»
👈 گویش نرم(مجهول) واکههای«ای» و «او» در شاهنامه
👈 «زبان برگشادن» در برابر «سخن برگشادن»
👈 دیرپایی آیین رایورزی در کارهای کشور
👈 جایگاه «البرز کوه» !!
👈 سویههای زمینپیمایی در ایران باستان
👈 کاربرد «برگشتن» در معنی «شدن» در شاهنامه
👈 «مازندران شاهنامه» کجاست!؟
👈 آز و تعصب (زندهنام دکتر اسلامی ندوشن)
👈 «برگشتن» در معنی «شدن» در شاهنامه
👈 دشنام در شاهنامه
👈 بهزه کردن کمان - بایستهای پیش از کارزار
👈 #هزار_سال_دروغ برای دریوزهگر نشان دادن فردوسی فرزانه
👈 گفتار نخست: دولتشاه سمرقندی
👈 گفتار دویم – تاریخ گزیده
👈 گفتار سهیُم - تاریخ سیستان
👈 گفتار چهارم تا نهم : نظامی عروضی
👈 گفتار دهم تا سیزدهم - شاهنامه فلورانس
👈 گفتار چهاردهم - لباب الالباب عوفی
👈 گفتار پانزدهم تا هفدهم : مجمل فصیحی
👈 سه عامل سقوط حکومتها در نگاه فردوسی
👈 بهرام گور و رفاه عمومی شهروندان
👈 واژه موبد در سخن فردوسی
👈 شاهنامه یک اثر نژادپرستانه نیست
👈 «گشادن» برابر «انداختن ، گسستن، رهاکردن*»
👈 ریشهشناسی نام گرامی«ایران» و گویش درست آن
👈 اوستیا / ایرستان سرزمینی در قفقاز با میراث فرهنگ ایرانی
✍️ پیرامون نخستین بیت شاهنامه
👈 نخستین اعلامیه حقوق بشر
👈 فردوسی از منابع شفاهی بیزار بوده است
👈 چرا شاهنامه به وجود آمد، چرا شاهنامه نوشته شد؟
👈 جاندارانگاری - اساس زبان
👈 جایگاه کورش و داریوش در شاهنامه
👈 جشن_سده و اتهام زدودن آن از شاهنامه!
👈 زندگی و مرگ در شاهنامه فردوسی
پیشنهاد میشود ایران دوستان گرامی آشنایی با پارادایم نو و واکاوی شاهنامه از نگاه «تاریخ» را از زنجیره
#شاهنامه_تاریخ_استورهای
و گزارش شاهنامه از آغاز را از
✍️ پیرامون نخستین بیت شاهنامه
بیاغازند!
❇️
پادشاهی نوذر
آمدن افراسیاب بدایرانزمین به جنگ نوذر
🗣 گزارش #سیروس_حامی
نشست هفتگی انجمن شاهنامه فردوسی یزد،
هنگام : شنبـه - دویُم آبان ۱۴۰۵
جایگاه : دانشگاه امام جواد یزد
🆔 @ShahnamehToosi
اُ زآن پس ز مرگِ منوچهرشاه
بشـد آگهـی تا به تورانسپاه
چو بشنید سالار ترکان، پشنگ
چنان خواست کآید بدایران به جنگ!
به مرد خردمند و فرهنگ و رای،
بود جاودان تخت شاهی به پای!
#کیومرث (۱)
بر بنیاد شاهنامه و دیگر گفتارهای ایرانی
ریشهشناسی نام - گویای چیستی کیومرث
در دیباچه شاهنامه و در گفتارهای اندر آفرینش دیدیم که نیاکان آریایی ما، گامههای فرگشت و آفرینش چنین میانگاشتند:
۱. توانایی (انرژی) آمد پدید،
۲. سرِ مایۀ گوهران نخست ،
أ. آتش (به جنبش دمید)
ب. باد
ت. آب
ث. خاک
۳. گنبد تیزرو (اجرام آسمانی)
۴. ببالید کوه
۵. آبها بر دمید
۶. جان پدید آمد (نخستین جانداران)
۷. گیا رست
۷. جنبنده آمد پدید
۹. مردم آمد پدید.
(هر یک از ردیفهای بالا به پیوند به جستاری دارند که گامهای فرایند آفرینش از نگاه شاهنامه را یکایک وامیگشاید!)
دانش امروزی نشان داده که نخستین «جان» در پیکر گیاهی در درون آبها(دریا) پدید آمد. «جان» به اعتبار «زنده» بودن، ناگزیر «میرا» است! هیچ زندگی گیتایی جاودانه نیست! این اندریافت در آمیغ اوستایی «گَیَ مَرِتَن» خود مینماید! ستاک «گَیَ» به چم «زنده» در واژه هایی چوه گیاه و گاو و گوزن؛ و به دگرش «گ» به «ز» در «زی» و با دگرش «گ» به «ج» در «جان» باقی مانده است! ستاک «مَر» به چم «مرگ پذیر، نابودشدنی» همچنان در مرگ و مردن مانده است!
«گَیَ مَرِتن» بر روی هم به چم «زندۀ میرا» در پهلوی به «گیومرت» و «کیومرث» دگرید که نخستین جاندار در پیکر تکیاختههای نخستین است! بیت زیر از شاهنامه گویای این معنیست:
چن از خاک تا جانور بنده کرد،
نخستین گیومرت را زنده کرد!
(خالقی-د۴از۴-ر۹۲۴-ب۱۱۶۳)
زندهیاد استاد مهرداد بهار (پژوهشی در اساطیر ایران – ر۴۹- ب۱۲) مینویسد: «کیومرث» ، پهلوی gayomard اوستا gayomaretan ، به معنی زندگی میرنده، نام نخستین انسان است! او ششمین خلق مادی هرمزد است... این که پهناش با درازاش برابر بود، اورا بیشتر شبیه نطفۀ بسیار بزرگ نخستین مینماید تا انسان واقعی!!
از باهم سنجی بنمایههای دیرین، در تطبیق با دانش امروز ، چنین برداشت میشود که «گیومرت» به راستی بازتاب جاندارانگاری شده -در ذهن نیاکان- دورانی از فرگشت جانداران است که با پیدایی نخستین جان در پیکر تکیاختههای نخستین آغاز میشود و تا نخستین گونههای آدمی دنبال میشود! این دوران استورهای را شادروان دکتر مهرداد بهار بر بنیاد دیگر گفتارهای ایرانی همچون «اوستا» و «بندهش» به کوتاهی چنین باز میگوید :
«مردمان به ده گونهاند؛ از نژاد کیومرث اند. کیومرث هنگام درگذشت، بر دست چپ افتاد و تخمه بداد. آن تخمه به روشنی خورشید پالوده شد. پس سپندارمذ، فرشته موکل زمین، بخشی از تخمة کیومرث را به خود پذیرفت و مشی و مشیانه (مهلی و مهلیانه)، چون ریواسی از آن بر زمین رستند؛ آن دو به یکدیگر پیوسته بودند و روان در میان آن دو بود. چون به پیکر مردم در آمدند، هرمزد آنان را آگاه کرد که پدر و مادر جهانیاناند و باید پیرو داد و نیکو باشند. آن دو نخست به خداوندی هرمزد گواهی دادند...چون فرزند خواستند، از ایشان جفت جفت دختر و پسر زاده شد، شش جفت. از این فرزندان همه نژادهای مردم پدید آمد و به فرمان دادار، هر نژاد در سرزمینی و اقلیمی به سر میبرند. جز مردم سرزمینهای خونیره و شش اقلیم دیگر، دیگرانی نیز از نژاد کیومرث پدید آمدند که برخی شکل و اندازه تنشان دیگرگون است. کَپی، یعنی میمون، فروترین آنان است.»
دنباله دارد.
بازنویسی: سیروس حامی
آبان ۱۴۰۵
تالار رازها و نمادها و آموزههای شاهنامه
یارینامه:
داستان ایران - استاد فریدون جنیدی
/channel/ShahnamehToosi
📝 چرا شاهنامه بخوانیم!؟
✍️ دکتر #فرشته_فریدونی
خواندن شاهنامه به این معنا نیست که آن را وسیلهای برای فرار از واقعیت امروز کنیم . برعکس ، ارزش آن در این است که میتواند ما را وادار کند، واقعیت امروز را عمیقتر ببینیم.
شاهنامه کتاب “ دورانهای آرام “ نیست . جهان آن پر است از جنگ، حمله، فروپاشی قدرت، شورش، بی اعتمادی، مهاجرت، مرگ و بحران مشروعیت.
پرسش اصلی فردوسی صرفاً این نیست که “چه کسی پیروز شد؟”، بلکه بارها میپرسد : وقتی نظم سیاسی و اخلاقی جامعه از هم میگسلد، انسان، چه چیزی را میتواند حفظ کند؟
در بحران، انسان، مستعد این توهّم می شود که آن چه اکنون تجربه میکند ، بیسابقه و پایان ناپذیر است .
شاهنامه یک حافظهی تاریخی بسیار عمیق ایجاد میکند که درآن ، هیچ قدرتی ابدی نیست . جمشید که تقریباً به یک اسطورهی قدرت مطلق تبدیل شده، سقوط میکند. ضحّاک، دهشتناک ترین صورت استبداد را میسازد و سرانجام، به بند کشیده میشود. افراسیاب با همهی عظمتش، پایان مییابد و…
شاهنامه، ذهن را از اسارت روانی ِ "این وضعیت تا ابد ادامه خواهد داشت“، بیرون میآورد.
شاهنامه را میتوان، “نوعی آسیب شناسی“ قدرت سیاسی نیز خواند .
شاهنامه به انسان میآموزد که حتّی وقتی تاریخ از کنترل او خارج است، هنوز نحوهی مواجهه خودش را میتواند انتخاب کند.
اینجاست که داستانهای رستم، سیاوش، گودرز، گیو، بیژن و حتّی شخصیتهای شکست خورده، اهمّیت پیدا میکنند. فردوسی، جهان را جهانی نمیبیند که در آن همیشه “آدم خوب“ پیروز میشود. سیاوش نمونهی تکان دهندهی آن است. انسانی که پایبند اصول اخلاقی و انسانی است اما به خاطر ساختار قدرتی که در آن زندگی میکند، قربانی میشود، و این پیام را میدهد که ممکن است نتوانی سرنوشت را کنترل کنی، امّا میتوانی نگذاری که سرنوشت، تعریف تو از خودت را تعیین کند.
با توجّه به آنچه اشاره کردم، شاهنامه را نباید فقط به خاطر سرگرمی و… بخوانیم. بهتر است جدّی و روزآمد مطالعهاش کنیم.
مثلاً داستان جمشید را بخوانیم و بپرسیم، چرا جامعهای که یک روز، جمشید را میستاید، روزی دیگر، در برابر او میایستد. داستان کاووس را بخوانیم و بپرسیم، چه اتّفاقی میافتد که یک جامعه، هزینهی خطاهای یک حاکم را میپردازد. داستان سیاوش را بخوانیم و بپرسیم چرا یک انسان اخلاقی، در ساختار سیاسی بیمار، گاهی از انسان فاسد، آسیب پذیرتر میشود. داستان کیخسرو را بخوانیم و بپرسیم، آیا “پیروزی“ همیشه به معنای رسیدن به قدرت است؟ یا گاهی معنای واقعی پیروزی، توانایی رها کردن قدرت است.
و پایان شاهنامه (سقوط ساسانیان) را بخوانیم و از خودمان بپرسیم، وقتی یک نظم تاریخی فرو میریزد، دقیقاً چه چیزی باقی میماند؟
با این نگاه، شاهنامه، دیگر کتابی در بارهی گذشتهی ایران نیست. بلکه تبدیل به کتابی میشود در بارهی مکانیسمهای فروپاشی، قدرت، حافظه، خشونت، امید، بقا و….
و شاید مهمترین دلیل خواندنش همین باشد که در دورههای عادی، به ما میگوید که چه بودهایم، و در دوره های بحرانی، می تواند به ما کمک کند بفهمیم چه بر سر ما میآید.
🛫 @DrFereshtehFereidouni
@ShahnamehToosi
📝 بخش چهارم فهرست تالار👇
یادآوری: این تالار بازتاب دهنده برآیند پژوهشها و دیدگاههای گرداننده تالار در پیوند با شاهنامه و «استوره»های ایرانی و در برگیرنده جستارهایی ویژه با رویکرد زندآگاهانه(هرمنوتیک) و با الگوواره(پارادایم) نو و دیگرگون است، پس:
الف - نوشتن و فرستادن هر فرسته تازه نیازمند رسیدن هر بخش از پژوهش و بررسی به انجامی است که قابل ارایه باشد! این مهم هفتهها و گاه ماهها زمان میبرد!
ب- آشنایی همراهان گرامی با الگوواره نگارنده و چگونگی دریافت و رسیدن به هسته راستین و تاریخی داستانهای شاهنامه نیازمند آگاهی از جستارهای پیشین -از آغاز گشایش تالار- است!
فهرست فراهم شده، که اینک بخش چهارم آن پیشکش میشود، یاریگر همراهان است! بخشهای پیشین فهرست هم نشانی داده شده! 👇
4️⃣ فهرست ۴
بخش چهارم فهرست جستارهای تالار «رازها و نمادها و آموزههای شاهنامه»
بساویدن هر هشتگ یا تارپیوند (سرنام آبیرنگ) به جستار و یا زنجیرهها راه میبرد.
⏪⏪ گشایش تالار
👈 بخش نخست فهرست
👈 بخش دویُم فهرست
👈 بخش سهیُم فهرست
👈 سنجش بیتهایی منتسب به فردوسی فرزانه در «گفتار اندر ستایش پیغمبر»
👈 بررسی چند واژه: شهر /شهریار / شاه / پادشاه / شاهنشاه
👈 گفتاری پیرامون نمادینگی شاهان بخش آغازین شاهنامه
👈 نکتههایی از جنگ افراسیاب با نوذر
۱- میدان جنگ
۲- افرسیاب
۳- درگذشت سام
۴- شکست ایرانیان از افراسیاب
👈 چند جستار به فراخور روز کورش بزرگ.
👈 ریشهشناسی و تلفظ واژههای «آفرین» و «نفرین»
👈 گویش نرم(مجهول) واکههای«ای» و «او» در شاهنامه
👈 «زبان برگشادن» در برابر «سخن برگشادن»
👈 دیرپایی آیین رایورزی در کارهای کشور
👈 جایگاه «البرز کوه» !!
👈 سویههای زمینپیمایی در ایران باستان
👈 کاربرد «برگشتن» در معنی «شدن» در شاهنامه
👈 «مازندران شاهنامه» کجاست!؟
👈 آز و تعصب (زندهنام دکتر اسلامی ندوشن)
👈 «برگشتن» در معنی «شدن» در شاهنامه
👈 دشنام در شاهنامه
👈 بهزه کردن کمان - بایستهای پیش از کارزار
👈 #هزار_سال_دروغ برای دریوزهگر نشان دادن فردوسی فرزانه
👈 گفتار نخست: دولتشاه سمرقندی
👈 گفتار دویم – تاریخ گزیده
👈 گفتار سهیُم - تاریخ سیستان
👈 گفتار چهارم تا نهم : نظامی عروضی
👈 گفتار دهم تا سیزدهم - شاهنامه فلورانس
👈 گفتار چهاردهم - لباب الالباب عوفی
👈 گفتار پانزدهم تا هفدهم : مجمل فصیحی
👈 سه عامل سقوط حکومتها در نگاه فردوسی
👈 بهرام گور و رفاه عمومی شهروندان
👈 واژه موبد در سخن فردوسی
👈 شاهنامه یک اثر نژادپرستانه نیست
👈 «گشادن» برابر «انداختن ، گسستن، رهاکردن*»
👈 ریشهشناسی نام گرامی«ایران» و گویش درست آن
👈 اوستیا / ایرستان سرزمینی در قفقاز با میراث فرهنگ ایرانی
✍️ پیرامون نخستین بیت شاهنامه
👈 نخستین اعلامیه حقوق بشر
👈 فردوسی از منابع شفاهی بیزار بوده است
👈 چرا شاهنامه به وجود آمد، چرا شاهنامه نوشته شد؟
👈 جاندارانگاری - اساس زبان
👈 جایگاه کورش و داریوش در شاهنامه
👈 جشن_سده و اتهام زدودن آن از شاهنامه!
👈 زندگی و مرگ در شاهنامه فردوسی
پیشنهاد میشود ایران دوستان گرامی آشنایی با پارادایم نو و واکاوی شاهنامه از نگاه «تاریخ» را از زنجیره
#شاهنامه_تاریخ_استورهای
و گزارش شاهنامه از آغاز را از
✍️ پیرامون نخستین بیت شاهنامه
بیاغازند!
❇️
گزافهای ژاژ و بیسند
✍️ #مهرداد_ایرانمهر
فردوسی، شاهنامه را برای زنده کردن زبان فارسی، سروده است!
کهنترین ترجمهٔ فارسی قرآن با نام قدس، حدود سال ۲۵۰ هجری ترجمه شده و بسیاری واژۀ پهلوی دارد. حتی واژگانی چون کافر و مؤمن نیز به کژاندیشان و باورداران ترجمه شده است.
یعنی، پیش از سده چهارم که فردوسی در آن دوره میزیسته، زبان روان مردم ایران تقریبا خالی از واژگان عربی بوده است و ایشان به چیزی شبیه حال و هوای موجود در متن شاهنامه، و البته به نثر، با یکدیگر سخن میگفتهاند.
نَثر یا چانه، به معنای پراکنده، در ادبیات به سخنی گویند که به رعایت وزن و قافیه پایبند نیست.
نثر را بر پایه شکل نوشتاری به گونههای مُرسل، مسجع (آهنگین)، مصنوع (متکلف) و محاورهای تقسیم میکنند.
محمدتقی بهار (ملک الشعرا)، در مقدمه جلد دوم سبکشناسی، نثر فارسی بعد از اسلام را به شش طبقه تقسیم کرده است:
۱- دوره سامانی (۳۰۰ تا ۴۵۰ هجری)
نثر فارسی، ساده و موجز و بیصنعت و مرسل بوده و لغات فارسی بر عربی میچربیده! مانند تاریخنامه طبری بلعمی و حدودالعالم.
۲- دوره غزنوی و سلجوقی اول (۴۵۰ تا ۵۵۰ هجری)
نثر عربی در فارسی اثر کرد؛ جملات طولانی شد و لغات عربی رو به افزایش گذاشت. مانند تاریخ بیهقی و کلیله و دمنه.
۳- دوره سلجوقی دوم و خوارزمشاهیان (۵۵۰ تا ۶۰۰ هجری)
نثر فنی ظهور کرد موازنه و سجع و تکلفات و صنایع بدیعیه در نثر زیاد شد. مانند مقامات حمیدی و مرزباننامه.
۴- دوره سبک عراقی و نثر صنعتی (۶۰۰ تا ۱۲۰۰ هجری)
تکلفات بدیع بیشتر شد و لغات عربی دشوار و اصطلاحات نیز فزونی یافت و نثر را مشکل و فهم آن را دشوار کرد. مانند نفثةالمصدور، التوسل الی الترسل، لبابالالباب، جوامع الحکایات، ترجمه تاریخ یمینی (تألیف جرفادقانی)، تاریخ جهانگشای و تاریخ وصاف.
۵- دوره بازگشت ادبی (۱۲۰۰ تا ۱۳۰۰ هجری)
تقلید از نثر زیبا و موجز گلستان سعدی و نثر خوارزمی و نثر بیهقی رواج یافت. مانند منشآت قائم مقام، نشاط اصفهانی، ناسخالتواریخ، مؤلفات هدایت و نامۀ دانشوران.
۶- دوره سادهنویسی (۱۳۰۰ هجری تا امروز)
نثر ساده و فصیح رواج یافت. مانند رسالههای ملکم، ترجمۀ سرگذشت حاجی بابای اصفهانی، کتاب احمد طالبوف و سایر تألیفات او، سیاحتنامه ابراهیمبیگ، افسانههای کنت و سه تفنگدار ترجمهٔ محمدطاهر میرزا.
در این باره، هر گاه گفته میشود زبان مردم کوچه و بازار نیز در دوران فردوسی شبیه همین چیزی بوده که در شاهنامه آمده است، بیدرنگ گروهی گلو صاف کرده و میگویند «پس تاریخ بیهقی چه؟» چرا مانند شاهنامه نیست و این همه کلمات عربی دارد؟
امان از جهل و بیخبری که برخی انگار دوست دارند بیسوادی خود را همه جا و همه وقت جار بزنند.
ابوالفضل محمد بن حسین بیهقی (۴۷۰-۳۸۵ق.) نویسندۀ ایرانی و صاحب تاریخ بیهقی، در بیهق/سبزوار زاده و در غزنین و دربار غزنوی درگذشته است.
و اما اردشیر بابکان، بزرگتر چیزی که از وی روایت کنند آنست که وی دولتِ شدۀ عجم را بازآورد و سنتی از عدل میان ملوک نهاد و پس از مرگ وی گروهی بر آن رفتند. و لعمری این بزرگ بود ولیکن ایزد، عزوجل، مدت ملوک طوائف به پایان آورده بود تا اردشیر را آن کار بدان آسانی برفت. و معجزاتی میگویند این دو تن را بوده است، چنانکه پیغمبران را باشد؛ و خاندان این دولت بزرگ را آن اثر و مناقب بوده است که کسی را نبود، چنانکه درین تاریخ بیامد و دیگر نیز بیاید.
شایان درنگ این که بیهقی یک قرن پس از فردوسی میزیسته و نثر او متعلق به دوره دوم نثر فارسی است که نثر عربی در فارسی اثر کرد و جملات طولانی شد و لغات عربی رو به فراوانی گذاشت.
برخلاف تصور عمومی، ورود واژگان اثرگذار عربی به ادب فارسی، در قرن هفتم و توسط منشیان رخ داد. در اینجا، جای این بحث نیست که با تکیه بر اسناد نشان دهیم حتی پس از عصر منشیان نیز، باز این عربی است که بیشتر وامدار فارسی است، تا وارون آن.
جان کلام، اولویت فردوسی در سرودن شاهنامه، زنده کردن زبان فارسی نبوده است. حتی آنانی که در این باره، بر مصرع عجم زنده کردم بدین پارسی تکیه میکنند، باید بدانند که به فرض افزوده نبودن بیت، باز هم معنایی پیرامون تصمیم بر سرودن شاهنامه به فارسی سره از آن بیرون نمیآید.
خود فردوسی چرایی دست بردن بر فراهم آوردن کتاب را چنین آورده است:
به شهرم یکی مهربان دوست بود
تو گفتی که با من به یک پوست بود
مرا گفت خوب آمد این رای تو
به نیکی گراید همی پای تو
نبشته من این نامهٔ پهلوی
به پیش تو آرم مگر نغنوی
گشاده زبان و جوانیت هست
سخن گفتن پهلوانیت هست
شو این نامهٔ خسروان بازگوی
بدین جوی نزد مهان آبروی
چو آورد این نامه نزدیک من
بر افروخت این جان تاریک من
شاهنامه کتاب شعر نیست؛ منظومهای تاریخی است. هرآینه، در حد اعلای مهارت و زیبایی سروده شده است.
@ShahnamehToosi
🐾🐾🐾🐾🐾🐾🐾🐾
#راز_آفرینش از نگاه شاهنامه
۷- فرگشت گیاه به جُنبنده
به گفتار شاهنامه، پس از آفرینش گیاهان و در روند فرگشت جان و هستی جانداران، «جُمبندگان»*** پای به هستی نهادند. جمبندگانی که خور و خواب و آرام میجستند ولی بهرهمند از خرد نبودند؛ پس شایستگی بندگی کردگار نداشتند!
اُ زان پس چو جمبنده آمد پدید
همه رستنی زیر خویش آورید
خور و خواب و آرام جویدهمی
وُزان زندگی کام جویدهمی
نه گویازُوان و نه جویاخرد
ز هر خاشهیی خویشتن پرورد
نداند بد و نیکِ فرجامِ کار
نخواهد از او بندگی کَردْگار
🐾🐾🐾🐾🐾🐾🐾🐾
***آنچه را که شاهنامه «جمبنده» مینامد، امروز با سادهانگاری «جانور» میخوانیم! («جانور» برابر «جاندار» است و گیاهان و ریزجاندران را نیز در بر میگیرد)! هر جانوری «جمبنده/جنبنده» نیست! نویسش کهن «جمبنده» امروز به «جنبنده» دگریده است!
@ShahnamehToosi
🔎🔍🔎🔍🔎🔍🔎🔍
.
#راز_آفرینش از نگاه شاهنامه
۵- پیدایی جان!
شاهنامه و گفتارهای ایرانی گواه باور نیاکان به پیدایی «جان» یا «نخستین جاندار» بر روی زمین در بریدهای از زمان است! فرگشت(تکامل) نخستین جاندار به گیاه و جنبنده(حیوان) و سپس مردم(انسان) پارهای از همین باورها است!
نامواژه «کیومرث» در اوستا «گَیَ مَرِتَن gayamaretan» بوده که در پهلوی «گَیومرت» و سپس در فارسی «کیومرث» گفته شده است، بررسی ریشه واژه یادشده گویای آن است که:
۱-بخش نخست، «گَیَ» (از ریشه کهنآریایی Gwei) برابر «زندگی»ست که در گیاه و گاو و جان و زیستن و... برجاست!
۲-«مَرِتَن» (از ریشه کهنآریایی «مِرMer») برابر «میرا/فانی»ست که در «مَرگ» و «مُردن» و «اَمُرداد» و... برجاست!
پس «گَیَ مَرِتَن» (کیومرث) برابر است با «جان میرا»(زندگی فانی-جانی که سرانجامش مردن است!).
آشکار است که هیچ زندهای انجامی جز مردن ندارد!
اوستا آدمی را برآمده از گیاهی (ریواس) میداند که آن «گیاه» خود از تخمهی «کیومرث» رُست!
برابر بودن «گَیومرت/کیومرث» با نخستین جاندار(در شاهنامه : جانور!) را شاهنامه نیز گواه است:
چُن از خاک تا جانور بنده کرد،
نخستین، گَیومرت را زنده کرد!**
زنده یاد استاد مهرداد بهار، کیومرث را به نطفه عظیم نخستین مانند کرده!***
دانش امروز، نخستین جان را در پیکر تک یاختههای بزرگی دانسته که بیش از چهار میلیاردسال پیش پدید آمدند! (رخشاره پیوست)
در دیگر گفتارهای ایرانی کهن، کیومرث را از نخستین آدمی دانسته اند، تا نخستین شاه!
نگارنده از باهم سنجیدن گفتارهای کهن ایرانی و یافتههای دانش امروزی چنین درمییابد که کیومرث شاهنامه خود «شاهانگاشته»ی نمادینِ دورانی چهارمیلیارد ساله از فرگشت(تکامل) است که آغاز آن پیدایی نخستین جان است و انجامش نابودی(انقراض) نئاندرتالها!
این پرمانه(مفهوم) را در جستار ویژه #کیومرث بیشتر وامیکاویم!
🔎🔍🔎🔍🔎🔍🔎🔍
خالقی مطلق ۴ از۴ - خسروپرویز۱۱۶۳
*** پژوهشی در اساطیر ایران - انتشارات آگاه - چاپ هشتم - ر۴۹
@ShahnamehToosi
ویدئوی کوتاه از شکل گیری کوه ها ناشی از برخورد صفحات تکتونیکی
@ShahnamehToosi