-
مطالب درسی علوم هفتم متوسطه اول ارتباط با ادمین👇 @G_Behfar
۳۸. پرسش: یکی از مهمترین کارهای کلیه چیست؟
پاسخ: یکی از مهمترین کارهای کلیه، تنظیم میزان آب بدن است. کلیهها با کم یا زیاد کردن آب دفع شده به صورت ادرار، این تنظیم را انجام میدهند.
۳۹. پرسش: فکر کنید: الف) بدن ما به چه صورتهایی آب را دفع میکند؟
پاسخ: آب از سه راه اصلی دفع میشود:
1. ادرار (توسط کلیهها)
2. عرق (توسط پوست)
3. بازدم (به صورت بخار آب توسط ششها)
۴۰. پرسش: ب) تأمین آب مورد نیاز بدن به چه صورتهایی انجام میشود؟
پاسخ:
1. نوشیدن آب و مایعات.
2. مصرف غذاها (میوهها و سبزیها).
3. واکنشهای شیمیایی درون بدن (آب متابولیک).
۴۱. پرسش: پ) آیا همیشه میزان آب مصرفی شما یکسان است؟
پاسخ: خیر. میزان آب مصرفی به عواملی مانند دمای هوا، میزان فعالیت بدنی، سن و نوع تغذیه بستگی دارد و در شرایط مختلف متفاوت است.
۴۲. پرسش: بیماریهای کلیه مانند سنگ مثانه چه خطراتی دارد و چگونه میتوان از آن پیشگیری کرد؟
پاسخ:
· خطرات: سنگ کلیه و مثانه بسیار دردناک هستند و میتوانند باعث انسداد مجاری ادرار، عفونت، آسیب کلیه و حتی از کار افتادن کلیه شوند.
· پیشگیری: مصرف آب آشامیدنی سالم و استاندارد با مواد معدنی متعادل، پرهیز از مصرف زیاد نمک و خودداری از نگه داشتن طولانی مدت ادرار.
پاسخهای کامل و تشریحی پرسشهای «فصل ۱۵ تبادل با محیط»
---
صفحه ۱
۱. پرسش: نیاز انسان به غذا، آب و هوا را با هم مقایسه کنید.
پاسخ: انسان میتواند چندین روز بدون غذا و چند روز بدون آب زنده بماند، اما بدون هوا (اکسیژن) فقط چند دقیقه بیشتر زنده نمیماند. بنابراین، نیاز به هوا از همه فوریتر و حیاتیتر است.
۲. پرسش: کار دستگاه تنفس چیست؟
پاسخ: دستگاه تنفس دو کار اصلی انجام میدهد:
1. تأمین اکسیژن مورد نیاز یاختههای بدن.
2. دفع کربندیاکسید که ماده زائد حاصل از فعالیت یاختههاست.
۳. پرسش: بخشهای دستگاه تنفس را نام ببرید.
پاسخ: بخشهای اصلی دستگاه تنفس به ترتیب عبارتند از:
· بینی و دهان
· حلق
· حنجره
· نای
· نایژهها (دو شاخه شدن نای)
· نایژکها (انشعابات ریز درون ششها)
· کیسههای هوایی (در انتهای نایژکها)
---
صفحه ۲
۴. پرسش: گفتوگو کنید: الف) به نظر شما هوا هنگام عبور از مجاری تنفسی چه تغییری میکند؟
پاسخ: هوا در مجاری تنفسی گرم، مرطوب و تمیز (غبارگیری) میشود. موکوس و مژکهای موجود در این مجاری، گرد و غبار و میکروبها را به دام میاندازند.
۵. پرسش: ب) برخی عادت دارند بیشتر از طریق دهان نفس بکشند. به نظر شما این کار چه ضرری برای بدن دارد؟
پاسخ: تنفس از راه دهان باعث میشود هوا تصفیه، گرم و مرطوب نشود و گرد و غبار و میکروبها به راحتی وارد ریهها شوند و خطر ابتلا به بیماریهای تنفسی را افزایش دهند.
۶. پرسش: مبادله گازهای تنفسی بین خون و شش در کجا انجام میشود؟
پاسخ: این مبادله در کیسههای هوایی (که در انتهای نایژکها قرار دارند) انجام میشود. اکسیژن از کیسه هوایی وارد خون و کربندیاکسید از خون وارد کیسه هوایی میشود.
۷. پرسش: در دیوارۀ نای، نایژهها و نایژکها قطعات غضروفی وجود دارد. وجود آنها چه اهمیتی دارد؟
پاسخ: وجود این قطعات غضروفی باعث میشود که نای و مجاری هوایی همیشه باز بمانند و هنگام دم و بازدم فرو نریزند و راه عبور هوا مسدود نشود.
۸. پرسش: در ساختار ششها تعداد زیادی رگهای خونی دیده میشود. وظیفۀ این رگها چیست؟
پاسخ:
· سرخرگ ششی: خون تیره (کربندیاکسیددار) را از قلب به ششها میآورد.
· مویرگها: در اطراف کیسههای هوایی، محل مبادله گازها (اکسیژن و کربندیاکسید) بین خون و هوا هستند.
· سیاهرگ ششی: خون روشن (اکسیژندار) را از ششها به قلب برمیگرداند.
۹. پرسش: ششها در کجا قرار دارند و چرا؟
پاسخ: ششها درون قفسه سینه قرار دارند. این مکان دو فایده دارد:
1. محافظت از ششها در برابر ضربات.
2. کمک به عمل دم و بازدم با بالا و پایین رفتن قفسه سینه.
۱۰. پرسش: دیافراگم کجاست و کارش چیست؟
پاسخ: دیافراگم یک پرده ماهیچهای است که در پایین قفسه سینه قرار دارد و کف آن را میبندد. کار آن کمک به دم و بازدم است. وقتی منقبض میشود، به پایین کشیده شده و حجم قفسه سینه را افزایش میدهد (دم) و وقتی شل میشود، به بالا آمده و حجم قفسه سینه را کاهش میدهد (بازدم).
۱۱. پرسش: دم و بازدم را تعریف کنید.
پاسخ:
· دم: ورود هوا از محیط بیرون به درون ششها.
· بازدم: خروج هوا از ششها به محیط بیرون.
---
صفحه ۳
۱۲. پرسش: در هوای سالم و بدون آلودگی حدود چند درصد اکسیژن وجود دارد؟
پاسخ: حدود ۲۱ درصد.
۱۳. پرسش: چرا در شهرهای بزرگ یا صنعتی، درصد اکسیژن هوا کاهش یافته است؟
پاسخ: به دلیل آلودگی هوا ناشی از دود کارخانهها، وسایل نقلیه و سوزاندن سوختهای فسیلی، ذرات معلق و گازهای سمی جای اکسیژن را گرفته و درصد آن را کاهش میدهند.
۱۴. پرسش: در مدل دستگاه تنفس، وقتی پرده (دیافراگم) به پایین کشیده میشود، چه اتفاقی میافتد؟
پاسخ: با پایین رفتن دیافراگم، حجم قفسه سینه افزایش یافته و هوا به درون ششها مکیده میشود (دم).
۱۵. پرسش: وقتی پرده (دیافراگم) رها میشود، چه اتفاقی میافتد؟
پاسخ: با رها شدن دیافراگم، به حالت اولیه خود بازگشته و به بالا میآید. این کار حجم قفسه سینه را کم کرده و هوا از ششها خارج میشود (بازدم).
۱۶. پرسش: قفسه سینه از چند دنده تشکیل شده است؟
پاسخ: قفسه سینه از ۲۴ دنده (۱۲ جفت) تشکیل شده است.
۱۷. پرسش: تحقیق کنید: دود سیگار بر سلامت فرد سیگاری و اطرافیانش چه اثری دارد؟
پاسخ: دود سیگار برای فرد سیگاری و اطرافیانش (به ویژه کودکان) بسیار خطرناک است و خطر ابتلا به بیماریهای تنفسی (مانند برونشیت مزمن، آمفیزم و سرطان ریه) و بیماریهای قلبی-عروقی را افزایش میدهد.
۱۸. پرسش: تحقیق کنید: در دود سیگار چه ترکیبات سمی وجود دارد؟
پاسخ: در دود سیگار ترکیبات سمی زیادی وجود دارد که از مهمترین آنها میتوان به نیکوتین، قطران (تار) و مونوکسیدکربن اشاره کرد.
۱۹. پرسش: تحقیق کنید: درباره راههای کاهش آلودگی هوا در شهرهای بزرگ و صنعتی، چه پیشنهادهایی دارید؟
پاسخ:
پاسخهای کامل و تشریحی به پرسشهای «فصل ۱۴ گردش مواد»
---
صفحه ۱
پرسش: چرا جانداران تکیاختهای نیاز به دستگاه گردش مواد ندارند، اما جانداران پریاختهای باید دستگاه گردش مواد داشته باشند؟
پاسخ:
· جانداران تکیاختهای (مثل آمیب یا باکتری) فقط از یک یاخته تشکیل شدهاند و این یاخته به طور مستقیم با محیط بیرون در تماس است. بنابراین، مواد مورد نیاز (مانند اکسیژن و غذا) را به طور مستقیم از محیط جذب کرده و مواد زائد را نیز مستقیماً به محیط دفع میکند.
· جانداران پریاختهای (مثل انسان) از میلیاردها یاخته تشکیل شدهاند که بیشتر آنها در عمق بدن قرار دارند و با محیط بیرون تماس ندارند. به همین دلیل، نیاز به یک دستگاه حمل و نقل (دستگاه گردش مواد) دارند تا مواد مورد نیاز را به یاختهها برساند و مواد زائد را از آنها دور کند.
پرسش: رابط بین همه دستگاههای بدن کدام دستگاه است؟
پاسخ: دستگاه گردش خون.
پرسش: مواد مغذی پس از گوارش جذب میشوند؛ اما این مواد چگونه به تکتک یاختههای بدن میرسند؟
پاسخ: مواد مغذی پس از جذب از روده باریک، وارد خون میشوند. سپس دستگاه گردش خون (شامل قلب، رگها و خون) این مواد را به تمام یاختههای بدن میرساند.
---
صفحه ۲
پرسش: به نظر شما دستگاه گردش مواد باید چه بخشهایی با چه مشخصاتی داشته باشد؟
پاسخ: یک دستگاه گردش مواد باید سه بخش اصلی داشته باشد:
1. یک مایع (خون) برای حمل مواد.
2. مسیرهایی (رگهای خونی) برای عبور این مایع در سراسر بدن.
3. یک تلمبه (قلب) برای به جریان انداختن مایع درون رگها.
پرسش: فایده داشتن یک مایع در دستگاه گردش مواد چیست؟
پاسخ: این مایع (خون) وظیفه جابهجا کردن مواد (مانند اکسیژن، مواد مغذی، مواد زائد و...) را بین اندامها و یاختههای مختلف بر عهده دارد.
پرسش: دستگاه گردش مواد در انسان شامل چه بخشهایی است؟
پاسخ: دستگاه گردش مواد در انسان شامل قلب، رگهای خونی و خون است.
پرسش: رگ چیست؟
پاسخ: رگها، لولههایی هستند که خون درون آنها جریان دارد و یک شبکه به هم پیوسته را در سراسر بدن تشکیل میدهند.
پرسش: چه اندامی باعث حرکت خون در رگها و انتقال به تمام بدن میشود؟
پاسخ: قلب. قلب با ضربان خود، خون را با فشار به درون رگها میفرستد.
پرسش: چرا خون دوباره به قلب باز میگردد؟
پاسخ: زیرا رگها یک شبکه به هم مرتبط را تشکیل میدهند و خونی که توسط قلب به رگها پمپ میشود، پس از عبور از اندامها و مویرگها، دوباره به قلب بازمیگردد و این چرخه پیوسته تکرار میشود.
پرسش: نام حفرهها و دریچههای قلب را از روی شکل نشان دهید. (پاسخ تشریحی)
پاسخ: قلب دارای چهار حفره است:
· دهلیز راست (حفره بالایی راست)
· دهلیز چپ (حفره بالایی چپ)
· بطن راست (حفره پایینی راست)
· بطن چپ (حفره پایینی چپ)
دریچههای اصلی قلب عبارتند از:
· دریچه سهلتی (بین دهلیز راست و بطن راست)
· دریچه دو لختی (میترال) (بین دهلیز چپ و بطن چپ)
· دریچه سرخرگ ششی (بین بطن راست و سرخرگ ششی)
· دریچه سرخرگ آئورت (بین بطن چپ و سرخرگ آئورت)
پرسش: کار دریچههای قلب چیست؟
پاسخ: کار دریچهها، یکطرفه کردن جریان خون است. آنها از بازگشت خون به حفره قبلی جلوگیری میکنند.
---
صفحه ۳
پرسش: وجود دریچههای دهلیزی-بطنی و سینی در قلب چه اهمیتی دارد؟
پاسخ: این دریچهها با باز و بسته شدن به موقع خود، از برگشت خون به عقب جلوگیری کرده و باعث میشوند خون همیشه در یک مسیر درست (از دهلیز به بطن و از بطن به سرخرگها) جریان داشته باشد.
پرسش: بافتهای تشکیلدهنده قلب را نام ببرید و هریک در چه بخشی به کار میرود؟
پاسخ: در قلب سه نوع بافت وجود دارد:
1. بافت ماهیچهای (ماهیچه قلبی): بخش عمده قلب را تشکیل میدهد. با انقباض خود، نیروی لازم برای پمپاژ خون را ایجاد میکند.
2. بافت پوششی: سطح داخلی حفرههای قلب و دریچهها را میپوشاند.
3. بافت پیوندی: در اطراف قلب قرار دارد و از آن محافظت میکند.
پرسش: چرا قلب میتواند خون را در سرخرگها به جریان درآورد؟
پاسخ: زیرا بخش عمده قلب از بافت ماهیچهای ساخته شده است. وقتی این ماهیچهها منقبض میشوند، نیرویی ایجاد میکنند که به خون فشار آورده و آن را به درون سرخرگها میراند.
پرسش: در تشریح قلب، سمت چپ و راست قلب را با هم مقایسه کنید. چه تفاوتی با هم دارند؟
پاسخ: مهمترین تفاوت، ضخامت دیواره بطنها است. دیواره بطن چپ بسیار ضخیمتر از دیواره بطن راست است. دلیل این امر این است که بطن چپ باید خون را با فشار زیاد به تمام بدن (گردش عمومی) پمپ کند، در حالی که بطن راست فقط خون را به ششهای نزدیک (گردش ششی) میفرستد.
پاسخهای کامل و تشریحی به پرسشهای مطرحشده در فایل «فصل ۱۳ سفر غذا»
---
صفحه ۱
پرسش: فرض کنید از شما خواستهاند یک دستگاه برای گوارش غذا طراحی کنید. این دستگاه چه قسمتهایی باید داشته باشد؟
پاسخ: یک دستگاه گوارش باید دو بخش اصلی داشته باشد:
1. لولههایی برای عبور غذا: که غذا از دهان تا مقعد در آن حرکت کند.
2. غدههایی برای گوارش غذا: که شیرههای گوارشی (مثل بزاق، شیره معده، شیره لوزالمعده و صفرا) را ترشح کنند تا به تجزیه غذا کمک نمایند.
پرسش: یکی از کارهای مهم دستگاه گوارش چیست؟
پاسخ: یکی از کارهای مهم دستگاه گوارش، گوارش غذا است. یعنی غذا را آنقدر ریز کند تا به مولکولهای قابل جذب تبدیل شود و بتواند وارد خون شده و به یاختهها برسد.
---
صفحه ۲
پرسش: دستگاه گوارش چگونه است و از کجا شروع و به کجا ختم میشود؟
پاسخ: دستگاه گوارش شامل یک لولهٔ پرپیچ و خم به نام لولهٔ گوارش است که از دهان شروع میشود و به مخرج ختم میگردد.
پرسش: بخشهای دستگاه گوارش را به ترتیب نام ببرید.
پاسخ: بخشهای لوله گوارش به ترتیب عبارتند از:
1. دهان
2. حلق
3. مری
4. معده
5. روده باریک
6. روده فراخ (بزرگ)
7. مخرج
پرسش: غدههای دستگاه گوارش را نام ببرید.
پاسخ: غدههای اصلی دستگاه گوارش عبارتند از:
1. غدد بزاقی (در دهان)
2. لوزالمعده (پانکراس)
3. کبد (جگر)
پرسش: دیواره لوله گوارش از چه بافتهایی ساخته شده است؟
پاسخ: دیواره لوله گوارش از سه نوع بافت ساخته شده است:
1. بافت پوششی (داخلیترین لایه)
2. بافت ماهیچهای (لایه میانی برای حرکت دادن غذا)
3. بافت پیوندی (لایه بیرونی برای محافظت و اتصال)
---
صفحه ۳
پرسش: لوله گوارش پرنده چه تفاوتهایی با لوله گوارش ما (انسان) دارد؟
پاسخ: لوله گوارش پرنده دو بخش دارد که در انسان وجود ندارد:
1. چینهدان: محلی برای ذخیره موقت غذا.
2. سنگدان: محلی که غذا با کمک سنگهای ریزی که پرنده خورده، له و خرد میشود (گوارش مکانیکی).
پرسش: دهان در گوارش غذا چه نقشی دارد؟
پاسخ: نقش دهان در گوارش دو بخشی است:
· گوارش مکانیکی: دندانها غذا را میجوند و آن را خرد میکنند.
· گوارش شیمیایی: بزاق دهان که از غدد بزاقی ترشح میشود، با غذا مخلوط شده و آنزیم موجود در آن (آمیلاز) فرایند تجزیه نشاسته به قند ساده را شروع میکند.
پرسش: آنزیمها چه موادی هستند؟ مثال بزنید.
پاسخ: آنزیمها مولکولهایی هستند که سرعت واکنشهای شیمیایی را زیاد میکنند. در بدن، آنزیمها به تجزیه مواد غذایی کمک میکنند.
مثال: نوعی آنزیم در بزاق وجود دارد که سرعت تجزیه نشاسته به قند ساده را افزایش میدهد.
پرسش: آزمایشی طراحی کنید که بتوان با آن، وجود آنزیم تجزیهکننده نشاسته را در بزاق نشان داد.
پاسخ:
1. دو لوله آزمایش آماده کنید.
2. در هر دو لوله، مقدار مساوی نشاسته و آب بریزید.
3. به لوله اول، چند قطره آب معمولی اضافه کنید (نمونه شاهد).
4. به لوله دوم، چند قطره بزاق دهان اضافه کنید.
5. هر دو لوله را در دمای ولرم قرار دهید.
6. بعد از چند دقیقه، به هر دو لوله، چند قطره لوگول (محلول ید) اضافه کنید.
7. نتیجه: در لوله اول (آب)، محلول آبی تیره میشود (نشاسته هنوز وجود دارد). در لوله دوم (بزاق)، تغییری در رنگ ایجاد نمیشود (زیرا آنزیم بزاق، نشاسته را به قند ساده تبدیل کرده است).
پرسش: شکل سه نوع دندان را نشان میدهد. الف) چه ارتباطی بین شکل و کار هر دندان وجود دارد؟ ب) چه تعدادی از هر نوع دندان در دهان یک فرد بالغ وجود دارد؟
پاسخ:
· الف) ارتباط شکل و کار:
· دندان پیش: لبه تیز دارد و برای بریدن غذا به کار میرود.
· دندان نیش: نوک تیز و مخروطی دارد و برای پاره کردن غذا به کار میرود.
· دندان آسیا: سطح بزرگ و صافی دارد و برای له کردن و آسیاب کردن غذا به کار میرود.
· ب) تعداد در فرد بالغ:
· دندان پیش: ۸ عدد (۴ در بالا، ۴ در پایین)
· دندان نیش: ۴ عدد (۲ در بالا، ۲ در پایین)
· دندان آسیا (کوچک و بزرگ): ۲۰ عدد (۱۰ در بالا، ۱۰ در پایین)
· جمع کل: ۳۲ عدد.
---
صفحه ۴
پرسش: غذایی که بلعیده میشود چه شکلی است؟
پاسخ: غذایی که بلعیده میشود، به صورت تودههای نرم و خمیری شکل است.
پرسش: چرا هنگام بلع، غذا وارد مری میشود ولی وارد نای نمیشود؟
پاسخ: زیرا هنگام بلع، دو تکه غضروفی کوچک به نام برچاکنای (اپی گلوت) و کامک (زبان کوچک) مسیرها را میبندند:
1. برچاکنای (اپی گلوت): راه نای را میبندد تا غذا وارد ریهها نشود.
2. زبان کوچک: راه بینی را میبندد تا غذا وارد بینی نشود.
با این مکانیسم، تنها راه باز برای عبور غذا، مری است.
پرسش: چرا باید در غذاهایی که میخوریم به اندازه کافی پروتئین باشد؟
پاسخ: زیرا پروتئینها برای ساخته شدن یاختههای جدید، ترمیم بافتهای آسیبدیده و ساخت بافتهای مختلف بدن مانند ماهیچهها، استخوانها و غضروفها ضروری هستند. بدون پروتئین کافی، بدن نمیتواند رشد کند و سالم بماند.
---
صفحه ۵
پرسش: واحد سازنده مولکولهای پروتئین چیست؟
پاسخ: واحد سازنده پروتئینها، مولکولهای کوچکی به نام آمینواسید (اسید آمینه) هستند.
پرسش: منظور از آمینواسیدهای ضروری چیست؟
پاسخ: آمینواسیدهایی هستند که بدن ما نمیتواند آنها را بسازد و ناچار است آنها را به طور آماده و از طریق غذا دریافت کند.
---
صفحه ۶
پرسش: فکر کنید: الف) اگر فردی هیچ نوع غذای جانوری مصرف نکند، چه مشکلی ممکن است برایش پیش آید؟ ب) چنین افرادی چه نکاتی را باید در برنامه غذایی خود رعایت کنند؟
پاسخ:
· الف) ممکن است با کمبود آمینواسیدهای ضروری مواجه شود، زیرا بیشتر پروتئینهای گیاهی به تنهایی همه آمینواسیدهای ضروری را ندارند.
· ب) چنین افرادی (گیاهخواران) باید غذاهایی را مصرف کنند که به صورت ترکیبی، همه آمینواسیدهای ضروری را داشته باشند. مثلاً مخلوط کردن حبوبات (نخود، عدس، لوبیا) با غلات (گندم، برنج، ذرت) میتواند پروتئین کاملی را فراهم کند.
پرسش: فایده ویتامینها چیست؟
پاسخ: ویتامینها به مقدار کم مورد نیاز بدن هستند، اما برای رشد و عملکرد مناسب دستگاههای بدن ضروری بوده و کمبود آنها باعث بروز بیماریهای مختلف میشود.
پرسش: ویتامینها به چند دسته تقسیم میشوند؟
پاسخ: ویتامینها به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
1. ویتامینهای محلول در آب
2. ویتامینهای محلول در چربی
پرسش: ویتامینهای محلول در آب را نام ببرید و چه فایدهای دارند؟
پاسخ: ویتامینهای محلول در آب شامل ویتامین C و ویتامینهای گروه B هستند.
· ویتامین C: در سلامت پوست و لثه نقش مهمی دارد.
· ویتامینهای گروه B: در پیشگیری از کمخونی و ریزش مو نقش دارند.
پرسش: منابع ویتامین C را نام ببرید.
پاسخ: پرتقال، لیمو، گوجهفرنگی، کیوی، توتفرنگی، سبزیجات برگدار (مانند کلم).
پرسش: منابع ویتامینهای گروه B را نام ببرید.
پاسخ: گوشت، تخممرغ، شیر، حبوبات (نخود، عدس، لوبیا)، غلات سبوسدار (گندم کامل، ذرت).
---
صفحه ۷
پرسش: ویتامینهای محلول در چربی را نام ببرید.
پاسخ: ویتامینهای محلول در چربی عبارتند از: A، D، E، K.
پرسش: فایده ویتامین A چیست و در چه چیزی وجود دارد؟
پاسخ:
· فایده: برای سلامت چشم و بینایی، به ویژه در نور کم، ضروری است.
· منابع غذایی: هویج، گوجهفرنگی، زردآلو، جگر، تخممرغ، لبنیات.
پرسش: فایده ویتامین D در بدن چیست؟
پاسخ: ویتامین D به جذب کلسیم از غذا و استحکام استخوانها کمک میکند. کمبود آن در کودکان باعث نرمی استخوان و در بزرگسالان پوکی استخوان میشود.
پرسش: ویتامین D در چه غذاهایی یافت میشود؟
پاسخ: ماهی، تخممرغ، لبنیات. همچنین بدن ما میتواند این ویتامین را با قرار گرفتن در معرض نور خورشید بسازد.
پرسش: فایده کلسیم و آهن در بدن چیست؟
پاسخ:
· کلسیم: ماده اصلی سازنده استخوانها و دندانها است و برای استحکام آنها ضروری است.
· آهن: در ساختار یاختههای قرمز خون (هموگلوبین) وجود دارد و برای حمل اکسیژن در بدن حیاتی است. کمبود آهن باعث کمخونی میشود.
پرسش: مواد معدنی (مانند کلسیم و آهن) چگونه از خاک به بدن ما و جانوران دیگر وارد میشوند؟
پاسخ: این مواد در آب حل شده و توسط ریشه گیاه جذب میشوند و وارد اندامهای گیاه میگردند. انسان با خوردن مستقیم گیاهان، یا با خوردن گوشت و فرآوردههای جانورانی که از گیاهان تغذیه کردهاند، این مواد را وارد بدن خود میکند.
پرسش: عامل کمخونی چیست و علائم آن کدامند؟
پاسخ: یکی از عوامل مهم کمخونی، کمبود آهن در بدن است. علائم آن شامل خستگی زیاد، رنگپریدگی و ضعف است.
پرسش: منظور از مواد معدنی غذاها چیست؟
پاسخ: منظور عناصر ضروری برای بدن هستند که در خاک وجود دارند و گیاهان آنها را جذب میکنند. مانند کلسیم، آهن، منیزیم، سدیم، پتاسیم و ید.
پرسش: غذاهای آهندار را نام ببرید.
پاسخ: اسفناج، جعفری، عدس، لوبیا، تخممرغ (زرده)، گوشت قرمز، جگر.
---
صفحه ۸
پرسش: با توجه به شکل، سفر مواد معدنی را از خاک تا بدنتان در چند جمله بنویسید.
پاسخ:
1. ریشه گیاه، املاح و مواد معدنی محلول در آب را از خاک جذب میکند.
2. این مواد معدنی از ریشه به سایر اندامهای گیاه (برگ، ساقه، میوه) منتقل میشوند.
3. حیوانات (دامها) با خوردن گیاهان، این مواد معدنی را وارد بدن خود میکنند.
4. انسان با مصرف مستقیم گیاهان یا با استفاده از فرآوردههای دامی (گوشت، شیر، تخممرغ)، مواد معدنی را جذب میکند.
پرسش: ید در چه غذاهایی وجود دارد و چه فایدهای برای بدن دارد؟
پاسخ:
پرسش: به چه جاندارانی پریاختهای ساده میگویند؟ مثال بزنید.
پاسخ: به جاندارانی که از چند یاخته تشکیل شدهاند، اما هر یاخته هنوز میتواند به تنهایی و مستقل از دیگران به زندگی خود ادامه دهد، پریاختهای ساده میگویند. مثال: جلبک رشتهای.
---
صفحه ۷
پرسش: انجام کار در جانداران پریاختهای چگونه است؟ مثالی از تناسب بین کار و شکل یاخته بیان کنید.
پاسخ: در جانداران پریاختهای پیشرفته (مثل گیاهان و جانوران) تقسیم کار به طور کامل صورت گرفته است. یاختهها برای انجام کارهای ویژه، شکلهای متفاوتی پیدا کردهاند.
· مثال ۱ (یاختههای خونی): برای اینکه به راحتی در رگها حرکت کنند، شکل گرد دارند.
· مثال ۲ (یاختههای عصبی): برای انتقال پیام در مسافتهای طولانی، شکل دراز و کشیده دارند.
· مثال ۳ (یاختههای پوششی پوست): برای محافظت از بدن، به هم فشرده و ضخیم هستند.
· مثال ۴ (یاختههای مویرگها): برای تبادل آسان مواد، نازک هستند و منافذی بین آنها وجود دارد.
پرسش: اندام یا عضو را تعریف کنید. مثال بزنید.
پاسخ: اندام یا عضو به مجموعهای از چند بافت مختلف گفته میشود که برای انجام یک کار مشخص با هم همکاری میکنند.
مثال: معده، کلیه، قلب، پوست، کبد.
پرسش: انواع بافتهای اصلی بدن ما کدامند؟
پاسخ: چهار نوع بافت اصلی در بدن ما وجود دارد:
1. بافت پوششی
2. بافت ماهیچهای
3. بافت عصبی
4. بافت پیوندی
انواع فرعی بافت پیوندی عبارتند از: بافت خونی، استخوان، غضروف و چربی.
---
صفحه ۸
پرسش: جمله "بدن یک موجود زنده از واحدهای کوچکتری به نام دستگاه ساخته شده است" را تصحیح کنید.
پاسخ: این جمله نادرست است. ترتیب درست سلسلهمراتب سازمانیابی بدن به این صورت است:
یاخته ← بافت ← اندام ← دستگاه ← موجود زنده
بنابراین، بدن یک موجود زنده مستقیماً از دستگاه ساخته نشده، بلکه دستگاهها در کنار هم قرار میگیرند و موجود زنده را به وجود میآورند. دستگاهها خود از اجتماع اندامها ساخته میشوند.
در زیر پاسخهای کامل و تشریحی به پرسشهای مطرحشده « سازمانبندی یاختهها»
---
صفحه ۱
پرسش: یکی از شباهتهای ساختاری پیکر انسان و باکتری را بنویسید.
پاسخ: یکی از مهمترین شباهتهای ساختاری بین انسان (بهعنوان یک موجود پریاخته) و باکتری (یک موجود تکیاخته)، این است که پیکر هر دوی آنها از یاخته (سلول) ساخته شده است. یعنی سلول، واحد بنیادین تشکیلدهنده هر دو موجود زنده است.
پرسش: انسان و باکتری از نظر تعداد یاختهها چه تفاوتی با هم دارند؟
پاسخ: بدن انسان از تعداد بسیار زیادی یاخته تشکیل شده است (هزاران میلیارد یاخته) و به همین دلیل به آن موجود پریاخته میگویند. در مقابل، یک باکتری تنها از یک یاخته ساخته شده است و به آن موجود تکیاخته میگویند.
پرسش: تعریف یاخته چیست؟
پاسخ: یاخته (سلول) کوچکترین واحد زنده و همچنین واحد ساختار و عمل در موجودات زنده است. این بدان معناست که همه موجودات زنده از یاخته ساخته شدهاند و تمام فعالیتهای حیاتی (مانند تنفس، تغذیه، رشد) توسط یاختهها انجام میشود.
---
صفحه ۲
پرسش: «یاخته واحد ساختار و عمل در موجودات زنده است» یعنی چه؟
پاسخ:
· واحد ساختار: یعنی تمام اجزای بدن موجودات زنده، از پوست و ماهیچه گرفته تا استخوان و خون، از یاختهها ساخته شدهاند. یاختهها مانند آجرهایی هستند که بنای یک ساختمان را تشکیل میدهند.
· واحد عمل: یعنی تمام فعالیتها و اعمال حیاتی که در بدن یک موجود زنده انجام میشود (مانند حرکت، هضم غذا، فکر کردن) در حقیقت توسط یاختهها انجام میشود. هر عملی حاصل کار گروهی از یاختههاست.
پرسش: درباره شباهتهای شکلها (یاختهها) در گروه خود گفتوگو کنید. (پاسخ بر اساس شکلهای صفحه)
پاسخ: با وجود تفاوت در شکل و وظیفه، همه یاختهها در داشتن سه بخش اصلی با یکدیگر شباهت دارند:
1. غشا: پوششی که دورتا دور یاخته را گرفته است.
2. سیتوپلاسم (میانیاخته): مایعی که درون یاخته را پر کرده و سایر اجزا در آن شناورند.
3. هسته: ساختاری که معمولاً در مرکز یاخته قرار دارد و کار هدایت و کنترل فعالیتهای یاخته را بر عهده دارد.
پرسش: تفاوت این یاختهها چیست؟
پاسخ: تفاوت این یاختهها در شکل و نوع کار آنهاست. هر یاخته شکلی متناسب با کاری که انجام میدهد دارد.
پرسش: غشا در کجای یاخته قرار دارد؟
پاسخ: غشا، پوششی است که درست در اطراف و بیرونیترین بخش یاخته قرار گرفته و همه اجزای داخل یاخته را احاطه میکند.
پرسش: به نظر شما کار این غشا چیست؟ آیا هر مادهای میتواند از آن عبور کند؟
پاسخ:
· کار غشا: کار غشا دو چیز است: ۱) محافظت از یاخته. ۲) تنظیم ورود و خروج مواد به یاخته و از آن.
· عبور مواد: خیر، هر مادهای نمیتواند از غشا عبور کند. غشا دارای ویژگی نفوذپذیری انتخابی است. یعنی فقط به مواد مورد نیاز یاخته اجازه ورود میدهد و مواد زائد و ترشحات را از یاخته خارج میکند.
پرسش: غشای یاخته از چه موادی ساخته شده است؟
پاسخ: غشای یاخته عمدتاً از لیپید (چربی) ساخته شده است. علاوه بر آن، مولکولهایی از پروتئین و کربوهیدرات (قند) نیز در ساختار آن وجود دارد.
---
صفحه ۳
پرسش: سیتوپلاسم یا میانیاخته چیست؟
پاسخ: سیتوپلاسم (میانیاخته) بخشی از یاخته است که از یک مایع ژلاتینی تشکیل شده و تمام اندامکها و مواد مورد نیاز برای بقای یاخته (مانند نمکها، آنزیمها، مواد غذایی) در آن قرار دارند.
پرسش: آیا وظیفه همه اندامکهای یاخته یکسان است؟
پاسخ: خیر، وظیفه همه اندامکها یکسان نیست. هر اندامک کار مشخص و ویژهای را در یاخته انجام میدهد. مانند یک کارخانه که هر بخش وظیفه خاص خود را دارد.
پرسش: کار هسته در یاخته چیست؟
پاسخ: هسته، فعالیتها و ویژگیهای یاخته مانند شکل و اندازه آن را تنظیم میکند. هسته مانند مرکز فرماندهی یاخته عمل کرده و تمام فعالیتهای یاخته را کنترل و هدایت میکند.
پرسش: یاختههای کدام موجودات دارای غشایی در اطراف خود است؟
پاسخ: تمام یاختههای همه موجودات زنده (گیاهان، جانوران، قارچها، آغازیان و باکتریها) دارای غشای یاخته هستند. غشا یک ساختار همگانی و ضروری برای همه یاختههاست.
پرسش: هسته یاختههای کدام موجودات دارای غشایی در اطراف خود است؟ هسته کدام موجودات دارای غشای مشخص نیست؟
پاسخ:
· هسته یاختههای گیاهان، جانوران، قارچها و آغازیان دارای پوشش هسته (غشای مشخص) هستند. به این یاختهها، یاختههای هستهدار یا یوکاریوت میگویند.
· در باکتریها، مواد هستهای در پوششی قرار ندارند و هسته مشخصی تشکیل نمیشود. بنابراین هسته باکتری غشا ندارد. به این یاختهها، یاختههای بدون هسته یا پروکاریوت میگویند.
پرسش: تحقیق کنید: چند نمونه از بزرگترین یاختهها را نام ببرید.
پاسخ:
فصل ۱۰: گرما و بهینهسازی مصرف انرژی
۱. چرا دمای هوا برای ما مهم است؟
دمای محیط آنقدر اهمیت دارد که هرگونه حیاتی کاملاً به آن وابسته است. وجود آب به حالت مایع که شرط اصلی حیات است، تنها در دمای مناسب امکانپذیر است.
۲. چرا سیارات دیگر (مثل زهره و مریخ) برای موجودات قابل سکونت نیستند؟
دمای زهره بسیار زیاد است (فلزات ذوب میشوند) و دمای مریخ بسیار کم است (همه چیز یخ میزند). در نتیجه آب به حالت مایع در آنها وجود ندارد.
۳. انرژی تابشی یک جسم به چه عواملی بستگی دارد؟
1- رنگ جسم (هرچه رنگ روشنتر باشد، جذب و تابش کمتر است)
2- دمای جسم (اجسام گرم، انرژی تابشی بیشتری تولید میکنند)
۴. چرا شکل گیاهان و جانوران در نقاط مختلف زمین متفاوت است؟
زیرا گیاهان و جانوران تحت تأثیر محیطی که در آن زندگی میکنند (از جمله دما) قرار دارند.
۵. چگونه تشخیص میدهیم فردی تب دارد؟ آیا میتوان دمای دقیق را با لمس تشخیص داد؟
با قرار دادن دست روی پیشانی میتوان تا حدودی تشخیص داد، اما نمیتوان دمای دقیق را تعیین کرد. برای اندازهگیری دقیق دما از دماسنج استفاده میکنیم.
۶. دماسنج چیست و چه انواعی دارد؟
دماسنج وسیلهای است که با استفاده از آن دما را اندازه میگیریم. رایجترین انواع آن دماسنجهای جیوهای و الکلی هستند.
۷. علت بالا رفتن مایع در دماسنج چیست؟
با قرار گرفتن در محیط گرم، جیوه یا الکل درون مخزن منبسط میشود و از لوله نازک بالا میرود. ارتفاع مایع، دمای محیط را نشان میدهد.
۸. چرا لوله دماسنج را باریک و بلند انتخاب میکنند؟
تا یک تغییر کوچک در حجم جیوه یا الکل، به تغییر ارتفاع قابل ملاحظهای در لوله بینجامد.
۹. دماسنج جیوهای یا الکلی را چگونه درجهبندی میکنند؟
· ابتدا مخزن را در مخلوط آب و یخ قرار میدهند (نقطه صفر)
· سپس در بخار آب در حال جوش قرار میدهند (نقطه ۱۰۰)
· فاصله بین این دو را به ۱۰۰ قسمت مساوی تقسیم میکنند (هر قسمت = ۱ درجه سلسیوس)
۱۰. چگونه با دماسنج دمای یک جسم را اندازه میگیریم؟
مخزن دماسنج را در تماس با جسم مورد نظر قرار میدهیم، صبر میکنیم تا ارتفاع مایع ثابت شود، سپس عدد را میخوانیم.
۱۱. برای خواندن درجه دماسنج، چشم باید در چه وضعیتی قرار گیرد؟
لوله باریک دماسنج و خط نشان مایع باید در خط افق مقابل دیدگان قرار گیرد تا دقت اندازهگیری افزایش یابد.
۱۲. وقتی دو جسم با دماهای متفاوت در کنار هم قرار میگیرند، چه اتفاقی میافتد؟
دمای جسم گرم کم میشود و دمای جسم سرد زیاد میشود. این فرایند تا یکسان شدن دمای دو جسم ادامه مییابد که به آن «دمای تعادل» میگویند.
۱۳. تعریف گرما چیست و یکای آن کدام است؟
گرما مقدار انرژیای است که در اثر اختلاف دما از جسمی به جسم دیگر منتقل میشود. یکای آن ژول (J) است.
۱۴. تفاوت جسم سرد و گرم در چیست؟
در جسم گرم، مولکولها جنبش و جوشش بیشتری دارند و انرژی مولکولها به طور متوسط بیشتر از جسم سرد است.
۱۵. راههای انتقال گرما را نام ببرید.
1- رسانش (رسانایی)
2- همرفت
3- تابش
۱۶. رسانش گرمایی را توضیح دهید.
وقتی یک سر میله فلزی را روی شعله قرار دهیم، گرما از سر داغ به سر دیگر منتقل میشود. در این روش، اتمها بدون جا به جا شدن، انرژی را به اتمهای مجاور منتقل میکنند.
۱۷. اجسام رسانا و نارسانا را با مثال توضیح دهید.
· رسانا: اجسامی که گرما را سریع منتقل میکنند (مانند انواع فلزات)
· نارسانا (عایق): اجسامی که گرما را بسیار آهسته منتقل میکنند (مانند شیشه، چوب، لاستیک، هوا، پشم)
۱۸. آیا رسانایی جامدات مختلف با هم یکسان است؟
خیر. برخی فلزات نسبت به فلزات دیگر رسانای بهتری هستند. مثلاً آلومینیوم و مس نسبت به آهن رسانایی بهتری دارند.
۱۹. همرفت چیست و در کجا رخ میدهد؟
همرفت روشی از انتقال گرماست که در آن، گرما با حرکت مولکولهای ماده از جایی به جای دیگر منتقل میشود. این روش فقط در مایعات و گازها رخ میدهد.
۲۰. جریان همرفتی در آب چگونه ایجاد میشود؟
آب گرم شده در ته ظرف، منبسط میشود و چگالی آن کم میشود و به سمت بالا حرکت میکند. آب سرد جای آن را میگیرد. با تکرار این چرخه، همه آب گرم میشود.
۲۱. علت تولید باد چیست؟ کدام راه انتقال گرما در ایجاد باد مؤثر است؟
علت تولید باد، جریان همرفتی هوای گرم است که به سمت بالا حرکت میکند. روش همرفت در ایجاد باد دخالت دارد.
۲۲. جهت وزش باد بین ساحل و دریا در روز و شب چگونه است؟
· روز: خشکی زودتر گرم میشود، هوای خنک روی دریا به سمت ساحل میآید (نسیم دریا به خشکی)
· شب: خشکی زودتر سرد میشود، هوای خنک روی خشکی به سمت دریا میرود (نسیم خشکی به دریا)
۲۳. تفاوت انتقال گرما به روش همرفت و رسانش با تابش چیست؟
در دو روش رسانش و همرفت، برای انتقال گرما به محیط مادی نیاز است، ولی تابش از خلأ نیز عبور میکند و نیازی به محیط مادی ندارد.
فصل ۸: انرژی و تبدیلهای آن (پرسش و پاسخ)
1️⃣ انرژی چیست؟
پاسخ:
انرژی توانایی انجام کار است.
انرژی چیزی است که میتواند باعث تغییر در ماده شود. �
2️⃣ مهمترین ویژگی انرژی چیست؟
پاسخ:
قابلیت تبدیل از یک شکل به شکل دیگر. �
3️⃣ انرژی در کجا وجود دارد؟
پاسخ:
در همهجا وجود دارد، اما وقتی منتقل یا تبدیل شود، به وجود آن پی میبریم. �
4️⃣ چه زمانی به وجود انرژی پی میبریم؟
پاسخ:
وقتی انرژی منتقل شود یا از شکلی به شکل دیگر تبدیل شود. �
5️⃣ آیا مفهوم «کار» در زبان روزمره با مفهوم فیزیکی آن یکی است؟
پاسخ:
خیر، در زبان روزمره ممکن است کاری انجام دهیم ولی از دیدگاه فیزیک کاری انجام نشده باشد. �
6️⃣ تعریف علمی کار چیست؟
پاسخ:
وقتی نیرویی به جسم وارد شود و باعث جابهجایی آن شود، کار انجام شده است. �
7️⃣ عوامل مؤثر بر مقدار کار کداماند؟
پاسخ:
مقدار نیرو (بر حسب نیوتن)
مقدار جابهجایی (بر حسب متر) �
8️⃣ یکای کار چیست؟
پاسخ:
ژول (J) �
9️⃣ فرمول محاسبه کار چیست؟
پاسخ:
کار = نیرو × جابهجایی �
۱۰- چه نیروهایی کار انجام نمیدهند؟
پاسخ:
نیرویی که باعث جابهجایی جسم نشود یا بر جهت جابهجایی عمود باشد. �
۱۱- اثرهای نیرو بر یک جسم را نام ببرید.
پاسخ:
شروع حرکت
تند شدن حرکت
کند شدن حرکت
توقف حرکت
تغییر شکل
تغییر جهت حرکت �
۱۲- هر جسم متحرک چه نوع انرژی دارد؟
پاسخ:
انرژی جنبشی (حرکتی) �
۱۳- انرژی جنبشی به چه عواملی بستگی دارد؟
پاسخ:
به جرم جسم و سرعت آن. �
۱۴- انرژی میتواند چگونه ذخیره شود؟
پاسخ:
به صورت انرژی پتانسیل (ذخیرهای). �
۱۵- انرژی پتانسیل گرانشی به چه چیزهایی بستگی دارد؟
پاسخ:
به وزن جسم و ارتفاع آن از سطح زمین. �
۱۶- شکلهای دیگر انرژی پتانسیل را نام ببرید.
پاسخ:
انرژی پتانسیل شیمیایی
انرژی پتانسیل کشسانی
انرژی پتانسیل الکتریکی
انرژی پتانسیل هستهای �
۱۷- تبدیل انرژی یعنی چه؟
پاسخ:
تغییر یک شکل انرژی به شکل دیگر در شرایط مناسب. �
۱۸- قانون پایستگی انرژی چیست؟
پاسخ:
انرژی نه به وجود میآید و نه از بین میرود، فقط از شکلی به شکل دیگر تبدیل میشود و مقدار کل آن ثابت میماند. �
۱۹- انرژی غذاها به چه شکلی است؟
پاسخ:
به صورت انرژی شیمیایی ذخیره شده. �
۲۰- یکای انرژی مواد غذایی چیست؟
پاسخ:
کیلوژول بر گرم (kJ/g) یا کیلوکالری. �
۲۱- هر کیلوکالری چند ژول است؟
پاسخ:
هر 1 kcal برابر با 4200 ژول است. �
۲۲- بدن انسان در چه حالتهایی انرژی مصرف میکند؟
پاسخ:
در همه حالتها؛ حتی هنگام نشستن و خوابیدن (برای کار قلب و ششها). �
۲۳- منبع اصلی انرژی بدن انسان چیست؟
پاسخ:
خورشید (بهطور غیرمستقیم از طریق گیاهان و غذا). �
۲۴- انرژی مورد نیاز یک نوجوان فعال در شبانهروز چقدر است؟
پاسخ:
حدود 10000 تا 12000 کیلوژول.
نکات مهم فصل ۶ علوم تجربی هفتم: «سفر آب بر روی زمین»
۱) آب در زندگی ما چه اهمیتی دارد؟
پاسخ: آب برای ادامهٔ حیات همهٔ موجودات زنده ضروری است و در زندگی روزمره، کشاورزی، صنعت و فعالیتهای ساختمانی کاربرد دارد.
۲) چرا میگوییم «آب فراوان اما کمیاب»؟
پاسخ: زیرا با وجود فراوانی آب روی زمین، آب شیرین کم است و بهطور یکنواخت در همهجا در دسترس نیست.
۳) آب شیرین چیست؟
پاسخ: آبی است که انسان در آشامیدن، کشاورزی و صنعت از آن استفاده میکند.
۴) چه مقدار از سطح زمین را آب پوشانده است؟
پاسخ: بیش از ۷۵٪ سطح کرهٔ زمین را آب فرا گرفته است.
۵) چند درصد آبهای زمین شور و چند درصد شیرین است؟
پاسخ: حدود ۹۷٪ آبها شور و فقط ۳٪ آبها شیرین هستند.
۶) آبکره چیست؟
پاسخ: به مجموعهٔ آبهای موجود در هواکره، سطح زمین و درون زمین که به صورت جامد، مایع و بخار هستند، آبکره میگویند.
۷) آبکره شامل چه بخشهایی است؟
پاسخ: اقیانوسها، دریاها، دریاچهها، رودخانهها، آبهای زیرزمینی، یخچالها و بخار آب هوا.
۸) منشأ بارشها چیست؟
پاسخ: بخار آب موجود در هوا که پس از سرد شدن متراکم شده و به صورت بارش به زمین میرسد.
۹) باران چگونه تشکیل میشود؟
پاسخ: با تابش خورشید آبها تبخیر میشوند، بخار آب بالا رفته و با کاهش دما متراکم شده و ابر تشکیل میشود؛ در شرایط مناسب، بارش رخ میدهد.
۱۰) بارش برف در چه شرایطی رخ میدهد؟
پاسخ: زمانی که دمای هوا هنگام تراکم بخار آب بسیار پایین باشد.
۱۱) تگرگ چگونه تشکیل میشود؟
پاسخ: وقتی قطرات باران در مسیر سقوط از لایههای بسیار سرد هوا عبور کنند، به تگرگ تبدیل میشوند.
۱۲) چرا مقدار بارندگی شهرهای مختلف متفاوت است؟
پاسخ: به دلیل تفاوت ارتفاع از سطح دریا و میزان نزدیکی یا دوری از دریاها.
۱۳) هواشناسی چیست؟
پاسخ: علمی است که به بررسی جو، هوا و پدیدههای جوی میپردازد.
۱۴) مهمترین وظیفهٔ هواشناسی چیست؟
پاسخ: اندازهگیری و پیشبینی مقدار بارندگی و شرایط جوی.
۱۵) پس از بارش، آبها چه میشوند؟
پاسخ: بخشی تبخیر میشود، بخشی روی زمین جاری میشود و بخشی به درون زمین نفوذ میکند.
۱۶) آبهای جاری در چه جهتی حرکت میکنند؟
پاسخ: در جهت شیب زمین و به سمت مناطق پستتر.
۱۷) حوضهٔ آبریز چیست؟
پاسخ: منطقهای که آبهای سطحی آن توسط یک رود و شاخههایش به سمت نواحی پستتر هدایت میشود.
۱۸) هدف از احداث سدها چیست؟
پاسخ: ذخیرهٔ آب، جلوگیری از هدررفت، تولید برق، کشاورزی و تأمین آب آشامیدنی.
۱۹) آیا سرعت رودخانهها یکسان است؟
پاسخ: خیر، سرعت رودخانهها به شیب زمین، جنس بستر و مسیر رود بستگی دارد.
۲۰) رودخانه چه زمانی مستقیم و چه زمانی مارپیچ میشود؟
پاسخ: در شیب زیاد مستقیم و در شیب کم مارپیچ جریان پیدا میکند.
۲۱) علت تشکیل آبشار چیست؟
پاسخ: فرسایش متفاوت سنگهای سخت و نرم که باعث ایجاد اختلاف ارتفاع در مسیر رودخانه میشود.
۲۲) مهمترین منابع آلودگی رودخانهها کداماند؟
پاسخ: فاضلابهای شهری، صنعتی و کشاورزی.
۲۳) آلودگی رودخانهها چه پیامدهایی دارد؟
پاسخ: مرگ آبزیان، شیوع بیماریها و تخریب محیط زیست.
۲۴) دریاچه چیست؟
پاسخ: بخشی از آبکره که در سطح خشکیها قرار دارد و به آبهای آزاد راه ندارد.
۲۵) برخی فواید دریاچهها را نام ببرید.
پاسخ: تعدیل آبوهوا، گردشگری، تأمین منابع غذایی و حملونقل.
۲۶) بزرگترین دریاچهٔ جهان چیست؟
پاسخ: دریاچهٔ خزر.
۲۷) چرا زمین از فضا آبی دیده میشود؟
پاسخ: زیرا حدود ۹۷٪ حجم آبکره در دریاها و اقیانوسها قرار دارد.
۲۸) شکل سواحل به چه عواملی بستگی دارد؟
پاسخ: به جنس سنگهای ساحلی و میزان مقاومت آنها در برابر فرسایش.
۲۹) موج دریا چیست؟
پاسخ: حرکت آب دریا به سمت بالا و پایین.
۳۰) امواج دریا چه اثراتی دارند؟
پاسخ: باعث فرسایش و تغییر شکل سواحل میشوند.
۳۱) سونامی چیست؟
پاسخ: موجهای بسیار بزرگی که بر اثر زمینلرزه یا آتشفشانهای زیردریایی ایجاد میشوند.
۳۲) علت جزر و مد چیست؟
پاسخ: نیروی گرانشی ماه و خورشید.
۳۳) جزر و مد چه کاربردهایی دارند؟
پاسخ: تولید برق، ماهیگیری و کاربردهای نظامی.
۳۴) یخچالها چگونه تشکیل میشوند؟
پاسخ: با انباشته شدن برف طی سالهای متمادی در مناطق بسیار سرد.
۳۵) یخچالها به چند دسته تقسیم میشوند؟
پاسخ: یخچالهای قطبی و یخچالهای کوهستانی.
نکات مهم فصل ۴ علوم هفتم (مواد پیرامون ما )
🔹 کلیات فصل
س: هدف کلی فصل مواد پیرامون ما چیست؟
ج: آشنایی با ویژگیهای مواد و انتخاب درست هر ماده بر اساس ویژگیهای آن.
س: چهرهی زندگی ما به چه چیزی بستگی دارد؟
ج: به نوع موادی که از آنها استفاده میکنیم.
س: منبع اصلی مواد مورد نیاز انسان چیست؟
ج: طبیعت (زمین، آب و هوا).
🔹 مواد طبیعی و مصنوعی
س: آیا همهی مواد مورد نیاز ما مستقیماً از طبیعت بهدست میآیند؟
ج: خیر، بسیاری از مواد بهصورت ناخالصاند یا به همان شکل قابل استفاده نیستند.
س: مثالهایی از موادی که مستقیماً از طبیعت بهدست میآیند نام ببرید.
ج: طلا، گوگرد، الماس، نمک خوراکی، اکسیژن، نیتروژن.
س: گوگرد در طبیعت به چه شکلی و کجا یافت میشود؟
ج: به صورت بلورهای زردرنگ در دهانه آتشفشانها.
س: نمک خوراکی را چگونه تهیه میکنند؟
ج: از آب دریا.
س: مواد مصنوعی چگونه تولید میشوند؟
ج: با انجام تغییرهای فیزیکی و شیمیایی روی مواد طبیعی.
🔹 ویژگیهای مواد
س: منظور از ویژگیهای مواد چیست؟
ج: خصوصیات فیزیکی و شیمیایی مواد که کاربرد آنها را تعیین میکند.
س: چند ویژگی مهم مواد را نام ببرید.
ج: سختی، شکنندگی، انعطافپذیری، رسانایی الکتریکی، شفافیت، خاصیت آهنربایی.
س: سختی یک ماده یعنی چه؟
ج: توانایی خراش انداختن روی مادهای دیگر.
س: کدام سختتر است؛ شیشه یا الماس؟
ج: الماس.
س: انعطافپذیری چیست؟
ج: توانایی خم یا کشیده شدن ماده و بازگشت به حالت اولیه پس از حذف نیرو.
س: مثال از ماده انعطافپذیر بزنید.
ج: کش لاستیکی.
🔹 رسانایی و استحکام
س: رسانایی الکتریکی یعنی چه؟
ج: توانایی عبور جریان برق از ماده.
س: کدام مواد رسانای الکتریسیتهاند؟
ج: فلزها (مثل مس و آلومینیم).
س: استحکام ماده چیست؟
ج: مقدار نیرویی که باعث پاره شدن یا گسسته شدن ماده میشود.
س: چرا در سازههای بزرگ از فلز استفاده میشود؟
ج: چون استحکام فلزها زیاد است.
🔹 چگالی
س: چگالی چیست؟
ج: جرم یک سانتیمتر مکعب از یک ماده.
س: چگالی جزو کدام خواص ماده است؟
ج: خواص شدتی (به مقدار ماده بستگی ندارد).
س: آیا چگالی همه فلزها برابر است؟
ج: خیر.
س: کدام فلز سبکتر است و چرا کاربرد زیادی دارد؟
ج: آلومینیم؛ چون چگالی کم و استحکام مناسب دارد.
🔹 انتخاب مواد
س: هنگام ساخت یک وسیله به چه نکاتی باید توجه کرد؟
ج: ویژگیهای فیزیکی، قیمت و فراوانی ماده.
س: چرا از آهن زیاد استفاده میشود؟
ج: چون ارزان و فراوان است.
س: چرا در بدنه هواپیما از آلومینیم استفاده میشود؟
ج: چون سبک و نسبتاً مستحکم است.
🔹 آلیاژها
س: آلیاژ چیست؟
ج: مادهای که از مخلوط دو یا چند فلز (یا فلز و نافلز) ساخته میشود.
س: فولاد زنگنزن چگونه ساخته میشود؟
ج: با افزودن کروم و نیکل به آهن.
س: چرا آلیاژها ساخته میشوند؟
ج: برای بهبود خواص مواد.
🔹 مواد هوشمند
س: مواد هوشمند چیست؟
ج: موادی که پس از تغییر شکل، بدون کمک خارجی به حالت اولیه بازمیگردند.
س: کاربرد مواد هوشمند چیست؟
ج: افزایش دوام، کاهش هزینه و استفاده در وسایل حساس مانند عینک و تجهیزات پزشکی.
فصل اول علوم
(سؤال و جواب – نکات مهم)
❓ علم چیست؟
پاسخ:
علم دانشی است که از راه مشاهده، آزمایش و فکر کردن بهدست میآید و به ما کمک میکند پدیدههای اطراف خود را بشناسیم.
❓ دانشمند چگونه به پاسخ پرسشها میرسد؟
پاسخ:
دانشمند با انجام مراحل روش علمی به پاسخ میرسد.
❓ مراحل روش علمی را نام ببرید.
پاسخ:
مشاهده
طرح سؤال
فرضیهسازی
انجام آزمایش
ثبت و بررسی نتایج
نتیجهگیری
❓ مشاهده چیست؟
پاسخ:
به دقت نگاه کردن به پدیدهها و استفاده از حواس پنجگانه برای جمعآوری اطلاعات، مشاهده نام دارد.
❓ فرضیه چیست؟
پاسخ:
حدسی علمی و قابل آزمایش است که برای پاسخ دادن به یک سؤال مطرح میشود.
❓ چرا فرضیه باید قابل آزمایش باشد؟
پاسخ:
چون فقط در این صورت میتوان درست یا نادرست بودن آن را بررسی کرد.
❓ آزمایش چیست؟
پاسخ:
روشی است که در آن با تغییر یک عامل و ثابت نگهداشتن بقیه عوامل، نتیجه بررسی میشود.
❓ متغیر چیست؟
پاسخ:
عاملی که در آزمایش تغییر میکند یا اندازهگیری میشود، متغیر نام دارد.
❓ چرا ثبت نتایج آزمایش مهم است؟
پاسخ:
برای اینکه بتوان نتایج را بررسی، مقایسه و تکرار کرد.
❓ نتیجهگیری یعنی چه؟
پاسخ:
بررسی دادهها و مشخص کردن اینکه فرضیه درست بوده یا نادرست.
❓ علم چه کمکی به زندگی ما میکند؟
پاسخ:
علم باعث پیشرفت فناوری، درمان بیماریها، شناخت طبیعت و بهبود زندگی انسان میشود.
· استفاده از وسایل نقلیه عمومی (اتوبوس، مترو) به جای ماشین شخصی.
· ترویج استفاده از دوچرخه و پیادهروی.
· کاشت درختان و توسعه فضای سبز.
· استفاده از سوختهای پاک و استاندارد.
· جلوگیری از فعالیت کارخانههای آلاینده در نزدیکی شهرها.
۲۰. پرسش: علت تولید صدا در حنجره چیست؟
پاسخ: درون حنجره دو پرده ماهیچهای به نام تارهای صوتی وجود دارد. عبور هوا از میان این تارها باعث ارتعاش آنها و تولید صدا میشود.
۲۱. پرسش: هنگام صحبت کردن، ما دم انجام میدهیم یا بازدم؟
پاسخ: هنگام صحبت کردن، معمولاً عمل بازدم انجام میشود و هوای بازدمی باعث لرزش تارهای صوتی میگردد.
---
صفحه ۴
۲۲. پرسش: فایده اکسیژن برای یاختهها چیست؟
پاسخ: اکسیژن درون یاختهها در فرایند تنفس یاختهای شرکت کرده و باعث آزاد شدن انرژی از مواد غذایی (مانند قندها و چربیها) میشود.
۲۳. پرسش: در فرایند تنفس یاختهای چه گازی تولید میشود و این گاز سرانجام به کجا میرود؟
پاسخ: در این فرایند، گاز کربندیاکسید تولید میشود. این گاز از یاختهها وارد خون شده و توسط خون به ششها منتقل میشود و در نهایت از طریق بازدم از بدن خارج میگردد.
۲۴. پرسش: خون، هریک از گازهای تنفسی را از کجا به کجا منتقل میکند؟
پاسخ:
· اکسیژن: خون، اکسیژن را از ششها گرفته و به تمام یاختههای بدن میرساند.
· کربندیاکسید: خون، کربندیاکسید را از یاختههای بدن گرفته و به ششها میبرد تا دفع شود.
۲۵. پرسش: با چه آزمایشی میتوان به وجود کربندیاکسید در هوای بازدم پی برد؟
پاسخ: با استفاده از آب آهک. اگر درون یک لیوان آب آهک (محلول شفاف) بدمیم، آب آهک شیری رنگ و کدر میشود. این تغییر رنگ به دلیل واکنش کربندیاکسید بازدم با آب آهک و تولید کلسیمکربنات (یک ماده نا محلول) است.
---
صفحه ۵
۲۶. پرسش: اوره چیست و چگونه از بدن دفع میشود؟
پاسخ: اوره یک ماده سمی و زائد است که در کبد از تجزیه پروتئینها ساخته میشود. اوره توسط خون به کلیهها منتقل شده و در آنجا از خون تصفیه شده و به همراه آب و نمک اضافی به صورت ادرار از بدن دفع میشود.
۲۷. پرسش: کلیهها چه شکلی هستند و در کجا قرار دارند؟
پاسخ: کلیهها به شکل لوبیا و به تعداد دو عدد در طرفین ستون مهرهها و در بالای ناحیه کمر قرار گرفتهاند.
۲۸. پرسش: خون چگونه به کلیهها وارد و خارج میشود؟
پاسخ:
· ورود: یک شاخه از بزرگسرخرگ آئورت به نام سرخرگ کلیوی، خون را برای تصفیه به هر کلیه میآورد.
· خروج: خون تصفیه شده توسط سیاهرگ کلیوی از کلیه خارج شده و به بزرگسیاهرگ زیرین میریزد.
۲۹. پرسش: لگنچه (لنگچه) چه مشخصاتی دارد و سوراخ وسط آن به کجا وصل میشود؟
پاسخ: لگنچه (لنگچه) یک فضای قیفی شکل در مرکز کلیه است که ادرار را از بخشهای مختلف کلیه جمع میکند. سوراخ وسط آن به میزنای متصل میشود تا ادرار را به سمت مثانه هدایت کند.
۳۰. پرسش: کلیه چگونه خون را تصفیه میکند؟
پاسخ: در ساختار میکروسکوپی کلیه، میلیونها واحد تصفیه به نام گردیزه (نفرون) وجود دارد. این واحدها، مواد زائد (مانند اوره) و نمکهای اضافی را به همراه مقداری آب از خون گرفته و ادرار را میسازند.
۳۱. پرسش: مواد گرفته شده از خون توسط کلیهها سرانجام چه میشود؟
پاسخ: این مواد (اوره، نمک اضافی و آب) ابتدا به لگنچه، سپس از طریق میزنای به مثانه منتقل و در آنجا ذخیره میشوند. در نهایت، هنگام دفع ادرار از طریق پیشابراه از بدن خارج میشوند.
۳۲. پرسش: در هر کلیه چند واحد تصفیه (گردیزه) وجود دارد؟
پاسخ: حدود یک میلیون گردیزه (نفرون) در هر کلیه وجود دارد.
۳۳. پرسش: واحد تصفیه کلیهها چه نام دارد؟
پاسخ: گردیزه یا نفرون.
---
صفحه ۶
۳۴. پرسش: به جز کلیه و شش، از پوست نیز به عنوان اندام دفعی نام برده میشود. توضیح دهید.
پاسخ: پوست از طریق غدد عرق، مواد زائدی مانند آب، نمک (سدیم کلرید) و اوره را به صورت عرق از بدن دفع میکند.
۳۵. پرسش: منظور از محیط داخلی بدن چیست؟
پاسخ: یاختههای بدن در میان مایعی به نام مایع بینیاختهای شناور هستند. به مجموع این مایع و خونی که در رگها جریان دارد، محیط داخلی بدن میگویند.
۳۶. پرسش: مقدار و نوع مواد محیط داخلی چه اهمیتی دارد؟
پاسخ: مقدار و نوع مواد محیط داخلی (مانند آب، نمک، قند) باید ثابت بماند تا یاختهها بتوانند فعالیتهای خود را به درستی انجام دهند. هرگونه تغییر شدید در آن میتواند به یاختهها آسیب بزند.
۳۷. پرسش: تنظیم مواد محیط داخلی بدن بر عهده چه اندامی است؟
پاسخ: کلیهها نقش اساسی در تنظیم مواد محیط داخلی را دارند. آنها با دفع مواد زائد و تنظیم میزان آب و نمک، به ثبات محیط داخلی کمک میکنند.
پرسش: کار رگهای اکلیلی یا کرونر در قلب چیست؟
پاسخ: رگهای کرونر (اکلیلی) وظیفه خونرسانی به خود قلب را بر عهده دارند. آنها اکسیژن و مواد مغذی را به بافت ماهیچهای قلب میرسانند و مواد زائد را از آن دور میکنند.
---
صفحه ۴
پرسش: کار سرخرگها و سیاهرگها را بیان کنید.
پاسخ:
· سرخرگها: خون را از قلب خارج کرده و به اندامها میبرند.
· سیاهرگها: خون را از اندامها جمع کرده و به قلب برمیگردانند.
پرسش: تفاوت خون سمت چپ و راست قلب با هم چیست؟
پاسخ:
· در سمت چپ قلب، خون روشن (اکسیژندار) جریان دارد که از ششها آمده و باید به تمام بدن فرستاده شود.
· در سمت راست قلب، خون تیره (کربندیاکسیددار) جریان دارد که از اندامها برگشته و باید برای تصفیه به ششها برود.
پرسش: آیا همه سرخرگها خون روشن و همه سیاهرگها خون تیره دارند؟
پاسخ: خیر، این جمله نادرست است. در گردش عمومی (بدن)، سرخرگها خون روشن و سیاهرگها خون تیره دارند. اما در گردش ششی (قلب به ششها و بالعکس)، عکس این قضیه صادق است:
· سرخرگ ششی (از قلب به شش) خون تیره دارد.
· سیاهرگ ششی (از شش به قلب) خون روشن دارد.
پرسش: یک گردش کامل خون را از لحظه ورود خون تیره به قلب تا برگشت آن به عنوان خون روشن توضیح دهید.
پاسخ:
خون تیره از اندامها ← بزرگسیاهرگ زیرین و زبرین ← دهلیز راست ← دریچه سهلتی ← بطن راست ← دریچه سرخرگ ششی ← سرخرگ ششی ← ششها (خون تیره روشن میشود) ← سیاهرگ ششی ← دهلیز چپ ← دریچه دو لختی ← بطن چپ ← دریچه آئورت ← سرخرگ آئورت ← همه اندامهای بدن (خون روشن تیره میشود).
---
صفحه ۵
پرسش: منظور از ضربان قلب چیست؟
پاسخ: به مجموع سه مرحله پشت سر هم که در یک بار تپیدن قلب اتفاق میافتد، یک ضربان قلب میگویند.
پرسش: مراحل کار قلب را نام ببرید.
پاسخ:
1. انقباض دهلیزها: خون از دهلیزها به بطنها پمپ میشود.
2. انقباض بطنها: خون از بطن راست به سرخرگ ششی و از بطن چپ به سرخرگ آئورت پمپ میشود.
3. انبساط کامل: تمام حفرهها شل شده و خون دوباره وارد دهلیزها میشود.
پرسش: تفاوت سرخرگها با سیاهرگها چیست؟
پاسخ:
· سرخرگ: دیواره ضخیم و قابل ارتجاع دارد.
· سیاهرگ: دیواره نازکتر دارد و خاصیت ارتجاعی آن کمتر است.
پرسش: مویرگها از انشعابات چه نوع رگی به وجود میآیند و کار مویرگها چیست؟
پاسخ:
· مویرگها از انشعابات سرخرگها به وجود میآیند.
· کار مویرگها: دیواره آنها بسیار نازک و نفوذپذیر است، بنابراین محل اصلی تبادل مواد (اکسیژن، مواد مغذی، کربندیاکسید و مواد زائد) بین خون و یاختهها هستند.
---
صفحه ۶
پرسش: جدول ویژگیهای سرخرگ و سیاهرگ را کامل کنید.
پاسخ:
ویژگی سرخرگ سیاهرگ
به بطنها متصلاند. ✓
به دهلیزها متصلاند. ✓
خون را از قلب خارج میکنند. ✓
خون را به قلب برمیگردانند. ✓
خون را به سایر اندام میبرند. ✓
خون را از اندامها خارج میکنند. ✓
پرسش: نبض چگونه به وجود میآید؟
پاسخ: در هر ضربان قلب، خون با فشار وارد سرخرگها میشود. این فشار باعث میشود دیواره ارتجاعی سرخرگها به طور موقتی گشاد شده و سپس به حالت اول برگردد. این تنگ و گشاد شدن موزون دیواره سرخرگها که به صورت موجی در طول سرخرگ حرکت میکند، همان نبض است.
پرسش: چرا نبض در برخی نقاط بدن (مثل مچ دست) بهتر احساس میشود؟
پاسخ: زیرا در این نقاط، سرخرگ از روی یک استخوان عبور کرده است و به راحتی میتوان آن را روی استخوان فشار داد و نبض را حس کرد.
---
صفحه ۷
پرسش: بخشهای خون را نام ببرید.
پاسخ: خون از دو بخش اصلی تشکیل شده است:
1. بخش مایع (پلاسما یا خوناب): از آب، قند، نمک و پروتئین ساخته شده است.
2. بخش یاختهای: که شامل سه نوع یاخته خونی است:
· گلبولهای قرمز
· گلبولهای سفید
· پلاکتها (گردهها)
پرسش: سه نوع یاخته خونی را نام ببرید، سپس شکل و کار هر یک را بیان کنید.
پاسخ:
نوع یاخته شکل کار
گلبول قرمز سکهمانند با وسط فرو رفته انتقال گازهای تنفسی (اکسیژن و کربندیاکسید)
گلبول سفید تقریباً کروی دفاع از بدن در برابر میکروبها و عوامل بیگانه
پلاکت بسیار ریز و بدون شکل مشخص شرکت در انعقاد خون و جلوگیری از خونریزی
پرسش: فکر کنید: آیا برای شما پیش آمده است که غذا در گلویتان بپرد؟ در آن موقع چه حسی داشتید؟ بگویید چرا این اتفاق افتاده است؟
پاسخ: بله، این حالت که با احساس خفگی و سرفه شدید همراه است، وقتی رخ میدهد که هنگام بلع، مقدار کمی غذا یا مایع به اشتباه وارد ابتدای نای شود. این ورود غذا به نای، باعث تحریک شدید و ایجاد سرفه برای بیرون راندن آن میشود.
پرسش: چه موقع کار مری شروع میشود؟
پاسخ: به محض اینکه لقمه غذا وارد مری میشود، کار مری شروع میشود. دیواره مری دارای ماهیچه است که با انقباض و انبساط پشت سر هم، غذا را به سمت معده میرانند. به این حرکات، حرکات دودی (کرمی شکل) میگویند.
---
صفحه ۵
پرسش: نقش معده در گوارش غذاها چیست؟ (چند سوال از نکات مهم خطکشی شده)
پاسخ:
· نقش معده:
1. غذا برای مدتی در معده میماند و با شیره گوارشی مخلوط میشود.
2. شیره گوارشی معده که دارای آنزیم و اسید است، به گوارش شیمیایی مواد غذایی کمک میکند.
3. ماهیچههای دیواره معده با انقباض خود، غذا را نرمتر کرده و آن را با شیره گوارشی مخلوط میکنند (گوارش مکانیکی).
· سوال: در شیره گوارشی معده چه موادی وجود دارد؟
· پاسخ: آنزیم و اسید.
· سوال: چه عواملی به گوارش مواد غذایی در معده کمک میکنند؟
· پاسخ: ۱) شیره گوارشی (آنزیم و اسید) ۲) انقباض ماهیچههای دیواره معده.
پرسش: تحقیق کنید: برای پیشگیری از زخم معده چه مواردی را باید رعایت کنید؟
پاسخ:
1. رعایت بهداشت فردی: شستن مرتب دستها با آب و صابون، به ویژه قبل از غذا خوردن.
2. رعایت بهداشت مواد غذایی: شستن کامل میوهها و سبزیها و استفاده از آب آشامیدنی سالم.
3. خودداری از مصرف خودسرانه داروها: به ویژه مسکنها (مانند آسپرین و بروفن) که میتوانند به دیواره معده آسیب بزنند.
4. پرهیز از دخانیات و الکل.
5. مدیریت استرس و اضطراب.
(دلیل علمی: شایعترین باکتری ایجادکننده زخم معده، هلیکوباکتر پیلوری است که از راه آب و غذای آلوده یا بزاق منتقل میشود.)
پرسش: وظیفه اصلی باریکروده چیست و این کار با کمک چه مادهای انجام میشود؟
پاسخ: وظیفه اصلی باریکروده، گوارش نهایی غذا است. این کار با کمک آنزیمهای متفاوتی انجام میشود که در باریکروده وجود دارند.
پرسش: بیشتر آنزیمهای باریکروده در کجا ساخته میشوند و چگونه به باریکروده میرسند؟
پاسخ: بیشتر این آنزیمها در لوزالمعده (پانکراس) ساخته میشوند و از طریق لولهای به ابتدای باریکروده ریخته میشوند.
---
صفحه ۷
پرسش: مواد غذایی جذب شده توسط رگها از روده باریک به کجا میرود؟
پاسخ: خونی که از روده باریک خارج میشود و سرشار از مواد مغذی است، ابتدا وارد کبد میشود.
پرسش: صفرا در کجا ساخته میشود و چه کاری انجام میدهد؟
پاسخ:
· محل ساخت: صفرا در کبد (جگر) ساخته میشود.
· محل ذخیره: صفرا در کیسه صفرا ذخیره میشود.
· کار: صفرا در گوارش چربیها نقش دارد (چربیها را به قطعات ریزتر تبدیل میکند).
پرسش: چرا اگر در مصرف کربوهیدراتها زیادهروی کنیم، دچار اضافه وزن میشویم؟
پاسخ: اگر کربوهیدرات بیشتری از نیاز بدن مصرف کنیم، مقدار اضافی آن در بدن به چربی تبدیل شده و در بافت چربی ذخیره میشود. این تجمع چربی باعث افزایش وزن میگردد.
پرسش: توضیح دهید کدام یک از عوامل موثر بر وزن (وراثت، تغذیه، فعالیت بدنی، هوا) در اختیار شما قرار دارد؟
پاسخ: از بین این عوامل، تغذیه (نوع و مقدار غذایی که میخوریم) و فعالیت بدنی (میزان ورزش و تحرک) عواملی هستند که مستقیماً در اختیار ما هستند و با انتخاب سبک زندگی میتوانیم آنها را کنترل کنیم.
پرسش: چه شیوهای از زندگی در پیشگیری از بیماری دیابت (بیماری قند) نقش دارد؟
پاسخ: شیوه زندگی سالم که شامل موارد زیر است در پیشگیری از دیابت نقش مهمی دارد:
1. تحرک و ورزش منظم: حداقل یک ساعت فعالیت بدنی در روز.
2. تغذیه مناسب: مصرف غذای کمچرب، کمشیرین و پرفیبر، پرهیز از پرخوری و داشتن وزن مناسب.
· منابع: غذاهای دریایی (ماهی، میگو) و نمک یددار.
· فایده: ید در تنظیم فعالیت یاختهها و رشد بدن نقش دارد. کمبود آن باعث اختلال در کار غده تیروئید و کمکاری آن میشود.
پرسش: سدیم در چه غذاهایی یافت میشود و چه ضررهایی دارد؟
پاسخ:
· منابع: سدیم تقریباً در همه غذاها (به ویژه میوهها و سبزیها) وجود دارد، اما منبع اصلی آن نمک خوراکی (کلرید سدیم) است.
· ضررها: مصرف زیاد سدیم (نمک) خطر ابتلا به فشار خون بالا و پوکی استخوان را در بزرگسالی افزایش میدهد.
پرسش: برخی از فواید آب برای بدن را توضیح دهید.
پاسخ:
1. بسیاری از مواد مغذی به صورت محلول در آب وارد یاختهها میشوند.
2. بسیاری از مواد زائد به صورت محلول در آب از بدن دفع میشوند.
3. آب در تمام واکنشهای شیمیایی بدن شرکت دارد.
4. آب دمای بدن را تنظیم میکند.
پرسش: آب بدن ما چگونه تأمین میشود؟
پاسخ:
1. نوشیدن آب و مایعات.
2. مصرف غذاها (زیرا بسیاری از غذاها مانند میوهها و سبزیها دارای آب هستند).
3. واکنشهای شیمیایی درون بدن که آب تولید میکنند.
پرسش: برای تعیین مقدار آب در میوهها و سبزیها چه آزمایشی میتوان انجام داد؟
پاسخ: مقدار معینی از میوه یا سبزی را وزن میکنیم. سپس آن را در معرض جریان هوای آزاد قرار میدهیم تا کاملاً خشک شود. دوباره آن را وزن میکنیم. کاهش وزن ایجاد شده، مربوط به آبی است که تبخیر شده است.
پرسش: آیا نیاز همه افراد به نوشیدن آب یکسان است؟ چرا؟
پاسخ: خیر، یکسان نیست. مقدار آب مورد نیاز بدن به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
· دمای هوا
· میزان فعالیت بدنی
· سن فرد
· نوع تغذیه
---
صفحه ۹
پرسش: از کجا میفهمیم که تغذیه سالمی داریم؟ (معیارهای تغذیه سالم)
پاسخ: تغذیه سالم تغذیهای است که:
1. همه مواد مغذی مورد نیاز بدن را به مقدار کافی و با تنوع مناسب تأمین کند.
2. غذاها به روش بهداشتی و سالم (مانند آبپز یا بخارپز به جای سرخ کردن زیاد) تهیه شده باشند.
3. عادتهای غذایی ما درست باشد (مصرف میان وعدههای سالم مثل میوه و آجیل به جای تنقلات مضر مثل پفک و شکلات).
پرسش: عادات و رفتارهای غذایی ما چگونه باعث میشود که تغذیه سالمی داشته باشیم؟
پاسخ: انتخاب مواد غذایی مناسب (مانند میوه به جای شیرینی)، روش پخت سالم (بخارپز به جای سرخ کردن)، توجه به برچسب مواد غذایی و مصرف متعادل خوراکیها، همگی عادات و رفتارهایی هستند که منجر به تغذیه سالم میشوند.
پرسش: میان وعدههای مفید کدامند؟
پاسخ: آجیل (مانند گردو، بادام، پسته) و میوهها جزء میان وعدههای مفید و سالم هستند.
پرسش: غذا علاوه بر تأمین مواد مورد نیاز بدن، چه اهمیت دیگری دارد؟
پاسخ: غذاها علاوه بر نقش تغذیهای، در بسیاری از مناسبتها، فرهنگها و مراسم خاص نیز جایگاه ویژهای دارند و پختن و خوردن آنها با آداب و رسوم خاصی همراه است (مثل پختن سمنو برای عید نوروز).
پاسخهای کامل و تشریحی به پرسشهای «فصل ۱۲ سفره سلامت»
---
صفحه ۱
پرسش: بدن ما مواد لازم برای رشد را از کجا تامین میکند؟
پاسخ: بدن ما مواد لازم برای ساخته شدن یاختههای جدید و رشد آنها را از غذاهایی که میخوریم تأمین میکند.
پرسش: غذاها چه نیازهایی از بدن ما را تامین میکنند؟
پاسخ: غذاها دو نیاز اصلی بدن ما را تأمین میکنند:
1. مواد مورد نیاز برای ساخت و رشد یاختهها.
2. انرژی مورد نیاز برای انجام فعالیتهای مختلف.
---
صفحه ۲
پرسش: شکل روبرو (برچسب روی بسته خوراکی) چه موادی را در آن خوراکی نشان میدهد؟
پاسخ: بر اساس برچسب، مواد موجود در این خوراکی عبارتند از: انرژی، کربوهیدرات، چربی، فیبر، رطوبت و آهن.
پرسش: کارهایی که غذا در بدن ما انجام میدهد به چه چیزهایی بستگی دارد؟
پاسخ: کارهایی که غذا در بدن انجام میدهد به مواد مغذی موجود در آن بستگی دارد.
پرسش: مواد مغذی موجود در غذاها را نام ببرید.
پاسخ: مواد مغذی اصلی عبارتند از:
1. کربوهیدراتها (قندها)
2. لیپیدها (چربیها)
3. پروتئینها
4. ویتامینها
5. مواد معدنی
6. آب
پرسش: کربوهیدراتها چه موادی هستند؟
پاسخ: کربوهیدراتها گروهی از مواد مغذی هستند که وظیفه اصلی آنها تأمین انرژی مورد نیاز بدن است.
پرسش: چه خوراکیهای دیگری میشناسید که نشاسته دارند؟
پاسخ: علاوه بر سیبزمینی، نان و خیار، خوراکیهای دیگری که نشاسته دارند عبارتند از: برنج، موز، ذرت، ماکارونی، گندم.
پرسش: نشاسته از چه چیزی ساخته شده است؟
پاسخ: نشاسته از به هم پیوستن تعداد زیادی مولکول گلوکز (یک نوع قند ساده) ساخته میشود.
---
صفحه ۳
پرسش: گلوکز چیست؟
پاسخ: گلوکز یک قند ساده است که گیاهان در فرایند فتوسنتز آن را میسازند. گلوکز ماده اولیه ساخت نشاسته و سلولز است.
پرسش: سلولز چیست و در چه غذاهایی یافت میشود؟
پاسخ: سلولز یک نوع کربوهیدرات مرکب است که در گیاهان ساخته میشود و مانند نشاسته از مولکولهای گلوکز تشکیل شده است. سلولز در همه غذاهای گیاهی از جمله میوهها و سبزیها یافت میشود.
پرسش: فایده سلولز برای بدن چیست؟
پاسخ: اگرچه بدن ما نمیتواند سلولز را هضم کند و از انرژی آن استفاده نماید، اما خوردن غذاهای دارای سلولز (فیبر) به دلیل نقشی که در تنظیم کار دستگاه گوارش و دفع مواد زائد دارد، به سلامتی بدن کمک میکند.
پرسش: به جز روغن و کره، چه خوراکیهای دیگری میشناسید که چربی دارند؟
پاسخ: بادام، گردو، پسته، تخمه آفتابگردان، زیتون، گوشت، تخم مرغ، شیر و لبنیات.
پرسش: در آزمایش تشخیص چربی، چه تغییری در کاغذ ایجاد میشود؟
پاسخ: وقتی کاغذ با ماده چرب آغشته میشود، یک لکه شفاف روی آن ایجاد میشود که پس از خشک شدن کاغذ نیز باقی میماند.
پرسش: برخی از فواید چربیها برای بدن را بیان کنید.
پاسخ:
1. ساختار: چربیها ماده اصلی سازنده غشای یاختهها هستند.
2. محافظت: بافت چربی دور اندامهای داخلی (مثل قلب) را میپوشاند و از آنها در برابر آسیب و ضربه محافظت میکند.
3. انرژی: چربیها منبع غنی انرژی هستند و به ازای هر گرم، بیش از دو برابر کربوهیدرات انرژی تولید میکنند.
پرسش: در مصرف چربیها به چه چیزهایی باید توجه کنیم؟
پاسخ: باید توجه کنیم که چربی کم مصرف کنیم و تا حد امکان از چربیهای مایع (گیاهی) به جای چربیهای جامد استفاده کنیم، زیرا چربیهای جامد خطر رسوب در رگها و بیماریهای قلبی را افزایش میدهند.
پرسش: چربیها چه ضررهایی برای بدن دارند؟
پاسخ: مصرف زیاد چربیها، به ویژه چربیهای جامد (اشباع)، میتواند باعث تنگ شدن رگها، افزایش خطر سکته قلبی و فشار خون بالا شود.
---
صفحه ۴
پرسش: انواع چربیها کداماند و هر یک چه حالتی دارند و در چه چیزهایی یافت میشوند؟
پاسخ:
· چربیهای گیاهی: در دمای معمولی اتاق، مایع هستند. مانند: روغن زیتون، روغن گردو، روغن آفتابگردان.
· چربیهای جانوری: در دمای معمولی اتاق، معمولاً جامد هستند. مانند: پیه، کره.
پرسش: چرا پزشکان توصیه میکنند از چربیهای جامد کمتر مصرف کنیم؟
پاسخ: زیرا احتمال رسوب کردن چربیهای جامد در دیواره رگها و ایجاد تنگی و گرفتگی آنها، بیشتر از چربیهای مایع است. این گرفتگی رگها میتواند منجر به بیماریهای قلبی و سکته شود.
پرسش: چه افرادی ماهیچههای قوی دارند و ماهیچههای قوی چه فایدهای دارد؟
پاسخ: افرادی که ورزش میکنند، معمولاً ماهیچههای قویتری دارند. داشتن ماهیچههای قوی به ما کمک میکند تا بتوانیم فعالیتهای بدنی را بهتر انجام دهیم (مثلاً سریعتر بدویم، وزنه سنگینتری بلند کنیم).
· تخم پرندگان (مانند تخممرغ که یک یاخته بزرگ است).
· یاخته تخمک در انسان و سایر جانوران.
· یاختههای عصبی (نورونها) به خصوص آنهایی که از نخاع تا نوک پا کشیده شدهاند.
---
صفحه ۴
پرسش: شباهت یک کارخانه تولید مواد غذایی با یاخته چیست؟ هر یک از بخشهای کارخانه شبیه کدام بخش یاخته است؟
پاسخ: شباهت در این است که مانند یک کارخانه که بخشهای مختلفی برای انجام وظایف گوناگون دارد، درون یاخته نیز اندامکهای مختلفی وجود دارد که هر کدام کار ویژهای انجام میدهند.
· دروازه ورود و خروج کارخانه ← غشای یاخته
· نیروگاه (موتورخانه) ← راکیزه (میتوکندری)
· بخش پخت مواد ← رناتن (ریبوزوم)
· بخش بستهبندی ← دستگاه گلژی
· اداره مدیریت ← هسته
· انبار ← کریچه (واکوئل)
· راهروها و خطوط انتقال ← شبکه آندوپلاسمی
پرسش: اندامکهای یاخته را نام ببرید و کار هر یک را بیان کنید.
پاسخ:
· غشا: تنظیم ورود و خروج مواد.
· هسته: فرماندهی و کنترل فعالیتهای یاخته.
· سیتوپلاسم: مایع دربرگیرنده اندامکها.
· راکیزه (میتوکندری): تولید انرژی.
· شبکه آندوپلاسمی: ارتباط و حمل مواد درون یاخته.
· ریبوزوم (رناتن): ساخت پروتئین.
· دستگاه گلژی: بستهبندی و ترشح مواد.
· کریچه (واکوئل): ذخیره آب، مواد غذایی و مواد دفعی.
---
صفحه ۵
پرسش: با توجه به شکل صفحهٔ قبل، بخشهای یک کارخانه را با یاخته مقایسه، و جدول زیر را کامل کنید.
پاسخ:
فرایند بخشهای کارخانه بخشهای یاختهای
ورود و خروج مواد درها و دروازههای کارخانه غشاء
تولید انرژی منبع انرژی (موتورخانه) راکیزه (میتوکندری)
تولید مواد بخش مخلوط و پخت رناتن (ریبوزوم)
بستهبندی و پخش بخش بستهبندی و توزیع دستگاه گلژی
تنظیم و مدیریت اداره مدیریت هسته
ذخیره انبار کریچه (واکوئل)
پرسش: چرا باید قبل از مشاهده یاخته با میکروسکوپ آنها را رنگآمیزی کرد؟
پاسخ: زیرا بسیاری از یاختهها و ساختارهای درون آنها شفاف و بیرنگ هستند و بدون رنگآمیزی به سختی دیده میشوند. رنگآمیزی باعث میشود که اجزای یاخته (مانند هسته و غشا) واضحتر و قابل تشخیصتر شوند.
پرسش: دو نمونه از موادی که برای رنگآمیزی یاختهها استفاده میشوند را نام ببرید.
پاسخ:
1. آبی متیل
2. لوگول
پرسش: رنگها چگونه باعث میشوند تا یاختهها در زیر میکروسکوپ بهتر دیده شوند؟
پاسخ: رنگها به ترکیبات اصلی یاخته (مانند پروتئینها) میچسبند و باعث ایجاد تضاد رنگی بین بخشهای مختلف یاخته و زمینه اطراف آن میشوند. این کار باعث میشود جزئیات یاخته واضحتر مشخص شود.
پرسش: سبزدیسهها در یاخته خزه در زیر میکروسکوپ چگونه دیده میشوند؟
پاسخ: سبزدیسهها (کلروپلاستها) در یاخته خزه به صورت لکههای سبز رنگ دیده میشوند و برای مشاهده نیازی به رنگآمیزی ندارند.
پرسش: چه مادهای در دیسههای ذخیرهای سیبزمینی ذخیره شده است؟
پاسخ: در دیسههای ذخیرهای سیبزمینی ماده نشاسته ذخیره شده است. دلیلش این است که وقتی لوگول (که برای تشخیص نشاسته به کار میرود) به نمونه اضافه میشود، دیسهها به رنگ تیره درمیآیند. این واکنش شیمیایی نشاندهنده وجود نشاسته است.
---
صفحه ۶
پرسش: تفاوتهای یاخته گیاهی و جانوری را بیان کنید.
پاسخ:
1. دیواره یاختهای: یاختههای گیاهی دارای دیواره یاختهای محکمی در اطراف غشای خود هستند، اما یاختههای جانوری دیواره یاختهای ندارند (فقط غشا دارند).
2. سبزدیسه (کلروپلاست): یاختههای گیاهی دارای سبزدیسه برای انجام فتوسنتز هستند، اما یاختههای جانوری فاقد آن هستند.
3. شکل یاخته: به دلیل وجود دیواره یاختهای، شکل یاختههای گیاهی منظمتر و معمولاً چندضلعی است. یاختههای جانوری شکلهای متنوع و نامنظمتری دارند.
4. کریچه (واکوئل): یاختههای گیاهی معمولاً یک کریچه بزرگ دارند، در حالی که یاختههای جانوری ممکن است کریچههای کوچک و متعدد داشته باشند.
پرسش: سازمانبندی یاختهها یعنی چه؟
پاسخ: سازمانبندی یاختهها یعنی قرار گرفتن گروهی از یاختهها در کنار یکدیگر و انجام دادن یک کار مشخص. در این حالت، یاختهها با هم همکاری کرده و بین آنها تقسیم کار صورت میگیرد.
پرسش: سازمانبندی بدن را به ترتیب از کوچک به بزرگ نام ببرید.
پاسخ:
1. یاخته (سلول)
2. بافت (مجموعهای از یاختههای همکار و همشکل)
3. اندام (عضو) (مجموعهای از چند بافت که کاری را انجام میدهند)
4. دستگاه (مجموعهای از چند اندام که یک وظیفه بزرگ را انجام میدهند)
پرسش: تفاوت انجام کار در موجودات تکیاختهای و پریاختهای چیست؟
پاسخ:
· موجودات تکیاختهای (مثل باکتری): تمام فعالیتهای حیاتی خود را با همان یک یاخته انجام میدهند.
· موجودات پریاختهای (مثل انسان): فعالیتهای حیاتی توسط تعداد زیادی یاخته و با تقسیم کار بین آنها انجام میشود. هر گروه از یاختهها کار خاصی را بر عهده میگیرند.
۲۴. منبع بیشتر انرژی گرمایی زمین چیست؟
خورشید. انرژی گرمایی خورشید به روش تابش به زمین میرسد.
۲۵. آیا همه اجسام میتوانند انرژی تابشی تولید کنند؟
بله، همه اجسام میتوانند انرژی خود را به صورت تابش منتشر کنند، اما اجسام گرمتر مقدار بیشتری انرژی تابشی منتشر میکنند.
۲۶. رنگ جسم چه تأثیری در جذب انرژی تابشی دارد؟
سطوح تیره و مات، انرژی تابشی بیشتری را جذب میکنند. سطوح روشن و صیقلی، انرژی کمتری جذب و بیشتر آن را بازتابش میکنند.
۲۷. از آزمایش قوری تیره و سفید چه نتیجهای میگیریم؟
آب درون قوری تیره رنگ زودتر سرد میشود، زیرا گرما را زودتر به طریق تابشی از دست میدهد.
۲۸. چرا تنظیم دما در بعضی وسایل (مانند موتور خودرو) اهمیت دارد؟
اگر دمای موتور خودرو خیلی بالا رود، آسیب جدی میبیند و حتی ممکن است بسوزد. به همین دلیل سامانه خنککننده خودرو طراحی شده است.
۲۹. علت اتلاف انرژی در خانهها چیست؟
در روزهای سرد، اختلاف دمای درون و بیرون خانه زیاد است و این اختلاف دما سبب اتلاف گرمایی زیادی میشود.
۳۰. روشهای جلوگیری از اتلاف گرما در خانه را نام ببرید.
· استفاده از دیوار عایق
· پنجرههای دو جداره (یا پردههای ضخیم)
· پوشاندن مخزن آب داغ
· درزگیری درها و پنجرهها
۳۱. دمابان (فلاسک) خلا چگونه از اتلاف گرما جلوگیری میکند؟
دمابان خلا با سه روش از اتلاف گرما جلوگیری میکند:
· رسانش: با ایجاد خلا بین دو جداره (نبود ماده برای رسانش)
· همرفت: با ایجاد خلا (نبود ماده برای همرفت)
· تابش: با نقرهاندود کردن سطوح داخلی و خارجی (بازتابش امواج تابشی)
۳۲. نقش نقرهاندود کردن سطوح در فلاسک چیست؟
سطوح نقرهاندود، امواج تابشی را بازتابش میدهند و از انتقال گرما به روش تابش جلوگیری میکنند.
فصل ۹: منابع انرژی ( پرسش و پاسخ)
۱. منبع اصلی بیشتر انرژیهایی که استفاده میکنیم چیست؟
خورشید. نور و گرمای خورشید حیات را روی زمین امکانپذیر میکند.
۲. با توجه به نمودار، بیشترین و کمترین منبع انرژی مصرفی در جهان کدامند؟
بیشترین: نفت (از خانواده سوختهای فسیلی)
کمترین: سوختهای هستهای
۳. چند درصد از انرژی مصرفی جهان از سوختهای فسیلی تأمین میشود؟
بیش از ۹۰ درصد.
۴. مشکلات ادامه مصرف بیرویه سوختهای فسیلی چیست؟
این منابع تمامشدنی هستند و پس از مصرف، آلودگی هوا و گرمایش زمین را به همراه دارند.
۵. به چه منابعی «تجدیدناپذیر» میگویند؟ مثال بزنید.
به منابعی که جایگزینی آنها پس از مصرف میلیونها سال طول میکشد و بهسادگی تمام میشوند. مانند: نفت، گاز، زغالسنگ و سوختهای هستهای.
۶. سوختهای فسیلی چگونه تشکیل میشوند؟
از بقایای گیاهان و جانداران ریز که در میلیونها سال پیش در زیر لایههای گل و لاى دفن شده و بر اثر فشار و دمای مناسب به نفت، گاز و زغالسنگ تبدیل شدهاند.
۷. نظر دانشمندان درباره علت گرمایش زمین چیست؟
سوختهای فسیلی پس از مصرف، گاز کربندیاکسید و گازهای مضر در هوا آزاد میکنند که انباشت آنها باعث افزایش دمای زمین میشود.
۸. مهمترین عیب و فایده سوختهای فسیلی برای تولید برق چیست؟
عیب: آلودگی هوا و گرم شدن زمین.
فایده: برق تولیدی به راحتی قابل انتقال و تبدیل به انرژیهای دیگر است.
۹. انتقال نفت از طریق خطوط لوله چه مزیتی نسبت به تانکر دارد؟
از ترافیک شدید جادهای، خطر تصادف و آلودگی محیط زیست جلوگیری میکند.
۱۰. در نیروگاههای هستهای چگونه از سوخت هستهای برق تولید میشود؟
با شکافتن اتمهای سوخت هستهای، گرمای زیادی آزاد میشود که برای تولید برق استفاده میشود.
۱۱. نقاط قوت و ضعف نیروگاههای هستهای چیست؟
قوت: انرژی بسیار زیاد و نداشتن آلودگی هوا.
ضعف: تجدیدناپذیر بودن، خطرناک بودن در صورت انفجار و تولید زبالههای هستهای خطرناک.
۱۲. بازده نیروگاههای فسیلی و هستهای چقدر است؟
حدود ۳۵ درصد؛ یعنی تنها ۳۵ واحد از هر ۱۰۰ واحد انرژی دریافتی به برق تبدیل میشود.
۱۳. راهکارهایی برای صرفهجویی در مصرف انرژی الکتریکی چیست؟
استفاده از لوازم برقی کممصرف، خاموش کردن وسایل غیرضروری و استفاده از انرژی خورشید و باد.
۱۴. به چه منابعی «تجدیدپذیر» میگویند؟ مثال بزنید.
به منابعی که هرگز تمام نمیشوند و به طور مداوم جایگزین میشوند و آلودگی ندارند. مانند: انرژی خورشیدی، باد، برقآبی، امواج دریا، جزر و مد، زمینگرمایی و سوختهای گیاهی.
۱۵. در صفحههای خورشیدی چه تبدیلی صورت میگیرد؟
انرژی نورانی خورشید به انرژی الکتریکی تبدیل میشود.
۱۶. بازده صفحههای خورشیدی چقدر است؟
حدود ۲۰ درصد؛ یعنی تنها یکپنجم انرژی خورشید را به برق تبدیل میکنند.
۱۷. کاربرد صفحههای خورشیدی در چه وسایلی دیده میشود؟
ماشین حساب، چراغهای راهنمایی، ماهوارهها، خانهها و هواپیماهای کوچک.
۱۸. چه استفاده دیگری از انرژی خورشیدی میشود؟
در آبگرمکنهای خورشیدی، با جذب نور خورشید توسط لولههای تیره، آب گرم میشود.
۱۹. ایرانیان از چه زمانی و برای چه کاری از انرژی باد استفاده میکردند؟
از هزاران سال پیش با اختراع آسیابهای بادی برای آرد کردن گندم و بالا کشیدن آب از چاه.
۲۰. امروزه از انرژی باد برای چه منظوری استفاده میشود؟
برای به حرکت درآوردن توربینهای بادی و تولید انرژی الکتریکی.
۲۱. منبع اصلی انرژی موجهای دریا چیست؟
خورشید. گرمای خورشید باعث ایجاد باد میشود و باد با وزیدن بر سطح آب، موج ایجاد میکند.
۲۲. انرژی برقآبی چیست؟
انرژی پتانسیل گرانشی آبی که پشت سد ذخیره شده، با ریزش به سمت پایین، توربینها را میچرخاند و برق تولید میکند.
۲۳. انرژی زمینگرمایی چیست و چه نشانههایی دارد؟
انرژی گرمایی ذخیره شده در زیر سطح زمین که از گرمای سنگهای داغ اعماق زمین به وجود میآید. نشانههای آن: چشمههای آب گرم و آبفشانها.
۲۴. سوختهای زیستی جزء کدام دسته از منابع انرژی هستند و چه کاربردی دارند؟
سوختهای زیستی جزء منابع انرژی تجدیدپذیر محسوب میشوند و منبع مناسبی برای تأمین انرژی، به ویژه در مناطق روستایی هستند.
۲۵- سوخت های زیستی به چند صورت وجود دارند؟ به سه صورت جامد مانند چوب و زغال. مایع مانند الکل و گاز(بیو گاز ) که از تخمیر محصولات کشاورزی و گیاهان تولید می شود
نکات کامل فصل ۷ علوم هفتم: «سفر آب درون زمین»
🌍 فصل ۷: سفر آب درون زمین (پرسش و پاسخ کامل)
۱) بزرگترین ذخیره آب شیرین زمین چیست؟
یخچالهای طبیعی بزرگترین ذخیره آب شیرین زمین هستند.
۲) آبهای زیرزمینی در کجا وجود دارند؟
در فضاهای خالی بین ذرات خاک، رسوبات و سنگها در زیر سطح زمین وجود دارند.
۳) آبهای زیرزمینی چه اهمیتی دارند؟
تأمین بخش عمده آب شرب و کشاورزی
اهمیت زیاد در مناطق کمآب
منبع پایدارتر نسبت به آبهای سطحی
۴) آبهای زیرزمینی چگونه تشکیل میشوند؟
بخشی از بارشها، آب رودخانهها، دریاچهها و ذوب برفها به داخل زمین نفوذ کرده و در لایههای نفوذپذیر ذخیره میشوند.
۵) رایجترین روشهای دستیابی به آبهای زیرزمینی کداماند؟
حفر چاه و قنات
🪨 خاک و نفوذپذیری
۶) چه ویژگیهایی از خاک به اندازه ذرات آن بستگی دارد؟
مقدار فضاهای خالی
میزان نفوذ آب
نگهداری آب
۷) تفاوت خاک ماسهای و رسی از نظر نفوذپذیری چیست؟
ماسه: نفوذپذیری زیاد، نگهداری کم آب
رس: نفوذپذیری کم، نگهداری زیاد آب
۸) خاک مناسب کشاورزی چه ترکیبی دارد؟
مخلوطی از رس و ماسه؛ هم آب را نگه دارد و هم اجازه عبور بدهد.
۹) نفوذپذیری چیست؟
قابلیت عبور دادن آب از میان ذرات خاک یا سنگ.
🧪 آزمایشها
۱۰) هدف آزمایش گلدانها چیست؟
مقایسه نفوذپذیری خاک رس و ماسه
۱۱) کدام ترکیب خاک برای کشاورزی مناسبتر است؟ چرا؟
خاکی با ۲ لیوان رس و ۱ لیوان ماسه
چون هم آب را نگه میدارد و هم نفوذ مناسب دارد.
۱۲) حجم آبی که برای پر شدن بشر ماسهای مصرف میشود نشاندهنده چیست؟
میزان فضاهای خالی بین ذرات خاک
⛰️ عوامل مؤثر بر نفوذ آب
۱۳) شیب زمین چه اثری بر نفوذ آب دارد؟
شیب زیاد باعث جریان سریع آب و نفوذ کمتر به زمین میشود.
۱۴) چرا خاکهای با نفوذپذیری زیاد برای کشاورزی مناسب نیستند؟
چون آب سریع پایین میرود و به ریشه گیاه نمیرسد.
💧 آبهای زیرزمینی
۱۵) آبهای زیرزمینی چگونه ذخیره میشوند؟
در فضاهای خالی بین ذرات رسوبات و سنگها بالای لایههای نفوذناپذیر.
۱۶) سرعت حرکت آبهای زیرزمینی به چه عواملی بستگی دارد؟
شیب زمین
اندازه ذرات
نوع رسوبات
(در آبرفتها زیاد، در رسها بسیار کم)
۱۷) غارهای آهکی چگونه تشکیل میشوند؟
با حل شدن سنگهای آهکی توسط آبهای زیرزمینی در طول زمان.
🌊 سطح ایستابی و منطقه اشباع
۱۸) چند منطقه در خاک وجود دارد؟
منطقه غیراشباع
منطقه اشباع
۱۹) منطقه اشباع چیست؟
ناحیهای که تمام فضاهای خالی آن با آب پر شده است.
۲۰) سطح ایستابی چیست؟
سطح بالایی منطقه اشباع؛ مرز بین منطقه اشباع و غیراشباع
۲۱) عمق چاه به چه معناست؟
تقریباً برابر با عمق سطح ایستابی
🏞️ سفرههای آب زیرزمینی
۲۲) سفرههای آب زیرزمینی به چند دسته تقسیم میشوند؟
سفره آب زیرزمینی آزاد
سفره آب زیرزمینی تحت فشار
۲۳) سفره آزاد چگونه است؟
یک لایه نفوذپذیر
روی لایه نفوذناپذیر
بهرهبرداری با چاه و قنات
۲۴) سفره تحت فشار چگونه تشکیل میشود؟
لایه نفوذپذیر بین دو لایه نفوذناپذیر قرار میگیرد.
🌋 چشمهها
۲۵) چشمه چگونه تشکیل میشود؟
وقتی آب زیرزمینی به طور طبیعی به سطح زمین برسد.
۲۶) چشمههای آب گرم بیشتر در کجا تشکیل میشوند؟
در اطراف آتشفشانها
🚱 برداشت بیرویه
۲۷) برداشت بیرویه آبهای زیرزمینی چه پیامدهایی دارد؟
پایین رفتن سطح ایستابی
خشک شدن چاهها
فرونشست زمین
⚗️ آب سخت و آلودگی
۲۸) مهمترین املاح آبهای زیرزمینی کداماند؟
کلسیم و منیزیم
۲۹) آب سخت چیست؟
آبی که مقدار املاح آن زیاد باشد؛ مصرف زیاد آن برای سلامتی مضر است.
۳۰) رسوب کتری و سماور از چیست؟
از رسوبات آهکی (کلسیم)
۳۱) چگونه میتوان رسوب سماور را از بین برد؟
با سرکه؛ چون رسوبات آهکی در اسید حل میشوند.
🕳️ قنات
۳۲) قنات چیست؟
راهی سنتی برای بهرهبرداری از آبهای زیرزمینی
۳۳) چه کسانی نخستین بار قنات را حفر کردند؟
ایرانیان باستان
۳۴) بخشهای اصلی قنات کداماند؟
مادرچاه
میلهها
مظهر قنات
🔄 چرخه آب
۳۵) چرخه آب چیست؟
گردش مداوم آب بین اقیانوسها، خشکیها، هوا و زمین
۳۶) انرژی چرخه آب از کجا تأمین میشود؟
از انرژی خورشید (تبخیر) و باد (جابجایی ابرها)
فصل ۵: از معدن تا خانه | نکات مهم به صورت سؤال و جواب
۱) مواد اولیه بسیاری از وسایل زندگی از کجا به دست میآیند؟
از معادن موجود در زمین.
۲) چرا میگوییم زمین اندوختهای عظیم از مواد است؟
چون بیشتر مواد مورد نیاز زندگی انسان بهطور مستقیم یا غیرمستقیم از زمین به دست میآیند.
۳) نمونههایی از معادن مهم را نام ببرید.
معادن آهن، مس، طلا، آلومینیوم، گچ و زغالسنگ.
۴) مواد موجود در معادن معمولاً به چه صورتی هستند؟
به صورت ترکیبهای شیمیایی (نه خالص).
۵) آهن در طبیعت به چه صورتی یافت میشود؟
به صورت اکسیدهای آهن.
۶) چرا جدا کردن آهن از اکسیژن کار آسانی نیست؟
چون پیوند شیمیایی قوی دارد و نیاز به انرژی زیاد و تغییر شیمیایی دارد.
۷) برای تولید هر مقدار آهن، تقریباً چقدر سنگ آهن لازم است؟
حدود دو برابر مقدار آهن تولیدی.
۸) مراحل استخراج آهن را نام ببرید.
شناسایی معدن و استخراج سنگ معدن
خالصسازی سنگ معدن
حرارت دادن سنگ آهن همراه کربن و سنگ آهک در کوره
تولید ورقهها و شمشهای آهن
۹) نقش کربن در استخراج آهن چیست؟
اکسیژن را از اکسید آهن جدا کرده و باعث تولید فلز آهن میشود.
۱۰) معادلهٔ نوشتاری سادهٔ واکنش استخراج آهن چیست؟
اکسید آهن + کربن → آهن + کربن دیاکسید
۱۱) چرا آهن خالص کاربرد صنعتی کمی دارد؟
چون نرم است و در اثر ضربه بهراحتی خم میشود.
۱۲) چرا در ساختمانسازی از فولاد به جای آهن خالص استفاده میشود؟
چون فولاد محکمتر و مقاومتر است.
۱۳) چرا امروزه از فولاد و بتن بهطور همزمان استفاده میشود؟
برای افزایش استحکام ساختمان و مقاومت در برابر زلزله.
۱۴) بتن مخلوطی از چه موادی است؟
سیمان، شن، ماسه و آب
۱۵) سیمان از چه موادی تشکیل شده است؟
از آهک و خاک رس.
۱۶) یکی از کاربردهای مخلوط آب و آهک چیست؟
ضدعفونی کردن ورودی استخرها، گاوداریها و مرغداریها.
۱۷) چرا مصرف منابع طبیعی امروزه افزایش یافته است؟
به دلیل افزایش جمعیت و گسترش زندگی شهری.
۱۸) چند کاربرد مهم بتن را نام ببرید.
سدسازی، پلسازی، ساخت برجها، پوشش تونلها، مخازن آب.
۱۹) مواد اولیه ظروف آشپزخانه چیست؟
کارد و چنگال: سنگ معدن آهن
ظروف سفالی و چینی: خاک رس
ظروف شیشهای: ماسههای سیلیسی
۲۰) مراحل تهیه ظروف سفالی را بنویسید.
تهیه گل کوزهگری
شکل دادن
پختن
لعاب دادن
۲۱) برای رنگی کردن ظروف سفالی از چه موادی استفاده میشود؟
از اکسید فلزها مانند آهن، کروم و مس.
۲۲) افزودن اکسید کروم به لعاب چه رنگی ایجاد میکند؟
رنگ سبز.
۲۳) شیشه چگونه ساخته میشود؟
با حرارت دادن ماسه همراه مواد شیمیایی تا خمیر شیشه تشکیل شود و سپس قالبگیری.
۲۴) سابقه شیشهسازی در ایران به چند سال قبل برمیگردد؟
بیش از ۲۰۰۰ سال.
۲۵) کدام ماده زودتر از بقیه منابع طبیعی تمام میشود؟
طلا
۲۶) کدام ماده دیرتر از بقیه تمام میشود؟
کروم
۲۷) سه راه حفاظت از منابع طبیعی را نام ببرید.
کاهش مصرف
مصرف دوباره
بازیافت
۲۸) بازیافت یعنی چه؟
تبدیل مواد مصرفشده به مواد قابل استفادهٔ دوباره.
۲۹) استفاده دوباره یعنی چه؟
استفاده مجدد از وسایل بدون تغییر اساسی (مثل شیشههای ترشی).
۳۰) چرا حفاظت از منابع طبیعی اهمیت دارد؟
چون این منابع محدود هستند و باید برای نسلهای آینده حفظ شوند.
خلاصهی نکات فصل ۳: اتمها، الفبای مواد
۱) مواد در طبیعت به چند حالت وجود دارند؟
پاسخ: به سه حالت جامد، مایع و گاز.
۲) کدام ماده در طبیعت به هر سه حالت جامد، مایع و گاز یافت میشود؟
پاسخ: آب (یخ، آب، بخار آب)
۳) چرا رفتار یخ، آب و بخار آب با هم فرق دارد؟
پاسخ: چون فاصله، جنبش و نیروی ربایش بین مولکولها در هر حالت متفاوت است.
۴) مواد از چه چیزی ساخته شدهاند؟
پاسخ: از ذرههای بسیار ریز به نام اتم و مولکول.
۵) اتم چیست؟
پاسخ: ریزترین ذرهی سازندهی ماده که با چشم و حتی میکروسکوپ دیده نمیشود.
۶) نظریهی مولکولی–اتمی ماده را بنویسید.
پاسخ:
همهی مواد از اتم یا مولکول ساخته شدهاند
بین ذرات فضای خالی وجود دارد
ذرات دائماً در حال حرکتاند
بین ذرات نیروی ربایش وجود دارد
گرما جنبش ذرات را زیاد و سرما آن را کم میکند
۷) مواد به چند دسته تقسیم میشوند؟
پاسخ: به دو دسته خالص و مخلوط.
۸) مادهی خالص چیست؟
پاسخ: مادهای که ترکیب یکنواخت دارد و از یک نوع ذره ساخته شده است (مثل عنصر یا ترکیب خالص).
۹) مخلوط چیست؟
پاسخ: مادهای که از چند مادهی مختلف تشکیل شده و اجزای آن خواص خود را حفظ میکنند.
۱۰) عنصر چیست؟
پاسخ: مادهای خالص که فقط از یک نوع اتم ساخته شده است.
۱۱) چند نوع عنصر در جهان وجود دارد؟
پاسخ: حدود ۹۰ نوع عنصر.
۱۲) مولکول چیست؟
پاسخ: ذرهای که از پیوند دو یا چند اتم به وجود میآید.
۱۳) هر مولکول آب از چه اتمهایی ساخته شده است؟
پاسخ: دو اتم هیدروژن و یک اتم اکسیژن (H₂O)
۱۴) ذرات سازندهی اتم کداماند؟
پاسخ: الکترون، پروتون و نوترون
۱۵) آیا تعداد ذرات سازنده در همهی اتمها یکسان است؟
پاسخ: خیر، در اتمهای مختلف متفاوت است.
۱۶) فلزها چه ویژگیهایی دارند؟
پاسخ:
سطح براق
اغلب رسانای برق و گرما
چکشخوار
معمولاً در آب فرو میروند
۱۷) نافلزها چه ویژگیهایی دارند؟
پاسخ:
سطح کدر
اغلب نارسانا
شکننده
بعضی روی آب شناور میمانند
۱۸) چرا گازها تراکمپذیرند؟
پاسخ: چون فاصلهی بین ذرات گاز زیاد و نیروی ربایش کم است.
۱۹) تراکمپذیری کدام حالت بیشتر است؟
پاسخ:
گاز > مایع > جامد
۲۰) حجم ماده چیست؟
پاسخ: مقدار فضایی که ماده اشغال میکند.
۲۱) فاصلهی ذرات در کدام حالت بیشتر است؟
پاسخ: در گازها
۲۲) چرا با گرم کردن ماده، حجم آن افزایش مییابد؟
پاسخ: چون جنبش ذرات زیاد شده و فاصلهی بین آنها بیشتر میشود.
۲۳) تغییر حالتهای ماده را نام ببرید.
پاسخ:
ذوب – انجماد – تبخیر – میعان – تصعید – چگالش
۲۴) کدام تغییر حالتها گرماگیرند؟
پاسخ: ذوب، تبخیر، تصعید
۲۵) کدام تغییر حالتها گرمادهاند؟
پاسخ: انجماد، میعان، چگالش
۲۶) علت ذوب شدن جامد چیست؟
پاسخ: با گرما، جنبش ذرات زیاد و نیروی ربایش کم میشود و جامد به مایع تبدیل میشود.
علوم هفتم بهفر
https://eitaa.com/behfaroloum7
#لینک_آزمون_آنلاین
🅾 #علوم_تجربی
7⃣ #هفتم
⬅️ #فصل۱۵
https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScg2SEXvVjPoRoGmstItiqNe2ltudim6mX9OJFhTk-aHZwj-A/viewform?usp=sf_link
⚠️ لینک آزمون، فقط در همان روز و ساعت مشخص شده؛ فعال خواهد بود! 🔻
زمان برگزاری آزمون:
✍ ۱۰ صبح روز یکشنبه 👉
برای دوستاتون بفرستین☺️👌
✅ کسب اطلاعات بیشتر، در کانال علوم؛ مجری تخصصی بزرگترین آزمون آنلاین سراسری علوم و تولید فیلم و محتوای درسی در کشور 🔻
🅾 @olom123p