Telegram-канал birunit - بیرونیت Birunit: Unsorted

بیرونیت Birunit

08 December 2025 18:17

اقتصاددانانِ مهندس

وزیر اقتصاد به دانشجویان مهندسی دانشگاه صنعتی شریف توصیه کرد وارد رشته‌های علوم انسانی شوند

خروجی رشته «اقتصاد معدن» در دانشگاه تربیت مدرس چه بوده است؟

بیرونیت/ سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد، امروز (دوشنبه) در جمع دانشجویان دانشگاه صنعتی شریف به دانشجویان و دانش‌آموختگان مهندسی پیشنهاد کرد تحصیلات خود را در یکی از گرایش‌های علوم انسانی ادامه دهند. او تأکید کرد کشور بیش از هر زمان دیگری به متخصصانی در حوزه‌های اقتصاد، سیاست‌گذاری، حقوق و جامعه‌شناسی نیاز دارد.

به گزارش بیرونیت، این توصیه در حالی مطرح می‌شود که دانشکده مهندسی معدن دانشگاه تربیت مدرس طی سال‌های اخیر رشته «اقتصاد معدن» را راه‌اندازی کرده و دانشجویانی را در این حوزه آموزش داده است، اما به گفته تحلیلگران خروجی ملموسی از این رشته در سطح مدیریت و سیاست‌گذاری معدنی کشور مشاهده نشده است.

موضوع ورود نخبگان مهندسی به حوزه‌های علوم انسانی تازه نیست. این بحث از دهه ۶۰ مطرح شد؛ زمانی که دکتر محمدتقی بانکی، وزیر مشاور و رئیس وقت سازمان برنامه و بودجه، تلاش کرد مهندسان را وارد عرصه اقتصاد و سیاست‌گذاری کند. دکتر مسعود نیلی نمونه شناخته‌شده این جریان است که به توصیه بانکی وارد رشته اقتصاد شد. سال‌ها بعد، همان تیم با تأسیس دانشکده مدیریت و اقتصاد شریف و مؤسسه نیاوران، مسیر ورود نخبگان فنی به مدیریت و اقتصاد را هموار کردند. با این حال، این رویکرد به سایر شاخه‌های علوم انسانی مانند جامعه‌شناسی، برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری کمتر گسترش یافت.

در بخش معدن نیز نیاز به مدیرانی آشنا به اقتصاد، جامعه‌شناسی و سیاست‌گذاری از دهه ۸۰ مطرح شد؛ زمانی که دکتر سیدکاظم اورعی، استاد مهندسی معدن، پیشنهاد ایجاد رشته «اقتصاد معدن» را مطرح کرد و کتاب «سهم معدن در اقتصاد ملی» را برای پاسخ به نیازهای سیاست‌گذاران این حوزه نوشت. با وجود همه این اقدامات، هیچ‌یک از فارغ‌التحصیلان این رشته در ساختار سیاست‌گذاری بخش معدن نقشی جدی نگرفته‌اند. این در حالی است که بخش معدن، از جوامع محلی و مسائل اجتماعی گرفته تا تأمین مالی، محیط‌زیست و حقوق سرمایه‌گذاران، با طیف گسترده‌ای از موضوعات میان‌رشته‌ای مواجه است و نمی‌توان آن را تنها با نگاه مهندسی مدیریت کرد.

به گزارش بیرونیت، یکی از مشکلات بزرگ سیاست‌گذاری معدنی در ایران، کمبود دانش مالی، اجتماعی، مدیریتی و حتی سیاسی است. دانشگاه‌های معدن و متالورژی اگرچه متخصصان توانمندی در حوزه‌های فنی تربیت کرده‌اند، اما تعداد بسیار کمی از آنان توانسته‌اند نقشی در مدیریت کلان این بخش ایفا کنند. این وضعیت نشان می‌دهد که معدن و صنایع معدنی کشور برای تأمین نیازهای ستادی و اجرایی خود باید مدیرانی تربیت کند که علاوه بر دانش مهندسی، قدرت تحلیل مسائل اقتصادی، اجتماعی، بین‌المللی، سیاسی و حقوقی را هم داشته باشند. ساختار مدیریتی این بخش همچنان سنتی است و در عصر جدید نیازمند تحولی جدی در ترکیب مهارتی مدیران است.

تجربه کشورهای موفق معدنی مانند استرالیا، کانادا، شیلی و نروژ نشان می‌دهد که مدیریت بخش معدن تنها با مهارت‌های فنی پیش نمی‌رود. در این کشورها معمولاً مدیران ارشد ترکیبی از آموزش مهندسی و آموزش‌های تکمیلی در اقتصاد، مدیریت، سیاست‌گذاری یا MBA دارند. این کشورها دانشکده‌های مشترک «مهندسی–اقتصاد» و برنامه‌های تخصصی مدیریت معدن را توسعه داده‌اند و مدیرانی چندمهارته تربیت می‌کنند. همین الگوست که به تصمیم‌گیری‌های کارآمد و سیاست‌گذاری‌های دقیق در حوزه معدن و انرژی انجامیده است.

برخلاف این مدل‌های جهانی، ساختار آموزش عالی ایران به‌گونه‌ای است که دانشگاه‌های فنی، صرفاً مهندس تربیت می‌کنند و علوم انسانی عمدتاً تئوریک و دور از صنعت باقی مانده است. نبود پل ارتباطی میان این دو حوزه سبب شده مدیران مهندس با سیاست آشنا نباشند و مدیران انسانی نیز شناخت دقیقی از مسائل صنعت نداشته باشند. نتیجه این شکاف، مدیریتی است که مسائل چندبعدی معدن را به‌صورت تک‌بعدی و سنتی می‌بیند.

برای عبور از این وضعیت، کشور می‌تواند به الگوهای جهانی نزدیک شود: ایجاد دانشکده‌های مشترک مهندسی–اقتصاد، راه‌اندازی MBAهای تخصصی معدن، انرژی و فولاد، طراحی دوره‌های میان‌رشته‌ای برای مدیران فعلی، بورسیه‌کردن مهندسان برای آموزش‌های تکمیلی در علوم انسانی و اصلاح مسیر انتصابات تا مدیران چندتوانه وارد حوزه سیاست‌گذاری شوند.

در نهایت، توصیه وزیر اقتصاد تنها یک پیشنهاد آموزشی نیست؛ بلکه پاسخی به یک نیاز عمیق ساختاری است. ایران با کمبود نیروی انسانی چندرشته‌ای مواجه است؛ افرادی که بتوانند صنعت را بفهمند و درک دقیقی از اقتصاد، اجتماع، حقوق و سیاست داشته باشند. توسعه معدن، انرژی و زیرساخت کشور بدون تربیت چنین مدیرانی در عمل ممکن نخواهد بود.

http://Biroonit.ir

/channel/birunit

بیرونیت