مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى
28 February 2026 05:49
گزارش تصویری آئین بدرقهٔ «عبدالمجید ارفعی» در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی _۱
@
Читать полностью…
مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى
25 February 2026 13:11
پیام تسلیت رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در پی درگذشت «عبدالمجید ارفعی»
▪️دبا: «عبدالمجید ارفعی»، ایلامشناس برجسته و عضو شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، صبح چهارشنبه، ششم اسفند در ۸۶ سالگی دار فانی را وداع گفت.
▪️بههمینمناسبت رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی پیام تسلیتی صادر کرد که در متن آن آمده است:
▪️«فقدان ایلامشناس برجسته و استاد بیهمانند فرهنگ و زبانهای باستانی و مترجم خطّ میخیِ ایلامی، جناب آقای دکتر عبدالمجید ارفعی مایۀ تأسّف و اندوه بیپایان شد.
▪️ترجمۀ «گلنبشتههای باروی تختجمشید» در قالب مجموعهای در سالهای ١٣٨٧ و ١٣٩۵، نیز «فرمان کوروش بزرگ» در سال ١٣٨٩ که از سوی انتشارات مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی منتشر شد، یکی از فراوانخدمات این ایرانشناس فقید به میهن ماست.
▪️اینجانب درگذشت استاد ارفعی را به خانواده، دوستان، شاگردان و جامعۀ باستانپژوهی و زبانشناسی ایران تسلیت میگویم و آرامش روان او را از درگاه پروردگار مسئلت میکنم.»
کاظم موسوی بجنوردی
۶ اسفند ١۴٠۴
▪️به اطلّاع میرساند آیین تشییع شادروان دکتر عبدالمجید ارفعی، جمعه، هشتم اسفند، ساعت ١٠ صبح در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی بهنشانی میدان شهید باهنر (نیاوران)، خیابان شهید پورابتهاج (کاشانک)، نرسیده به سهراه آجودانیه، شمارۀ ٢١٠ و آیین تدفین ایشان، یکشنبه، دهم اسفند، ساعت ١٠ صبح در حافظیّۀ شیراز برگزار میشود.
@
Читать полностью…
مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى
22 February 2026 07:12
به سوگِ سیاوش سیه پوشد آب
▪️دبا: «سیاوَش» پاکترین و مظلومترین شخصیت در حماسۀ ملی ایران است. مدخلی دراینباره در دانشنامۀ فرهنگ مردم ایران نوشتۀ فرزاد قائمی را در پی میخوانیم.
▪️«با توجه به اهمیت روایی ـ آیینی اسطورۀ سیاوش، جدا از متون حماسی و تاریخی، در ادوار اسلامی، اسطورۀ سیاوش همچنان در ادبیات شفاهی و فرهنگ مردم ایران، در دو جنبۀ روایی و آیینی، به حیات خود ادامه داده است. مهمترین جلوۀ حیات آیینی دیرپای سیاوش در فرهنگ ایرانی آیین سیاوشان است. سوگ سیاوش و یا سیاوشان، نام آیین و نیز اماکنی است که در آنها سوگ سیاوش برگزار میشده است. کهنترین یادگار این آیین دیوارنگارهای است در «پنجکنت» (مربوط به سدههای ۷ و ۸ م) کنار رود زرافشان، در حوالی سمرقند (در سرزمین باستانی سغد)، که نقشی از آیین سوگ سیاوش بر آن ترسیم شده است. این نگاره سیاوش یا پیکرۀ نمادین او را در یک عماری حجلهمانند که عدهای نیز آن را بر دوش میکشند، نشان میدهد که مردان و زنان سوگوار، گریباندریده، گریان و بر سروروی زنان پیرامون آن گرد آمدهاند. در گورستان توکقلعه نیز استودانهایی به دست آمده است که تصاویر روی آنها شبیه همین صحنه را نشان میدهد. همۀ منطقۀ معروف به خوارزم و سرزمینی که آن را باکتریا نام دادهاند، بهویژه مرو، دارای آثار سیاوشانی است، اما آثار برگزاری این آیین در بسیاری از نقاط ایران قابل پیگیری است و حتی اماکنی مخصوص بدان وجود داشته است؛ مثل روستاهایی به نام سیاوشان در گوشهوکنار ایران، و مسجد سیاوش در شهر شیراز. آیین سوگ سیاوش و ستایش آیینی او بهویژه از دورۀ هخامنشی، اهمیت داشته است.
▪️هر دو سنتِ زاریِ دستهجمعی بر سیاوش و گرداندن تابوت او با آیینهای درخواست باروری و باران برای طبیعت در ارتباط است. اصطخری و طوسی از رسم تابوتگردانی برای بارانخواهی تا پس از ظهور اسلام یاد میکنند. بر مبنای شواهد موجود، آیینهای مربوط به سیاوشان پس از اسلام نیز همچنان در میان مردم به حیات خود ادامه داده است. نرشخی در سدۀ ۴ ق، در تاریخ بخارا نقل میکند که «مردمان بخارا را در کشتن سیاوش نوحهها ست؛ چنانکه در همۀ ولایتها معروف است و مطربان آن را سرود ساختهاند و میگویند و قوالان آن را گریستن مغان خوانند، و این سخن زیادت از سههزار سال است».
▪️متن کامل این نوشتار را در صفحات ۴۴١ تا ۴۴۵ از جلد پنجم دانشنامۀ فرهنگ مردم ایران و همچنین نسخۀ الکترونیک آن را در تارنمای مرکز بخوانید:
https://www.cgie.org.ir/fa/article/257780
@
Читать полностью…
مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى
07 January 2026 08:02
شبِ «نود سالگی علی بلوکباشی» در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
♦️دبا: نهصدوچهلمین شب از سلسلۀ شبهای مجلّۀ بخارا با همکاری مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، به «نود سالگی علی بلوکباشی» اختصاص یافته است که دوشنبه، بیستودوم دی، ساعت یازده صبح برگزار میشود.
🔹بلوکباشی زادۀ بیستودوم دی ١٣١۴ در تهران است. پیش از ورود به دانشگاه، در سال ١٣٣۵، در ادارۀ تازهتأسیسِ موزهها و فرهنگ عامه مشغولبهکار شد. ششسال بعد، از دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران لیسانس ادبیات و بعد، در سال ١٣۴٩، فوق لیسانس خود را در رشتۀ زبانشناسی همگانی و زبانهای باستانی دریافت کرد. در همان سال، به دانشگاه آکسفورد رفت تا در رشتۀ مردمشناسی دکتری بگیرد.
🔸او طی سالهای ١٣۴۴ تا ١٣۵٢، معاونت ادارۀ فرهنگ عامه را عهدهدار بود. همچنین در سال ١٣۴٧ به مدیریت بخش تحقيقات شهری مرکز مردمشناسی ايران رسید که تا هشتسال برعهدهاش داشت و سردبیر مجلۀ مردمشناسی و فرهنگ عامۀ ایران نیز بود.
♦️پس از انقلاب، در سال ١٣۶۵ به مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی ملحق شد و تا به اکنون، مدیر بخش مردمشناسی و نیز عضو شورای عالی علمی این مؤسسه است. نیز از سال ١٣۶٢ در گروه مشاوران علمی و فنی فرهنگنامۀ کودکان و نوجوانان حضور دارد. کارنامۀ کاری او مشحون از حدود ٣٠ کتاب و مقالات فراوان است.
🔹در این مجلس کاظم موسوی بجنوردی، علیاشرف صادقی، سیّدعلی آلداود، ناصر فکوهی (تصویری)، محمّد جعفری قنواتی، اکبر ایرانی، جبّار رحمانی و علی دهباشی به ایراد سخن میپردازند، و بخشی از فیلم مستند «پگاهِ روشنِ دانایی» به تهیّهکنندگی صدرا صدوقی سُها و کارگردانی رضا عبّاسی به نمایش درخواهد آمد.
🔸شبِ «نود سالگی علی بلوکباشی» دوشنبه، بیستودوم دی، ساعت یازده صبح در تالار امیرالمؤمنینِ مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی بهنشانیِ میدان شهید باهنر (نیاوران)، خیابان شهید پورابتهاج (کاشانک)، نرسیده به سهراه آجودانیه، شمارۀ ٢١٠ برپا میشود.
@
Читать полностью…
مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى
06 January 2026 14:28
«کتیبههای فارسی در ایرانِ فرهنگی» در یازدهمین شمارۀ پادکستِ «آوای خردِ ایرانی»
♦️دبا: یازدهمین شمارۀ پادکست «آوای خردِ ایرانی» با سردبیری محمّد جعفری قنواتی، از سوی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی) منتشر شد.
🔸در سراسر سرزمینهایی که بنا به دلایل مختلف باید تعبیر ایران فرهنگی را برای آنها به کار برد، کتیبههایی فراوان به زبان فارسی وجود دارد. این کتیبهها بر سر درِ مساجد، مدارس، خانقاها، کاخها، آرامگاههای مشایخ صوفیه، حمامها و ساختمانهایی از این دست نصب است. بررسی این کتیبهها بیش از هر چیز نشان از نقش زبان فارسی در سدههای گذشته دارد.
🔹 در این قسمت «مرتضی رضوانفر»، رئیس پایگاه پژوهشی ایران فرهنگی و عضو هیئت علمی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، به نقد و بررسی این موضوع میپردازد، و ۵۴ دقیقه مدت دارد.
🎙پادکست «آوای خردِ ایرانی» را اول و پانزدهمِ هرماه در پلتفرمهای کَستباکس و شنوتو بشنوید.
🔻کَستباکس:
https://castbox.fm/vc/6690306
🔻شنوتو:
https://shenoto.com/channel/podcast/AvayeKHeradIrani
@
Читать полностью…
مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى
06 January 2026 06:12
نکوداشتِ «غلامرضا پناهی بروجنی»
♦️دبا: آیین نکوداشت حقوقدان و ادیب فقید، «غلامرضا پناهی بروجنی» از سوی کانون وکلای دادگستری چهارمحال و بختیاری، در مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی برگزار میشود.
🔹 کاظم موسوی بجنوردی، احمد مسجدجامعی، اصغر دادبه، محمدحسین ساکت و تهمورث بشیریه در این مجلس به سخنرانی خواهند پرداخت.
🔸این مراسم پنجشنبه، هجدهم دی، ساعت ١٠:٣٠ صبح به نشانی میدان شهید باهنر (نیاوران)، خیابان شهید پورابتهاج (کاشانک)، نرسیده به سهراه آجودانیه، شمارۀ ٢١٠، مرکز همایشهای بینالمللی رایزن، تالار اندیشه منعقد میشود.
@
Читать полностью…
مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى
05 January 2026 08:41
برگزاری نشست زمستانۀ شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی
♦️دبا: جلسۀ فصلی شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی با ریاست کاظم موسوی بجنوردی برگزار شد.
🔸در این نشست احمد پاکتچی، مدیر بخش فقه، علوم قرآنی و حدیث و عضو شورای عالی علمی مرکز، مشاور ارشد دانشنامۀاسلامیکا، و سفیر و نمایندۀ دائم جمهوری اسلامی ایران در سازمان یونسکو، گزارشی از روند تصویب قطعنامۀ منشور کوروش بزرگ و اهمیت آن به عنوان کهنترین سند حقوق بشر را در این سازمان ارائه داد.
🔹سپس برخی اعضای شورا ازجمله احمد مسجدجامعی، اسماعیل شمس و یونس کرامتی پرسشهایی را در این زمینه مطرح کردند و به بیان نکاتی پرداختند.
♦️در ادامه فاطمه لاجوردی، دبیر شورا، گزارشی از روند کار مرکز در سهماه گذشته را به اطلاع شورا رساند.
🔸بخش پایانی این جلسه نیز به بررسی مدخل «فارسی، زبان» و بحث پیرامون آن اختصاص داشت که با ارائهٔ نظرات برخی اعضای شورا همچون علیاشرف صادقی، علی بهرامیان، عنایتالله فاتحینژاد و مریم صادقی، و تصمیم بر مشارکت بخشهای مختلف دبا در ارائهٔ طرح و مشارکت در نوشتن مقالات تخصصی در این زمینه خاتمه یافت.
📸 احسان مینائیان
@
Читать полностью…
مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى
30 December 2025 09:59
ویراستِ تازۀ «شیوهنامۀ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی» پس از ١٣ سال
♦️دبا: ویراست دوم کتاب «شیوهنامۀ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (همراه با دستور خط عربی)» نگارش محمّد خاکی از سوی انتشارات مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی) منتشر شد.
🔹کاظم موسوی بجنوردی، رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در فرازی از یادداشت خود بر آغاز چاپ نخست این کتاب در سال ١٣٩١ چنین قلمی کرده است: «فرهنگ و تمدنِ اسلامی از درخشندگیِ ویژهای برخوردار است؛ اما این سرمایۀ عظیم در طی سدههای حیاتِ خود، با غباری از پندارها و گاه آماجهای خاص پوشیده شده است. بر همۀ دانشمندان و اسلامشناسان فرض است که این غبار را از چهرۀ پاک حقیقت بزدایند. با این اندیشهها و احساسِ تکلیفی بس عظیم، در اسفند ١٣۶٢ پای در راهی دشوار نهادیم و بر آن شدیم تا با کمکِ جمعی از دانشمندان، پژوهشگران، و اسلامشناسانِ پرورده در دامنِ فرهنگِ اسلامی، مرکزی را بنیاد گذاریم که به فعالیت در این راهِ خطیر بپردازد. کارهایی چنین بزرگ نیازمند برنامهریزی، هماهنگی و یکسانسازی روشها و وضع ضوابطی خاص است که از جملۀ آنها قواعد و ضوابطی است که باید در تألیف، ویرایش و امور چاپ رعایت گردد.»
🔸محمّد خاکی، در بخشی از پیشگفتار خود بر چاپ اول این اثر نوشته است: «آنچه در این شیوهنامه فراهم آمده، حاصل حدود ٢٩ سال کار استادان، پژوهشگران، مؤلفان و ویراستارانِ مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی است که در بخش ویرایش و چاپ این مرکز گرد آمده، و اینک تدوین شده است. در این مدت برای تنظیم قواعد کارهای علمی در مرکز و یکسانسازی مقالات از نظر ضوابط تألیف و ویرایش و نحوۀ ارجاع به مآخذ و ...، از این منابع بهره گرفته شده است: ١. ابتکارات و نواندیشیهای سرپرست علمی و سرویراستار مرکز، ٢. اطلاعات و تجربیات استادان همکار مرکز، ٣. دائرةالمعارفها و کتابهای مرجع، ۴. کتابها و مقالات علمی استادان صاحبنظر دربارۀ تألیف، ویرایش و فن چاپ، ۵. شیوهنامههای مراکز علمی مشابه این مرکز.»
🔻علاقهمندان برای تهیۀ ویراست جدید «شیوهنامۀ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی» که در ٣٨٨ صفحه، با شمارگان ٢٠٠ نسخه و بهبهای ۸۵۰هزار تومان منتشر شده است، میتوانند از راههای زیر اقدام کنند:
📍مراجعۀ حضوری به خانه کتاب دِبا (فروشگاه انتشارات مرکز) به نشانی تهران، میدان شهید باهنر (نیاوران)، خیابان شهید پورابتهاج (کاشانک)، شمارۀ ۲۱۰
📍مراجعه به فروشگاه اینترنتی انتشارات مرکز به نشانی store.cgie.org.ir
📍تماس با انتشارات مرکز با شمارۀ تلفنهای ۰۲۱۲۲۲۹۷۶۷۷ و ۰۹۱۲۳۹۳۱۸۳۶
@
Читать полностью…
مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى
29 December 2025 08:41
پیام تسلیت رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در پی درگذشت «بهرام بیضایی»
▪️دبا: «بهرام بیضایی»، فیلمنامهنویس، نمایشنامهنویس و کارگردان برجسته در زادروز ٨٧ سالگیاش دار فانی را وداع گفت. بههمینمناسبت رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی پیام تسلیتی صادر کرد:
▪️«بهرام بیضایی بزرگمرد اندیشه و هنر ایران به جهان دیگر رهسپار شد. فیلمنامهنویس، نمایشنامهنویس و کارگردان بزرگی که آثار او گنجی گرانبها برای فرهنگ ایران و زبان فارسی است. افسوس که او عاقبت جلای وطن کرد، اما ایران در عمق وجود او خانه داشت و آثارش در حافظۀ جمعی ایرانیان باقی خواهد ماند.
▪️اینجانب فقدان این چهرۀ برجستۀ هنر و فرهنگ را به دوستان، شاگردان، دوستداران و جامعۀ سینما و تئاتر ایران تسلیت میگویم و از درگاه پروردگار یکتا برای او آرامش روان مسئلت میکنم.»
کاظم موسوی بجنوردی
٧ دی ١۴٠۴
@
Читать полностью…
مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى
27 December 2025 08:36
@
Читать полностью…
مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى
23 December 2025 14:28
@
Читать полностью…
مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى
22 December 2025 09:53
انتشار طومار نقّالی قاجاری
♦️دبا: کتاب «تواریخ هفتلشکر: طومار نقالی از ١٢١١ق. نوشتهشده از روی شاهنامۀ شاهعباسی» با مقدمه و تصحیح محمد جعفری (قنواتی) و زهرا محمدحسنی صغیری از سوی انتشارات مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی) منتشر شد.
🔹کاظم موسوی بجنوردی، رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در فرازی از یادداشت خود بر آغاز این کتاب قلمی کرده است: «منظومۀ جاوید شاهنامه فردوسی، نهفقط مشتمل بر روایات ملّی ایرانیان به زبان فارسی است و از اینرو، ایرانیان در طول قرون و اعصار آن را گرامی داشته و سند پر افتخار خویش شناختهاند، بلکه بر ادبیات و انواع هنرها در سراسر ایران تأثیر شگرف داشته است و با اطمینان میتوان گفت که ادبیات و هنرهایی خاص پیرامون آن شکل گرفته است. از جمله میدانیم که شماری از متون نظم و نثر تحت تأثیر شاهنامه پدید آمدهاند، که به ویژه از نظر فرهنگ عامه اهمیت خاص و در هنرهای نمایشی، از جمله نقّالی کاربرد دارند.»
🔸مصصحان کتاب در بخشی از پیشگفتار خود بر این اثر نوشتهاند: «تاریخ کتابت این طومار ١٢١١ق.، نخستین سالهای پادشاهی قاجار است. ازاینرو، پس از طومار نقالی شاهنامه (به کوشش دکتر سجاد آیدنلو) و شاهنامۀ هفتلشکر (به کوشش نگارندگان این سطور)، باید آن را کهنترین طومار مورخ شناختهشده بهشمار آورد؛ افزونبر آن، ازآنجاکه این طومار از پادشاهی کیومرث تا مرگ بهمن را گزارش میکند، باید آن را در گروه طومارهای کامل و مفصل قرار داد.
▫️این طومار همخانوادۀ طومار هفتلشکر (به کوشش مهران افشاری و مهدی مداینی)، شاهنامۀ هفتلشکر (به کوشش مصححان طومار پیشِ رو) و چند طومار دیگر است. ازآنجاکه در پژوهشهای حوزۀ ادبیات عامه، روایتهای متفاوت از یک داستان، بهرغم شباهت کلی با یکدیگر، هر یک جایگاهی ویژه و مستقل دارند، براساس آنچه در فولکلورشناسی جهان رایج است، انتشار مستقل هر روایت بسیار ضروری است.»
🔻علاقهمندان برای تهیۀ کتاب «تواریخ هفتلشکر» که در ۷۰۴ صفحه، با شمارگان ٢٠٠ نسخه و بهبهای ٨٩٠هزار تومان منتشر شده است، میتوانند از راههای زیر اقدام کنند:
📍مراجعۀ حضوری به خانه کتاب دِبا (فروشگاه انتشارات مرکز) به نشانی تهران، میدان شهید باهنر (نیاوران)، خیابان شهید پورابتهاج (کاشانک)، شمارۀ ۲۱۰
📍مراجعه به فروشگاه اینترنتی انتشارات مرکز به نشانی store.cgie.org.ir
📍تماس با انتشارات مرکز با شمارۀ تلفنهای ۰۲۱۲۲۲۹۷۶۷۷ و ۰۹۱۲۳۹۳۱۸۳۶
@
Читать полностью…
مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى
20 December 2025 08:07
پیام تسلیت رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در پی درگذشت «اشرف بروجردی»
▪️دبا: «اشرف بروجردی»، نخستین رئیس زن سازمان اسناد و کتابخانۀ ملّی ایران، بامداد شنبه، بیستونهم آذر در ۶٨ سالگی دار فانی را وداع گفت. بههمینمناسبت رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی پیام تسلیتی صادر کرد:
إِنَّا لِلَّٰهِ وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ
▪️«خبر درگذشت بانوی مؤمنه، دانشمندِ سیاستمدارِ اسلامشناس، سرکار خانم دکتر اشرف بروجردی مرا سخت اندوهگین کرد.
▪️ایشان نخستین رئیس زن سازمان اسناد و کتابخانۀ ملّی ایران و نخستین معاون زن وزارت کشور بود و منشأ و مبدأ خدمات فرهنگی و سیاسی بسیار شد.
▪️مدیون ایشانم که با وجود بیماری سخت، در آیین چهلمین سال بنیادگذاری مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در اسفند سال گذشته حضور یافت و مرا منّتدار خود کرد.
▪️فقدان این مرحومۀ سعیده را به همسر، فرزندان، شاگردان، دوستان و جامعۀ علمی کشور تسلیت میگویم و از درگاه ایزد منّان، برای ایشان علوّ درجات و برای بازماندگان صبر جمیل و اجر جزیل مسألت میکنم.»
کاظم موسوی بجنوردی
٢٩ آذر ١۴٠۴
📷 تصویر دوم، حضور آن زندهیاد در آیین چهلمین سال بنیادگذاری مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی (یازدهم اسفند ١۴٠٣) است.
@
Читать полностью…
مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى
20 December 2025 08:01
حضور رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در آیین یادبود «کامران فانی»
▪️دبا: کاظم موسوی بجنوردی، رئیس مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی در آیین یادبود «کامران فانی»، عضو فقید شورای عالی علمی مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی که در سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی ایران برگزار شد، حضور یافت.
▪️در این مجلس احمد مسجدجامعی، قائممقام؛ عنایتالله مجیدی، رئیس کتابخانه؛ کیانوش کیانی هفتلنگ، مشاور عالی؛ و سیدعلی آلداود، عضو شورای عالی علمی این مؤسسه نیز حضور داشتند.
@
Читать полностью…
مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامى
14 December 2025 14:22
الأدوارِ اُرمَوی؛ ٧٠٠ سال بعد
♦️دبا: «ترجمةالأدوار» ترجمۀ فارسی «الأدوار في الموسیقی» با نام کوتاهشدۀ «الأدوار»، رسالهای دربارۀ موسیقی، نوشتۀ صفیالدین ارموی، موسیقیدان برجستۀ قرن هفتم هجری، از عمادالدین یحیی بن احمد كاشانی، به دستور ابواسحاق اینجو (د ٧۴٣-٧۵٨ق) است كه با خط تحریری، در چاشت دوم محرم ٧۴۶ق به انجام رسیده است.
🔹این كاشانی نگارندۀ «حاشیه» بر «آدابالمناظرة و البحثِ» سمرقندی و «شرح مفتاحالعلوم» است و از هموست «الاعداد و الاوفاق» به فارسی، در یک مقدمه، دو باب و یک خاتمه.
🔸در این رساله که به عربی تحریر شده، ارموی تئوری موسیقی را با استفاده از نظریۀ ادوار شرح داده است. او همچنین نحوۀ کوککردن سازهایی مثل عود را توضیح داده است. بعد از آثار ابن سینا و ابن زیله، این رساله را قدیمیترین کتاب موجود دربارۀ نظریۀ علمی موسیقی ایرانی دانستهاند.
♦️«ترجمةالأدوار» در ١۵ فصل است؛ ١. در تعریف نغم و بیان حدت و ثقل، ٢. در قسمت دستانها، ٣. در نسبت بعدها، ۴. در اسبابی كه موجب تنافر ابعاد باشند، ۵. در بیان تألیف موافق و ملایم طبع، ۶. در ادوار و نسب آن، ٧. در حكم دو وتر، ٨. در ذكر عود و راست كردن اوتاد و استخراج ادوار از آن، ٩. در ادوار مشهوره، ١٠. در تشارک نغمههای ادوار، ١١. در طبقات ادوار، ١٢. در اصحاب غیر معهوده، ١٣. در ایقاع، ١۴. در تأثیر نغمهها، ١۵. در مباشرت عمل.
🔹آغاز آن، «حمد و سپاس وجود بی قیاس لایق حضرت مالکالملک باشد كه... بعد از حمد خدا و درود بر مصطفی چنین گوید... یحیی بن احمد الكاشی...» و انجام آن،
«تحریر این رساله به فرمان آن شهی
كز دولتش امور جهان با نظم (نظام) شد
روز دوم ز ماه محرم زمان چاشت
در سال هفتصد و چهل و شش تمام شد
بحمدالله و حسن توفیقه و الهدایة الی.» است.
🔸جزئیات بیشتر دربارۀ این نسخه را که با شمارۀ ٩۴ در گنجینۀ نسخههای عکسی کتابخانۀ مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی محفوظ است، در پیوند آن در تارنمای مرکز بخوانید:
https://www.cgie.org.ir/fa/handwritten/262587/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AF%D9%88%D8%A7%D8%B1
@
Читать полностью…
4250