Telegram-канал eduarticle - 🖌مقاله‌،ویدیو آموزشی: Unsorted

🖌مقاله‌،ویدیو آموزشی

24 April 2026 06:06

وقتی هیچ‌کس برنده نیست؛ در ستایش زندگی در روزهای تعلیق جنگ
✍پیمان سلامتی
استاد پزشکی اجتماعی دانشگاه علوم پزشکی تهران

هر روز در اخبار مي شنويم:
افزايش قيمت نفت جهاني و نارضايتي شهروندان غربي از افزايش قيمت بنزين، روند كاهشي محبوبيت ترامپ، كاهش ارزش سهام فلان كمپاني و حالا:

آتش‌بس تمدید شده، پایان نیافته و تعلیق شده‌است.

این نه پایان جنگ و نه تضمین صلح، بلکه فاصله ای است حساس و سرنوشت‌ساز.

امروزه، ماهیت جنگ ها تغییر يافته واگرچه در جنگ‌های کلاسیک، بخش عمده تلفات متوجه نیروهای نظامی در خطوط مقدم بود، اما در جنگ‌های مدرن، این الگو به‌طور معناداری تغييركرده‌است.

اكنون، این غیرنظامیان هستند که بیشترین هزینه را می‌پردازند:
کودکان، زنان، سالمندان و مردمی که نه در تصمیم‌گیری جنگ نقشی داشته‌اند و نه خواهان آن بوده‌اند.

در جنگ آنچه نابود می‌شود فقط سرمایه های انسانی و مادی نیستند؛ بلکه اعتماد اجتماعی و ظرفیت همدلی یک ملت نیز در معرض فروپاشی قرار می‌گیرد.

علاوه بر اين ها، جنگ، فقط در زمان خود رخ نمی‌دهد—بلکه در زمان «ادامه پیدا می‌کند».

امروزه در پزشکی، به‌خوبی شناخته شده که تروماهای ناشی از جنگ می‌توانند به نسل‌های بعدی منتقل شوند.

کودکانی که در خانواده‌های آسیب ‌دیده از جنگ رشد می‌کنند، بیش از دیگران در معرض اضطراب، افسردگی، اختلالات رفتاری و حتی برخی بیماری‌های مزمن قرار دارند.

این انتقال، فقط فرهنگی یا تربیتی نیست؛ شواهدی از تأثیرات زیستی و بین‌نسلی هم وجود دارد.

بنابراین، وقتی درباره جنگ یا صلح تصمیم‌گیری می‌شود، در واقع درباره سلامت روانی و جسمی نسلی سخن می‌گوییم که هنوز متولد نشده‌اند.

به عبارت ديگر، تصمیم‌هایی که در این روزها گرفته می‌شوند، تنها به امروز محدود نمی‌مانند، بلکه آینده چند نسل را شکل می‌دهند.

پیروزی در جنگ، اگر هم رخ دهد، اغلب یک «پیروزی تاکتیکی» است؛اما در سطح راهبردی، آنچه باقی می‌ماند، جامعه‌ای زخمی است که ده ها سال برای بازسازی خود زمان نیاز دارد.

تجربه تاریخی خود ما، به‌ روشنی گواهی می‌دهد که جنگ، حتی وقتی پایان می‌یابد، آثارش پایان نمی‌پذیرد.

حدود چهل سال از جنگ هشت‌ساله ایران و عراق گذشته است، اما هنوز پیامدهای آن در ابعاد مختلف ادامه دارد:

قریب به دویست هزار خانواده داغدار، آسیب‌های جسمی جانبازان، خسارات مادی به عموم مردم و از همه عمیق‌تر، زخم‌های روانی، خشم‌ها و نفرت‌ها‌يی که در لایه‌های پنهان جامعه باقی مانده‌اند.

در چنین شرایطی، برخی صداها از «ضربه نهایی» و «پایان دادن کامل به دشمن» سخن می‌گویند.

این گزاره‌ها اگر از منظر احساسی فهم‌پذیر باشند، از منظر واقعیت میدانی نیازمند بازبینی جدی‌اند.

وقتی توازن قوا، فناوری نظامی و حتی کنترل آسمان به‌ گونه‌ای است که طرف مقابل در هر زمان قادر به وارد کردن خسارات گسترده است، پرسش اساسی این است:

آیا سخن گفتن از «نابودی کامل دشمن» یک تحلیل است، یا یک توهم خطرناک؟

در این وضعیت، اصرار بر راه‌حل‌های حداکثری بدون در نظر گرفتن هزینه-فايده، نه نشانه قدرت، بلکه می‌تواند نشانه خطای محاسباتی باشد.

واقع‌گرایی، برخلاف تصور رایج، به معنای ضعف نیست؛ بلکه شرط لازم برای حفظ بقا و جلوگیری از تحمیل هزینه‌های غیرقابل جبران است.

سیاست‌گذاری مسئولانه، بر پایه «امکان تحقق» بنا می‌شود، نه «آرزو».

از سوي ديگر، علم بشري ثابت كرده كه خشونت، اگر به زبان و ذهن ما راه یابد، بازتولید خواهد شد—و چه زيبا مولوی اين باز توليد را بیان می‌کند:

«این جهان کوه است و فعل ما ندا، سوی ما آید نداها را صدا»

و در این میان، ستايش زندگي و ترويج صلح و آشتي، همگي ضرورتند نه انتخاب هايي تزئینی.

ستایش زندگی، در این معنا، یک موضع‌گیری فعال است:

یعنی ترجیح دادن حفظ انسان‌ها بر تشدید منازعه، یعنی در نظر گرفتن رنج کسانی که صدایی در تصمیم‌گیری ندارند و یعنی پذیرش این واقعیت که هزینه‌های جنگ، بسیار فراتر از آن چیزی است که در لحظه دیده می‌شود.

و صلح، نتیجه یک «تصمیم ناگهانی» نیست؛ محصول مجموعه‌ای از انتخاب‌های کوچک اما مستمر است—انتخاب گفت‌وگو به‌جای حذف، انتخاب واقع‌بینی به‌جای شعار و انتخاب آینده به‌جای انتقام.

در چنین لحظاتی، سکوت بی‌طرف نیست و این، دقیقاً همان جایی است که مسئولیت ما آغاز می‌

نوشتن، گفتن، و یادآوری اینکه در میان هیاهوی تحلیل‌ها و شعارها، آنچه در نهایت باید حفظ شود،زندگی است به همين سادگي.

شاید لازم باشد این جمله را با صدای بلندتر تکرار کنیم:

هیچ‌کس از تداوم جنگ پیروز بیرون نمی‌آید—اما بسیاری می‌توانند از صلح بهره‌مند شوند.

و این، یعنی:

دفاع از زندگی، پیش از آنکه خیلی دیر شود.