Telegram-канал eshtadan - اشتادان Eshtadan: Unsorted

اشتادان Eshtadan

27 February 2026 11:32

«آنک که علمِ راستینِ بی‌هیاهو به خاک سپرده می‌شود».

«به یاد انوشه‌روان استاد عبدالمجید ارفعی و با اندوهی گران»

روانشاد استاد عبدالمجید ارفعی، اولین فردی که از دانشگاه شیکاگو دکترای زبانِ ایلامی گرفت، استادی از نسلِ استادانِ «بی‌نیاز از هیاهو» بود.

او در تولیدِ دانشِ زبان‌های باستانی، سهم داشت، روندی که این روزها کمتر به دست و دیدۀ اهل علم می‌آید.

بی‌هیاهو زیست، بی‌ادعا و بی‌چشمداشت تدریس کرد و بی‌سر وصدا به خاک سپرده شد.

بازخوانی یک عمر، تلاش استادانی چون عبدالمجید ارفعی صرفاً ادای احترام به گذشته نیست، بلکه بازسازی حافظۀ علمیِ ایران‌دوستی و ایران‌شناسی است.

در روزگاری که حتی در کیانِ علم و دانش و اندیشه، اغلبِ توجه‌ها معطوف به چهره‌های پرهیاهوی رسانه‌ای است، یادآوری عالمانی که بی‌هیاهو، ستون‌های علم را استوار نموده‌اند، ضرورتی فرهنگی و تاریخی است.

بی‌هیچ تردیدی، دانشِ امروزِ زبان‌های باستانی در ایران بر شانه‌های نسلی از استادانِ بی‌ادعا، عمیق، پرمطالعه و پردانشی ایستاده‌است که با مجاهدت‌های علمی خود، این نهاد را بنا نهادند.

ارفعی یکی از همین شانه‌های استوار بود.

درگذشت او، پایانِ یک عمر، مجاهدتِ علمی است. شناختِ او و آثار ارزنده‌اش یعنی شناختِ ریشه‌های تاریخ و هویت ایرانی، و بی‌ریشه، هیچ درختی پایدار نمی‌ماند.

نامِ رفیعش در حافظۀ علمی پژوهندگان زبان‌های باستانیِ ایران تا همیشه زنده است. تنها استاد فاضلی که می‌توانست تاریخ ایران را بی‌واسطه، از دل گل‌نبشته‌هایی چند هزار ساله بخواند.

جناب آقای دکتر پارسا دانشمند، استاد آشورشناسی و از شاگردان استاد ارفعی (که استاد سال‌ها پیش، با افتخار و اندوهی هم‌زمان، در مورد ایشان گفته بودند: «پارسا دانشمند که از دوران دبیرستان تحت آموزشم بود تا چندی دیگر باید از رسالۀ دکتری خود دفاع کند و هم‌اکنون شاگرد اول آکسفورد است... چرا برگردد؟ اینجا جایی ندارد که برگردد.») در یادداشتی که به سال ۱۳۹۹، در «صدای میراث» منتشر کرده‌اند، با حسرت، از «خاموش‌نشینی» استاد گفته‌اند:

«استاد ارفعی با کوله‌باری از دانش و پژوهش‌های میخی، آشورشناسی و زبان‌های اکدی و سومری و ایلامی از امریکا به ایران بازمی‌گردد، اما برخلاف آرزویش، هرگز دفتر و دستکی رسمی برای رشتۀ پژوهش‌های میخی به او اختصاص نمی‌یابد.

او هرگز به طور جدی برای تدریس در هیچ دانشگاهی دعوت نشد و در تحققِ آرزوی دیرینۀ خود، آموزش گسترده و رسمیِ زبان‌های باستانی، کامیاب نگردید.

با این حال، دفتر و محل کار شخصیٓ و حتی خانۀ خود را کلاس درس دانشجویان و علاقمندان پژوهش‌های میخی ساخت.

دکتر ارفعی با چنین دانش منحصر به فردی در ایران، هرگز استخدام نشد، هرگز بازنشسته نگردید و هرگز از امکاناتِ دانشگاه‌های شایستۀ ایران بهره‌‌ای نصیبش نشد.

افسوس که این همه سال، چه گنجینه‌ای در رشتۀ پژوهش‌های میخی داشتیم و چه فقیرانه زندگی کردیم».

روانش مینوی و بهشتِ روشنِ همه‌آسانی، بهره‌اش باد.

دریغا که با رفتن او، گویی، بخشی از توان‌مان برای خواندن گذشته‌مان خاموش شده‌است.

https://www.sedayemiras.ir/?p=13310
https://inn.ir/news/146339
/channel/HistoricalLinguistics