Eyvaz Taha

20 March 2026 18:16

Bahar fəslinin astanasındayıq — elə bir axmaq müharibənin kölgəsində ki, hətta qeyri-insani məntiqlə belə uyğun gəlmir.

Uzaqlarda, kdər və ümidlə dolu bir ürəklə, insanlar üçün sakitlik və barış diləyi ilə, zalımcasına qırılıb öldürülən bütün insanların xatirəsi ilə baharı qarşıladıq.

Eyvaz Taha

07 January 2026 13:19

"نئجه یازاق" باشلیقلی دیل درس‌لری ۱۴ یانوار باشلاناجاق.

درس‌های زبان ترکی آذربایجانی تحت عنوان "نئجه یازاق" (سطح اول) بیست و پنجم دیماه آغاز خواهد شد. لینک درس در گوگل میت به موقع از واتساپ ارسال خواهد شد.
⚫
ساعات: ۲۱-۲۳
Google meet
کئچید واختیندا گؤنده‌ریله‌جک.

⚫
درسه قاتیلیم شرط‌لرینی بوردان اوخویون:
https://anlaam.com/azb/dil-nece1/
علاقه اوچون واتساپ نؤمره‌سی:
+989145788924

Eyvaz Taha

29 December 2025 00:09

"مرگ یزدگرد"؛ تاریخِ تک‌زبان، قدرت تک‌صدا

بهرام بیضایی در "مرگ یزدگرد" با ساختاری دادگاهی‌ـ‌روایی، فروپاشی نظم ساسانی و مرگ آخرین شاه آن را بازنمایی می‌کند. فیلم در ظاهر روایتی ضدقدرت و ضدشاه است؛ اما در لایه‌ی عمیق‌تر، نوعی "بازسازی فارسی‌محور از تاریخ ایران" را پیش می‌نهد که در آن، زبان، سوژه‌ها و حتی مردم در چارچوب روایتی مرکزگرا بازتعریف می‌شوند.

۱. زبان فارسی به‌مثابه زبانِ طبیعی تاریخ

سلسله‌ی ساسانی یک امپراتوری بود. ساسانیان نیز مثل دیگر امپراتوری‌ها بخش بزرگی از سرزمین‌های تحت حاکمیتشان را بزور تصاحب کرده بودند. در نتیجه متصرفات آنها از لحاظ قومی، زبانی و مذهبی تنوع زیادی داشت. آنها نیز مثل امپراتوری‌های عرب، مغول، عثمانی، روس و انگلیس نه به نفعشان بود و نه می‌توانستند زبان‌های مختلف را از بین ببرند، فرهنگ‌های گوناگون را تماما استحاله کنند و مردمان تحت سلطه‌شان را به موجودات انتزاعی یکدست و همسان فرو بکاهند.

اما بهرام بیضایی در عالم تخیل مشغول چنین کار مخاطره‌آمیزی می‌شود. در "مرگ یزدگرد"، همه‌ی شخصیت‌ها—از شاه و موبد گرفته تا آسیابان و همسرش—به فارسی معیارِ فاخر و ادیبانه سخن می‌گویند. این انتخاب، صرفاً یک ضرورت نمایشی نیست؛ بلکه تاریخی را بازنمایی می‌کند که در آن تنوع زبانیِ امپراتوری ساسانی (پهلوی، پارتی، ترکی، سغدی، زبان‌های محلیِ آذریِ کهن، آرامی، عربی و…) به‌کلی محو شده و تاریخ به‌گونه‌ای روایت می‌شود که گویی همیشه به فارسی سخن گفته است.این امر نمونه‌ی روشن طبیعی‌سازی زبان مسلط است: فارسی نه به‌عنوان یک زبان تاریخی، بلکه به‌عنوان "زبانِ خودِ تاریخ" عرضه می‌شود.

۲. «مردم» بی‌چهره، بی‌قوم، بی‌زبان

فیلم ظاهرا مدعی است که روایتِ رسمیِ شاهانه را به چالش می‌کشد و "صدای فرودستان" را وارد تاریخ می‌کند. اما این فرودستان نه هویت قومی دارند، نه زبان مستقل، و نه حافظه‌ی تاریخیِ جدا از روایت کلان. آسیابان و همسرش، به‌جای آن‌که نماینده‌ی مردمی چندقومیتی باشند، به سوژه‌هایی انتزاعی و بی‌ریشه بدل می‌شوند؛ سوژه‌هایی که فقط در زبان و منطق روایت مرکز (دربار/دادگاه) قابل فهم‌اند. این همان مکانیسمی است که گایاتری اسپیواک آن را "سخن گفتن به‌جای فرودست" می‌نامد.

۳. عرب به‌مثابه تهدید بیرونی، نه سوژه‌ی تاریخی

در "مرگ یزدگرد"، اعراب—به‌عنوان نیروی تاریخیِ در حال ورود—عمدتاً در مقام تهدید بیرونی و فروپاشنده ظاهر می‌شوند، نه به‌عنوان سوژه‌هایی با منطق، زبان و تاریخ خاص خود. این امر تاریخ را به دوگانه‌ی "ایرانِ اهورایی/ عرب اهریمنی" تقلیل می‌دهد.
و شکست ساسانیان را نه محصول انسداد سیاسی، تضادهای طبقاتی و قومی و سرکوب‌های وحشیانه‌ی مذهبی، بلکه صرفا نتیجه‌ی هجوم "دیگریِ خارجی" نشان می‌دهد. چنین روایتی، کاملاً با تبارگرایی فارسی‌محور هم‌خوان است.

۴. دادگاه به‌مثابه‌ی استعاره‌ی مرکز

ساختار دادگاهی فیلم، خود استعاره‌ای از قدرت مرکزیِ قضاوت‌گر است. هر روایت—حتی روایت آسیابان—باید در زبان مرکز بیان شود، در منطق مرکز سنجیده شود، و در نهایت، توسط نمایندگان مرکز داوری گردد. در این‌جا، تاریخ نه میدان تکثر روایت‌ها، بلکه صحنه‌ی رقابت روایت‌ها در برابر قدرتی واحد است؛ قدرتی که خود را بی‌طرف و عقلانی می‌نمایاند، اما عمیقاً ایدئولوژیک است.

۴. چند نقل‌قول‌

«شاه، سایه‌ی خدا بود؛ اگر افتاد، سایه هم افتاد.»
این بیان، فروپاشی نظم سیاسی را به شکلی اسطوره‌ای روایت می‌کند، نه اجتماعی–قومیتی. در این تصویر، مردم نه کنش‌گران تاریخ، بلکه تماشاگران سقوط یک نظم مقدس‌اند.

-«این سرزمین، بی‌شاه نمی‌ماند.»
چنین گزاره‌ای، ناخودآگاه حامل ایده‌‌ای تداوم "ایرانِ واحد" است؛ ایرانی که علی‌رغم اسلامی شدن از موی سر تا ناخن پا، تغییر شاهان، سلسله‌ها، مرزها و مردمان به زعم بیضایی جوهری ثابت دارد—جوهری که در آثار او، عموماً با فرهنگ فارسی هم‌معنا می‌شود.

«مرگ یزدگرد» اثری مهم و پیچیده است، اما از منظر نقد قومی و زبانی، تاریخ تک‌زبان و تک‌مرکز می‌سازد؛ مردم را از هویت‌های واقعی‌شان تهی می‌کند؛
و شکست تاریخی را در چارچوب ناسیونالیسم تبارگرا بازتفسیر می‌کند. در نتیجه، با ژست ضدقدرت—در سطحی عمیق‌تر، بازنویسی فارسی‌محور از تاریخ کشور ارائه می‌دهد؛ بازنویسی‌ای که تنوع قومی و زبانی را یا حذف می‌کند یا به حاشیه می‌راند.

بهرام بیضایی که یک تبارگرای تمام عیار بود گهگاه افکارش به فاشیسم فرهنگی نزدیک می‌شد. وی برای بخش بزرگ از مردمان کشور، که مرکز صدایشان را ناشنیده می‌گیرد، حبل المتین همگرایی نیست، نماد تبعیض و بازتولید گفتمان مسلط است.

Eyvaz Taha

13 December 2025 19:43

ایواز طاهانین یئنی دیل‌ درس‌لری باشلانیر.

دیلیمیزین داها گئنیش اؤیرنمه‌سینه یاردیمچی اولون.لوطفن بو قیسا ویدئونو پایلاشین!

آیرینتی‌لار بوردا:
https://anlaam.com/azb/
https://anlaam.com/ders-nece1-fa/
https://anlaam.com/ders2-fel-fa-2/

Eyvaz Taha

13 December 2025 10:41

ثبت نام: به زبان ترکی آذربایجانی چگونه بنویسیم

ایواز طاها در دی‌ماه دوره‌ی جدید تدریس زبان ترکی آذربایجانی برگزار خواهد کرد. این دوره‌ی درس‌ها با عنوان “نئجه یازاق” [چگونه بنویسیم] در سطح ابتدایی ارائه خواهد شد. در این درس‌ها بدون غور در زاوایای گرامر، به نکات کاربردی مهم، و در عین حال ساده، در باره‌ی شیوه‌ی درست‌نوشتن اشاره خواهد شد و با ارائه مثال‌های متعدد، غلط‌نویسی‌های رایج اصلاح خواهد شد. به علاوه، در هر جلسه یک نکته‌ی فلسفی درباره ماهیت زبان و اهمیت یادگیری زبان مادری (به مدت پانزده دقیقه) مطرح خواهد شد.

سطح این درس مناسب است برای:
– نو آموزان زبان ترکی آذربایجانی؛
– کسانی که بدون آشنایی با زبان نوشتاری، مشغول نوشتن در شبکه‌های اجتماعی هستند؛
– کسانی که می‌خواهند آشنایی مختصر و کاربردی با دستور زبان ترکی آذربایجانی پیدا کنند.

برای آگاهی از نحوه‌ی شرکت در کلاس به آدرس زیر مراجعه کنید
anlaam.com/ders-nece1-fa
شماره واتساپ:
+989145788924

Eyvaz Taha

13 December 2025 10:39

**سالام‌لار سایین دوست‌لار!
کانالیمیز بیر نئچه گون ألیمیزدن چیخمیشدی. ایکی سئویملی دوستون زحمتیله خوشبختلیکدن نظارتی یئنیدن أله آلمیشیق.**

Eyvaz Taha

02 December 2025 19:36

سیمکارت سفید؛ اختناقِ صدای "دیگری"

1. گرچه سیمکارت سفید به خودی خود اهمیتی ندارد، اما یک سیمپتوم است؛ علامت ناحکمرانی، رانت و نابرابری. آینه‌ی کوچکی است برای تماشای هیولای توزیعِ ناعادلانه‌ی قدرت، ثروت و آگاهی در نظم موجود.

2. سیمکارت سفید حامل تبعیض و طبقه‌بندیِ سیاسی صداهاست. چه صدایی باید شنیده شود، چه صدایی باید دچار اختناق شود یا حداقل ناشنیده بماند. سیمکارت سفید، به شدت همخوان است با تریبون‌های یک‌طرفه، رادیو-تلویزیون انحصاری، دولت-ملت تک‌زبانه. اینها تعجبی ندارد. اما نکته‌ی عجیب، مکتوم‌ماندن این تبعیض از طرف افراد پرشمار است. چگونه این‌همه آدم با گرایش‌های سیاسی گوناگون مهر سکوت بر لب زدند؟ می‌دانیم عامه‌ی مردم برای تأمین معاش از فضای مجازی، در میان فیلترشکن‌ها هروله می‌کنند؛ می‌دانیم فیلترینگِ موجود دیواری می‌کشد در مقابل تلاش یک استاد دانشگاه، یک فیلم‌ساز، یک مهندس ساختمان برای ارسال فایل حجیم‌‌شان؛ آنوقت از میان اینهمه آدم رانت‌خوار حتا یک نفر مسئله را لو نداد.

3. از اصلاح‌طلبان گرفته تا روزنامه‌نگارانی که پوستین آدم‌های شریف را به تن کرده‌اند، کسی فریاد نزد: «ایهالنّاس! درست در لحظه‌ای که کسب و کارتان آسیب دیده، نظام ارتباطی‌تان مختل شده، وقت و امنیت سایبری‌تان به تاراج فیلترشکن‌ها رفته، ما از رانت انبوه داد‌ه‌ها برخورداریم، و این بی‌عدالتی وجدان ما را عذاب می‌دهد. در حالی که شما در گوشه‌ای تنگ از فضای مجازی به مخمصه افتاده‌اید، ما دست‌افشان و پایکوبان در شاهراه فضای مجازی جولان می‌دهیم!» سکوت در این ابعاد وسیع نشانه‌ی انحطاط اخلاقی در حد بحران عظیم‌ اجتماعی است! ثمن این امتیاز چه چیزی بوده است؟

3. سیمکارت در نگاه اول یک شئی فیزیکی بسیار کوچک است. اما از لحاظ کارکرد، مازاد هولناکی دارد. سیمکارت دروازه‌ی دنیای اینترنت است، زیرساخت حیاتی سیاست، فرهنگ و اقتصاد در عصر پسامدرن. سیمکارت به عنوان دروازه‌ی اینترنت از وسایل ضروری بازتولید معنا در زندگی ماست. معناهایی که در دنیای مجازی بر روی سکوی پرهیبتِ صدا بارگذاری می‌شوند؛ صدایی که از آوای حیوانی به عرصه‌ی زبان انسانی گذر کرده است.

4. اما سیمکارت سفید اتوبانی است اختصاصی که تنها واژه‌ها و نشانه‌های خودی می‌توانند از آن عبور کنند، و برای داشتنش باید یا در کرسی قدرت بنشینی و یا در حاشیه‌ی بی‌زیانِ نهادِ قدرت پرسه بزنی. حواشی آنهایی هستند که از شورِ ثبات‌شکنِ امر سیاسی تهی‌اند و یا کارکردی ندارند جز تزیین و توجیه گفتمانِ مسلط‌ برای عادی‌سازیِ نظمِ ناعادلانه.

سیمکارت سفید، صداخفه‌کنِ صدایِ دیگری است.

@eyvaztaha

Eyvaz Taha

15 October 2025 23:37

یارپق قزئتی‌نین ایییرمی ایللییی

یارپاق ایییرمی ایل اؤنجه اوکتیابر آییندا ایشیق اوزو گؤردو. آلچاق‌کؤنوللولوکدن اوزاق اولسا دا قزئت باره‌ده بیر نئچه گئرچکلییی وورغولاماق یئرینه دوشردی:
۱. یارپاق آذربایجان تورکجه‌سی معیار دیلی‌نین یوموشالماسی، گؤزللشمه‌سی و گونئی بدیعی نثر دیلی‌نین بللی چالار قازانماسیندا باشلیجا روا اوینادی.
۲. یارپاق مئدیادا لوگو، دیزاین و ترتیباتمسئله‌لری‌نین اؤنمینی یئترینجه قابارتدی.
۳. یاییم، یؤنه‌دیم، ائلچیلیک‌لر شبکه‌سی و تیراژ باخیمیندان یارپاق بیر یئنیلیک ایدی.
۴. میللی حؤکومت دونمیندن سونرا، یارپاق گونئی آذربایجاندا تام تورکجه بوراخیلان نادیر سامباللی نشریه‌لردن بیری ایدی.
۵. یارپاق مدنیتیمیزده فولک‌آرت مرحله‌سینی آرخادا قویاراق أدبیات و دوشونجه ساحه‌لرینده جیددی آددیم آتدی.
۶. آذربایجان مطبوعاتینی مضمون و گؤرکم باخیمیندان یارپاقدان اؤنجه و یارپاقدان سونرا جرگه‌لره بؤلمک اینصافدان اوزاق بیر ادعا ساییلا بیلمزدی.

زحمت اولماسا سوال‌لار، اؤنری‌لر، تنقیدلرینیزی بوردان و یا دایرئکته گؤندرین. گئنیش بیچیمده اونلارا موناسیبت بیلدیره‌جه‌یم.

ایواز طاها

Eyvaz Taha

23 September 2025 20:50

این ننگ را باید زدود!

اول مهر در ایران میلیون‌ها دانش‌آموز به مدارس رفتند. بیش از نیمی از آنها حتا یک کتاب به زبان مادری خود به همراه نداشتند. این همان کشوری است که حکومتش در مواقع بحرانی از اتحاد سخن می‌گوید و اپوزیسیون‌اش از رنگین‌کمان اقوام.

راست‌های افراطی و ملی‌گرایان نوفاشیست تکلیفشان معلوم است. چشم‌بستن بر این تبعیض بزرگ و لجن‌مال‌کردن مطالبه‌ی حقوق زبانی جزو ایدئولوژی انسان‌ستیزشان است. اما سکوت بخش بزرگی از چپ، جمهوری‌خواهان و اصلاح‌طلبان معنایی جز این ندارد که آنان در واحد سیاسی موردنظرشان اهمیتی برای این تبعض بزرگ قائل نیستند. و یا شاید حفظ تمامیت ارضی کشور را بدون این تبعیض ساختاری ممکن نمی‌دانند. این بی‌اعتنایی بی‌هزینه نیست و نتیجه‌اش عدم همراهی بخش بزرگی از بدنه‌ی مردم با آنان است. فی‌المثل چرا باید ترک‌ها، که بخش بزرگی از جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند، از این گروه‌ها و جریان‌ها پشتیبانی کنند، در حالی که مطالباتشان از طرف اینها یا به هیچ انگاشته می‌شود و یا رگ غیرت تمامت‌خواهیشان را می‌جنباند؟ با این حساب جواب سوال طاقت‌فرسای جنبش سبز روشن است: «چرا آذربایجان در جنبش سبز شرکت نکرد؟»

بسیاری از مرکزگرایان، بزرگترین مشکل کشور را به عنوان راه‌حل ارائه می‌کنند. آنان در پی آرزوی محالِ جامعه‌ی همگن آنهم حول محور افسانه‌های آریایی‌اند، لذا از لزوم حفاظت از ساختار ظالمانه‌ی یک‌صدساله به هر قیمتی سخن می‌گویند. می‌دانیم که آنان به دفاع از "ایده‌ی ایران"، چه به نام و چه به ننگ، فرامی‌خوانند. در این فراخوان منظورشان از ایران، یک واحد سیاسی با شهروندان انضمامی نیست، اسم رمز فانتزی‌های نژادپرستانه و یکسان‌سازی قومی است. در واقع تداوم آموزش تک‌زبانه، دلسپردگیِ درازآهنگ به استراتژی دفاع ننگین از سیاست یکسان‌سازی است.

این ننگ را باید زدود، به هر قیمتی که تمام شود.

@eyvaztaha

Eyvaz Taha

19 September 2025 23:37

زلزله در عرصه‌های سیاسی و ورزشی ترکیه

دو موضوع مثل بمب در اوساط سیاسی و ورزشی ترکیه ترکید: پیشنهاد دولت باغچه‌لی فضای سیاسی را لرزاند و پیروزی تیم قره‌باغ آذربایجان فضای ورزشی را.

دولت باغچه‌لی رهبر حزب حرکت ملی پیشنهاد ورود ترکیه به اتحاد با چین و روسیه شد. و این امر در فضای سیاسی و رسانه‌ای ترکیه زلزله ایجاد کرد. این پیشنهاد چه تأثیری بر دیدار اردوغان-ترامپ در چند روز آینده خواهد گذاشت؟

در عرصه‌ی فوتبال، که شهروندان ترکیه از عارف و عامی تا سیاستمدار و هنرمند همه درگیرش هستند، پیروزی تیم قره‌باغ آذربایجان موجب سرزنش وسیع تیم گالاتاسرای در عرصه‌ی عمومی شد. قضیه از این قرار است که در لیگ قهرمانان اروپا تیم گالاتاسرای پنج بر یک مغلوب تیم آینتراخت فرانکفورت شد. در عوض تیم قره‌باغ جمهوری آذربایجان سه‌بردو تیم بنیفکای پرتقال را در خانه‌ی حریف شکست داد. رسانه‌های ترکیه ضمن انعکاس وسیع و همدلانه‌ای این پیروزی سوال مهمی پرسیدند: چرا در حالی که قیمت بازیکنان گالاتاسارای ده برابر بازیکنان قره‌باغ است، نتایج اینقدر متفاوت است؟

نظیر این آتش را تیم فوتبال تراکتور به جان دو تیم رانت‌خوار پایتخت انداخت. تراکتور در امارات تساوی کرد ولی استقلال هفت بر یک باخت تا این سوال ذهن‌ها را به خود مشغول دارد: چرا باید اموال عمومی در پای دو تیم پایتخت ریخته شود؟

@eyvaztaha

Eyvaz Taha

17 August 2025 14:58

ایواز طاهانین دیل درس‌لری حاققیندا لازیمی بیلگی‌لر
(متن فارسی را در آخر این نوشته بخوانید)

بو یاخین‌لاردا آذربایجان تۆرکجه‌سینده دیل کورس‌لاری کئچیره‌جه‌ییک. همین کورس‌لار حاققیندا گره‌ک‌لی بیلگی‌لری سایین دوست‌لارین نظرینه چاتدیریرق:

درس‌لرین توپلام ساعاتی:
بئش اوْتوروم، هر اوْتوروم 2 ساعات.

درس‌لرین ایجرا زامانی:
درس‌لر هر هفته چرشنبه گۆن‌لری تبریز واختیله ساعات 21-دن 23-دک آنلاین اوْلاراق کئچیریله‌جکدیر.

اویغولاما پلاتفورمو:
درس‌لر جانلی اولاراق گوگل میت google meet اپیلیکئیشینی آراجیلیغی ایله سئوگیلی قاتیلیم‌چی‌لارا سونولاجاق‌دیر.

درس‌لرسویّه‌سی
بیرینجی سویه

درس‌لرین قونولاری:
ــ بیرینجی سویه‌ده‌ کئچیریله‌جک کورس‌لاردا گونده‌لیک یازی‌لارداکی عادی یانلیشق‌لار أله آلیناجاق.
ــ مئدیادا، توْپلومسال شبکه‌لرده گئدن یازی‌لارین یانلیش طرفینه توخونولاجاق.
ــ بعضی اؤنملی گراماتیک قایدالارا ایشاره اولوناجاق.
ــ چوخ تئزلیک‌لی [یعنی چوخ تکرارلانان] یانلیش‌لارین آرادان قالدیریلماسی‌نین یول‌لاری آراناجاق.
ــ چوخ ایشلک‌لی اورفوگرافییا [ایملا] قایدالاری اؤیره‌دیله‌جک.
ــ قاتیلیم‌چی‌لارین سؤزجوک داغارجیغی گئنیشلندیریله‌‌جک.
ــ درس‌لر سوْنا چاتدیقدا، دوْست‌لار جۆمله‌نین دۆزگون قورولوشونا بیر آددیم یاخینلاشاجاق، یازی‌لاریندا ساده ایملا، یازیم [نگارش]، گراماتیکا ساحه‌لرینده‌کی ساده یانلیش‌لاردان چکینمه‌یی اؤیره‌نه‌‌جک‌لر.
ــ دورغو ایشاره‌لری‌نین [علائم سجاوندی‌نین] قوللانیشی باره‌ده ایلکین مولاحیظه‌لر ایره‌لی سۆروله‌جک.

کورسون نئجه و هاچان کئچیریله‌جه‌یی و اۆجرتی باره‌ده آشاغیداکی واتساپ نؤمره‌سیله علاقه ساخلایین:
+989199146812
آددا کورس‌لاری یؤنتمن هئیأتی
***

دروس زبان ایواز طاها

به زودی تدریس زبان ترکی آذربایجانی آغاز خواهد شد.

مجموع ساعات دروس:
پنج جلسه، هر جلسه ۲ ساعت.

سطح درس‌ها:
سطح اول

موضوع درس‌ها:
ـ در دوره‌های سطح اول، اشتباهات رایج در نوشته‌های روزمره مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
ـ بدون تمرکز گسترده بر گرامر، به اشتباهات موجود در نوشته‌های رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی پرداخته خواهد شد.
ـ به برخی قواعد گرامری مهم اشاره خواهد شد. ـ راه‌های رفع اشتباهات پرتکرار به‌سرعت بررسی خواهد شد. ـ قواعد املایی پرکاربرد آموزش داده خواهد شد.
ـ پس از پایان دروس، دوستان یک گام به ساخت صحیح جملات نزدیک‌تر خواهند شد و یاد خواهند گرفت که در نوشته‌های خود از اشتباهات ساده در زمینه‌های املا، نگارش و گرامر اجتناب کنند.

برای آگاهی از نحوه‌ی ثبت، تاریخ تشکیل کلاس و هزینه با واتساپ زیر تماس بگیرید:
+989199146812
مدیریت کلاس‌های آددا

Eyvaz Taha

12 August 2025 14:49

توافق‌نامه‌ی برقراری صلح و روابط بین‌دولتی میان ارمنستان و آذربایجان

مقدمه
جمهوری ارمنستان و جمهوری آذربایجان (که از این پس طرفین نامیده می‌شوند)، با اذعان به نیاز مبرم به برقراری صلح عادلانه، جامع و پایدار در منطقه، تلاش می‌کنند تا از طریق برقراری روابط بین دولتی، با تکیه بر اساسنامه سازمان ملل متحد، اعلامیه اصول حقوق بین‌الملل در مورد روابط دوستانه و همکاری بین دولت‌ها مطابق با منشور سازمان ملل متحد (۱۹۷۰)، قانون نهایی کنفرانس هلسینکی در مورد امنیت و همکاری در اروپا (۱۹۷۵) و اعلامیه آلماتی مورخ ۲۱ دسامبر ۱۹۹۱، و با هدف توسعه روابط خود بر اساس هنجارها و اصول تعیین شده در اسناد فوق‌الذکر، و با اعلام اراده متقابل برای ایجاد روابط حسن همجواری فی‌مابین، توافق کردند که صلح و روابط بین دولتی مابین خود را بر اساس مواد زیر برقرار کنند:

ماده ۱
با تأیید اینکه مرزهای بین جمهوری‌های سابق اتحاد جماهیر سوسیالیستی شوروی به مرزهای بین‌المللی کشورهای مستقل مربوطه تبدیل شده و توسط جامعه بین‌المللی نیز به همین شکل به رسمیت شناخته شده‌اند، طرفین حاکمیت، تمامیت ارضی، خدشه‌ناپذیر بودن مرزهای بین‌المللی و استقلال سیاسی یکدیگر را به رسمیت می‌شناسند و به آن احترام خواهند گذاشت.

ماده ۲
طرفین با رعایت کامل ماده ۱، تأیید می‌کنند که هیچ ادعای ارضی نسبت به یکدیگر ندارند و در آینده نیز چنین ادعاهایی نخواهند داشت.
طرفین هیچ اقدامی، از جمله برنامه‌ریزی، آماده‌سازی، تشویق و حمایت از چنین اقداماتی، با هدف تجزیه یا اختلال، به طور کامل یا جزئی، در تمامیت ارضی یا وحدت سیاسی طرف دیگر انجام نخواهند داد.

ماده ۳
طرفین در روابط متقابل خود از استفاده از زور یا تهدید به استفاده از زور علیه تمامیت ارضی یا استقلال سیاسی یکدیگر یا به هر روش دیگری که با منشور سازمان ملل متحد مغایرت داشته باشد، خودداری خواهند کرد. طرفین به هیچ طرف ثالثی اجازه نخواهند داد که از قلمروهای مربوطه خود برای استفاده از زور علیه طرف دیگر به شیوه‌ای مغایر با منشور سازمان ملل متحد استفاده کند.

ماده چهارم
طرفین از دخالت در امور داخلی یکدیگر خودداری خواهند کرد.

ماده پنجم
پس از تبادل اطلاعیه‌ها توسط دو طرف مبنی بر تکمیل مراحل تصویب این توافقنامه در کشورهای خود، طرفین مطابق با مفاد کنوانسیون‌های وین در مورد روابط دیپلماتیک و کنسولی (به ترتیب ۱۹۶۱ و ۱۹۶۳) ظرف _ روز با یکدیگر روابط دیپلماتیک برقرار خواهند کرد.

ماده ششم
طرفین با رعایت کامل تعهدات خود طبق ماده اول این توافقنامه، به منظور انعقاد توافقنامه‌ای در مورد تعیین حدود و علامت‌گذاری مرزهای دولتی، مذاکرات را با حسن نیت در کمیسیون‌های تعیین حدود مرزهای دو کشور، مطابق با مقررات مورد توافق کمیسیون‌ها انجام خواهند داد.

ماده هفتم
طرفین، نیروهای هیچ طرف ثالثی را در امتداد مرزهای مشترک خود مستقر نخواهند کرد. طرفین، تا زمان تعیین حدود و نشانه‌گذاری مرزی، در جهت تامین امنیت و اعتمادسازی اقداماتی که در مورد آن متقابلاً به توافق رسیده‌اند، از جمله در حوزه نظامی و برای تضمین امنیت و ثبات در مناطق مرزی، انجام خواهند داد.

ماده هشتم
طرفین، هر کدام در محدوده صلاحیت خود، نفرت‌پراکنی، تبعیض نژادی، جدایی‌طلبی، افراط‌گرایی خشونت‌آمیز و تروریسم را در تمام مظاهر آن محکوم نموده و با آن مبارزه خواهند کرد و اجرای تعهدات بین‌المللی در قبال چنین اعمالی را تضمین خواهند کرد.

ماده نهم
طرفین متعهد می‌شوند که در خصوص مفقود‌الاثرها و کسانی که طی درگیری‌های مسلحانه بین دو طرف به اجبار مفقود شده‌اند، از طریق تبادل مستقیم یا در صورت لزوم با همکاری سازمان‌های بین‌المللی مربوطه، تمام اطلاعات موجود در مورد چنین افرادی به همدیگر منتقل کنند. طرفین بدینوسیله بر اهمیت تعیین سرنوشت چنین افرادی و همچنین جستجو، کشف و بازگرداندن بقایای آنها و اطمینان از اجرای عدالت در مورد آنان از طریق تحقیقات مناسب، در راستای دستیابی به آشتی و اعتمادسازی تاکید می‌کنند. ترتیبات مناسب در این زمینه در یک توافق جداگانه به تفصیل مورد مذاکره و توافق قرار خواهد گرفت.

ماده دهم
طرفین می‌توانند به منظور ایجاد همکاری در حوزه‌های مورد علاقه متقابل توافق‌نامه‌هایی در زمینه‌های مختلف، از جمله اقتصادی، ترانزیت و حمل‌ونقل، محیط زیست، بشردوستانه و فرهنگی، منعقد کنند.

ماده یازدهم
این توافق‌نامه حقوق و تعهدات طرفین را تحت قوانین بین‌المللی و معاهدات منعقد شده توسط هر یک از طرفین با سایر کشورهای عضو سازمان ملل متحد محدود نمی‌کند. هر یک از طرفین تضمین می‌کنند که هیچ توافق‌نامه بین‌المللی لازم‌الاجرایی که بین آنان و هر طرف ثالثی امضا شود، نمی‌تواند مانع از انجام تعهدات این توافق‌نامه نشود.

Eyvaz Taha

10 June 2025 09:48

بو گئجه ساعات دوققوزدا ایواز طاهانین چیخیشی اولاجاق

DİL VƏ DEMOKRATİYA
Eyvaz TAHA

Bu gün 10 iyun
Təbriz vaxtilə saat 9:00
Bakı vaxtilə saat 9:30
İnternet ünvanı:
https://meet.google.com/spq-fhze-ati

زبان و دموکراسی
ایواز طاها

امروز سه‌شنبه 20 خرداد
ساعت 9 شب
آدرس اینترتی شرکت در کلاس:
https://meet.google.com/spq-fhze-ati

Eyvaz Taha

07 May 2025 01:04

دیل درس‌لری

دیل درس‌لرینه قاتیلمیش
سایین دوست‌لار!

اؤتن هفته درس‌لرین
لینکی سیزه گؤنده‌ریلمه‌ییبسه،
دایرئکت‌ده بیزه یازین.

ADDA dil kurslarının
Yönədim Qurulu

Eyvaz Taha

02 May 2025 01:51

بیر مای گونو موبارک

بیز ایدئولوژیک های‌کوی‌لر ایچینده أل‌لرین اعجازینی اونوتموشوق. ‏بو، بیر مای‌دیر؛ مقدس ایش گونو. اویغارلیق‌لاری یارادان، ائولری تیکن، آغاج‌لاری أکن، چلیک بۆکن، یئرآلتی قایناق‌لاری حیاتیمیزا داشییان، داغ‌لاری دلن قابار‌أللی‌لرین پارلاق گونو.

یکم ماه می مبارک!

در میانه‌ی هیاهوهای ایدئولوژیک اعجاز دست‌ها را فراموش کرده‌ایم. این اول ماه مه است. روز مقدس کار؛ روز باشکوه دستانِ، و نه پیشانی‌های، پینه‌بسته. روز انسا‌ن‌های بی‌نام و عظیم الشأنی که تمدن‌ها را بنا نهاده‌اند، خانه‌ها را ساخته‌اند، فولاد را شکل داده‌اند و درخت‌ها را کاشته‌اند.
‎
#ایشچی
#کارگر
#روز_کارگر

@eyvaztaha

Eyvaz Taha

07 January 2026 18:43

"نئجه یازاق" باشلیقلی دیل درس‌لری ۱۴ یانوار باشلاناجاق.

درس‌های زبان ترکی آذربایجانی تحت عنوان "نئجه یازاق" (سطح اول) بیست و پنجم دیماه آغاز خواهد شد. لینک درس در گوگل میت به موقع از واتساپ ارسال خواهد شد.
⚫
ساعات: ۲۱-۲۳
Google meet
کئچید واختیندا گؤنده‌ریله‌جک.

⚫
درسه قاتیلیم شرط‌لرینی بوردان اوخویون:
https://anlaam.com/azb/dil-nece1/
علاقه اوچون واتساپ نؤمره‌سی:
+989145788924

Eyvaz Taha

02 January 2026 09:33

دیل درس‌لری یانوارین ۱۳-ده باشلاناجاق

درس‌های زبان ترکی آذربایجانی بیست و چهارم دیماه آغاز خواهد شد. لینک درس در گوگل میت به موقع از واتساپ ارسال خواهد شد.

ساعات: ۲۱-۲۳
Google meet
کئچید واختیندا گؤنده‌ریلن‌جک
⚫
ایکینجی سویّه‌ده کئچیریله‌جک بو درس‌لر تامامیله “فعل” مؤوضوعسونا حصر ائدیله‌جک.
چکیلن [تصریف اولونان] فعل‌لر:
– فعلین معناجا نؤوع‌لری
– فعلین قوروشولوجا نؤوع‌لری
– زامان گاتئگورییالاری
چکیلمه‌ین فعل‌لر:
– مصدر؛
– فعلی ایسم؛
– فعلی صیفت؛
– فعلی باغلاما.
فعل‌له یاناشی:
– گونده‌لیک یازی‌لارداکی عادی یانلیشلیق‌لار أله آلیناجاق.
– مئدیادا، توْپلومسال شبکه‌لرده گئدن یازی‌لارین یانلیش طرفینه توخونولاجاق.
⚫
درسه قاتیلیم شرط‌لرینی بوردان اوخویون:
https://anlaam.com/azb/ders2-fel/
علاقه اوچون واتساپ نؤمره‌سی:
+989145788924


"نئجه یازاق" باشلیقلی درس‌لرین باشلانیش واختی بیر هفته‌یه بللی اولاجاق.

Eyvaz Taha

20 December 2025 12:17

چنگ در چهرۀ تراکتور؛ خودزنی با فحش و ناسزا

تماشاگران تراکتور در گرمای تابستان و چلۀ زمستان، با زحمت بسیار، امر سیاسی را به استادیوم‌ها بردند؛ جلوه‌های زیبا از بازنمایی مطالبات آفریدند؛ ساختار ممنوعیت زبان مادری را به لرزه انداختند؛ اما...

صحنه‌های شعار علیه کریم باقری بسیار غیرانسانی بود. هدف‌گرفتنِ یک مادر از دهان دسته‌ای از تماشاگران، نه همه، بدون اینکه نسبتی با مستطیل سبز داشته باشد، با هیچ معیار انسانی نمی‌خواند. اینکه باقری در مقابل شعارهای فاشیستی برخی طرفداران پرسپولیس سکوت کرد، بی‌سیرت‌شدن خود را نشان داد. اما جواب این سکوت ناسزاهای ناموسی نیست. می‌توانستند با شعارهای موجه و زهرآگین‌تری چون "زیرپاگذاشتن شرافت انسانی" و "نوکری برای دیگران" مورد خطاب قراردهند.

واقعا از درک این موضوع عاجز مانده‌ام که چگونه می‌توان برای انتقاد از شخصی، الفاظ رکیک را آنهم در یک فضای عمومی با ریتم و هارمونی به صدا در آورد.

این رفتار سقوط اخلاقی است. این شتر می‌تواند هرجا بخوابد. هرکس از کسی دیگر خوشش نیامد، با شکستن مرزهای اخلاق، چشمانش را خواهد بست، دهانش را باز خواهد کرد و قبیح‌ترین کلمات را به عرصۀ عمومی پرتاب خواهد کرد.

حتا اگر معیارهای اخلاقی را به کناری نهاده و منفعت‌طلبانه نگاه کنیم این ناسزاها هیچ سودی، نه در تقویت روحیه و کسب نتایج و نه در ارتقا جایگاه تماشاگران ندارند. اتفاقا در شرایط نابرابر رسانه‌ای، مطلقا به زیان تیم و نهضت ضدتبعیض عمل می‌کنند.

رسانه‌های اصلی فارسی‌زبان، هیچ‌وقت به آنچه در استادیوم‌ها در سطم امر سیاسی می‌گذرد اشاره نمی‌کنند. در اخبار ورزشی‌شان یک کلمه در بارهٔ فریاد تحصیل به زمان مادری نمی‌گویند. اما کوچکترین حرکت ناپسند را برجسته می‌کنند. بعید است تماشگران حرفه‌ای تراکتور این معادلۀ نابرابر را ندانند.

پس چرا خودزنی می‌کنند؟ چرا خود را از موضع حقانیت به صندلی محکوم می‌افکنند؟ آنها، به اعتباری، تماشاگر خنثای ایدئولوژیک در استادیوم ویمبلی لندن و یا گروک پارک دوبلین نیستند، سوژۀ سیاسی معظم‌اند در مکان‌هایی چون نیوکمپ در بارسلون و درهٔ گرگ‌ها در تبریز. سوژه‌ای که سرود رهایی ما از تبعیض دیرپای تاریخی ترنم می‌کند.

پس چرا خود را اینقدر دست‌کم گرفته‌اند، چرا ناخواسته و ندانسته تبریزِ عزیز ما تحقیر می‌کنند؟ نمی‌شود با انگشتان آلوده به ناپاکی اشاره کرد؛ نمی‌شود نژادپرستانه با نژادپرستی مبارزه کرد.

این سنت زشت را باشگاه پرسپولیس با سکوتش درباره شعارهای نژادپرستانۀ تماشاگرانش تقویت کرد. اما باشگاه تراکتور باید موضع مشخص بگیرد. باید بعضی لیدرها را از تریبون‌ و میکروفون و شیپور محروم کند.

تراکتور صرفا یک تیم ورزشی نیست، نمایندۀ یک ملت است.

@eyvaztaha

Eyvaz Taha

13 December 2025 11:08

ایواز طاهانین یئنی دیل درس‌لری (ایکینجی سویّه)
آد یازدیرما بیلدیریشی

دی آییندا آذربایجان تۆرکجه‌سینده دیل درس‌لری کئچیره‌جه‌ییک. (بو درس‌لر فئورال آییندا تکرار اولوناجاق.)

ایکینجی سویّه‌ده کئچیریله‌جک بو درس‌لر تامامیله “فعل” مؤوضوعسونا حصر ائدیله‌جک.
چکیلن [تصریف اولونان] فعل‌لر:
– فعلین معناجا نؤوع‌لری
– فعلین قوروشولوجا نؤوع‌لری
– زامان گاتئگورییالاری
چکیلمه‌ین فعل‌لر:
– مصدر؛
– فعلی ایسم؛
– فعلی صیفت؛
– فعلی باغلاما.
فعل‌له یاناشی:
– گونده‌لیک یازی‌لارداکی عادی یانلیشلیق‌لار أله آلیناجاق.
– مئدیادا، توْپلومسال شبکه‌لرده گئدن یازی‌لارین یانلیش طرفینه توخونولاجاق.

درسه قاتیلیم شرط‌لرینی بوردان اوخویون:
https://anlaam.com/azb/ders2-fel/
علاقه اوچون واتساپ نؤمره‌سی:
+989145788924

Eyvaz Taha

13 December 2025 10:40

"نئجه یازاق" باشلیقلی درس‌لر باشلانیر

کورس‌لار «نئجه یازاق؟» باشلیغی آلتیندا کئچیریله‌جک.
- درس‌لرده گراماتیکانین اینجه‌لیک‌لرینه توخونولمایاجاق،
- پراکتیک [کاربردی] مقام‌لارا دیققت یئتیریله‌جک.
- دۆزگون یازی قایدالارینا دایر اؤنملی نکته‌لر آنالیز ائدیله‌جک.
- چوْخ‌سایلی اؤرنک‌لر واسیطه‌سیله گئنیش یاییلمیش یازی یانلیشلیق‌لارینا دوزه‌لیش وئریله‌جک.
- باشقا دیل‌لردن دیلمیزده سوخولموش جومله قورولوشونون دوغما واریانتی وئریله‌جک.

بۇندان علاوه، هر درسده دیلین ماهیتی و آنا دیلینی اؤیرنمه‌یین اهمیتی باره‌ده بیر فلسفی مؤضوع (15 دقیقه‌لیک) مۆذاکیره اوْلوناجاق.

درس‌لره قاتیلیم شرط‌لرینی بوردا اوخویون:
anlaam.com/dil-nece1
علاقه نؤمره‌سی، واتساپ:
+989145788924

Eyvaz Taha

12 December 2025 17:45

پیشه‌وری و اتحاد جماهیر شوروی

منطق اقدامات سید جعفر پیشه‌وری، رهبر حکومت دموکرات آذربایجان، به ویژه همکاری نزدیکش با اتحاد شوروی، بدون عنایت به پس‌زمینه‌ی رویدادها و وضعیت سیاسی جهان آن دوره قابل درک نیست. در اینکه دو نکته‌ی اساسی وجود دارد: زمینه‌‌های داخلی جنبش و منزلت سوسالیسم موجود در جهان آن روزگار. در اینجا چند فراز از مقاله را تقدیم می‌کنیم. متن کامل از لینک پایان پست مطالعه کنید.

زمینه‌های داخلی جنبش
اگر در مقابل دموکرات‌ها، حکومت مرکزی‌‌ای منزه، مردم‌سالار، دادگر و خوداتکایی وجود داشت، می‌شد درباره‌ی دموکرات‌ها به گونه‌ای دیگر داوری کرد. اما وقتی حکومتی دسیسه‌گر، خودکامه و بیگانه‌گرا به جنگ آن حرکت رفت، صورت مسئله عوض می‌شود. 

وقتی مملکت از چنگ یک حکومت پلیسی رهایی یافت، فضای مناسب برای شخصیت‌ها و گرو‌ه‌های سیاسی پدید آمد. در این میان مهاجرانی که در آستانه‌ی جنگ جهانی دوم به ایران کوچانده شده‌ بودند و زندانیان سیاسی و تبعیدیانی که از بند رهایی یافته بودند، فرصت سازماندهی یافتند. آنها با تکیه بر نارضایتی عمیق مردم  جنبش جدیدی را پایه‌گذاری کردند. و در نتیجه گروه‌ها، اتحادیه و  احزابی پدید آمد که بعدها ستون فقرات فرقه‌ی دموکرات آذربایجان را تشکیل دادند. با توجه به این سوابق، فرقه‌ی دموکرات یک جنبش خلق الساعه نبود، محصول یک روند تاریخی بود.

منزلت سوسالیسم موجود در جهان آن روزگار
روابط حکومت دموکرات با شوروی را باید در چهارچوب منزلتی که سوسیالیسم موجود در سراسر جهان کسب کرده بود، ارزیابی کرد. در آن زمان تقریبن تمامی جنبش‌های آزادیبخش در مقابل دیکتاتوری‌های متنوعی که مثل قارچ در همه‌ جای جهان روییده بودند، به شوروی اتکا داشتند. البته در موارد بسیاری این اتکای ناگزیر نتایج مطلوب ببار نیاورد. از آن گذشته، در دوره‌ی مورد بحث، حتا اکثریت عظیم فلاسفه، روشنفکران، نویسندگان و هنرمندان غربی گرایش شدید شورویایی داشتند. مثال‌ها زیاد است.

هسته‌ی اصلی سیاست رهایی‌بخش پیشه‌وری عدالت و آزادی و رهایی انسان آذریایجانی از بحران هویت بود. و در این راه احیای زبان ترکی را که فدای زبان دیگری شده بود، و کاهش تمرکزگرایی حاشیه‌ستیز را عادلانه‌ترین راه‌حل می‌دانست. خواستی که ترکان امروز هم تکرارش می‌کنند، و همان اتهام را از تمامت‌خواهان ایرانشهری دریافت می‌کنند. گویا شکوفه‌ی خودآگاهی در برهوت همین اتهام‌ها و استدلال‌های زورگویانه می‌شکفد! شکی نیست که امر سیاسی و سوژه‌ی تغییر اجتماعی از طریق چالش با گفتمانی که زندگی روزمره را بر اساس مرگ دیگری صورت‌بندی کرده است، به ساحت زندگی بازمی‌گردد.

https://anlaam.com/%d9%be%db%8c%d8%b4%d9%87%d9%88%d8%b1%db%8c-%d9%88-%d8%a7%d8%aa%d8%ad%d8%a7%d8%af-%d8%ac%d9%85%d8%a7%d9%87%db%8c%d8%b1-%d8%b4%d9%88%d8%b1%d9%88%db%8c/

Eyvaz Taha

04 November 2025 17:30

یونسکو پانزده دسامبر را روز خانواده‌ی زبان‌های ترکی نامیده است

بر اساس تصمیم یونسکو روز ۱۵ دسامبر به عنوان «روز جهانی خانواده‌ی زبان‌های ترکی» گرامی داشته می‌شود. در چهل و سومین کنفرانس عمومی یونسکو که هفته‌ی گذشته در شهر تاریخی سمرقندِ ازبکستان با حضور بیش از پنج‌هزار شرکت‌کننده از ۱۹۴ کشور برگزار شد، پیش‌نویس اعلام ۱۵ دسامبر به عنوان «روز جهانی خانواده زبان ترکی» بررسی و تصویب گردید. پیش‌نویس از جانب جمهوری‌های آذربایجان، قزاقستان، قرقیزستان، ترکیه، ترکمنستان و ازبکستان ارائه شده بود.

این تصمیم با هدف پاسداری از میراث فرهنگی و تاریخی غنی زبان‌های ترکی — که صدها میلیون نفر در سراسر جهان به آن‌ها سخن می‌گویند — و نیز تقویت همبستگی میان این زبان‌ها اتخاذ شده است. خانواده زبان‌های ترکی در گستره‌ای وسیع از آسیا تا اروپا و از سیبری تا دریای مدیترانه پراکنده‌اند. 

در سند یونسکو آمده: «با توجه به نقش زبان به عنوان حامل میراث فرهنگی ناملموس، هویت و حافظه جمعی مردمان، و با اذعان به اهمیت تنوع زبانی و گفت‌وگوی میان‌فرهنگی، یونسکو تصمیم می‌گیرد روزی را به خانواده زبان‌های ترکی اختصاص دهد، تا پیوندهای فرهنگی، تاریخی و زبانی مردمان ترک‌زبان گرامی داشته شود.»

استدلال اصلی (Justification) و اهداف اجرایی
یونسکو برای تصمیم خود را استدلال‌های زیر را ذکر کرده است:
- زبان‌های ترکی یکی از گسترده‌ترین خانواده‌های زبانی جهان هستند، با میلیون‌ها گویشور در آسیا، اروپا و خاورمیانه.
- کتیبه‌های اورخون (Orkhon Inscriptions) که در قرن هشتم میلادی در مغولستان امروزی کشف شده‌اند، نخستین نمونه‌های مکتوب شناخته‌شده از زبان‌های ترکی‌اند.
- ۱۵ دسامبر روزی است که پژوهشگر دانمارکی، Vilhelm Thomsen، در سال 1893 میلادی رمز این کتیبه‌ها را گشود و ساختار زبان‌های ترکی باستان را برای نخستین بار آشکار کرد.
- این روز نمادی است از پیوستگی تاریخی و فرهنگی ملل ترک از شمال چین تا شمال روسیه، از آسیای میانه تا قفقاز، از جنوب ایران تاآناتولی و بالکان.

طبق بخش اجرایی سند، هدف از اعلام پانزده دسامبر به عنوان روز خانواده‌های زبان ترکی عبارت است از گرامیداشت و پاسداشت تنوع زبانی و فرهنگی در میان جوامع ترک‌زبان؛ تقویت همبستگی فرهنگی و احترام متقابل بین کشورهای عضو؛ تشویق به مطالعات زبان‌شناسی، آموزشی و پژوهشی درباره زبان‌های خانواده ترکی؛ ترویج سیاست‌های چندزبانگی در آموزش و رسانه‌ها؛ و برگزاری رویدادهای سالانه فرهنگی و علمی به میزبانی کشورهای ترک‌زبان، با همکاری یونسکو.

تاریخ و گستره جغرافیایی زبان‌های ترکی
زبان‌های ترکی از خانواده زبان‌های آلتایی به‌شمار می‌روند و طی هزاران سال از آسیای میانه تا قفقاز، آناتولی، بالکان و شمال سیبری گسترش یافته‌اند. امروزه بیش از ۳۰ زبان مستقل ترکی و ده‌ها گویش از آن‌ها وجود دارد. از جمله پرگویشورترینِ آن‌ها می‌توان به ترکی ترکیه، تاتار، آذربایجانی، قشقایی، گاگائوز، ترکمنی، قزاقی، ازبکی، قرقیزی و اویغوری اشاره کرد. این زبان‌ها، علاوه بر کشورهای ترک، در بخش‌های وسیعی از ایران، روسیه، چین، افغانستان، عراق، گرجستان، مولداوی، کوزوو، آلمان و دیگر کشورها گویشور دارند.

اهمیت تصمیم یونسکو
تصمیم یونسکو گامی مهم در جهت حفاظت از تنوع زبانی و میراث فرهنگی است. زیرا در دوران جهانی‌شدن، بسیاری از زبان‌های ترکی با شمار گویشوران کمتر در معرض خطر همگون‌سازی (آسیمیلاسیون) و از میان رفتن قرار گرفته‌اند. از آنجا برخی از زبان‌ها در کشورهایی مثل ایران، چین و روسیه در معرض سیاست امحای فرهنگی قراردارند، این اقدام می‌تواند نوعی سپر فرهنگی در مقایل چنین تهدیدهایی ایجاد کند. به علاوه، درک متقابل میان گویشوران این زبان‌ها (اصطلاحاً Mutual intelligibility) می‌تواند ریشه‌ی مشترک و پیوندهای دیرینه‌ی زبانی میان آن‌ها را تقویت کند.

سخن پایانی
گرامیداشت این روز یادآور تاریخ، ادبیات، موسیقی و اسطوره‌های مشترک مردمان ترک‌زبان است. کتیبه‌های اورخون–ینی‌سئی، آثار ماندگاری چون دیوان لغات‌الترک، قوتادغو بیلیک، حماسه دده‌قورقود، و چهره‌های درخشان فرهنگی چون احمد یسوی، یونس امره، عمادالدین نسیمی و محمد فضولی، ستون‌های این میراث مشترک‌اند. تصمیم یونسکو همچنین زمینه‌ساز شناخته‌شدن بین‌المللی این ارزش‌های مشترک است. «روز خانواده زبان‌های ترکی» تنها یک رویداد تقویمی نیست، بلکه نماد تجدید آگاهی زبانی و هویتی است. این روز، پیام‌آور احترام به گذشته و امید به آینده است.»

Eyvaz Taha

05 October 2025 13:55

مرز ایران و توران در وسط تهران

۱. ارسطو از چند نوع حکومت یاد می‌‌کند که یک نوع آن سلطنت ستمگر تحت عنوان تیرانی است. حمید عنایت، به عنوان فلسفه‌دان برجسته‌ای که باید بار عاطفی و معنایی کلمات را عمیقا وجدان می‌کرد، برای همین کلمه از معادل "تورانی" استفاده می‌کند. همین قدر نژادپرستانه.

۲. در بحبوحه‌ی جنگ دوازده روزه دو نفر از منسوبان فلسفه از بازگشت به خویش گفتند. کجا؟ در برنامه‌ی تلویزیونی "جریان". کدام رسانه؟ در رسانه‌ی خودخوانده‌ی ملی. چه نوع بازگشتی؟ بازگشت به حافظِ شیرازی بر محوریت زبان فارسی. همین قدر ابلهانه.

۳. یک کارشناس محیط زیست که شیفته‌ی سلطنت، جنگ و شوونیسم است، به فکر فریب ما به گونه‌ی بچگانه‌ افتاده بود. وی در روز زبان مادری با لودگی چیزی نوشته بود در این مایه‌ها: «دعوای زبان مادری و پدری و غیرذلک را فعلا کنار بگذاریم و اول بر خصم پیروز شویم.» یعنی حتا در حضیض بی‌قدرتی نیز کلمه‌ای از حقوق انسانیِ شهروندان در زبان این آدم‌ها نمی‌چرخد. حال می‌خواهند باور کنیم که در اوج قدرتشان حقوق دیگران را دودستی تقدیمشان خواهند کرد. همین قدر شیادانه.

۳. حکومت پس از یک عمر ستیزِ ظاهری با ناسیونالیسم تبارگرا، چندی است فیلش یاد هندوستان کرده است. تلویزیون چپ‌وراست سرودهای ناسیونالیستی ساز می‌کند؛ رادیو پر شده از برنامه‌ی شاهنامه‌خوانی، پخش نمایشنامه‌های مُندرسِ باستان‌گرایانه، و قرائت متن‌های سانتیمانتال در باب شجاعت‌های خیالیِ یک قوم خاص. (در اغلب اینها نوعی بدگویی از سلسله‌های ترک با چاشنی گنده‌گویی‌های نژادپرستانه‌ فراموش نمی‌شود.) از آن سو مسئولان میدانی بیلبوردها، اتوبوس‌های شهری و ایستگاه‌های مترو را با تصاویر افسانه‌های باستانی بزک کرده و مجسمه‌ی آرشِ کمان‌به‌دست را در میدان ونک علم می‌کنند. که چه بشود؟ که در گیرودارِ جنگ با اسرائیل، جناب آرش تیری در چله بگذارد و مرز ایران و توران در تهران را تعیین کند.* همین قدر تجزیه‌طلبانه.

۴. پیشتر گفته بودم که ناسیونالیزه کردن فضای کشور، آنهم با تکیه‌ی افراطی بر اسطوره‌های یک قوم خاص، نه تنها کمکی به انسجام ملی نمی‌کند، بلکه موجب از هم‌گسیختگی بیشتر خواهد شد. دلیل روشن است. آنچه موجباتِ هم‌گرایی ترکان و دیگر اقوام در قلمرو ممالک محروسه را فراهم آورده عامل مذهبی بوده است و نه قومی. نمی‌توان نقطه‌ی ثقل گفتمانِ حکمرانی‌ را تغییر داد و در عین حال ساختار موجودِ قدرت را حفظ کرد.

البته دیگر کار از کار اقتدارگرایانِ تمرکزگرا گذشته است. در وضعیتی که سویه‌ی وحدت‌بخش مذهب از رهگذر سیاست‌های غلط و رفتارهای خشن حکومت کم‌أثر شده، باید به دال بزرگ دموکراسی پناه برد. چیزی که نه اقتدارطلبان در قدرت می‌پذیرند و نه اقتدارطلبان برقدرت. اقتدارطلبان درقدرت حفظ قدرت را تنها در وضعیت غیررقابتی و با ارجاع به منشأ آسمانی‌اش ممکن می‌دانند. و از نظر مخالفان، به ویژه سلطنت‌طلبان، موجودیت ایرانِ فعلی مرهون مرکزگرایی مستبدانه و دیکتاتوری وابسته بوده است.

با همه‌ی این احوال مملکت در بزنگاهی قرار گرفته که راهی جز دموکراتیزه‌شدن ندارد. و گرنه برای ملیت‌های مختلف به عنوان بزرگترین محذوفان صحنه‌ی سیاست در یکصد سال گذشته، هیچ گفتمانی جز پلورالیسم سیاسی وجاهتی ندارد؛ گفتمانی مبتنی بر آزادی‌های فردی، عدالت اجتماعی و حق تعیین سرنوشت. و اصرار بر تحمیل گفتمانِ سانترالیستیِ تبارگرایانه بر سپهر سیاست، نتیجه‌ای جز یوگسلاویایی‌شدن نخواهد داشت.

@eyvaztaha

Eyvaz Taha

21 September 2025 14:14

رفتار متمدنانه و مشتری‌مدار

در یکی از شعبه‌‌های "پترول اوفیسی" بنزین زدم. اما ماشینم دچار مشکل شد. تنها بی‌دقتی اپراتور نبود که گازوئیل زده بود، قصور از من بود که بنزینی بودن ماشین را در سیستم ثبت نکرده بودم (اینجا بیشتر اتومبیل‌ها گازوئیلی‌اند). زنگ زدم آمدند، ماشین را با جرثقیل بردند. پس از تعمیر با هزینه‌ای معادل پانزده میلیون تومان از جیب خودشان و رفع مشکل، ماشین را شستند و با شش میلیون تومان بنزین اضافی بازگردانیدند. همه‌ی اینها به کنار، شستن ماشین معنای نمادین خوشایندی داشت. جز تشکر صمیمانه حرفی نمی‌ماند.

Petrol Ofisinin şubesinden yakıt almıştım. Ancak arabam yolda arıza yapmıştı. Aradım, geldiler, arabayı çekiciyle götürdüler. Tamir edilip sorun giderildikten sonra arabayı yıkayıp bir depo dolu benzinle geri getirdiler.

Samimi teşekkürden başka söyleyecek söz kalmıyor.

@eyvaztaha

Eyvaz Taha

13 September 2025 22:05

مهر آیی یاخینلاشیر | ایواز طاها

اؤلکه آسیلی بیر دورومدادیر. بو دوروم دیلیمیز و مدنیتیمیز حاققیندا اویغولانان یانلیش سیاستین اونودولماسینا سبب اولمامالیدیر. بو مرحله‌ده تام سفربر اولمالیییق. دیلیمیزین رسمی درس اوجاق‌لارینا بوراخیلماسینی داها گور سس‌له طلب ائتمه‌لیییک.. بوندان آرتیق بئله بیر دانیلماز حاقسیزلیغا دؤزمک اولماز.

هر یئرده (عایله ایچینده، ایش یئرلرینده، موسیقی زال‌لاریندا، ایدمان ییغینجاق‌لاریندا) سسیمیزی داها دا اوجالتمالیییق. هر فورصت‌ده بو مسئله باره‌ده ألیمیزده اولان اؤنملی واسیطه، یعنی سانال اورتامدان [مجازی فضادان]، ماکسیموم درجه‌ده یارارلانمالیییق. میللی مسئله‌میزله اوغراشان تله‌رادیولار، سایت‌لار و اجتماعی شبکه‌لر‌ آز دئییل. بوتون بونلار گئنیش اؤلچوده دیلین تدریسینی و آنا دیلینده درس‌لیک‌لری گونده‌مه گتیرمه‌‌لی‌دیرلر.

بوگوندن باشلایاق:
تورک دیلینده مدرسه،
اولمالی‌دیر هرکسه!

https://www.instagram.com/reel/DOjfmY9AChs/?igsh=aWNoc2JqeWg1dm01

Eyvaz Taha

12 August 2025 14:49

ماده دوازدهم
طرفین در روابط دوجانبه خود تابع قوانین بین‌المللی و این توافق‌نامه خواهند بود. هیچ یک از طرفین نمی‌تواند به مفاد قوانین داخلی خود به عنوان توجیهی برای عدم رعایت این توافق‌نامه استناد کند.
طرفین مطابق با کنوانسیون وین در مورد حقوق معاهدات (۱۹۶۹)، باید از هرگونه اقدامی که به هدف و منظور این توافق‌نامه لطمه می‌زند، تا زمان لازم‌الاجرا شدن آن،خودداری کنند.

ماده سیزدهم
طرفین اجرای کامل این توافق‌نامه را تضمین کرده و یک کمیسیون دوجانبه برای نظارت بر اجرای این توافق‌نامه تشکیل خواهند داد. کمیسیون بر اساس مقرراتی که طرفین بر سر آن توافق خواهند کرد، فعالیت خواهد نمود.

ماده چهاردهم
طرفین بدون خدشه به حقوق و تعهداتی که نسبت به قوانین بین‌المللی و سایر معاهدات الزام‌آور در روابط متقابل خود بر عهده دارند، تلاش خواهند کرد هرگونه اختلاف مربوط به تفسیر یا اجرای این توافقنامه را از طریق مشورت‌های مستقیم، از جمله در چارچوب کمیسیون مذکور در ماده سیزدهم، حل‌وفصل کنند. اگر چنین مشورت‌هایی ظرف مدت شش ماه به نتیجه‌ای قابل قبول برای هر دو طرف منجر نشود، طرفین به دنبال راه‌های دیگری برای حل‌و‌فصل مسالمت‌آمیز اختلاف پیش‌آمده خواهند بود.

ماده پانزدهم
بدون خدشه به ماده چهاردهم، طرفین ظرف یک ماه پس از لازم‌الاجرا شدن این توافق‌نامه، هرگونه ادعا، شکایت، تجدیدنظر، اعتراض، دادرسی و اختلافات بین دولتی را که در هر مرجع قانونی مربوط به مسائل موجود بین طرفین قبل از امضای این توافق‌نامه مطرح شده است، پس گرفته، لغو یا به هر نحو دیگری حل‌وفصل خواهند کرد و چنین ادعاها، شکایات، تجدیدنظر، اعتراض، دادرسی را آغاز نخواهند کرد و به هیچ وجه در هیچ ادعا، شکایت، تجدیدنظر، اعتراض، دادرسی که توسط طرف ثالثی علیه طرف دیگر مطرح می‌شود، دخالت نخواهند کرد.
طرفین به هیچ وجه در حوزه‌های دیپلماتیک، اطلاعاتی یا سایر حوزه‌ها علیه یکدیگر اقدامات خصمانه‌ای که با این توافق‌نامه مغایرت دارد، انجام نخواهند داد و از تشویق و مشارکت در چنین اقداماتی پرهیز خواهند نمود و برای این منظور مشورت‌های منظمی برگزار خواهند کرد.

ماده شانزدهم
این توافق‌نامه پس از تبادل اسناد مربوط به اعلام تکمیل مراحل تصویب داخلی بر اساس قوانین ملی طرفین، لازم‌الاجرا خواهد شد. این توافق‌نامه مطابق با ماده ۱۰۲ منشور سازمان ملل متحد ثبت خواهد شد.

ماده هفدهم
این توافقنامه به زبان‌های ارمنی، آذربایجانی و انگلیسی تنظیم شده است که هر سه متن از اعتبار یکسانی برخوردارند. در صورت بروز هرگونه اختلاف در مورد معنای هر یک از مفاد این متون، متن انگلیسی ملاک خواهد بود.

@eyvaztaha

Eyvaz Taha

08 July 2025 10:09

از گفتمان دینی به سوی گفتمان قومی

ناسیونالیزه کردن فضای کشور، آنهم با تکیه‌ی افراطی بر اسطوره‌های یک قوم خاص، نه تنها کمکی به انسجام ملی نمی‌کند، بلکه موجب از هم‌گسیختگی بیشتر خواهد شد.

دلیل روشن است. آنچه موجباتِ هم‌گرایی ترکان و دیگر اقوام در قلمرو ممالک محروسه را فراهم آورده عامل مذهبی بوده است و نه قومی.

نمی‌توان نقطه‌ی ثقل گفتمانِ حکمرانی‌ را تغییر داد و در عین حال ساختار موجودِ قدرت را حفظ کرد.

@eyvaztaha

Eyvaz Taha

29 May 2025 03:44

سالروز تشکیل جمهوری دموکراتیک آذربایجان

۲۸ می مصادف است با یکصد و چهارمین سال تشکیل جمهوری دموکراتیک آذربایجان در سال ۱۹۱۸ به رهبری محمد امین رسول‌زاده. این دولت یکی از نخستین جمهوری‌های مبتنی بر احزاب و انتخابات آزاد در جهان اسلام بود:

▪️ در آن سالها منورالفکران ممالک محروسه مأمنی جز باکو و استانبول نداشتند و طلایه‌دار آنچه بعدها اجتماعیون-عامیون لقب گرفت، روشنفکرانی چون نریمان نریمانوف و محمد امین رسول‌زاده بودند. نریمانوف رئیس نخستین دولت سوسیالیستی شوروی آذربایجان بود و رسول‌زاده رهبر نخستین دولت دموکراتیک.

▪️ به تبع دلبستگی به سوسیال دموکراسی هدف اصلی دولتمردان جمهوری دموکراتیک آذربایجان تقسیم عادلانه‌ی منابع ثروت و قدرت بود.

▪️رسول‌زاده به همراه سیدحسن تقی‌زاده، سلیمان میرزا اسکندری و سیدمحمدرضا مساوات، حزب دموکرات را بنیان نهاد و خود سردبیری ارگان مطبوعاتی آن را به عهده گرفت. این حزب یکی از جریان‌های اصلی سیاسی تا دیکتاتوری رضاخان بود.

▪️فرویدن آدمیت می گوید رسول‌زاده اندیشه‌گری پرمایه، با ذهنی فرهیخته و فکری منظم و منطقی و از مردان استوار و بافضیلت بود.

#محمدامین_رسولزاده #جمهوری_دموکراتیک_آذربایجان

@eyvaztaha

Eyvaz Taha

03 May 2025 20:31

قهرمانی گرگ‌های سرخ و مازاد سیاسی آن

تراکتور قهرمان شد. این یک حادثه‌ی معمولیِ ورزشی می‌بود اگر مازاد سیاسی عظیم نداشت.

۱. این قهرمانی به معنای تحقق گوشه‌ای از آمال توده بود؛ توده‌‌ی صدها هزار نفری که شور مازادشان از میدان ورزش به عرصه‌ی سیاست سرریز کرد. و از این طریق گام‌به‌گام به هدف «تورک دیلینده مدرسه، اولمالی‌دیر هر کسه» نزدیک شد. طنین مهیب‌ این مطالبه، به عنوان نماد انبوه مطالبات، خواه در روزهای بارانیِ بهار و خواه در روزهایِ برفی زمستان ورزشگاه‌ها را درنوردید و شاکله‌ی سیاستِ یکسان‌ساز را به لرزه درآورد.

۲. این قهرمانی به خودی خود رخداد کوچکی است. اما رخدادی است که آرایش و آرامش نظم ایجابی بر اساس ایده‌ی فاشیستی "یک ملت، یک دولت و یک زبان" را متلاطم می‌کند. این به معنای ایجاد آشفتگی در هارمونی گفتمان مسلط است که هیچ غیری را به رسمیت نمی‌شناسد. حتا دموکراسی را به شرط حفظِ مرکزیت و هژمونی خود می‌خواهد.

۳. رسانه‌ی خودخوانده‌ی ملی مسابقه‌ی تراکتور را از کانال پرمخاطب پخش نکرد. آن کانال تنها به دو تیم مرکز متعلق است و دیگران حاشیه و بیگانه‌اند. چندی پیش گزارش بازی پرسپولیس-تراکتور از رسانه‌ی خودخوانده‌ی ملی به گونه‌ای بود که انگار تیم مرکز با یک تیم خارجی مسابقه می‌داد. این رفتار و این انکارِ ظاهرن بی‌اهمیت، بسیار بیش از متن شایسته‌ی دقت‌ است. زیرا این انکارِ کوچک، نشانگان [سیمپتوم] تبعیض‌های کلان است و شرارت ایدئولوژیک مرکزگرایان را در معرض دید قرار می‌دهد. و در عین حال آگاهی ملیِ مردمانِ بی‌قدرت را تعمیق می‌بخشد.

۳. بگذارید در مورد کارکرد ناخواسته‌ی انکار مثالی بزنم. انکارِ آذربایجان، که در رد اعتبارنامه‌ی سید جعفر پیشه‌وری تبلور یافت، یک سیمپتوم بود؛ نشانه بیماری بزرگِ دولت-ملتِ تبارگرا. اگر اعتبارنامه‌ی پیشه‌وری در مجلس چهاردهم رد نمی‌شد، شاید حرکت بزرگ فدائیان دموکرات به راه نمی‌افتاد. اعتبارنامه‌ی وی در تاریخ بیست و دوم تیر ۱۳۲۳ رد شد، تا یک سال بعد آذربایجان در مدرسه، دانشگاه، رسانه و دولت به زبان خود سخن بگوید.

پدیده‌ی تراکتور معنای جلیلی دارد: آذربایجان انکار شما را پشت‌سر گذاشته است.

@eyvaztaha

Eyvaz Taha

25 April 2025 00:05

چوخ گوزل و ماراقلی دانیشیق گئتدی. یئنیلیگی واریدی.. ساغ اولون اوستاد