3979
اندیشهها، یافتهها و دغدغههایم را در باب دین، اخلاق و معنویت مطرح میکنم. گاهی نیز با نواختن سازی، تنوعطلبی خواهم کرد. از نقد، نظر و پرسشهای شما بهره میبرم: farhad.s.telegram@gmail.com دربارهی من: https://t.me/farhadshafti/13
برداشتهایی از قرآن
🍃 در حین مباحثِ گفتارهای قرآن و کثرتانگاری دینی برداشتهایی از قرآن را مطرح کردم که مستقل از این بحثاند، یعنی اگرچه به بحث کثرتانگاری دینی مربوطاند اما حتی در دیدگاه انحصارگرایانه نیز قابل طرح و قابل قبولاند. برخی از این نکات را به صورت گزارههایی مختصر و مجزّا در اینجا میآورم. شرح و بسط این نکات و بررسی دیدگاه رقیب و پاسخ به بعضی نقدها و پرسشها در همان سلسله گفتار و در بخش نظرهای فرستههای مربوط به انها آمده است، و در این فرسته یا بخش نظرات آن قصد تکرار آنها را ندارم.
▫️مخاطبان آیات قرآن همان مخاطبان مستقیم آناند، مگر آنکه به قرینهای خلاف آن ثابت شود.
▫️دغدغۀ اصلی قرآن انذار و اتمام حجت با مخاطبان مستقیم است. از همین رو، بسیاری از آیات قرآن در قضاوت دربارۀ مخاطبان و دستور به چگونگی رفتار با ایشان، صورتی صفر و یکی (کافر و مؤمن) دارند.
▫️نمیتوان کسی را که در زمرۀ مخاطبان مستقیم پیامبران نبوده است، کافر نامید.
▫️عذاب دنیوی و اخروی کافران نه به علت ایمان نیاوردن ایشان، بلکه به سبب اصرار آنان بر مخالفت با پیامبران، پس از اتمام حجت و از روی تکبر (به معنای قرآنی آن)، است.
▫️کارکرد قرآن برای مخاطب عام، تذکار است که در ساحت درک قرار میگیرد، نه فهم. در عمل نیز هیچ کتابی که پیروانش آن را مقدس میدانند، نمیتواند برای مخاطب عامش کارکردی جز این داشته باشد. برای مخاطب خاص نیز کارکرد همین بود اما از طریق انذار و اتمام حجت. (کارکرد قرآن در شناخت شریعت محمدی بحث دیگری است.)
▫️در ساحت درک (و نه فهم)، میتوان «خود» را مخاطب تمام آیات قرآن دانست.
▫️مأموریت پیامبر، تزکیۀ پیروانش از طریق تعلیم کتاب و حکمت بوده است؛ نه با تدریس، بلکه با خواندن و ابلاغ آیات قرآن.
▫️قرآن نه کتابی علمی است و نه تاریخی؛ بلکه منبعی است برای کمک به تزکیۀ نفس. در زمینۀ تزکیۀ نفس نیز قرآن کتاب درسی نیست، بلکه تذکار (پند و یادآوری) است.
▫️«ایمان آوردن» در قرآن به معنای باور به وجود خدا نیست، بلکه به معنای ملتزم بودن به پیآمدهای این باور است.
▫️«ایمان آوردن به پیامبر و قرآن» (در قرآن) لزوماً به معنای پیروی از شریعت اسلامی نیست.
▫️اسلام در قرآن به معنای تسلیم حق شدن است. با تأملی عمیقتر، میتوان این گزاره را چنین تدقیق کرد: اسلام در قرآن به معنای تسلیمِ فهم صادقانه از حق شدن است.
▫️خدای قرآن عملگراست و قضاوت او نه بر مبنای عقیدۀ انسان، بلکه بر مبنای اخلاق اوست (که ممکن است متأثر از عقیده باشد).
🍂 به نظرم توجه به این نکات برای فهم قرآن ضروری است و بیتوجهی به آنها میتواند به سوءفهم قرآن بینجامد؛ یا اگر بخواهم متواضعانهتر بگویم، پذیرش یا عدم پذیرش نکات بالا به دو فهم اساساً متفاوت از قرآن منجر میشود.
@farhadshafti
«قرآن و کثرتانگاری دینی»، نشست نهم (آخر): مرور بحثهای پیشین، پیآمدهای نظری و عملی، پرسش و پاسخ و تبادل نظر
فایل صوتی
@farhadshafti
👆 تا نیمساعت دیگر (۲۱:۰۰)
https://meet.google.com/wgm-raok-vug
پخش صدا همزمان در کانال تلگرام.
بخش پرسش و پاسخ و تبادل نظر به صورت صوتی و متنی خواهد بود.
🍃 «الآن من در یک مرحلهای هستم که میگویم خوب است اصلاً نیندیشم، سعی میکنم نیندیشم، همین، ... به نمیدانمهای زیادی رسیدهام و بنابراین خاموشی و نیندیشیدن خیلی رجحان پیدا کرده در نظر من، همین.»
محمد مجتهد شبستری، در پاسخ به پرسشِ «این روزها به چهها میاندیشید» (در بزرگداشت نودمین سالگرد تولد، حلقۀ دیدگاه نو)
نشست هشتم «قرآن و کثرتانگاری دینی»: کثرتانگاری نجات در آستانۀ قرآن، صورتبندی نهایی، مرز کثرتانگاری
فایل تصویری نسبتا کم حجم
@farhadshafti
https://3danet.net/quran-religious-pluralism
دسترسی به ویدیو (در یوتیوب) و صوت نشست هشتم «قرآن و کثرتانگاری دینی» از طریق صدانت (پیوندها در پایین وبگاه هستند). موضوع نشست هشتم: کثرتانگاری نجات در آستانۀ قرآن، صورتبندی نهایی، مرز کثرتانگاری
فایلهای صوتی و تصویری کم حجم به زودی هم رسان میشوند.
@farhadshafti
🔴 گفتگوی زنده · آنلاین
قرآن و کثرتانگاری دینی؛ جلسه هشتم
در سلسلهگفتار «قرآن و کثرتانگاری دینی»، فرهاد شفتی به بررسی نسبت قرآن با تعدد ادیان و امکان برداشتهای مختلف از حقیقت دینی میپردازد. این گفتوگوی زنده به پرسشهایی درباره انحصارگرایی، شمولگرایی و کثرتپذیری دینی اختصاص دارد.
نشست هفتم «قرآن و کثرتانگاری دینی: آستانهنشینی قرآن، الهیات قرآن، ادیان غیر ابراهیمی
فایل صوتی
@farhadshafti
https://3danet.net/quran-religious-pluralism
دسترسی به ویدیو (در یوتیوب) و صوت نشست هفتم «قرآن و کثرتانگاری دینی» از طریق صدانت (پیوندها در پایین وبگاه هستند). موضوع نشست هفتم: آستانهنشینی قرآن، الهیات قرآن، ادیان غیر ابراهیمی
@farhadshafti
🔴 گفتگوی زنده · آنلاین
قرآن و کثرتانگاری دینی؛ جلسه هفتم
در سلسلهگفتار «قرآن و کثرتانگاری دینی»، فرهاد شفتی به بررسی نسبت قرآن با تعدد ادیان و امکان برداشتهای مختلف از حقیقت دینی میپردازد. این گفتوگوی زنده به پرسشهایی درباره انحصارگرایی، شمولگرایی و کثرتپذیری دینی اختصاص دارد.
نشست ششم «قرآن و کثرتانگاری دینی»: اهل کتاب و شریعت؛ نگاهی به آیات مورد استفادۀ انحصارگرایان
فایل صوتی
فهرست برخی منابع که در این نشست به آنها اشاره شد در فرستۀ بعدی 👇
@farhadshafti
https://3danet.net/quran-religious-pluralism
دسترسی به ویدیو (در یوتیوب) و صوت نشست ششم «قرآن و کثرتانگاری دینی» از طریق صدانت (پیوندها در پایین وبگاه هستند). موضوع نشست ششم: اهل کتاب و شریعت؛ نگاهی به آیات مورد استفادۀ انحصارگرایان
@farhadshafti
🔴 گفتگوی زنده · آنلاین
قرآن و کثرتانگاری دینی؛ جلسه ششم
در سلسلهگفتار «قرآن و کثرتانگاری دینی»، فرهاد شفتی به بررسی نسبت قرآن با تعدد ادیان و امکان برداشتهای مختلف از حقیقت دینی میپردازد. این گفتوگوی زنده به پرسشهایی درباره انحصارگرایی، شمولگرایی و کثرتپذیری دینی اختصاص دارد.
💎 قرآنِ اخلاقی یا قرآنِ شرعی؟: بازاندیشی در نسبت شریعت و اخلاق در قرآن
مروری بر تازهترین مقالۀ انتشاریافته از نیکُلای ساینای، «جایگاه شریعت در الاهیاتِ اخلاقیِ قرآن» (۱ از ۳)
Nicolai Sinai, "The Place of Divine Law in the Qurʾan’s Moral Theology", in K. Bauer, S.M.S. Fatemi, R. Gleave and D.J. Stewart (eds.), Regulative Verses of the Qurʾan: From Historical Trends to Contemporary Trajectories, Leiden: Brill (2026)
🔺 بیش از ۱۰۰ مقاله آکادمیک در فایل فوق، درباب آرای علامه طباطبایی تحت موضوعات هستیشناسی، معرفتشناسی، روششناسی، عرفان، کلام، اخلاق، علوم قرآن، اقتصاد، سیاست و سایر موضوعات علوم انسانی و فلسفه به مناسبت روز بزرگداشت علامه، توسط انجمن علمی فلسفه دانشگاه تهران به صورت فشرده تنظیم شدهاست.
❇️ این فایل فشرده است با برنامه rar باز می شود.
مرتبط :
برخی از اصوات دست بندی شده از اساتید مختلف درباره افکار علامه
/channel/nabardb
«قرآن و کثرتانگاری دینی»، نشست نهم (آخر): مرور بحثهای پیشین، پیآمدهای نظری و عملی، پرسش و پاسخ و تبادل نظر
فایل تصویری نسبتاٌ کم حجم
@farhadshafti
🍁 سلسلهگفتارهای «قرآن و کثرتانگاری دینی»
#فرهاد_شفتی
سلسلهگفتار «قرآن و کثرتانگاری دینی» با ارائهٔ فرهاد شفتی، در ۹ جلسه برگزار شد. ااین مجموعه به بررسی این پرسش میپردازد که آیا قرآن دربارۀ راههای گوناگون ارتباط انسان با خداوند کثرتانگار است یا کثرتانکار. مبانی قرآنی کثرتانگاری، نقد دیدگاههای انحصارگرایانه و شمولگرایانه، مرزهای این رویکرد و پیامدهای نظری و عملی آن در فهم دین و تعامل با پیروان دیگر ادیان، از محورهای اصلی این گفتارهاست.
اکنون میتوانید فایل صوتی و تصویری هر ۹ جلسه را از وبسایت صدانت دریافت کنید.
🌐 دریافت جلسات و اطلاعات بیشتر
🌾 @Sedanet
🌾 @farhadshafti
سلسله گفتار قرآن و کثرتانگاری دینی، نشست نهم (آخر): مرور و جمعبندی، پیآمدهای نظری و عملی، تبادل نظر و پرسش و پاسخ (متنی و صوتی)
سهشنبه ۱۹ آبان، ساعت ۲۱:۰۰ (۱۰ نوامبر)
https://meet.google.com/wgm-raok-vug
بزرگداشت نودمین سالگرد تولد
استاد محمد مجتهد شبستری؛
شجاعت درافق پرسشگری و اندیشهورزی
با حضور:
#عبدالکریم_سروش
#علی_میرسپاسی
#مصطفی_ملکیان
#نیره_توحیدی
#کتایون_امیرپور
#مهدی_جامی
#حسین_کمالی
#رضا_بهشتی_معز
#مرتضی_کریمی_نیا
#حسین_کاجی
#سروش_دباغ
#امیر_مازیار
#جواد_حیدری
#یاسر_میردامادی
#محمدرضا_کاروان
Nov 07, 12 PM EST
شنبه ۱۴۰۵/۰۸/۱۶، ساعت ۲۰:۳۰ به وقت تهران
لینک کلابهاوس
لینک گوگلمیت
لینک یوتیوب
#حلقه_دیدگاه_نو
@didgahenochannel
نشست هشتم «قرآن و کثرتانگاری دینی»: کثرتانگاری نجات در آستانۀ قرآن، صورتبندی نهایی، مرز کثرتانگاری
فایل صوتی
@farhadshafti
سلسله گفتار قرآن و کثرتانگاری دینی، نشست هشتم.
بحث روایت رستگاری در آستانۀ قرآن از نشست پیشین باقی ماند. در نشست هشتم این بحث را کامل میکنم. سپس بر مبنای بحثهای پیشین فهم خود از کثرتانگاری دینی را صورتبندی میکنم. اگر فرصت شد به پیآمدهای نظری و عملی کثرتانگاری نیز میپردازیم، و گرنه این موضوع را به نشست بعدی میسپاریم.
سهشنبه ۱۲ آبان، ساعت ۲۱:۰۰ (۳ نوامبر)
https://meet.google.com/wgm-raok-vug
سکوت
در سطح ساختاری، یکی از دلایل بحران دین از دست رفتن سکوت است. مدرنیته عصری است پرهیاهو. نیچه میتوانست بگوید: هیاهو خدا را کشت. در واقع او پیشتر هیاهوی سرسامآور را مسئول بحران اندیشه میدانست. نابغهٔ توجهْ نیازمند سکوت است: «کر بودن بهتر از کرخت بودن است. درگذشته، انسان میخواست برای خود نام و اعتباری دستوپا کند، اما امروز این دیگر کافی نیست، زیرا بازار بیش از حد وسیع شده است. اکنون باید جاروجنجال به پا کرد. نتیجه این میشود که حتی بهترین حنجرهها پاره میشود و بهترین کالاها با صدایی گرفته و خشدار عرضه شود؛ در روزگار ما دیگر خبری از نابغهای بدون جاروجنجال بازار و صدای گرفته نیست. اندیشمند با چه زمانهٔ شومی مواجه است! او باید بیاموزد که سکوت و آرامشش را میان دو هیاهو جستوجو کند، و خود را به کری بزند تا سرانجام واقعاً کر شود. تا زمانیکه این مهارت را نیاموزد طبعاً در معرض این خطر است که از شدت بیتابی و سردرد از پا بیفتد».
سیمونوی چنین خاطرنشان میکند: «هیچ خوشبختیای با سکوت درونی برابری نمیکند».
اَبَرارتباطات دیجیتالی سکوت را نابود میکند. اطلاعات در ذات خود نوعی هیاهو است. امروزه ما همه چیز را از منظر اطلاعات درک میکنیم. بدینسان، زبالههای اطلاعاتی و ارتباطی جهان را با هیاهو پوشانده است. اطلاعات به مثابهٔ هیاهو توجه را در هم میشکند. تنها توجهِ نظرورزانه میتواند به سکوت راه یابد. هیاهوی اطلاعات و ارتباطات مخربتر از سروصدای ماشینهای عصر مدرن است، چرا که نفس انسان را هدف میگیرد. نفس برای آنکه بتواند چیزی کاملاً متفاوت را پدید آورد یا دریافت کند، نیازمند سکوت است.
سکوت نظرورزانه همچنین به اندیشیدن امکان میدهد تا خود را نظاره کند و از همین رهگذر، فرمهای تازهای از اندیشیدن را پدید آورد. از این جهت، فلسفه به شعر میماند. روح تنها زمانی پذیرای چیزی کاملاً دیگر است که تهی شده باشد و از دل سکوت، دوباره زاده شود: «توجه آن است [...] که روح را در وضعی نگه داریم که در دسترس، تهی و در برابر اشیای بیرون از خودش گشوده بماند [...] و از همه مهمتر، روح باید تهی باشد، در حالت انتظار، بیآنکه چیزی را بجوید، اما آماده تا چیزی را که میخواهد در او نفوذ کند، در حقیقت برهنهاش پذیرا شود». تنها سکوت است که روح را به آفرینش نزدیک میکند. ارتباطات پرهیاهو همهٔ راههای رسیدن به سکوت را مسدود میکند. بدون سکوت، تکرارِ همان را داریم. سکوتْ قابلهٔ امر جدید است. ازاینرو، از دست رفتن سکوت نهتنها به بحران دین، بلکه به بحرانی در روح نیز میانجامد، یعنی به بحران اندیشه و شعر.
در جهان امروز، ما دیگر قادر به دعا کردن نیستیم، زیرا بیوقفه در معرض هیاهوی اطلاعات و ارتباطات قرار داریم. دیگر حتی نمیتوانیم چشمانمان را ببندیم، زیرا چشمان ما دچار نوعی پرخوری مداوم شده است، چشم ما دائماً در حال «خوردن» است. بستن چشمها بهمعنای ماندن در سکوت است: «بههنگام دعا و نظاره، نفس بهطور کامل باید در سکوت بماند و خلأ را تاب بیاورد تا تنها بخش فراطبیعیِ آن فعال شود، در خلأ عمل کند و به بالاترین نقطهٔ نیروی روحانی کل هستی متصل بماند».
در عصر تقویت افسارگسیختهٔ اِگو (من)، دسترسی به خدا ممکن نیست: «ارادهٔ خدا: چگونه میتوان بازشناختش؟ هنگامی که در درون خود سکوت برقرار میکنیم، همهٔ اشتیاقها و باورها را خاموش میسازیم، و با عشق، با تمامِ جان، و بدون کلام، میاندیشیم».
سکوتْ ساحت آفرینشگری است: «مانند آنچه در موسیقی (به گفتهٔ والری) رخ میدهد، شعر نیز از دل سکوت برمیخیزد و دوباره به سکوت بازمیگردد». شاعرانگی راستین راه دسترسی به سکوت را پیشروی ما میگشاید: «شعر از طریق واژهها به سکوت، به بینامی، میرسد».
موسیقی «نظمی از صداها است که از سکوت تقلید میکند»... سکوتْ عشق است: «زیباترین موسیقی آن موسیقیای است که لحظهای از سکوت را به حداکثر شدت میرساند، و شنونده را وامیدارد تا به سکوت گوش بسپارد...»...
آنجا که سکوت عظیم برقرار است، هر ارادهای عقب مینشیند. من میمیرد. حتی ضربان قلب نیز سکوت الهی را بر هم نمیزند. آن چشمان بیدارْ کاملاً تهی است. یا احتمالاً سیمون وِی میگفت: از سکوت خدا لبریز شده است.
سخن گفتن از خدا؛ گفتوگویی با سیمون وِی
نویسنده: بیونگچول هان
مترجم: فریدا فرنودفر
نشر کرگدن
چاپ اول، ۱۴۰۵
.
نشست هفتم «قرآن و کثرتانگاری دینی: آستانهنشینی قرآن، الهیات قرآن، ادیان غیر ابراهیمی
فایل تصویری نسبتاً کم حجم
@farhadshafti
‼️ دوستان علاقهمند لطفا دقت بفرمایید که به علت تداخل با برنامههای دیگر، زمان جلسات از این هفته سهشنبهها خواهد بود. جلسۀ هفتم به امید خدا فردا (سهشنبه) برگزار خواهد شد.
https://meet.google.com/wgm-raok-vug
برخی از منابعی که در نشست ششم قرآن و کثرتانگاری دینی از آنها یاد کردیم:
▫️بسیاری از آیاتی که در نشستهای گذشته به آنها اشاره کردم در این مقاله آمدهاند: «قرآن، انحصارگرا یا کثرتگرا»
▫️کتاب و مقالات معرفیشده در نقد نظریۀ تحریف لفظی تورات و انجیل:
- محمدعلی طباطبایی )مهرداد(، عبدالهادی مسعودی و محمدعلی مهدویراد (۱۳۹۸)، «تحلیل کاربردشناختی آیات تصدیق برای پاسخ به مسئلۀ تحریف تورات و انجیل»، پژوهشنامه تفسیر و زبان قرآن، سال چهاردهم، شماره ۱۴، صص. ۱۱۷–۱۳۴.
- عبدالرحیم سلیمانی اردستانی (۱۳۹۶)، «بررسی متنی و سندی متون مقدس یهودی ـ مسیحی»، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاهها )سمت(، مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی.
- محمد بهرامی (۱۳۸۲)، «نقد مستندات قرآنی نظریه تحریف کتاب مقدس»، پژوهشهای قرآنی، شماره ۳۳، ویژهنامه قرآن، ادیان و فرهنگها.
- محمدحسین فاریاب (۱۳۸۸)، «تحریف تورات و انجیل از دیدگاه قرآن»، معرفت، جلد هجدهم، شماره ۸، پیاپی ۱۴۳، ص. ۱۳۷.
▫️نوشتارهای معرفیشده در نقد روایت سنتی نامهنگاری پیامبر با سران کشورها برای دعوت به اسلام:
A. F. L. Beeston, T. M. Johnstone, R. B. Serjeant, and G. R. Smith (eds.). (1983). Arabic Literature to the End of the Umayyad Period. The Cambridge History of Arabic Literature. Cambridge: Cambridge University Press, pp. 142–143.
Sarah Zubair Mirza (2010). Oral Tradition and Scribal Conventions in the Documents Attributed to the Prophet Muhammad. PhD Dissertation, Department of Philosophy (Near Eastern Studies), University of Michigan.
Ahmed El Shamsy (2021). “The Hoax in the ISIS Flag”. New Lines Magazine, October 28, 2021.
@farhadshafti
نشست ششم «قرآن و کثرتانگاری دینی»: اهل کتاب و شریعت؛ نگاهی به آیات مورد استفادۀ انحصارگرایان
فایل تصویری نسبتاً کم حجم
نشست ششم «قرآن و کثرتانگاری دینی»: اهل کتاب و شریعت؛ نگاهی به آیات مورد استفادۀ انحصارگرایان
فایل صوتی
فهرست برخی منابع که در این نشست به آنها اشاره شد اینجا.
@farhadshafti
@farhadshafti
سلسله گفتار قرآن و کثرتانگاری دینی، نشست ششم.
موضوع تفصیلی نشست این هفته: روایت کثرتانگاری در قرآن (۳): اهل کتاب و شریعت؛ نگاهی به آیات مورد استفادۀ انحصارگرایان
چهارشنبه ۲۹ مهر ساعت ۲۱:۰۰ (۲۱ اکتبر)
https://meet.google.com/wgm-raok-vug
نشانی کانال بله:
http://ble.ir/farhadshafti
مطالب اصلی را در کانال بله نیز میگذارم و سعی میکنم به مرور هر چه در اینجا هم رسان میشود در بله هم قرار بگیرد.
نشست پنجم «قرآن و کثرتانگاری دینی»، موضوع: روایت قرآن از خدای عملگرا
فایل صوتی
@farhadshafti