موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

05 November 2026 10:48

#اختصاصی

❗️روسیه و طالبان؛ همکاری امنیتی، چانه‌زنی نامتقارن و محدودیت‌های همگرایی راهبردی

🖊حسن بهشتی‌پور، کارشناس ارشد روابط بین‌الملل و عضو شورای علمی ایراس

روسیه که تا بهار ۲۰۲۵ طالبان را در فهرست سازمان‌های ممنوع خود نگه داشته بود، در ژوئیه ۲۰۲۵ حکومت آن را به‌رسمیت شناخت و در ۲۷ مه ۲۰۲۶ توافق همکاری فنی‌ـ‌نظامی امضا کرد. سئوال اصلی این تحلیل آن است که این نزدیکی نشانه حرکت به سوی اتحادی راهبردی است یا همکاری محدود و موضوعی بین دو طرف خواهد بود؟ به نظر می رسد مناسبات دو طرف را بهتر می‌توان «معامله‌ای نامتقارن و حوزه‌محور» دانست: مسکو کاهش مخاطرات امنیتی و حفظ دسترسی و نفوذ منطقه‌ای را می‌جوید، و طالبان پذیرش خارجی، دسترسی فنی و تنوع شرکا را. بر پایه اطلاعات علنی، توافق مه ۲۰۲۶ بیشتر به تعمیر و نگهداری تجهیزات موجود مربوط است تا تعهد دفاعی متقابل؛ پس ارتقای سیاسی رابطه از عمق عملیاتی آن جلوتر رفته است. بی‌اعتمادی تاریخی و ایدئولوژیک، تصمیم‌گیری پراکنده در درون طالبان، محدودیت منابع مسکو و... احتمال ارتقای این رابطه به مشارکت راهبردی را کاهش می‌دهند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

02 November 2026 15:34

#اختصاصی

❗آزمون “یک ملت، دو دولت”؛ حجاب، حاکمیت ملی و بازتعریف روابط آنکارا- باکو

🖊️معصومه فلاحتی، دکتری روابط بین الملل

در پاییز ۲۰۲۶، مصوبه ای درباره پوشش دانش آموزان در مدارس دولتی جمهوری آذربایجان – که در عمل به ممنوعیت حجاب انجامید- نه یک مناقشه آموزشی محدود، بلکه شکافی را آشکار کرد که سال ها زیر شعار “یک ملت، دو دولت” پنهان مانده بود. آنکارا این مصوبه را در چارچوب آزادی دینی و حقوق زنان محکوم کرد؛ باکو اما آن را دخالت در سبک زندگی و حاکمیت ملی خود خواند. آن چه با یک مصوبه اداری آغاز شد به غیبت الهام علی اف در نشست سران سازمان کشورهای ترک به میزبانی ترکیه، ممنوعیت ورود ۳۱ شهروند ترک به آذربایجان و برکناری مشاور ارشد اردوغان انجامید.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

29 October 2026 12:34

#اختصاصی

❗️۲۹ اکتبر؛ جمهوری ترکیه و بازخوانی میراث جمهوری‌خواهی در هویت ملی معاصر

🖊الهام حیدری، دبیر گروه پژوهشی مطالعات ترکیه

۲۹ اکتبر در تقویم ملی ترکیه، یادآور یکی از مهم‌ترین نقاط عطف تاریخ سیاسی این کشور است؛ روزی که در سال ۱۹۲۳ جمهوری ترکیه رسماً اعلام شد و مسیر تازه‌ای در سازمان سیاسی، ساختار حکمرانی و تعریف هویت ملی آغاز گردید. این تاریخ تنها یادبود تأسیس یک نظام سیاسی نیست، بلکه نمادی از گذار تاریخی ترکیه از امپراتوری عثمانی به دولت-ملت مدرن و بازتعریف نسبت میان گذشته تاریخی و آینده سیاسی آن به‌شمار می‌رود. در سال ۲۰۲۶ ترکیه یکصدوسومین سالگرد تأسیس جمهوری را گرامی می‌دارد. این مناسبت فرصتی برای بررسی تاریخی شکل‌گیری جمهوری، میراث آتاتورک و نقش این روز در بازنمایی هویت ملی ترکیه در جهان معاصر است.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

26 October 2026 09:23

#اختصاصی

❗️میراث راتان تاتا؛ از جهانی‌شدن بنگاه‌ها تا مسئولیت اجتماعی

🖊 پریسا احتشام نیا، دبیر گروه مطالعات آسیای جنوب شرقی و شبه قاره موسسه ایراس

در تاریخ اقتصادی هند، راتان تاتا این مرد تاجر پارسی را نمی‌توان صرفاً در جایگاه یک مدیر موفق یا وارث یکی از بزرگ‌ترین مجموعه‌های صنعتی این کشور ارزیابی کرد. اهمیت او در این بود که توانست رابطه میان بنگاه اقتصادی، قدرت ملی و مسئولیت اجتماعی را در مقطعی بازتعریف کند که هند، هم‌زمان با آزادسازی اقتصادی، در جست‌وجوی جایگاهی مؤثرتر در اقتصاد جهانی بود. تاتا که در اکتبر  سال ۲۰۲۴ درگذشت، ریاست گروه تاتا را در سال ۱۹۹۱، هم‌زمان با آغاز اصلاحات اقتصادی هند، بر عهده گرفت و طی بیش از دو دهه رهبری، مسیر بین‌المللی‌شدن این مجموعه را شتاب بخشید. درست به همین دلیل میراث او فراتر از عملکرد یک شرکت یا موفقیت چند معامله بزرگ، به تجربه‌ای قابل تأمل درباره چگونگی تبدیل ظرفیت صنعتی داخلی به قدرت اقتصادی فرامرزی مربوط می‌شود.


ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

24 October 2026 10:44

#اختصاصی

❗️عنصر یهودیت در جنگ میان اوکراین و روسیه

🖊 فائزه محمدنیا حنائی، دانشجو دکتری مطالعات روسیه

جنگ کنونی میان روسیه و اوکراین را می‌توان از جنبه‌های مختلف نظامی، ژئوپلیتیکی، اقتصادی، امنیتی و سیاسی بررسی کرد. بااین‌حال، در تحلیل جنگ‌ها، فرهنگ گاهی در مقایسه با این عوامل کمتر مورد توجه قرار می‌گیرد؛ درحالی‌که هر جنگی در بستری تاریخی و فرهنگی رخ می‌دهد که بر نحوه درک آن، شکل‌گیری روایت‌های سیاسی و تجربه مردمان تأثیر می‌گذارد. این بستر می‌تواند شامل تاریخ ادیان، هویت‌های جمعی، خاطرات تاریخی و اهمیت مکان‌های فرهنگی و مذهبی باشد. از این منظر، بررسی جایگاه یهودیت در جنگ روسیه و اوکراین امکان می‌دهد تا ارتباط میان گذشته تاریخی منطقه و تحولات سیاسی و اجتماعی امروز آن را بهتر درک کنیم. منظور از یهودیت در این یادداشت، نه یک بازیگر مستقل در جنگ، بلکه مجموعه‌ای از پیوندهای تاریخی، دینی، فرهنگی و هویتی است که در روایت‌ها و تجربه‌های مرتبط با این منازعه حضور دارند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

21 October 2026 14:25

❗️نشست رونمایی کتاب شرق شناسی در روسیه: ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی برگزار شد

در مراسم رونمایی از کتاب «شرق‌شناسی در روسیه: ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی» نوشته مهدی سنایی، سخنرانان بر اهمیت شناخت متقابل ایران و روسیه و نقش مطالعات ایران‌شناسی در کاهش سوءتفاهم‌ها و تقویت روابط دو کشور تأکید کردند. علی‌اکبر صالحی، رئیس بنیاد ایران‌شناسی، این کتاب را منبعی ارزشمند برای شناخت نگاه روس‌ها به ایران و جهان اسلام و بهره‌گیری از این شناخت در سیاست‌گذاری و تأمین منافع ملی دانست. مهدی سنایی نیز با اشاره به پژوهش چهارساله و بررسی منابع فارسی، روسی و انگلیسی، ایران‌شناسی را یکی از مؤلفه‌های مهم قدرت نرم ایران معرفی کرد و بر ضرورت استفاده بیشتر از ظرفیت‌های تاریخی، فرهنگی و ادبی کشور در سیاست خارجی تأکید داشت. در این نشست همچنین بر گسترش پژوهش‌های مشابه درباره دیگر کشورها و تقویت همکاری‌های علمی و فرهنگی تأکید شد و در پایان، تفاهم‌نامه همکاری میان بنیاد ایران‌شناسی و مؤسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) به امضا رسید.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

19 October 2026 20:42

نشست رونمایی از کتاب «شرق‌شناسی در روسیه؛ ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی»، تألیف دکتر مهدی سنایی و منتشرشده از سوی انتشارات نگارستان اندیشه، با حضور جمعی از پژوهشگران و علاقه‌مندان حوزه ایران‌شناسی برگزار می‌شود.

🗓 زمان: چهارشنبه، ۲۹ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۱۰ صبح

📍 مکان: بنیاد ایران‌شناسی

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

18 October 2026 12:56

#اختصاصی

❗️جنگ روسیه و اوکراین و سناریوهای پیش روارزیابی میدان نبرد و دیپلماسی تا ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶

🖊 بابک بوذری، دکتری مطالعات روسیه دانشگاه تهران

جنگ روسیه و اوکراین در پنجمین سال پس از تهاجم گسترده فوریه ۲۰۲۲، همچنان با فرسایش نیروی انسانی، حملات دوربرد و دشواری تبدیل دستاوردهای نظامی به توافق سیاسی همراه است. شواهد بررسی‌شده تا ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶، برای نتیجه‌گیری درباره پیروزی قریب‌الوقوع روسیه یا چرخش قطعی جنگ به سود اوکراین کفایت نمی‌کند. آنچه روشن‌تر است، فاصله میان هزینه‌های سنگین جنگ و دستاوردهای قابل تثبیت طرفین است. در چنین وضعیتی، پرسش اصلی این است که کدام طرف می‌تواند هزینه ادامه جنگ را برای دیگری افزایش دهد، بی‌آنکه توان ادامه نبرد یا حمایت سیاسی از خود را از دست بدهد.
استدلال این یادداشت آن است که تداوم جنگ فرسایشی، همراه با تلاش برای توافق‌های محدود، همچنان سناریوی مبنای قابل دفاعی است. تغییر این مسیر به تحول پایدار در توازن نیروی انسانی و تجهیزات، استمرار حمایت خارجی و آمادگی طرفین برای پذیرش ترتیبات امنیتی قابل اجرا وابسته است.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

14 October 2026 09:59

#اختصاصی

❗️جمهوری چهارم ارمنستان؛ صلح، هویت و نبرد بر سر مشروعیت

🖊معصومه فلاحتی، دکتری روابط بین‌الملل

ارمنستان در سال ۲۰۲۶ در مرحله ای حساس از تحول سیاسی و ژئوپلتیکی خود قرار دارد؛ دورانی که نیکول پاشینیان، نخست وزیر کشور، آن را “جمهوری چهارم” نامیده و محور هویت بخش آن را نه “جنگ و بازپس گیری”، بلکه “صلح و تثبیت در مرزهای شناخته شده بین المللی” تعریف کرده است. پاشینیان در یک چرخش گفتمانی بی سابقه اعلام کرد که کشورش وارد مرحله جمهوری چهارم شده است و صراحتاً این تفاوت را این گونه تعریف کرد که “جمهوری سوم “ بر منطق درگیری و تقابل بنا شده بود، اما “جمهوری چهارم” بر مبنای منطق صلح شکل می گیرد. پاشینیان “ارمنستان واقعی” را به عنوان ایدئولوژی رسمی کشور معرفی کرد و هدف عملکردی “جمهوری چهارم” را تامین صلح، آزادی، امنیت و رفاه برای شهروندان در قلمرو به رسمیت شناخته شده بین المللی تعریف کرد.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

12 October 2026 10:37

#اختصاصی

❗️جنگ آلمان و روسیه در منطقه خاکستری؟ چگونه جنگ اوکراین و تهدیدهای هیبریدی، سیاست امنیتی آلمان را دگرگون کرده‌اند.

🖊بهزاد احمدی، عضو هیئت علمی موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)

صدراعظم آلمان، اول اکتبر در شهر مونستر هشدار داد که کشورش باید خود را برای حملات هیبریدی بیشتر و حتی شدیدتری از سوی روسیه آماده کند. او در همان سخنرانی، تزلزل آلمان را مقدمه تزلزل اروپا و سپس اوکراین دانست و تأکید کرد فشارهای منتسب به مسکو نباید به کاهش حمایت برلین از کی‌یف بینجامد. این سخنان بیش از آنکه اعلام ورود دو کشور به جنگی رسمی باشد، توصیف وضعیتی است که در آن مناسبات آلمان و روسیه دیگر در چارچوب صلح متعارف، رقابت اقتصادی یا اختلاف دیپلماتیک قابل توضیح نیست، اما هنوز نیز به رویارویی مستقیم نظامی نرسیده است. علامت سؤال در عنوان از همین ابهام حکایت دارد: میدان اصلی تقابل، منطقه خاکستری میان صلح و جنگ است که فشار امنیتی، اطلاعاتی، سایبری و سیاسی با هدف تحمیل هزینه و تغییر محاسبات طرف مقابل اعمال می‌شود!

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

11 October 2026 09:41

#اختصاصی

❗️معمای انرژی هند؛ نفت روسیه، گزینه ایران و فشارهای آمریکا

🖊پریسا احتشام نیا، دبیر گروه مطالعات آسیای جنوب شرقی و شبه قاره موسسه ایراس

تحولات انرژی در هند در پاییز ۲۰۲۶ وارد مرحله‌ای شده است که در آن امنیت انرژی دیگر صرفاً مسئله تأمین نفت و گاز با قیمت مناسب نیست، بلکه به یکی از پیچیده‌ترین مسائل سیاست خارجی و راهبردی دهلی‌نو تبدیل شده است. جنگ در غرب آسیا، اختلال در تردد انرژی از تنگه هرمز، کاهش قابلیت اتکای بخشی از عرضه روسیه و افزایش فشارهای تحریمی آمریکا، هند را در موقعیتی قرار داده است که هر تصمیم انرژی می‌تواند پیامدهای ژئوپلیتیکی مستقیمی داشته باشد.
هند پیش از بحران اخیر، بخشی قابل‌توجه از نفت خام مورد نیاز خود را از مسیر هرمز دریافت می‌کرد. با تشدید بحران، دهلی‌نو تلاش کرد با تنوع‌بخشی به منابع، وابستگی خود به این مسیر را کاهش دهد. وزارت نفت هند در مارس ۲۰۲۶ اعلام کرد که سهم تأمین نفت از مسیرهای غیرهرمزی از حدود ۵۵ درصد به نزدیک ۷۰ درصد افزایش یافته و هند تأمین‌کنندگان خود را به حدود ۴۰ کشور رسانده است.


ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

08 October 2026 10:31

#اختصاصی

❗️گفتمان اروپایی درباره روسیه در هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل متحد: از فشار و بازدارندگی تا دیپلماسی مشروط

🖊سعید خاوری‌نژاد، دانشجوی دکترای روابط بین‌الملل، دانشگاه دولتی تومسک، فدراسیون روسیه

هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در شرایطی برگزار شد که جنگ روسیه و اوکراین همچنان یکی از مهم‌ترین مسائل امنیتی اروپا و یکی از آزمون‌های جدی برای نظم بین‌المللی بود. مناظره عمومی این نشست از ۲۲ تا ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶ برگزار شد و موضوع جنگ اوکراین در سخنان شماری از رهبران و مقام‌های اروپایی جایگاه برجسته‌ای داشت.
بررسی این سخنرانی‌ها نشان می‌دهد که اگرچه نمی‌توان گفتمان اروپایی را صرفاً به دلیل تأکید بر آتش‌بس، مذاکره، گفت‌وگو و نقش سازمان ملل، به «رد دیپلماسی» تقلیل داد، اما در کنار این تأکید، بر فشار، بازدارندگی، تقویت توان دفاعی و افزایش هزینه‌های جنگ نیز تأکید شده است.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

04 October 2026 10:09

#اختصاصی

❗️از بحران اقلیمی تا امنیت انرژی: تحلیل نفوذ هند و چین در نپال

🖊پریسا احتشام نیا، دبیر گروه مطالعات آسیای جنوب شرقی و شبه قاره موسسه ایراس

سیلاب و رانش زمین ۲۶ آگوست ۲۰۲۶ در امتداد مرز نپال و تبت، پس از فروپاشی توده‌ای عظیم از یخ و سنگ در کوهپایه‌های هیمالیا، رخ داد. این فاجعه به تخریب گستردۀ خانه‌ها، جاده‌ها، پل‌ها و تأسیسات برق‌آبی انجامید. این حادثه اکنون به نقطه تلاقی سه مسئله مهم در هیمالیا تبدیل شده است: تشدید مخاطرات اقلیمی، آسیب‌پذیری زیرساختی نپال و رقابت ژئوپلیتیکی هند و چین. اهمیت حادثه زمانی آشکارتر می‌شود که بدانیم ارزیابی اولیه دولت نپال، میزان خسارت مستقیم را حدود ۸/۱ میلیارد دلار و زیان اقتصادی را حدود ۸۸۳ میلیون دلار برآورد کرده و هزینه موردنیاز برای بازسازی را حدود ۸۷/۴ میلیارد دلار اعلام کرده است.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

03 October 2026 19:17

🔰ادامه یادداشت:

برگزارکنندگان نشست بر این پرسش تمرکز داشتند که در شرایط تضعیف نهادهای چندجانبه، تشدید منازعات نظامی و سیاسی، بازآرایی روابط تجاری و اقتصادی و ظهور فناوری‌های جدید، تا چه اندازه می‌توان تحولات بین‌المللی را مدیریت و پیش‌بینی کرد و دولت‌ها چه مسئولیتی در شکل‌دهی به نظم آینده بر عهده دارند.
مهدی سنایی، رئیس مؤسسه ایراس، استاد دانشگاه تهران و سفیر پیشین جمهوری اسلامی ایران در فدراسیون روسیه، در سومین پنل تخصصی نشست سالانه والدای با عنوان «عامل هسته‌ای امروز؛ آیا همچنان بازدارنده است یا به عاملی برای تحریک تبدیل شده است؟»حضور یافت.

این پنل با حضور آندری سوشنتسوف، آنتون خلوپکوف، بال کریشان شارما، مهدی سنایی، نلسون وونگ و ایگور ایستومین برگزار شد و به بررسی جایگاه بازدارندگی هسته‌ای در محیط امنیتی در حال تغییر جهان اختصاص داشت.

موضوع اصلی بحث این بود که آیا سلاح‌های هسته‌ای همچنان همانند دوران جنگ سرد می‌توانند به‌عنوان ابزاری برای جلوگیری از منازعه مستقیم میان قدرت‌ها عمل کنند یا تحولات سال‌های اخیر، محاسبات مربوط به بازدارندگی را دستخوش تغییر کرده است. شرکت‌کنندگان همچنین این مسئله را مورد توجه قرار دادند که آیا برخورداری یک کشور از توان هسته‌ای ممکن است در برخی شرایط، سایر بازیگران را به تلاش برای خنثی‌کردن این مزیت از طریق ابزارهای جایگزین و حتی اقدامات پیش‌دستانه سوق دهد.

سنایی در این پنل تأکید کرد که بازدارندگی هسته‌ای کارکرد خود را به‌طور کامل از دست نداده و همچنان در جلوگیری از جنگ مستقیم میان قدرت‌های هسته‌ای نقش دارد، اما توان آن در مهار منازعات محدود و منطقه‌ای کاهش یافته است. وی فرسایش ترتیبات سیاسی و سازوکارهای کنترل تسلیحات و افزایش خطر سوءمحاسبه را از مهم‌ترین چالش‌های شرایط کنونی دانست.

وی همچنین با اشاره به پرونده هسته‌ای ایران، حملات به تأسیسات هسته‌ای ایران را چالشی برای اعتبار نظام عدم اشاعه دانست و تأکید کرد که تضعیف امنیت کشورهای غیرهسته‌ای بدون تضمین مؤثر حقوق و امنیت آنها می‌تواند رابطه میان خویشتنداری هسته‌ای و تأمین امنیت ملی را تضعیف کند.

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

03 October 2026 10:42

#اختصاصی

❗️نقش پایدار روسیه در آمریکای لاتین و پیامدهای آن برای منافع نیم‌کره‌ای ایالات متحده

🖊بابک بوذری، دکتری مطالعات روسیه

مؤسسه رند در سپتامبر ۲۰۲۶ مقاله‌ای با عنوان «نقش پایدار روسیه در آمریکای لاتین و پیامدهای آن برای منافع نیم‌کره‌ای ایالات متحده» را به قلم الینا تریگر (دانشمند ارشد سیاسی در رند) و سامانتا پرز داویلا (تحلیلگر سیاست کمکی در رند) ، منتشر نمود که به بررسی فعالیت‌های روسیه در آمریکای لاتین و کارائیب (LAC) و پیامدهای آن برای منافع ایالات متحده می‌پردازد. در این مقاله عنوان می‌شود که، با وجود تهاجم تمام‌عیار روسیه به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ و انزوای بین‌المللی گسترده، مسکو فعالیت خود را در این منطقه تشدید کرده است. با اینکه، دستگیری نیکولاس مادورو توسط آمریکا در ژانویه ۲۰۲۶ و فشارهای بعدی بر کوبا ضربه‌ای سنگین به عمیق‌ترین شرکای روسیه وارد کرد، اما سرمایه‌گذاری‌های نظامی، اطلاعاتی و اقتصادی روسیه در منطقه همچنان ادامه دارد.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

04 November 2026 13:18

#اختصاصی

❗نشست بررسی چشم‌انداز نظم امنیتی خاورمیانه و خلیج فارس

مؤسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) نشست تخصصی سه‌جانبه در تاریخ ۱۱ آبان ۱۴۰۵، با حضور پژوهشگران و کارشناسان ایرانی، روسی و چینی و با هدف بررسی تحولات محیط امنیتی خاورمیانه و چشم‌انداز شکل‌گیری ترتیبات جدید در خلیج فارس، در شرایط پس از تهاجم نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران برگزار کرد. پیامدهای جنگ اخیر بر مناسبات امنیتی دولت‌های منطقه، تغییر جایگاه قدرت‌های فرامنطقه‌ای، ابتکارات جدید همکاری دفاعی و ظرفیت‌های مشارکت ایران، روسیه و چین در شکل‌دهی به نظم امنیتی آینده، محورهای اصلی این نشست را تشکیل می‌دادند.
در آغاز نشست، با اشاره به تحولات محیط امنیتی خاورمیانه پس از جنگ اخیر، بر اهمیت گسترش گفت‌وگوهای سه‌جانبه و ضرورت بازنگری در سازوکارهای تأمین امنیت منطقه‌ای تأکید شد. واکنش ایران به تهاجم نظامی آمریکا از عوامل مؤثر بر تغییر معادلات امنیتی منطقه ارزیابی شد؛ تحولاتی که بر محاسبات راهبردی دولت‌های پیرامونی و الگوهای همکاری نیز تأثیر گذاشته است.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

31 October 2026 09:48

#اختصاصی

❗️بحران تنگه هرمز؛ مقدمه‌ای بر کشمکش بر سر فضاهای دریایی

🖊آ. کاراگانوف، د. و. ترنین، آ. ب. لیخاچوا، د. و. افرمنکو

بحران کنونی خاورمیانه با تشدید مناقشه میان ایالات متحده و اسرائیل از یک سو و ایران از سوی دیگر آغاز شد. این بحران به‌سرعت گسترش یافت و بازیگران منطقه‌ای دیگری را نیز به رویارویی سیاسی و نظامی کشاند. واشنگتن در ابتدا اقدام نظامی خود علیه ایران را واکنشی ضروری به تهدیدی معرفی می‌کرد که به ادعای آن، برنامه هسته‌ای ایران ایجاد کرده بود. اما به‌تدریج، کنترل عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز و آبراه‌های بین‌المللی مجاور آن به مسئله محوری این رویارویی تبدیل شد.
هیچ‌یک از طرفین حتی تلاش رسمی‌ای برای استناد به قواعد حقوق بین‌الملل نکردند؛ قواعدی که می‌توانستند به دستیابی به نوعی مصالحه کمک کنند. در عین حال، جنبه دیگری از مسئله نیز آشکار شد: حقوق بین‌الملل در زمینه تنظیم عبور کشتی‌ها از کریدورهای حمل‌ونقل جهانی، ظرفیت محدودی دارد. پس از بحران‌ها و جنگ‌های بزرگ بین‌المللی، قواعد و رویه‌های مشخصی برای عبور و مرور در برخی آبراه‌های دریایی شکل گرفته است.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUT

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

28 October 2026 12:26

#اختصاصی

❗️نشست چهارجانبه تهران؛ آزمونی برای گذار از مدیریت بحران به همکاری امنیتی

🖊 حسن بهشتی‌پور، کارشناس ارشد روابط بین‌الملل و عضو شورای علمی ایراس

دوشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵، هیئت‌هایی عالی‌رتبه از عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه در تهران با مقام‌های ایران دیدار کردند: شاهزاده خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان؛ فیلدمارشال عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان؛ و ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه. این نشست به میزبانی محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، برگزار شد و بر اساس بیانیه پایانی، چهار طرف توافق کردند گفت‌وگوها درباره صلح و امنیت منطقه را ادامه دهند.
نشست در شرایطی برگزار شد که تهدیدهای واشنگتن و تل‌آویو بالا گرفته و نگرانی از بازگشت جنگ شدت یافته بود. اهمیت آن کمتر در نتایج فوری و بیشتر در پرسشی است که پیش می‌نهد: آیا قدرت‌های منطقه می‌توانند بخشی از مدیریت بحران را خود برعهده بگیرند؟ تز این یادداشت آن است که ارزش نشست تهران در ایجاد یک کانال گفت‌وگوی مستمر میان چهار بازیگر مؤثر است، نه در تشکیل ائتلاف یا نظمی جدید.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

25 October 2026 12:50

#اختصاصی

❗️پیروزی انتخاباتی و تحکیم قدرت: تغییر و تداوم در انتخابات دومای دولتی روسیه در سال ۲۰۲۶

🖊 پارسا اخلاقی، دبیر گروه پژوهشی مطالعات روسیه موسسه ایراس 

حزب روسیه واحد برای اثبات اینکه همچنان نیروی مسلط در سیاست روسیه است، نیازی به انتخابات سپتامبر ۲۰۲۶ نداشت. هیچ‌یک از رقبای سراسری با چشم‌اندازی واقع‌بینانه برای در اختیار گرفتن کنترل دومای دولتی وارد رقابت نشده بودند و کمتر ناظری انتظار داشت حزب حاکم اکثریت خود را از دست بدهد. با این حال، انتخابات می‌توانست نشان دهد که آیا این برتری همچنان از قابلیت سیاسی لازم برای تولید نتیجه برخوردار است یا خیر. آیا مقام‌های روسیه پس از گذشت چند سال جنگ، تحریم و تعدیل اقتصادی قادر بودند مردم را به پای صندوق‌های رأی بیاورند؟ آیا حزب روسیه واحد تنها موقعیت موجود خود را حفظ می‌کرد یا آن را بهبود می‌بخشید؟ و آیا مخالفان پارلمانی می‌توانستند نارضایتی‌های عمومی را جذب کنند یا بیش از گذشته عقب می‌نشستند؟ از این منظر، نتیجه انتخابات بیش از آنچه قابل پیش‌بینی‌بودن پیروز رقابت در ابتدا نشان می‌داد، اهمیت داشت.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

21 October 2026 18:33

#اختصاصی

❗️لاوروف در تهران: سفری فراتر از روابط دوجانبه

🖊حسن بهشتی‌پور، کارشناس ارشد روابط بین‌الملل و عضو شورای علمی ایراس

دیدار سرگی لاوروف وزیر خارجه روسیه از تهران در روز ۲۷ مهر ۱۴۰۵(۱۹اکتبر۲۰۲۶)، نخستین سفر او به ایران از بهمن ۱۴۰۴ محسوب می شود. این سفر در متن بحران روابط ایران با آمریکا و درگیری با اسرائیل، بحران امنیت دریایی در تنگه هرمز و خلیج فارس و رقابت قدرت‌های بزرگ قابل توجه است. اهمیت آن فقط در اظهارات رسمی دو طرف از همکاری اقتصادی نیست؛ پرسش اصلی این است که مسکو در شرایط بحرانی منطقه چه اهدافی را دنبال می‌کند، تا چه حد می‌تواند در مدیریت بحران نقش ایفا کند و رابطه با تهران را چگونه با روابطش با واشنگتن، پکن و خلیج فارس تنظیم می‌کند.
زمان‌بندی سفر معنادار است. لاوروف یک روز پیش از تهران، در منامه در نهمین نشست وزیران گفت‌وگوی راهبردی روسیه و شورای همکاری خلیج فارس شرکت کرد و پیشنهاد ساختاری برای «امنیت جمعی» منطقه‌ای را مطرح کرد.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

20 October 2026 10:34

❗️مسکو تا کجا می‌تواند میانجی باشد؟

🖊مصاحبه محمود شوری، معاون پژوهشی موسسه مطالعات ایران و اوراسیا با دنیای اقتصاد

سفر سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه به تهران در شرایطی انجام شد که تلاش‌های دیپلماتیک برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا و بررسی مسیرهای احتمالی مذاکره ادامه دارد و گمانه‌زنی‌ها درباره نقش‌آفرینی مسکو در این روند افزایش یافته است. دکتر محمود شوری، معاون موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) در گفت‌وگو با روزنامه «دنیای اقتصاد» گفت که ورود روسیه به عرصه مدیریت تنش بین ایران و آمریکا، علاوه بر فرصت‌های دیپلماتیک، با ملاحظات و محدودیت‌هایی همراه است؛ از تفاوت دیدگاه تهران و مسکو درباره ترتیبات امنیتی خلیج فارس تا اختلاف‌نظرها بر سر چگونگی حل‌وفصل پرونده هسته‌ای ایران. به گفته این کارشناس نگاه روسیه در پرونده هسته‌ای ایران همچنان بر بازگشت به برجام متمرکز است و مسکو می‌تواند در این چارچوب نقش تسهیل‌کننده داشته باشد.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

19 October 2026 09:42

#اختصاصی

❗️بازآرایی نظم امنیتی خاورمیانه؛ جایگاه ایران و روسیه

🖊 مونا فغانی، کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل

جنگ امریکا و اسرائیل علیه ایران در سال 2026، صرفاً موازنه نظامی میان ایران، ایالات متحده و اسرائیل را تحت تأثیر قرار نداده، بلکه تقریباً تمامی مؤلفه‌های معماری امنیتی خاورمیانه را هم‌زمان در معرض آزمون قرار داده است؛ از اعتبار تضمین‌های امنیتی آمریکا و الگوهای بازدارندگی ایران و اسرائیل گرفته تا ظرفیت کشورهای عربی برای حفاظت از زیرساخت‌های حیاتی، نقش قدرت‌های منطقه‌ای مانند ترکیه و مصر، آینده شبکه نیروهای همسو با ایران در عراق و لبنان، امنیت گلوگاه‌های انرژی و تجارت و حتی پیوند میان امنیت نظامی و زیرساخت‌هایی همچون مراکز داده، شبکه‌های هوش مصنوعی و کریدورهای ترانزیتی. از این منظر، پرسش اصلی دیگر این نیست که کدام بازیگر از قدرت بیشتری برخوردار است، بلکه مسئله این است که کدام بازیگر چه بخشی از کارکردهای امنیتی منطقه را تأمین می‌کند و دولت‌های منطقه برای کاهش آسیب‌پذیری چگونه میان شرکا، ظرفیت‌های بومی و ترتیبات امنیتی مختلف دست به تنوع‌بخشی می‌زنند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

17 October 2026 11:34

#اختصاصی

❗️واکاوی اهداف پیدا و پنهان سفر وزیر خارجه ایالات متحده به آسیای مرکزی

🖊احمد قاسم‌زاده، کارشناس مسائل آسیای مرکزی

در شرایطی که نظم امنیتی اوراسیا تحت تأثیر پیامدهای جنگ ایران و آمریکا و روسیه و اوکراین و رقابت‌های ساختاری میان واشنگتن، پکن و مسکو دستخوش تغییری بنیادین شده است، سفر وزیر امور خارجه ایالات متحده به آسیای مرکزی و برگزاری نشست «C5+1» نه یک رویداد دیپلماتیک عادی، که تلاشی برای بازتعریف نفوذ ایالات متحده در آسیای مرکزی است. آسیای مرکزی، به ویژه با توجه به همکاری‌های رو به رشد تهران با مسکو و پکن در چارچوب سازمان همکاری‌های شانگهای، برای واشنگتن به مثابه یک سد استراتژیک عمل می‌کند. آمریکا با آگاهی از نقش ایران در ترانزیت کالا و انرژی به سمت جنوب و همچنین پیوندهای فرهنگی-زبانی ایران با کشورهایی نظیر تاجیکستان بدنبال، خنثی‌سازی نفوذ ایران در این منطقه است و روبیو به دنبال آن است که با ارائه پیشنهادهای اقتصادی جایگزین و تضمین‌های امنیتی، مانع از آن شود که آسیای مرکزی به مسیری برای تنفس اقتصادی ایران در دوران تحریم تبدیل گردد.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

13 October 2026 10:37

📚 همایش بین‌المللی «سخن عشق حافظ از شیراز تا سمرقند»

همزمان با برگزاری این همایش، نخستین جایزه حافظانه بهاءالدین خرمشاهی در دو بخش داخلی و خارجی به برگزیدگان اهدا خواهد شد.

در این برنامه، استاد بهاءالدین خرمشاهی حضور خواهد داشت و شش حافظ‌پژوه از روسیه، گرجستان، تاجیکستان، ازبکستان، جمهوری آذربایجان و ارمنستان به‌صورت مجازی درباره زندگی و آثار حافظ و ترجمه دیوان او در کشورهای مختلف سخنرانی خواهند کرد.

همچنین، برگزیدگان جایزه حافظانه بهاءالدین خرمشاهی از میان کتاب‌های منتشرشده درباره حافظ در سال ۱۴۰۴ معرفی خواهند شد.

📅 زمان: سه‌شنبه ۲۱ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۱۴
📍 مکان: تالار حکمت، مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران

این همایش با همکاری سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مؤسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)، مرکز فرهنگی شهر کتاب، انجمن ایران‌شناسی و دانشنامه فارس برگزار می‌شود.

لینک شرکت مجازی:
https://meet.google.com/xgw-yzvs-hzo

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

11 October 2026 14:26

📚 همایش بین‌المللی «سخن عشق حافظ از شیراز تا سمرقند»

همزمان با برگزاری این همایش، نخستین جایزه حافظانه بهاءالدین خرمشاهی در دو بخش داخلی و خارجی به برگزیدگان اهدا خواهد شد.

در این برنامه، استاد بهاءالدین خرمشاهی حضور خواهد داشت و شش حافظ‌پژوه از روسیه، گرجستان، تاجیکستان، ازبکستان، جمهوری آذربایجان و ارمنستان به‌صورت مجازی درباره زندگی و آثار حافظ و ترجمه دیوان او در کشورهای مختلف سخنرانی خواهند کرد.

همچنین، برگزیدگان جایزه حافظانه بهاءالدین خرمشاهی از میان کتاب‌های منتشرشده درباره حافظ در سال ۱۴۰۴ معرفی خواهند شد.

📅 زمان: سه‌شنبه ۲۱ مهر ۱۴۰۵، ساعت ۱۴
📍 مکان: تالار حکمت، مرکز اسناد و کتابخانه ملی ایران

این همایش با همکاری سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مؤسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)، مرکز فرهنگی شهر کتاب، انجمن ایران‌شناسی و دانشنامه فارس برگزار می‌شود.

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

10 October 2026 15:16

#اختصاصی

❗️دیپلماسی «آوازه» در میانه بحران؛ دستاوردها و محدودیت‌های سفر پزشکیان به ترکمنستان

🖊بهروز قزل، عضو گروه مطالعات آسیای مرکزی و قفقاز موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)

سفر رئیس‌جمهور ایران به ترکمنستان در روزهای ۸ و ۹ اکتبر ۲۰۲۶، با هدف شرکت در دو اجلاس منطقه‌ای در شهر ساحلی آوازه انجام شد؛ نشست سران کشورهای مستقل مشترک‌المنافع و اجلاس محیط زیست دریای خزر. حضور ایران به‌عنوان مهمان ویژه در نشست CIS و دیدارهای دوجانبه با سران ترکمنستان، روسیه، جمهوری آذربایجان و ارمنستان و نیز پیشنهاد فرمت «کشورهای مستقل مشترک‌المنافع + ایران» (CIS+1) از سوی پزشکیان، ابعاد این سفر را به فراتر از رابطه دوجانبه تهران و عشق‌آباد گسترش داد. در عین‌حال، ورای دستاوردهای دیپلماتیک و ارسال پیام روشنِ انزواناپذیری ایران، به‌نظر می‌رسد که نتایج و توافق‌های اعلام‌شده در جریان این سفر، بیش از هر چیز بر حفظ کانال‌های سیاسی، برجسته‌سازی ظرفیت ترانزیتی ایران و ایجاد سازوکاری برای گفتگوی محیط‌زیستی متمرکز بوده است.


ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

05 October 2026 10:29

#اختصاصی

❗️خلاصه سخنرانی ولادیمیر پوتین در نشست والدای ۲۰۲۶

🖊بابک بوذری، دکتری مطالعات روسیه

در جلسه عمومی 23مین نشست سالانه باشگاه گفتگوی بین‌المللی والدای، ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، با موضوع «مسئولیت در قبال آینده: محدودیت‌های ممکن یا امکانات نامحدود؟» سخنرانی کرد. فئودور لوکیانوف، مدیر تحقیقات بنیاد توسعه و پشتیبانی باشگاه والدای، مجری این جلسه بود. او در آغاز گفت گزارش سالانه امسال با عنوان «وحشت نکنید» ارائه شده و پیام اصلی آن این است که در شرایط پرتنش کنونی، باید از هیاهو، جنجال و بدترین سناریوها پرهیز کرد. او سه مفهوم «تغییر»، «مسئولیت» و «آرامش» را کلیدهای نشست امسال خواند. سپس ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، به سالن آمد و سخنرانی خود را در فضایی آغاز کرد که به گفته خودش، اگرچه نیاز به آرامش دارد، اما مسائل فوری و خطرناک را نمی‌توان نادیده گرفت. پوتین سخنان خود را با اشاره به سنت باشگاه والدای آغاز کرد: گردهمایی برای بحث درباره مهم‌ترین مسائل جهان و تلاش برای نه‌تنها تشخیص وضعیت کنونی، بلکه ترسیم خطوط کلی نظم جهانی در حال ظهوراست.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

03 October 2026 20:29

❗️عامل هسته‌ای در دوره نظم درحال گذار و مسئله بازدارندگی

🖊مهدی سنایی، استاد دانشگاه تهران و رئیس موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)

متن سخنرانی مهدی سنایی، استاد دانشگاه تهران و رئیس موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس) در بیست و سومین نشست سالانه باشگاه گفتگوی والدای

متن کامل یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

03 October 2026 19:17

❗️مهدی سنایی، رئیس مؤسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)، در بیست‌وسومین نشست سالانه باشگاه بین‌المللی گفت‌وگوی والدای در روسیه حضور یافت و در پنل تخصصی «عامل هسته‌ای امروز؛ آیا همچنان بازدارنده است یا به عاملی برای تحریک تبدیل شده است؟» به بحث و تبادل نظر پرداخت.

بیست‌وسومین نشست سالانه باشگاه بین‌المللی گفت‌وگوی والدای ۲۰۲۶ در مسکو با عنوان «مسئولیت در قبال آینده: محدودیت‌های امر ممکن یا امکانات نامحدود؟»
(Responsibility for the Future: Limits of the Possible, or Limitless Possibilities?)
برگزار شد. این نشست که مهم‌ترین گردهمایی سالانه باشگاه والدای به شمار می‌رود، امسال حدود ۱۲۰ سیاستمدار، دیپلمات، پژوهشگر و کارشناس از ۴۰ کشور جهان را گرد هم آورد.

محور اصلی نشست امسال، مسئله مسئولیت دولت‌ها در قبال آینده نظام بین‌الملل در شرایط افزایش بی‌ثباتی و بحران در نظم جهانی بود.

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

01 October 2026 13:36

#اختصاصی

❗️هفتاد و هفتمین روز ملی جمهوری خلق چین و مسیر رشد پکن تا ۲۰۲۶

🖊مهدی پورباقر، دبیر گروه مطالعات چین موسسه مطالعات ایران و اوراسیا (ایراس)

هفتاد و هفتمین سالروز بنیان‌گذاری جمهوری خلق چین در اول اُکتبر سال ۲۰۲۶ (۹ مهر ماه ۱۴۰۵) در سراسر چین به عنوان جشن ملی این کشور برگزار می‌شود. حزب کمونیست چین (CCP) طی جنگ‌‌های داخلی این کشور در سال‌های ۱۹۲۷ تا ۱۹۳۷ و به طور خاص پس از جنگ جهانی دوم و در بازه سال‌های ۱۹۴۵ تا ۱۹۴۹ با پیروزی بر حزب ناسیونالیست چین به طور رسمی در اول اکتبر سال ۱۹۴۹ حاکم بر «سرزمین اصلی چین» شد و این روز را سرآغاز تاسیس «جمهوری خلق چین» نامید.

چین پس از این نقطه عطفی تاریخی با تحولی ژرف در ساختار‌های سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی مواجه شد که امواج آن علاوه بر آثار داخلی شگرف، ماهیت کنش‌های بین‌المللی و «تصویر» پکن در نظام بین‌الملل را برای همیشه متحول کرد. نهالِ سیاسیِ چینِ نوین در اول اکتبر ۱۹۴۹ با پایان «قرن تحقیر» رشد کرد و با آغاز اصلاحات ساختاری عمیق دهه‌ ۸۰ میلادی منجر به ساختارِ «سوسیالیسم با ویژگی‌های چینی » شد.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE