موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

03 August 2026 10:34

#اختصاصی

❗️میراث جهانی و سیاست هویت؛ بازتعریف الموت در ژئوپلتیک فرهنگی منطقه

🖊معصومه فلاحتی، دکتری روابط بین الملل

در ژوئیه ۲۰۲۶، پرونده “قلعه الموت و استحکامات وابسته” در چهل و هشتمین اجلاس کمیته میراث جهانی یونسکو در بوسان کره جنوبی به ثبت جهانی رسید و به عنوان سی امین اثر میراث فرهنگی ملموس ایران در فهرست میراث جهانی یونسکو جای گرفت. این ثبت، تنها یک رویداد فنی در حوزه حفاظت از میراث نیست؛ بلکه نقطه عطفی در “سیاست هویت” ایران معاصر و بازتعریف جایگاه نمادین الموت در ژئوپلتیک فرهنگی منطقه به شمار‌ می‌رود.

قلعه الموت در سال ۱۰۹۰ میلادی به تصرف حسن صباح، رهبر اسماعلیه نزاری در ایران در آمد و به پایگاه اصلی فعالیت‌های این جریان در برابر سلجوقیان تبدیل شد. در دوره موسوم به “دره الموت” (۱۰۹۰-۱۲۵۶)، اسماعلیان توانستند شبکه‌ای از حدود ۲۰۰ قلعه و دژ در مناطق مختلف ایران و شام ایجاد کنند که الموت کانون این شبکه بود. این قلعه نه فقط یک استحکام نظامی، بلکه مرکز تولید اندیشه، سازمان دهی سیاسی و حتی مدیریت اقتصادی- کشاورزی بود.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

29 July 2026 13:01

#اختصاصی

❗️ضرورتی برخاسته از انتخاب

🖋️فئودور آ. لوکیانوف؛ سردبیر نشریه روسیه در امور جهانی

پس از حملات تروریستی ۱۱ سپتامبر، چارلز کراوتهمر، مفسر آمریکایی، میان «جنگ‌های ناشی از ضرورت» (دفاع از سرزمین و بقای ملی) و «جنگ‌های انتخابی» تمایز قائل شد. ریچارد هاس نیز حمله سال ۲۰۰۳ به عراق را یک «جنگ انتخابی» توصیف کرد؛ جنگی که به اعتقاد او دولت آمریکا نه برای از میان بردن تهدیدهای واقعی، بلکه به دلایل سیاسی و ایدئولوژیک آغاز کرد. بر اساس این تعریف، جنگ‌های ناشی از ضرورت پاسخی به حملات بودند، در حالی که جنگ‌های انتخابی ماهیتی پیشگیرانه داشتند.
این بحث محصول شرایط و فضای زمان خود بود و بازتابی از کشمکش‌های سیاسی داخلی آمریکا به شمار می‌رفت. البته مباحث گسترده‌تر درباره «جنگ عادلانه» قرن‌هاست که در اندیشه اجتماعی و سیاسی مطرح بوده است. اما تا پیش از آنکه منشور سازمان ملل جنگ‌های تهاجمی را غیرقانونی اعلام کند، قضاوت درباره جنگ‌ها عمدتاً جنبه‌ای نظری داشت.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

26 July 2026 19:02

🟧کتاب «اندیشمندان معاصر روس» تالیف مهدی سنایی و آندری بیستریتسکی که پیشتر در مسکو به چاپ رسیده بود، از سوی انتشارات نگاه معاصر، با ترجمۀ حسین اصغری و سید امیر بهادر هاشمی روانه بازار شد.

🟧این کتاب دستاورد نشست‌ها و گفتگوهای طولانی و مستمر میان مولفین با برخی از دانشمندان روس طی یکسال پایانی دورۀ سفارت دکتر سنایی در مسکو است. محور این گفتگوها که در آن اندیشمندان سرشناس روس با دیدگاه های مختلف حضور دارند، برای مخاطبین دریچه‌ای برای ورود به ذهن روسیۀ معاصر در مورد روسیه و جهان باز می‌کند.


🟧کتاب که نسخۀ اصلی و روسی آن با عنوان «گفتگوهایی دربارۀ آینده‌ای که نیامده» توسط انتشارات ویچه در سال ۲۰۲۰ در مسکو منتشر شد، شامل مجموعه‌ای از گفت‌وگوهای ژرف، صریح و چالش‌برانگیز میان مهدی سنایی و آندری بیستریتسکی با ده تن از برجسته‌ترین متفکران امروز روسیه دربارۀ «آینده» است.


در این گفت‌وگوها، پرسش‌هایی بنیادین به بحث گذاشته می‌شود. پرسش‌هایی چون:

🔸جهانی‌شدن و نظم نوین بین‌الملل به کجا می‌رود؟
🔸سرنوشت ادیان در جهان مدرن چیست؟
🔸نهاد خانواده چه تحولی خواهد یافت؟
رقابت بین لیبرالیسم و سوسیالیسم چه آینده‌ای در پیش دارد؟
🔸اقتصاد جهانی، زبان و هویت در دنیای پرآشوب فعلی، چه مسیری را به سمت آینده طی خواهند کرد؟
🔸و سرانجام، تمدن روسی در نسبت با آیندۀ جهان چه جایگاهی خواهد داشت؟

ترجمۀ حاضر که از سوی نشر نگاه معاصر و با ویرایش خانم ویدا یاقوتی منتشر شده ، کتابی است برای آنان که می‌خواهند روسیه را نه در گذشته، بلکه در «افق فردا» بشناسند.

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

25 July 2026 11:13

#اختصاصی

❗️در دل بحران فرصتی نهفته است

🖊 پیائو کو‌دونگ؛ پژوهشگر ارشد پژوهشکده کون‌لون‌تسه، چین

پایان‌دادن به آشفتگی دریای جنوبی چین با ضربه‌ای دقیق، و خنثی‌کردن هژمونی جهانی با گشایشی راهبردی؛ این همان خرد و مسئولیت‌پذیری بزرگِ چینِ عصر جدید است: تبدیل بحران به فرصت، استحکام بنیان و گسترش مرزها، و حرکتی استوار به‌سوی آینده.
اکنون نظم ژئوپلیتیک جهان دستخوش تحولی شدید است. جنگ روسیه و اوکراین همچنان ادامه دارد و به بن‌بست رسیده؛ آمریکا نیز نیرو بسیج کرده و ضربات سنگینی به ایران می‌زند و اکنون در تنگنای راهبردیِ جنگیدن در چند جبهه هم‌زمان گرفتار شده است. اوضاع جهان در ظاهر آشفته و پرمخاطره می‌نماید، اما در باطن، فرصتی راهبردی نهفته که شاید یک قرن یک‌بار پیش بیاید. بسیاری بر این باورند که باید بردباری کرد و منتظر روشن‌شدن اوضاع ماند، حتی به قیمت از دست‌دادن فرصت کوتاه‌مدت رقابت. اما با نگاهی دیالکتیکی و از زاویه‌ای معکوس، در دل بحران فرصت هست و در دل آشفتگی می‌توان بهره برد. اکنون بهترین دوره است برای آنکه چین بحران را به فرصت بدل کند، فعالانه گره‌گشایی کند!

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

21 July 2026 11:18

#اختصاصی

❗️نگاهی به تفاهم نامه منطقه آزاد ارس با راه‌آهن ایران

🖊دکتر ابراهیم جلیلی؛ معاون توسعه اقتصادی و سرمایه‌گذاری منطقه آزاد ارس

اخیرا در سفرجبارعلی ذاکری مدیرعامل شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران به منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس، تفاهم نامه ارزشمندی بین این دو نهاد اقتصادی کشور امضا شد. بر اساس این تفاهم نامه قرار است؛ ایجاد پایانه‌‌های مدرن باراندازی، مراکز لجستیکی و توسعه خدمات ترکیبی ریلی–جاده‌‌ای ، دیجیتالی‌‌سازی و هوشمندسازی فرآیندهای بارگیری، تخلیه و مدیریت ترافیک ریلی در محدوده ایستگاه جلفا، نوسازی ناوگان حمل و نقل باری-مسافری، اصلاح فنی-مهندسی مسیر راه‌آهن تبریز-جلفا با هدف افزایش سرعت، ساماندهی اراضی و امکان‌سنجی احداث خطوط فرعی ریلی با هدف بهره‌برداری بهینه از موقعیت راهبردی ایستگاه ‌بین‌‌المللی راه‌آهن جلفا در تقاطع کریدورهای ریلی منطقه ‌ای و جهانی، تحقق توسعه پایدار ارس، افزایش بهره‌وری در سایر حوزه‌های اقتصادی، ارتقای ظرفیت‌‌های حمل ‌ونقل ریلی و ایفای نقش مؤثرتر جمهوری اسلامی ایران در کریدورهای ‌بین‌‌المللی شمال–جنوب و شرق–غرب انجام گیرد.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

19 July 2026 10:36

#اختصاصی

❗️مسیر هند به سوی حاکمیت انرژی خورشیدی در سال 2026

🖊️ پریسا احتشام نیا، دانشجو دکتری مطالعات شبه قاره هند

بخش انرژی‌های تجدیدپذیر در هند، به عنوان سنگ‌بنای تعهد این کشور به توسعه پایدار، وظیفه بهره‌برداری از منابع انرژی پاک را بر عهده دارد؛ منابعی که بدون تولید آلاینده‌های مخرب ناشی از احتراق سوخت‌های فسیلی، برق تولید می‌کنند. هند با تسریع در پذیرش انرژی‌های تجدیدپذیر، درصدد کاهش چشمگیر انتشار کربن و در نتیجه مشارکت در تلاش‌های جهانی برای مبارزه با تغییرات اقلیمی و حفظ سلامت محیط زیست است. برخلاف منابع سنتی و محدود، منابع تجدیدپذیر در سراسر جغرافیای متنوع هند فراوان هستند؛ از مناطق غنی از تابش خورشیدی در ایالت راجستان گرفته تا مناطق ساحلی غنی از باد در ایالت های گجرات و تامیل نادو، که همگی پایداری سیستم را در برابر اتمام منابع تضمین می‌کنند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

15 July 2026 10:55

#اختصاصی

❗️روایت رسانه‌های روسی از جنگ ۴۰ روزه آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران

🖊️ مرضیه مرادی، دانشجوی دکتری مطالعات روسیه، دانشگاه تهران

جنگ ۴۰ روزه میان ایران، اسرائیل و آمریکا که از 9 اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ ادامه یافت، یکی از مهم‌ترین و گسترده‌ترین رویارویی‌های مستقیم میان دو طرف از زمان شکل‌گیری جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رود. این جنگ، علاوه بر ابعاد نظامی، امنیتی و ژئوپلیتیکی، به عرصه‌ای برای رقابت روایت‌ها و شکل‌دهی به افکار عمومی نیز تبدیل شد؛ به گونه‌ای که رسانه‌ها نه تنها نقش انتقال‌دهنده اخبار، بلکه نقش‌آفرینانی فعال در چارچوب‌بندی وقایع، تفسیر اهداف بازیگران و جهت‌دهی به برداشت مخاطبان داخلی و بین‌المللی بودند.
این گزارش به بررسی پوشش جنگ ۴۰ روزه ایران با آمریکا و اسرائیل در دو رسانه‌ روسی ایزوستیا (Izvestia) و کامرسانت (Kommersant) می‌پردازد. هدف اصلی گزارش، شناسایی روایت‌های غالب و تفاوت‌های موجود میان این دو رسانه‌ در بازنمایی جنگ است.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

11 July 2026 13:50

#اختصاصی

❗️سیاست بین‌الملل معاصر: آنارشی یا جنگ جهانی؟

🖊️ ایوان تیموفیف؛ مدیر کل شورای امور بین‌الملل روسیه

بحران در روابط میان روسیه و «غرب جمعی»، عملیات نظامی ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران و وضعیت غزه، یمن و دیگر کانون‌های بحران جهانی، به‌طور طبیعی این پرسش را مطرح می‌کند که دقیقاً چه چیزی در جهان معاصر در حال وقوع است؟ درگیری‌های نظامی با انقلاب در امور نظامی، استفاده گسترده از اشکال گوناگون به‌اصطلاح «جنگ ترکیبی» در حوزه‌های اطلاعاتی و دیجیتال و همچنین محدودیت‌های اقتصادی و مالی همراه شده‌اند. این وسوسه وجود دارد که این وضعیت را آغاز یک جنگ جهانی جدید بدانیم که هم‌اکنون جریان دارد و پایان آن نیز در افق قابل مشاهده نیست. با این حال، چنین ارزیابی‌ای زودهنگام به نظر می‌رسد. روابط بین‌الملل همچنان در همان وضعیت آشنای آنارشی قرار دارد؛ یعنی رقابت میان دولت‌ها در غیاب نظامی پایدار و مؤثر از حقوق بین‌الملل و نیز در نبود انحصار مشروع بر کاربرد زور. آنارشی ممکن است در گذر زمان به یک جنگ جهانی منتهی شود، اما به‌هیچ‌وجه معادل آن نیست.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

09 July 2026 19:03

#اختصاصی

❗️جنگ جهانی جدید: مسیر پیروزی

🖊سرگئی آ. کاراگانوف، رئیس افتخاری شورای سیاست خارجی و دفاعی فدراسیون روسیه

رویدادهای کنونی هم‌پوشان، متناقض و گیج‌کننده است و درک آنچه واقعا در حال وقوع است را دشوار می‌کند. در این مقاله، تلاش می‌کنم برداشت خود را از تاریخ معاصر ارائه دهم؛ برداشتی که بر تجربه و دانشی استوار است که طی ۳۵ سال گذشته به من کمک کرده تا از اشتباهات جدی در ارزیابی‌ها و پیش‌بینی‌ها پرهیز کنم. این ارزیابی‌ها گاهی اندکی دیرتر از موعد مطرح شده‌اند، اما در بسیاری موارد سال‌ها یا حتی دهه‌ها جلوتر از جامعه کارشناسی بوده‌اند.
به گمان من، یک جنگ جهانی جدید هم‌اکنون به‌طور کامل در جریان است. ریشه‌های آن به سال ۱۹۱۷ بازمی‌گردد؛ زمانی که روسیه شوروی از نظام سرمایه‌داری خارج شد.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

05 July 2026 11:37

#اختصاصی

❗️نتایج انتخابات پارلمانی ارمنستان پیامدهای متناقضی برای ایران به دنبال دارد

🖋ولی کالجی، عضو شورای علمی موسسه ایراس

پیروزی دوباره حزب حاکم «قرارداد مدنی» (با ۴۹.۸۱ درصد آرا) به رهبری نخست‌وزیر نیکول پاشینیان در انتخابات پارلمانی ۷ ژوئن ارمنستان پیامدهای مثبت و منفی را برای ایران به دنبال خواهد داشت؛ در حالی که پیروزی نیروهای ملی‌گرا و محافظه‌کار ارمنی نیز می توانست پیامدهای مثبت و منفی خاص خود را برای ایران به دنبال داشته باشد. در واقع، هیچ‌یک از سناریوهای ممکن در انتخابات ارمنستان به‌طور کامل اهداف حداکثری راهبردی ایران در قفقاز جنوبی را تامین نمی ‌کرد. . این واقعیت تا حدی ناشی از ماهیت اهداف و منافع تعریف‌شده ایران در قفقاز جنوبی است و تا حدی نیز نتیجه شکاف‌های عمیق، رقابت‌ها و دستورکارهای متعارض در منطقه است که بسیاری از آن‌ها خارج از توان تأثیرگذاری یا کنترل ایران قرار دارند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

02 July 2026 11:36

#اختصاصی

❗️حمله هسته‌ای به اروپا برای احیای بازدارندگی

🖊تحریریه ایراس

گفت‌وگوی میان سرگئی کاراگانوف رئیس شورای سیاست خارجی و دفاعی روسیه و یکی از تاثیرگذارترین استراتژیست‌های روسی و جان میرشایمر نظریه‌پرداز برجسته آمریکایی که به میزبانی گلن دیزن در پلتفرم یوتیوب صورت گرفته است را می‌توان یکی از مهم‌ترین مباحثات راهبردی سال‌های اخیر درباره آینده بازدارندگی هسته‌ای، جنگ اوکراین و گذار نظم جهانی دانست. محور اصلی این گفت‌وگو این پرسش است که آیا نظام بازدارندگی هسته‌ای که طی هفتاد سال گذشته مانع از وقوع جنگ مستقیم میان قدرت‌های بزرگ شده بود، در حال فروپاشی است و اگر چنین است، چگونه می‌توان از حرکت جهان به سمت یک جنگ بزرگ جلوگیری کرد.

در شرایطی که غرب به‌تدریج کمک‌های نظامی خود به اوکراین را افزایش داده (از تانک و توپخانه تا موشک‌های دوربرد و حملات به خاک روسیه) و این امر فشار فزاینده‌ای بر کرملین برای پاسخ‌گویی ایجاد کرده است. به اعتقاد میرشایمر و کاراگانوف جهان وارد خطرناک‌ترین دوره‌ی تاریخ خود از زمان جنگ سرد شده است.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

29 June 2026 10:18

#اختصاصی

❗️قرائت لوکیانف از تثبیت موازنه پس از جنگ ایران و گره‌خوردگی آن با مسئله اوکراین

🖋️مونا فغانی، کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل

این یادداشت بر پایه برنامه «بازبینی بین‌المللی» (Международное обозрение) به میزبانی فئودور لوکیانف ، سردبیر نشریه «روسیه در سیاست جهانی» و یکی از چهره‌های شاخص گفتمان راهبردی روسیه، در ۱۹ ژوئن ۲۰۲۶ تدوین شده است. این قسمت، رویدادهای کلیدی هفته را در سه محور درهم‌تنیده بررسی می‌کند: نخست، تفاهم‌نامه ایران و آمریکا پس از جنگ و پیامدهای آن برای موازنه خاورمیانه؛ دوم، اجلاس گروه هفت در آویان و تنش درون ناتو بر سر بازتوزیع نقش‌ها و آینده جنگ اوکراین؛ و سوم، اجلاس روسیه ــ آ.سه.آن در کازان به‌عنوان نشانه‌ای از ناکامی پروژه انزوای روسیه. برنامه از قالب مصاحبه و گفت‌وگوی کارشناسی بهره می‌گیرد و چند مهمان با نقش‌های متفاوت در آن حضور دارند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

26 June 2026 11:37

#اختصاصی

❗️سفر مسعود پزشکیان به پاکستان؛ فرصت‌ها و محدودیت‌های نقش‌آفرینی منطقه‌ای اسلام‌آباد

🖊پریسا احتشام نیا، دانشجو دکتری مطالعات شبه قاره هند

سفر اخیر مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران، در تاریخ بیست و سوم ژوئن ۲۰۲۶، به پاکستان را می‌توان فراتر از یک دیدار دوجانبه معمولی ارزیابی کرد. این سفر در بستری از تحولات پرشتاب ژئوپلیتیکی، افزایش تنش‌های منطقه‌ای و بازآرایی روابط قدرت در جنوب و غرب آسیا انجام شد و از همین رو حامل پیام‌هایی فراتر از همکاری‌های مرسوم میان دو همسایه است. استقبال کم‌سابقه و متفاوت مقامات عالی پاکستان از رئیس‌جمهور ایران نیز نشان داد که اسلام‌آباد برای این سفر اهمیتی فراتر از تشریفات دیپلماتیک قائل بوده است.

یکی از مهم‌ترین ابعاد این سفر، تلاش دو کشور برای گسترش همکاری‌های اقتصادی و امنیتی است. هدف‌گذاری برای افزایش حجم تجارت دوجانبه از حدود سه میلیارد دلار به ده میلیارد دلار در سال، اگرچه با چالش‌هایی همچون تحریم‌ها، محدودیت‌های بانکی، ضعف زیرساخت‌های مرزی و مشکلات امنیتی مواجه است، اما...

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

22 June 2026 10:35

#اختصاصی

❗ایران، روسیه و کریدور شمال-جنوب

🖊️ مهدی نوری، دکتری مطالعات روسیه، دانشگاه تهران

کریدور بین‌المللی حمل‌ونقل شمال–جنوب (INSTC) که از اوایل دهه 2000 میلادی مطرح شد، طی سال‌های اخیر و به‌ویژه پس از جنگ اوکراین در سال 2022، وارد مرحله‌ای تازه از اهمیت ژئوپلیتیکی و اقتصادی شده است. تشدید تحریم‌های غرب علیه روسیه و ایران و بی‌ثباتی فزاینده در زنجیره‌های تأمین جهانی، موجب شده است که ایران و روسیه نگاه راهبردی‌تری به توسعه مسیرهای جایگزین تجاری و ترانزیتی داشته باشند. در این چارچوب، کریدور شمال–جنوب نه‌تنها به‌عنوان یک پروژه حمل‌ونقلی، بلکه به‌مثابه ابزاری برای بازتعریف جایگاه ژئوپلیتیکی، کاهش وابستگی به زیرساخت‌های تحت سلطه غرب و تقویت پیوندهای اوراسیایی مطرح شده است. با این حال، علی‌رغم افزایش توجه سیاسی، تحقق کامل این کریدور همچنان با موانع مالی، لجستیکی و ژئوپلیتیکی قابل توجهی مواجه است.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

20 June 2026 09:40

#اختصاصی

❗ژئوپلتیک سود؛ ترکیه، برنده بیرونی جنگ اسرائیل و آمریکا با ایران

🖊️معصومه فلاحتی، دکتری روابط بین الملل

منازعه جاری میان ایران و اسرائیل- آمریکا که در لایه‌های مختلف میدانی، نیابتی و سایبری جریان دارد، پیامدهای گسترده‌ای برای نظم امنیتی و اقتصادی خاورمیانه به همراه داشته است. در حالی که تمرکز تحلیل‌ها عموماً بر طرف‌های درگیر و متحدان مستقیم آن‌ها است، کشورهای پیرامونی به تناسب موقعیت جغرافیایی، روابط دیپلماتیک و ساختار اقتصادی خود از این بحران متاثر شده‌اند. ترکیه یکی از این کشورها است که به دلیل هم مرزی با کانون‌های بحران، نقش در کریدورهای انرژی منطقه و روابط هم زمان با تهران و تل آویو و واشنگتن در معرض آثار چندگانه این منازعه قرار گرفته است. این نوشتار‌ می‌کوشد، ابعاد گوناگون تاثیرپذیری ترکیه از این بحران را در حوزه‌های دیپلماتیک، انرژی، مالی و امنیتی بررسی کند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

01 August 2026 10:28

#اختصاصی

❗️اسلام‌آباد در میانۀ طوفان: توازن استراتژیک پاکستان میان تهران، ریاض و صنعا

🖋️پریسا احتشام‌نیا، دانشجوی دکتری مطالعات شبه‌قاره هند

تحولات پرشتاب منطقه‌ای در سال‌های اخیر، به‌ویژه تشدید تنش در خلیج فارس، بحران یمن، رقابت ایران و عربستان سعودی و افزایش نقش‌آفرینی قدرت‌های فرامنطقه‌ای، پاکستان را در موقعیتی حساس و چندلایه قرار داده است. اسلام‌آباد دیگر تنها ناظر تحولات غرب آسیا نیست، بلکه به‌دلیل پیوندهای تاریخی، مذهبی، اقتصادی و امنیتی با بازیگران اصلی منطقه، ناگزیر از ایفای نقشی فعال‌تر در مدیریت بحران‌هاست.

اهمیت پاکستان در این معادله از چند عامل ناشی می‌شود.
در این چارچوب، پرسش اصلی آن است که اگر جنگ یمن به مرحله‌ای گسترده‌تر، به‌ویژه در قالب رویارویی زمینی یا تشدید حملات متقابل میان عربستان سعودی و انصارالله برسد، پاکستان با چه فشارهایی مواجه خواهد شد و محتمل‌ترین واکنش اسلام‌آباد چه خواهد بود؟

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

28 July 2026 11:15

#اختصاصی

❗️طنین خشم نسل جوان امّا فرسوده هند

🖊پریسا احتشام نیا، دانشجو دکتری مطالعات شبه قاره هند

در تاریخ سیاسی معاصر هند، دوران حاکمیت ائتلاف دموکراتیک ملی تحت رهبری حزب بهاراتیا جاناتا، با ویژگی هایی همچون تمرکز قدرت و مقاومت در برابر فشارهای اپوزیسیون سنتی شناخته می شود. با این حال، وقایع ژوئیه ۲۰۲۶ و استعفای دارمندرا پرادان، وزیر آموزش عالی، تنها یک جابه‌جایی در کابینه نیست، بلکه نشانه‌ای از فرسایش اقتدار در ساختار سیاسی هند است. این رخداد گویای آن است که سازوکارهای سنتی اعمال قدرت، در مواجهه با کنشگری سیّال و شبکه‌محور، کارایی خود را از دست داده‌اند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

26 July 2026 10:00

#اختصاصی

❗فشار کنترل‌شده؛ راهبرد روسیه پس از انتخابات ارمنستان

🖊️ ولی کالجی ، عضو شورای علمی موسسه ایراس

نیکول پاشینیان، نخست‌وزیر ارمنستان، در تاریخ ۶ ژوئیه نخستین سفر خود به روسیه را پس از برگزاری انتخابات پارلمانی ۷ ژوئن این کشور انجام داد. وی علاوه بر حضور در نشست عمومی نمایشگاه بین‌المللی صنعتی «اینوپروم-۲۰۲۶» در شهر یکاترینبورگ، با میخائیل میشوستین، نخست‌وزیر روسیه، نیز دیدار و گفت‌وگو کرد. این سفر در شرایطی انجام شد که مقام‌های ارشد روسیه، از جمله ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور، سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه، دمیتری پسکوف سخنگوی کرملین و ماریا زاخارووا سخنگوی وزارت امور خارجه روسیه، تاکنون پیروزی حزب حاکم «قرارداد مدنی» به رهبری پاشینیان در انتخابات پارلمانی را تبریک نگفته‌اند. نارضایتی روسیه بسیار فراتر از سکوت و خودداری آن از تبریک گفتن به پاشینیان است.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

23 July 2026 09:39

#اختصاصی

❗️قرقیزستان و بازآرایی نوین امنیت منطقه‌ای در آسیای مرکزی

🖊بهروز قزل، پژوهشگر مطالعات آسیای مرکزی

آسیای مرکزی در نظم نوین سال‌های اخیر، از یک پیرامون ژئوپلیتیکی به میدان به‌هم پیوسته‌ای از رقابت قدرت‌ها، بازآرایی کریدورها، بحران آب/‌انرژی و تهدیدهای فرامرزی بدل شده است. در این میان، قرقیزستان با وجود محدودیت‌های اقتصادی و نهادی، نقشی بیش از پیش یافته و به گره‌گاهی امنیتی میان روسیه، چین، غرب و سازوکارهای منطقه‌ای تبدیل شده است. این نوشتار برآن است که امنیت قرقیزستان باید در چارچوب دگرگونی ساختاری امنیت منطقه‌ای و منطق وابستگی متقابل درک شود؛ جایی که آب، انرژی، ترانزیت و مسائل افغانستان به‌صورت هم‌زمان تأثیرگذار است. در این میان، قرقیزستان نه یک قدرت مسلط، بلکه بازیگری میانی است که می‌تواند با بی‌طرفی فعال، میانجی‌گری و تنظیم هوشمندانه وابستگی‌ها، به ثبا ت منطقه‌ای یاری رساند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

20 July 2026 10:16

#اختصاصی

❗️فراتر از جنگ اوکراین: لاوروف و تصویر روسیه از یک رویارویی تاریخی با غرب

🖊️سعید خاوری‌نژاد، دانشجوی دکترای روابط بین‌الملل، دانشگاه دولتی تومسک، فدراسیون روسیه

مقاله سرگئی لاوروف با عنوان «اوکراین، اروپا و امنیت جهانی» در ۱۹ ژوئن ۲۰۲۶ نگاشته شد. این متن در ابتدا قرار بود در نسخه اروپایی نشریه Politico-Europe منتشر شود، اما در واپسین لحظات از انتشار آن جلوگیری شد و سپس وزارت امور خارجه روسیه متن کامل آن را در ژورنال روسی Международная жизнь / The International Affairs منتشر کرد. همین سرگذشت انتشار، به مقاله ماهیتی فراتر از یک یادداشت دیپلماتیک معمولی می‌بخشد. متن لاوروف صرفاً موضع رسمی مسکو درباره جنگ اوکراین نیست، بلکه یکی از شفاف‌ترین بیانیه‌های فکری دستگاه سیاست خارجی روسیه در سال‌های اخیر محسوب می‌شود؛ متنی که تلاش دارد جایگاه روسیه در نظام بین‌الملل، ماهیت غرب و چشم‌انداز امنیت جهانی را از منظر مسکو بازتعریف کند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

18 July 2026 11:32

#اختصاصی

❗️مسیر بریکس به سوی حکمرانی جهانی

🖊️ تیموفی‌ بورداچف؛ مدیر برنامه باشگاه گفت‌وگوی والدای

در نظام بین‌المللی که اکنون در حال گذر از یک دوره تحول و جابه‌جایی در سلسله‌مراتب قدرت جهانی است، سازمان بریکس (BRICS) این ظرفیت را دارد که به نهاد فراگیر بعدی در عرصه حکمرانی جهانی تبدیل شود. اما برای دستیابی به چنین هدف بلندپروازانه‌ای، این گروه باید از افتادن در دام سیاست سنتی قدرت‌های بزرگ ــ همان سیاست خودمحورانه‌ای که مشخصه بلوک‌های تحت رهبری غرب است ــ پرهیز کند.
در شرایط کنونی، نامعقول‌ترین کاری که بریکس می‌تواند انجام دهد، تقلید از ساختارهایی است که طی دهه‌های اخیر و حتی قرون گذشته توسط قدرت‌هایی ایجاد شده‌اند که برتری خود در سیاست جهانی را بر پایه قدرت نظامی بنا کرده بودند. به همین دلیل، وقتی درباره نقشی که بریکس می‌تواند در حکمرانی جهانی ایفا کند صحبت می‌کنیم، نباید به دنبال بازتولید الگوها و رویه‌هایی که معمولاً «موفق» تلقی می‌شوند باشیم. دلیل این امر به ماهیت و منطق وجودی بریکس بازمی‌گردد؛

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

12 July 2026 11:56

#اختصاصی

❗️سیر تحول و اهمیت اجتماعی-فرهنگی کافه‌های ایرانی در بمبئی

🖊پریسا احتشام نیا، دانشجو دکتری مطالعات شبه قاره هند

کافه‌های ایرانی بمبئی، به‌مثابه یادگارهای منحصر‌به‌فرد معماری و آشپزی، معرف فصلی متمایز در تاریخ چندفرهنگی شهر بمبئی در هندوستان هستند. این اماکن که حدود ۱۲۰ سال پیش توسط مهاجران زرتشتی و شیعه ایرانی پایه‌گذاری شدند، فراتر از یک کسب‌وکار ساده، نقشی کلیدی به‌عنوان پاتوق‌های اجتماعی برای طبقه کارگر و مهاجران ایفا می‌کردند.

حضور ایرانیان در بمبئی به اوایل قرن نوزدهم بازمی‌گردد که در ابتدا با انگیزه‌های تجاری آغاز شد. با این حال، شکل‌گیری فرهنگ کافه‌داری تا حد زیادی واکنشی به تنگناهای اقتصادی در ایران بود. در پی قحطی بزرگ سال‌های ۱۸۷۲-۱۸۷۰ و خشکسالی‌های پس از آن در استان‌هایی همچون یزد و کرمان، بسیاری از ایرانیان در جستجوی معیشت به هندِ تحت استعمار بریتانیا، به‌ویژه شهرهای بمبئی و پونا، مهاجرت کردند. در ابتدا، بسیاری از این مهاجران در منازل خانواده‌های پارسی و مسیحی مشغول به کار شدند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

10 July 2026 12:24

#اختصاصی

❗️از ائتلاف نظامی تا شبکه امنیتی؛ منطق حضور غیر اعضاء در نشست آنکارا و پارادوکس ترکیه

🖊معصومه فلاحتی، دکتری روابط بین الملل

نشست ناتو در آنکارا، فراتر از یک ایستگاه تشریفاتی در تقویم ائتلاف، همچون آینه‌ای دو رویه عمل می‌کند؛ یک رویه بازتاب دهنده تحول ماهوی ناتو از یک پیمان دفاع جمعی بسته به یک شبکه امنیتی باز و چند لایه است و رویه دیگر، پرتو افکندن بر موقعیت متناقض میزبان است. ترکیه با میزبانی این نشست و دعوت از بازیگران غیر عضو از اوکراین و ژاپن گرفته تا قطر و جمهوری آذربایجان، بی گمان قدرت خود را به نمایش می‌گذارد، اما همزمان با این خطر روبرو است که در میانه رقابت قدرت‌های بزرگ، از یک شریک مستقل به یک پیمانکار فرعی و مکمل در معماری امنیتی غرب فروکاسته شود. در این نوشتار تلاش می‌شود ضمن تبیین منطق شبکه‌ای شدن ناتو و دلایل حضور غیراعضاء، تنش میان فرصت‌های ژئوپلتیکی و دام‌های راهبردی برای ترکیه واکاوی شود و به این پرسش پاسخ داده شود که آیا آنکارا در حال تبدیل شدن به بازوی اجرایی یک نظم امنیتی تحت‌اللفظی غرب است یا همچنان کنشگری مستقل باقی می‌ماند؟

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

07 July 2026 09:37

#اختصاصی

❗شانزدهمین نشست سالانه هند و ژاپن: گذار از پیوندهای بازرگانی به همگراییِ امنیتی و فناورانه

🖊️پریسا احتشام نیا، دانشجو دکتری مطالعات شبه قاره هند

برگزاری شانزدهمین نشست سالانه هند و ژاپن در دهلی نو، نشان‌دهنده یک گذار ساختاری از مدل‌های سنتی همکاری مانند کمک‌های توسعه‌ای و زیرساختی به همکاری فناوری‌محور در حوزه‌ی امنیت است. با تمرکز بر حوزه‌های هوش مصنوعی، دفاع مشترک و امنیت  اقتصادی، این نشست گواهی بر تلاش هند و ژاپن برای پی‌ریزیِ یک محور راهبردی بود؛ محوری که با تقویت تاب‌آوریِ زنجیره‌های تأمین و ارتقای بازدارندگیِ فناورانه، در پیِ مقابله با ناپایداری‌های جهانی است.
در حالی که نظم جهانی با چالش‌های متعددی روبروست، نشست اخیر میان نخست‌وزیر مودی و نخست‌وزیر تاکایچی، نشان‌دهنده همگرایی عمیق دو قدرت اقتصادی در جهت تضمین ثبات در منطقه هند و اقیانوس آرام است. این همگرایی بر پایه یک اصل جدید استوار است:

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

03 July 2026 15:46

یاد و نام رهبر شهید و والامقام انقلاب گرامی باد

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

01 July 2026 15:20

#اختصاصی

❗️دیپلماسی میراث و بازسازی حافظه مشترک در مناسبات ایران و آسیای مرکزی

🖋️بهروز قزل، پژوهشگر مطالعات آسیای مرکزی

این نوشتار با تکیه بر رویکرد جامعه‌شناسی شناخت، جایگاه دیپلماسی میراث را در روابط ایران و کشورهای آسیای مرکزی بررسی می‌کند. مدعای اصلی آن است که میراث فرهنگی صرفا مجموعه‌ای از آثار تاریخی و آیین‌های گذشته نیست، بلکه بخشی از حافظه اجتماعی، چارچوب‌های ادراک متقابل و سرمایه نمادین ملت‌هاست. در این چشم‌انداز، شهرهای تمدنی، مفاخر مشترک، زبان فارسی و سنت‌های عقلانی و اندیشه‌ورزانه، منابعی زنده برای تقویت دیپلماسی فرهنگی و تعمیق پیوندهای منطقه‌ای به شمار می‌آید. نوشتار، همچنین نشان می‌دهد که دیپلماسی میراث، هنگامی که بر مشارکت، چندمرکزی بودن، احترام متقابل و پرهیز از انحصار فرهنگی استوار شود، می‌تواند به ابزاری پایدار برای کاهش فاصله‌های ادراکی، بازسازی اعتماد و گسترش همکاری‌های فرهنگی، دانشگاهی و اجتماعی میان ایران و آسیای مرکزی تبدیل شود.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

27 June 2026 11:36

#اختصاصی

❗️شبکه‌ای از منافع متقابل: ایران و احیای راه‌آهن جلفا–نخجوان در قفقاز جنوبی

🖋️ولی کالجی، عضو شورای علمی موسسه ایراس و لانا راوندی فدایی، پژوهشگر ارشد در مؤسسه مطالعات شرقی آکادمی علوم روسیه

راه‌آهن جلفا – نخجوان که ۱۰۹ سال پیش ساخته شده است، ارزان‌ترین و از نظر لجستیکی کارآمدترین مسیر دسترسی ایران به بازارهای اروپا و گستره وسیع‌تر اوراسیا محسوب می‌شود. در دوران شوروی، خط راه‌آهن تبریز–جلفا در شمال‌غرب ایران که به مسیر ریلی جلفا (نخجوان)–مِغری–زنگیلان–باکو–مسکو متصل می‌شد، و همچنین خط ریلی جلفا –نخجوان–ایروان، یکی از کریدورهای اصلی ترانزیتی ایران با اتحاد جماهیر شوروی به شمار می ‌رفت. این مسیرها به‌عنوان بخشی از شبکه گسترده راه‌آهن ماورای قفقاز شوروی، دروازه اصلی شمالی ایران به اتحاد شوروی بودند و نقش محوری در تجارت ایران و شوروی، به‌ویژه در حوزه انرژی، ماشین‌آلات، فلزات، غلات و کالاهای صنعتی ایفا می‌کردند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

23 June 2026 15:26

#اختصاصی

❗️دریای خزر پس از بحران ۲۰۲۶: سناریوی بازآرایی ژئوپلیتیک انرژی و احیای «ترانس‌خزر»

🖊بهروز قزل، پژوهشگر مطالعات آسیای مرکزی

بحران بزرگ ۲۰۲۶ در پیرامون ایران که با حمله نظامی آمریکا و اسرائیل، واکنش متقابل ایران، اختلال در امنیت خلیج فارس و انسداد یا ناامن‌شدن تنگه هرمز و در ادامه، با تلاش آمریکا برای محاصره دریای ایران همراه شد، نه تنها یک بحران نظامی یا صرفا یک شوک نفتی، بلکه در واقع یک شوک ساختاری به جغرافیای انرژی اوراسیا محسوب می‌شود که بار دیگر نشان داد امنیت انرژی در جهان امروز نه فقط تابع حجم ذخایر، بلکه تابع مسیرها، گلوگاه‌ها، پیوندهای ترانزیتی، ظرفیت‌های ذخیره‌سازی و معماری سیاسی پیرامون زیرساخت‌هاست. در چنین بستری، دریای خزر از موقعیت نسبتا حاشیه‌ای خود در سال‌های اخیر فاصله گرفت و به یکی از مهم‌ترین فضاهای «بازاندیشی» ژئوپلیتیک انرژی تبدیل شد؛ فضایی که در آن، خط لوله ترانس‌خزر (فراخزر) دوباره به‌عنوان یکی از گزینه جدی برای انتقال منابع انرژی آسیای مرکزی به اروپا مطرح شد.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

21 June 2026 10:47

#اختصاصی

❗چرا «جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران» شکست خورد

🖊️ فئودور آ. لوکیانوف؛ سردبیر نشریه روسیه در امور جهانی

جنگی که ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران به راه انداختند، شایسته آن است که جایگاهی ویژه در کتاب‌های روابط بین‌الملل معاصر داشته باشد. نه به این دلیل که همه چیزهایی را که درباره قدرت می‌دانیم دگرگون می‌کند، بلکه به این دلیل که نشان می‌دهد استفاده از قدرت در حال تغییر است.
رویکردهای کلاسیک به روابط میان دولت‌ها همچنان اهمیت دارند و موازنه قدرت نیز از بین نرفته است. برتری نظامی هنوز اهمیت دارد، اما پیامدهای استفاده از زور نسبت به گذشته کمتر قابل پیش‌بینی شده‌اند، زیرا زور دیگر منجر به نتایج خطی و قابل‌پیش‌بینی نمی‌شود. این موضوع نه‌تنها در مداخلات نظامی مستقیم، مانند مورد ایران، بلکه در تحریم‌ها و دیگر اشکال فشار نیز صدق می‌کند.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE

موسسه مطالعات ایران و اوراسیا

17 June 2026 18:30

#اختصاصی

❗️ضرورت انتخاب رویکرد تحلیلی مناسب برای داوری دربارهٔ یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا
بازخوانی کتاب «ماهیت تصمیم‌گیری: تشریح بحران موشکی کوبا» و تأثیر روش‌شناسی بر تحلیل سیاسی

🖊حسن بهشتی‌پور، کارشناس ارشد روابط بین‌الملل و عضو شورای علمی ایراس

برای دستیابی به درکی دقیق‌تر و تحلیلی واقع‌بینانه‌تر از چرایی امضای یادداشت تفاهم میان ایران و آمریکا، و نیز برای داوری منصفانه دربارهٔ این سند، به‌نظر می‌رسد بازخوانی کتاب ارزشمند «ماهیت تصمیم‌گیری: تشریح بحران موشکی کوبا» نوشتهٔ گراهام الیسون و فیلیپ زلیکو، ضرورتی انکارناپذیر است؛ چه این کتاب برای نخستین‌بار مطالعه شود و چه پیش‌تر خوانده شده باشد، بازخوانی دوبارهٔ آن، افق‌های تازه‌ای فرا روی تحلیل‌گر می‌گشاید.

ادامه یادداشت را از اینجا بخوانید

@IRAS_INSTITUTE