1589
در اینجا نوشتارهای دکتر محسن طاهری، آینده پژوه، عضو هیات علمی دانشگاه اصفهان و عضو فدراسیون جهانی آینده پژوهی را می خوانید. وب سایت: http://iranianfuturist.com/ داستان کانال: http://goo.gl/1AuWFL ارتباط با ادمین: @IRANIAN_FUTURIST
🧠 نورالینک شرکت آمریکایی فعال در زمینه فناوری عصبی به مالکیت ایلان ماسک است که تراشههای کاشت در مغز یا واسط مغز و رایانه را تولید میکند.
🧠 این شرکت با کاشت ریزتراشهی رابط مغز و کامپیوتر در مغز یک انسان بیمار در طول آزمایشی بالینی به نقطهی عطفی پیشگامانه دست یافت. این ریزتراشه برای افراد مبتلا به کوادرو پلژی و ALS نویدبخش است و آنها را قادر میسازد تا با استفاده از افکار خود دستگاههای کامپیوتری را کنترل کنند. فناوری رابط بیسیم مغز و کامپیوتر نورالینک با هدف افزایش کیفیت زندگی افرادی که دارای اختلالات حرکتی شدید هستند، فعالیت میکند.
🧠 این شرکت در سال گذشته، مجوز FDA را برای انجام آزمایشهای ریزتراشههای عصبی خود دریافت کرد و در سپتامبر 2023، بود که اعلام کرد برای اولین آزمایش بالینی ایمپلنت انسانی، نیاز به داوطلب دارد. بیماران مبتلا به کوادرو پلژی و اسکلروز جانبی آمیوتروفیک (ALS) بالای 22 سال میتوانند در این کارآزمایی شرکت کنند.
🧠 هدف از این مطالعه ارزیابی عملکرد رابطِ ریزتراشهی بیسیم مغز و رایانه برای افرادی است که دارای اختلالات حرکتی یا فلج هر چهار اندام (هر دو دست و هر دو پا) هستند تا بتوانند دستگاهها را با افکار خود کنترل کنند.
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
@irfuturist
👈 گزارش سریع القلم از داوس هزار نکته برای اهالی آینده و دغدغهمندان توسعه دارد. او که در کسوت یک استاد یادگیرندهی گزارشگر در داوس حاضر میشود، سیاح جستجوگری است که کنجکاوانه در راهروها و جلسات سخنرانی این اجلاس بین المللی، در جستجوی آینده است و با نوشتن از داوس میکوشد هم زبانان خفته در زمان حالش را کمی تکان بدهد و بگوید که ای بی خبران از اوضاع، چه نشستهاید که صغیر و کبیر ممالک با توشههای سترگ راهی آیندهاند، در حالی که ما ذهنهایمان را به میخ شعارهای تهی آویزان کردهایم و آب در هاون چه کنم؛ چه کنم میکوبیم.
👈 گزارش سریع القلم درسنامهای است که در آن از مسیرهای منتهی به آینده، سازندگان آینده، مسافران آینده و جاماندگان از آینده میخوانید. پس واجب است بر ما خواندن آن و به قدر همت نشر دادنش، باشد که درک بهتری از آینده نصیب اهلش شود.
لینک گزارش:
www.sariolghalam.com
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
@irfuturist
😷مطالعات انجام شده در دپارتمان عمران و محیط زیست دانشگاه مدفورد آمریکا نشان میدهد که آلودگی هوا تأثیر زیادی بر سطح هوشیاری افراد دارد.
🧠 طبق این مطالعات اگر فردی 8 ساعت در روز در معرض مقادیر زیانآوری از مونواکسیدکربن، دیاکسیدگوگرد، دیاکسیدنیتروژن و ذرات معلق قرار گیرد، به طور قابل توجهی سطح هوشیاری، واکنش و عملکردش در مواقع ضروری کاهش مییابد.
🚗 این مطالعات نشان میدهند که در روزهای وارونگی هوا با شاخصهای زیانآور، به ازای هر یک میکروگرم بر متر مکعب از ذرات معلق کوچکتر از 2.5 میکرون اضافه بر مقادیر مجاز، تعداد تصادفات شهری حداقل 4 درصد افزایش پیدا میکند.
🫀 مطالعات نشان میدهند که قرارگیری در معرض آلایندهها علاوه بر ایجاد بیماریهای ریوی و قلبی که پیشتر مشخص شده بود، بر سیستم عصبی و عملکرد انسانها نیز تاثیر میگذارد.
😷 زنگار چهرهی خاکستری این روزهای شهرهای بزرگ ایران، آرام آرام بر جسم و جان شهروندان مینشیند، کمی بیشتر مراقب خودتان باشید.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
📚 در راستای پیشرفتها از دیدگاه فرارشتهای در سطح جهانی، دانشگاههای بیشتری آینده پژوهی را در مقاطع کارشناسی ارشد و دکترا در مجموعه آموزشی خود گنجاندهاند. اولین دورهی دانشگاهی در زمینهی آینده پژوهی با عنوان «تغییر اجتماعی و آینده» توسط تافلر در سال ۱۹۶۶ در مدرسهی جدید تحقیقات اجتماعی ارائه شد و اولین دورهی دکترا در سال ۱۹۶۹ میلادی در دانشگاه ماساچوست آغاز شد.
📚 اولین برنامهی کارشناسی ارشد در آینده پژوهی در سال ۱۹۷۵ میلادی در دانشگاه هیوستون در کلیرلیک آغاز شد. در سال ۲۰۰۷ میلادی به دلیل تحولات مداخلهای که قبلاً در این رشته بحث شده بود به «آینده نگاری» تغییر نام داد. اولین دورهی کارشناسی ارشد آیندهها در اروپا در سال ۲۰۱۰ میلادی در دانشگاه آزاد برلین (آلمان) راهاندازی و سپس توسط دانشگاه تورکو (فنلاند) در سال ۲۰۱۲ میلادی دنبال شد.
برای مطالعه بیشتر روایت اول، روایت دوم و روایت سوم داستان آینده پژوهی به سایت یادداشتهای یک آینده پژوه مراجعه کنید.
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
@irfuturist
👨🦲 در دنیای چاپ زیستی سه بعدی یا بیوپرینت؛ از هیجان انگیزترین پیشرفتهایی که باید منتظر آن باشیم، چاپ سه بعدی اعضای ضروری بدن انسان است. این بار خبری خوب برای مبتلایان به ریزش مو؛
👨🦲 در یکی از تازهترین اخبار دنیای پزشکی، مهندسان مؤسسهی رنسلر پلیتکنیک (Rensselaer Polytechnic) موفقشدهاند فولیکولهای مو را به صورت سهبعدی بر روی بافت پوست مهندسیشده، چاپ کنند. این دستاورد میتواند نویدبخش افقهای بسیار روشنی در حوزهی پزشکی ترمیمی باشد.
👨🦲 رهبر این پروژه؛ دکتر کاراند (Dr.Karadne) بر این باور است که کاری که انجام دادند، اثبات مفهومی است که نشان میدهد میتوان فولیکولهای مو را با دقت و تکرارپذیری بسیار بالا به صورت سه بعدی چاپ کرد. وی همچنین مدعی است که این فرآیند میتواند آیندهی تولید زیستی پوست را امکانپذیر سازد. این فرآیند، در سطح سلولی انجام میشود؛ ابتدا محققان در یک محیط آزمایشگاهی، سلولهای پوست و فولیکولهای مو را رشد میدهند تا زمانی که مقدار کافی سلول جهت چاپ ایجاد شود.
👨🦲 در مرحلهی بعد، این سلولها با پروتیئن ترکیب شده تا به اصطلاح مادهای به نام جوهر زیستی یا bio-ink را ایجاد کنند. چاپگر سهبعدی با سوزن بسیار نازک، این جوهر را لایه به لایه و با دقت بالا چاپ میکند و ساختارهای فولیکول مانندی ایجاد میکنند. بافتهای مهندسی شده طول عمری 2 الی 3 هفتهای دارند و آنقدر عمرشان بلند نیست که بتوان شاهد رشد ساقهی مو بود.
👨🦲 تیم دکتر کاراند امیدوار است که بتوان طول عمر این بافتها را افزایش داد تا موهای کشت شده بتوانند مدت زمان بیشتری رشد کنند. این مطالعه جدید نه تنها پتانسیل رشد مو را در پوست مهندسیشده نشان میدهد، بلکه زمینه را برای پیشرفتهای بزرگ در پزشکی ترمیمی و آزمایشات پوستی فراهم خواهد کرد.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
@irfuturist
📚 اجرای آینده نگاری استراتژیک به یک تیم اختصاصی با مهارتها و تخصصهای متنوع، از جمله محققان بازار، متخصصان موضوعی (Subject Matter Experts) و تحلیلگران آیندهنگاری نیاز دارد. با استفاده از ابزارها و روشهای مختلفی مانند سناریونگاری، تحلیل روند و پویش محیطی، سازمانها میتوانند چشماندازهای بالقوه آینده را بهتر درک کنند.
📚 به طور کلی پنج گام مهم 1)تعیین قلمرو فعالیت و اهداف؛ 2) ترسیم روند اجرایی آیندهنگاری؛ 3)ایجاد یک تیم آیندهنگاری قوی؛ 4) برنامه ریزی برای مشارکت با ذینفعان و 5) به اشتراک گذاری یافتهها، برای پیادهسازی آیندهنگاری در سازمان ضروری است.
برای مطالعه بیشتر به سایت یادداشتهای یک آیندهپژوه مراجعه کنید.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
@irfuturist
📉 📈 آینده نگاری راهبردی یا آینده نگاری استراتژیک رشتهای با اهمیتی فزاینده برای کسب و کارهایی است که در دنیایی دائماً در حال تغییر و غیرقابلپیشبینی به دنبال رقابت و پیروزی هستند.
🖋️ با استفاده از طیف وسیعی از ابزارها و تکنیکها برای تجزیه و تحلیل روندها، شناسایی اختلالات بالقوه و بررسی سناریوهای متعدد، آیندهنگاری استراتژیک سازمانها را قادر میسازد تا در پاسخ به چالشها و فرصتهای در حال ظهور، فعالتر و چابکتر باشند.
📚 این راهنما با بررسی مفاهیم و ابزارهای کلیدی آیندهنگاری استراتژیک، دستورالعملهایی عملی برای ادغام آنها در استراتژیهای شما ارائه میکند.
🌐🌐🌐 برای مطالعه بیشتر به سایت یادداشتهای یک آیندهپژوه مراجعه کنید.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
@irfuturist
🎙️ یکی از اعترافات شیرین من در همهی پروژهها و فعالیتهای آینده نگاری این است که ما (همهی دانش بشری روی هم رفته) چیز زیادی در مورد آینده (آیندههای بلندمدت) نمیدانیم.
↕️ حالا دو راه باقی میماند: راه بسیار آسان این است که بگوییم: اوکی پس بی خیال فهم آینده، بگذار اتفاق بیفتد و راه دوم این است که یاد بگیریم چطور با چیزی که نمیدانیم خودمان را سازگار کنیم.
📚 اگر راه دشوار دوم مدنظر شما است، به دنیای آینده نگاری خوش آمدید.
💡 آینده نگاری اگر بخواهد به درستی انجام شود هم دشوار است و هم جذاب. دشوار است چون با موجودی چموش و رام نشدنی به نام آینده سر و کار داریم که پویا و غیرخطی تغییر میکند و جذاب است چون برندهی بازی آینده تقریبا برندهی همه چیز است.
🌐🌐🌐 برای مطالعه بیشتر به سایت یادداشتهای یک آیندهپژوه مراجعه کنید.
📱اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
👁️ وقتی صحبت از علوم اعصاب به میان میآید، یکی از جنبههای مهم آن درک این موضوع است که چگونه حواس ما، نور را به بینایی، موسیقی را به شنوایی، غذا را به طعم و بافت را به لامسه تبدیل میکنند.
🧠 اما در تحقیقات بویایی، این سؤال که مولکولهای موجود در هوا چگونه با مغز در ارتباط هستند، یک معما باقی مانده است.
👃 برای درک این پدیده دانشمندان مرکز حواس شیمیایی مونل و استارت آپ Osmo یک مدل یادگیری ماشینی طراحی کردهاند که میتواند مانند انسان بوها را تشخیص داده و آنها را توصیف کند.
🤖 این مدل در تجزیه و تحلیل 500000 مولکول بوی بالقوه که قبلاً هرگز سنتز نشده بودند بهتر از انسان عمل کرده است. انجام این کار توسط انسان 70 سال طول میکشد. مدل یادگیری ماشینی این پژوهش در یک تست بویایی از 15 انسان بهتر عمل کرد.
📟 این پژوهش به دانشمندان کمک میکند تا بوها را به عناصری دیجیتال تبدیل کنند، در این صورت بوها میتوانند ثبت شده و دوباره تولید شوند.
📑 این نقشه بو نه تنها عطرهای جدید و هیجانانگیز را برای مردم به ارمغان میآورد، بلکه جایگزینهای پایدارتری برای عطرهایی که امروزه از دل طبیعت ایجاد میشوند، تولید کرده و حتی به حل چالشهای بزرگ مانند تشخیص بیماری کمک میکند.
💡دانشمندان اکنون امیدوارند که این فناوری برای پژوهشهای حوزهی شیمی، عصبشناسی بویایی و روانفیزیک مفید واقع شود.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
مجهولات ناشناخته، ناشناختههای ناشناخته و یا شگفتیسازها، هر چیزی که میخواهید اسمش را بگذارید، عبارتی رایج و پرتکرار در برنامهریزی استراتژیک و آینده پژوهی است. جدای از معلوماتی که از آنها آگاه هستیم (یعنی میدانیم که میدانیم)، مجهولات به سه دسته تقسیم میشوند؛
👈 ۱- مجهولات شناخته شده (میدانیم که نمیدانیم)،
👈 ۲- دانستههای ناشناخته (نمیدانیم که میدانیم) و
👈 ۳- ناشناختههای مجهول (نمیدانیم که نمیدانیم).
💡 شناسایی مجهولات ناشناخته مسئله ای چالش برانگیز و مهم است. یکی از راههای شناسایی آنها، گفتگو و ارتباط با افرادی است که دانششان با دانش ما متفاوت است. انطباقپذیری در مواجهه با ناشناختههای ناشناخته نیز بسیار مهم است زیرا به افراد و سازمانها اجازه میدهد در صورت وقوع رویدادهای غیرمنتظره، پاسخ سریع و موثری بدهند.
🌐🌐🌐 برای مطالعه بیشتر به سایت یادداشتهای یک آیندهپژوه مراجعه کنید
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
🎲 حتما شما هم برای نوشتن نام یک شی در بازی اسم و فامیل، خیلی چیزها را به پلاستیک تبدیل کردهاید؛ از انواع حیوانات و خوراکیها گرفته تا دوستان و آشنایان خود. مثلا اشیاء با صاد؛ صابون پلاستیکی!
🧼 اکنون در دنیای علم نیز گروهی از محققان سفری را برای تبدیل پلاستیکهای دور ریخته شده به مادهی فعال سطحی، که برای تولید صابون و مواد شوینده استفاده میشود، آغاز کردهاند. به گفتهی محققان کالج علوم فنی ویرجینیا، این روش میتواند در بازیافت پلاستیک از کارتنهای شیر، ظروف غذا و کیسههای پلاستیکی موثر باشد.
🧽 ساختار شیمیایی پلیاتیلن که یکی از رایجترین پلاستیکهاست، به طرز چشمگیری به ساختار اسیدهای چرب شباهت دارد، تنها با این تفاوت که اسیدهای چرب دارای یک گروه اضافی از اتمها در انتهای زنجیرهی کربنی طولانی خود هستند. «پس چرا پلیاتیلن را به اسید چرب تبدیل نکنیم و بعد از آن صابون نسازیم؟».
🧴 محققان توانستند علاوه بر پلیاتیلن، این کار را با پلیپروپیلن نیز انجام دهند بنابراین دیگر نیاز نیست این دو نوع پلاستیک را از یکدیگر تفکیک کرد. این پژوهش مسیر جدیدی را برای افزایش بازیافت پلاستیک بدون استفاده از کاتالیزورهای جدید یا روشهای پیچیده نشان میدهد.
♻️ اکنون که آلودگی پلاستیکی به یک معضل جهانی تبدیل شده است؛ میتوان امیدوار بود که این روش منجر به کاهش زبالههای پلاستیکی در محل دفن زباله شود. پس پیش به سوی جنگ با آلودگی پلاستیکی.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
🧠 محققان دانشکده پزشکی هاروارد (Harvard) به تازگی یک ابزار هوش مصنوعی توسعه دادهاند که قادر است به جراحان در مبارزه با سرطان کمک کند. این ابزار که CHARM نام دارد، میتواند در طول مدت زمان جراحی، تومورها را به صورت بلادرنگ ارزیابی کرده و آرایش مولکولی تومور سرطانزا را تشخیص دهد. با به دست آوردن این اطلاعات، جراحان از نحوه پاسخ بالقوه به درمان، شدت اثر و میزان تهاجمی بودن تومور آگاه خواهند شد.
🧠 ابزار CHARM با بررسی 2334 نمونه از تومور گلیوما (شایعترین و مرگبارترین شکل سرطان مغز) از 1524 شخص مبتلا، تمرین و آموزش داده شد. در آزمایشهای انجام شده، این سیستم قادر به رمزگشایی ساختار ژنتیکی تومور و یافتن جهش تومورها در سطح مولکولی و بافت اطراف آن با دقت 93 درصد بود.
🧠 به لطف این ابزار جراح تصمیم میگیرد که چه مقدار از بافت مغز را حذف کند. برای مثال اگر مشخص شود که تومور بسیار تهاجمی است، جراح ممکن است تصمیم بگیرد بافت بیشتری را از ناحیه اطراف مغز خارج کند، حتی اگر این امر باعث اختلالات شناختی خاصی شود. اگر تشخیص داده شود که تومور کندتر رشد میکند، جراح میتواند تصمیم بگیرد که روش جراحی محافظه کارانهتری را در پیش بگیرد.
🧠 توسعهدهندگان این فناوری مدعی هستند که فعلا این ابزار برای بیماری گلیوما آموزش داده شده و میتواند در آینده برای تشخیص سایر بیماریهای سرطانی نیز مورد استفاده قرار بگیرد.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
📶 احتمالا این روزها شما هم از سرعت پایین اینترنت شاکی باشید. خب همه ناراضیاند؛ اما میدانید چه چیزی بنزین روی این آتش است؟ شاید این خبر که شرکتهای ارتباطات بیسیم در حال تحقیق بر روی اینترنت 6G هستند. اینترنتی بسیار سریعتر از اینترنت 5G (که حتی درک درستی از آن هم نداریم). اما این سرعت حیرتآور چه بر سر دنیا و کسبوکارها خواهد آورد؟
📶 در اولین مرحله، اینترنت 6G تاج سلطنت را بر سر متاورس خواهد گذاشت. قدم زدن در یک دنیای سه بعدی دیجیتال بلادرنگ و شخصیسازی شده با آن حجم اطلاعات، حتی با اینترنت 5G هم خیلی راحت نخواهد بود. اما صبر کنید؛ با اینترنتی 100 برابر سریعتر چطور؟.
📶 این ابراینترنت دنیای اینترنت اشیا (IoT) را هم متحول خواهد کرد، همه چیز در اتصال با یکدیگر. نام این دنیا را چه میشود گذاشت؟ فکر نکنم دیگر تفکیک دنیای مجازی از واقعی خیلی معنا و مفهومی داشته باشد.
📶 اما کسبوکارها؛ سازمانهایی که تازه از اسب خود پیاده شده و در خودروی رده پایین نشسته بودند، از آن هم پیاده خواهند شد تا لامبورگینی جدید را آزمایش کنند.
📶 اتصال افراد بسیار راحتتر و سریعتر خواهد بود، دنیای شبکههای اجتماعی تغییر خواهد کرد و پروفایلهای دو بعدی جای خود را به پروفایلهای سه بعدی خواهند داد، آموزش کارکنان در جهانی مجازی و با استفاده از واقعیت افزوده خواهد بود، دگرگونی درمان و پزشکی را به چشم خود خواهید دید، نقشههای چهاربعدی خودروها و حتی هواپیما را خواهند راند و هزاران تغییر و تحول دیگر.
📶 ورزش کنید و رژیم غذایی سالمی داشته باشید؛ هر چه بیشتر عمر کنید شگفتیهای بیشتری را نظاره خواهید کرد. شاید اگر تا سال 2030 میلادی در قید حیات باشید، بتوانید علامت 6G را در گوشهی تلفن همراه خود ببینید؛ البته اگر تا آن زمان همین تلفن همراه هم متحول نشده باشد، که خیلی بعید است.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
🚲 دوچرخه سواری همیشه یکی از تفریحات محبوب و از بهترین شیوههای جابجایی درون شهری بوده است. از دیرباز و اولین روزهای اختراع دوچرخه تا امروز، این وسیلهی نقلیه اشکال مختلف و تغییرات بسیاری را تجربه کرده است.
🚲 از دوچرخههایی با چرخهای نامتقارن و غیر هم اندازه تا دوچرخههایی با چهار چرخ! صد البته که بعضی از آنها ممکن است امروزه عجیب و خندهدار به نظر برسند.
🚲 این مرکب مهیج از هر قشری مشتری خود را دارد؛ پیر و جوان، مرد و زن، مدیر و کارمند و کارگر و همه و همه. خیلی از ما ممکن است این اسباب بازی را در نتیجهی تلاشهای یک سال درس خواندن جایزه گرفته باشیم، سرلیست رویاهایمان.
🚲 امروز، سوم ژوئن (13 خرداد)، توسط سازمان ملل، روز جهانی دوچرخه نامگذاری شده است تا ارزش این وسیلهی نقلیهی مقرون به صرفه، ساده و دوستدار طبیعت را بیشتر به مردم جهان یادآور شود. این روز از سال 2018 میلادی در تقویم رویدادهای جهانی سازمان ملل ثبت گردید و از آن زمان در بیشتر کشورهای جهان از جمله ایران جشن گرفته میشود.
🚲 امسال شعار «رکابزنان به سوی آیندهای پایدار» برای این روز انتخاب شده است؛ شعار بی اساسی هم نیست. استفاده روزانه از دوچرخه به جای خودرو میتواند نفس تازهای به ریههای طبیعت بدمد. استفاده از دوچرخه یعنی عدم استفاده از خودرو که کاهش استفاده از سوختهای فسیلی را به دنبال دارد. از طرفی، از مراحل اولیه ساخت تا تولید نهایی و راندن خودرو، به ازای هر کیلومتر تقریبا 174 گرم دیاکسیدکربن منتشر میشود. این عدد برای هر کیلومتر راندن دوچرخه، تقریبا 20.5 گرم است.
🚲 دوچرخه سواری به رشد اقتصاد محلی کمک میکند، آلودگی هوا و آلودگی صوتی را میکاهد و جسمی تندرست و روحی با نشاط به ما هدیه میدهد.
🚲 پس بیایید تنبلی را کنار بگذاریم و این تفریح را در برنامهی روزانهی خود بگنجانیم؛ آن هم نه تنها برای خودمان، بلکه برای خلق آیندهای زیبا برای آنهایی که دوستشان داریم؛ برای آیندهای پایدار.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
🦅 طبیعت سرشار از الگو و منبع الهام است. شاید نخستین انسانی که رویای ساخت هواپیما را در سر داشت، از پرواز پرندگان الهام گرفته بود، شاید بدون تماشای لاکپشتها غواصی وجود نداشت و شاید و شایدهای دیگر.
🪳 اما این بار نوبت به گروهی دیگر از مخلوقات رسیده است تا توجه دانشمندان را به خود جلب کنند؛ حشرات. اکنون تلفیقی از مهندسی و حشرهشناسی در پی آن است که فناوریهای هوشمند آینده را طراحی کند.
🪲 یکی از نمونههای جالب این همکاری، پژوهشهایی هستند که روی چشمان مورچههای آتشین و سوسکهای پوستهنشین صورت گرفته است. این دو گونه از حشرات توانایی فوق العادهای در دیدن مناظری وسیعتر و عمیقتر دارند؛ برای همین از زاویه دید گستردهای نیز برخودار هستند.
📷 پژوهشگران با الهام گرفتن از میدان دید این حشرات، یک دوربین بسیار کوچک نیمکروی طراحی کردهاند که از 180 میکرولنز تشکیل شده است. تصویر این دوربین دارای فریم 160 درجهای است که از نظر تعداد دو برابر فریمهای iPhone X است!
🎤 به عنوان نمونهای دیگر، تصور کنید میکروفونی دارید که صداهای مختلف را از یکدیگر جدا کرده و برخی از صداها را فیلتر میکند. جیرجیرکها و پشهها با استفاده از موهای ریز خود، جهت امواج صدا را تشخیص داده و با تمرکز بر یک سری از صداها، بقیه را فیلتر میکنند.
🎙️ استارت آپ سونداسکریت (Soundskrit) با الهام گرفتن از همین موضوع میکروفونی طراحی کرده است که سرعت امواج صدا را تشخیص داده و مانند زوم روی تصویر، میتواند روی صدا زوم کند. این میکروفون میتواند در مکانهای شلوغ صداهای مورد نظر ما را تشخیص دهد.
🏞️ انسان روز به روز درسهای جدیدی از این آموزگار سخاوتمند، یعنی طبیعت میآموزد و دانشمندان، شاگردان خلف طبیعت، هر روز با آموختهها و خلاقیت خود به حیرتزده کردن همنوعان کنجکاو خود میپردازند. به راستی پایانی برای این همه زیبایی طبیعت وجود دارد؟ اندکی بیاندیشید، کدام یک از فناوریهای اطراف شما از طبیعت الهام گرفته شدهاند؟
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
💡 وقتی به آینده فکر میکنید چه مسائلی به ذهن شما میرسد؟،
💡 وقتی حقایقی از آینده را ارائه میدهید سه موضوع اول کدامند؟
💡 و مهمتر از همه اینکه چه طرحی برای مواجهه با آیندهها در سر دارید؟
👈 در کارگاههای آینده به چنین مسائلی میپردازیم.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
@irfuturist
🛰️ انسان همیشه به دنبال روشهایی برای خلاص شدن از شر زبالهها بوده است؛ یا آنها را میسوزاند، یا آنها را دفن میکند، یا بازیافتشان میکند و یا در طبیعت رهایشان میکند. در این میان برخی از زبالهها خواسته یا ناخواسته در فضا رها میشوند. زبالههایی که حتی کوچکترین آنها با اندازههای میلیمتری، میتوانند برای ماهوارهها و سفینههای فضایی مشکل ایجاد کنند، چه برسد به آنهایی که بزرگترند. با افزایش تمایل انسانها به سفر به آنسوی جو، این زبالهها نیز بیشتر خواهند شد.
🛰️ برخی از استارتآپها به دنبال این هستند که با ارسال ماهوارههایی، این زبالهها را جمعآوری کنند، روشی که به نوبهی خود پرهزینه است و نمیتواند پاسخگوی این چالش باشد. در این میان استارتآپ ژاپنی EX-Fusion در نظر دارد تا با استفاده از زرادخانهی لیزری خود که در ابتدا برای دستیابی به قدرت همجوشی توسعه یافته بود، زبالههای فضایی را نابود کند.
🛰️ آنها در این روش با تاباندن لیزر در جهت مخالف حرکت زبالهها در مدار خود به دور زمین، از سرعت آنها میکاهد و همین کاهش سرعت باعث میشود تا زبالهها به درون جو زمین سقوط کنند و خب؟ بووووم! زبالهها در جو میسوزند، درست مانند آنچه در فیلمهای علمی-تخیلی به هنگام ورود سفینهها به جو میبینید. مسلما زبالهها استحکام بدنهی سفینهها را ندارند، پس میسوزند.
🛰️ این روش ابتدا برای زبالههای کوچکتر مورد استفاده قرار میگیرد، اما همین که تجهیزات روی زمین قرار دارند، به دانشمندان و مهندسان کمک میکند که دائما بهرهوری و قدرت آن را ارتقا بدهند و در آینده از آن برای حذف زبالههای بزرگتر بهره ببرند.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
@irfuturist
🤖 زندگی در قرن بیست و یکم به طور فزایندهای تحت تأثیر هوش مصنوعی (AI)، یادگیری ماشین (ML)، کلان داده و رباتیک است. بنابراین، آینده فناوری هوش مصنوعی و ساخت آیندههای مرتبط، تأثیری اساسی بر جهان دارد.
🤖 به گفته دیتور (۲۰۲۰)، هوش مصنوعی در آینده پژوهی جایگاهی بی چون و چرا دارد، زیرا میتواند این رشته را توسعه دهد و پایگاه دانش خود را در جهتهایی که در حال حاضر هیچ سابقهی تاریخی برای آن وجود ندارد، عمیقتر کند.
🌐 برای مطالعه بیشتر روایت چهارم داستان آینده پژوهی به سایت یادداشتهای یک آینده پژوه مراجعه کنید.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
آینده پژوهی را میتوان هم به عنوان یک هنر و هم به عنوان یک علم با تأکید قوی بر تخیل و خلاقیت در توسعهی آیندههای ممکنِ مختلف توصیف کرد. هدف اساسی این رشته، کشف و تسلط بر زنجیرههای پیچیده علت و معلول از طریق مفهومسازی، رویکرد سیستمی و حلقههای بازخورد است که در نهایت نوآوری اجتماعی و فناوری را به ارمغان میآورد.
سه جنبه تاریخی میتواند راه پیشرفت آینده پژوهی را در طول تاریخ روشن کند:
👈 اول، مجلات آکادمیک که تفکر سیستمی را از دههی ۱۹۵۰ پوشش میدهند.
👈 دوم، دورههای آکادمیک در آینده اندیشی که در رشتههای مختلف دیگر ارائه میشد و
👈 سوم، برنامههای آینده پژوهی که در سراسر جهان در دسترس هستند.
🌐 برای مطالعه بیشتر روایت اول و روایت دوم داستان آینده پژوهی به سایت یادداشتهای یک آینده پژوه مراجعه کنید.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
@irfuturist
📑 آینده پژوهی که ریشه در جامعهشناسی و علوم سیاستگذاری دارد، تا دههی ۱۹۶۰ به یک رشتهی دانشگاهی تبدیل شده بود. فدراسیون جهانی آینده پژوهی (WFSF)، یکی از جوامع بزرگ جهانی که این رشته را نمایندگی میکند، پنجاهمین سالگرد خود را در سال ۲۰۲۳ میلادی جشن میگیرد.
📑 در دههی ۱۹۷۰، تمرکز در آینده پژوهی بر گفتمانهایی درباره مشکلات جهانی و آیندههای مطلوب قرار گرفت. سپس آینده پژوهی یک انجمن نهادی جهانی را توسعه داد و در دههی ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰ به یک رشتهی بالغ تبدیل شد.
🌐 برای مطالعه بیشتر به سایت یادداشتهای یک آیندهپژوه مراجعه کنید.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
@irfuturist
💡دانشمندان دانشگاه رایس (Rice) از پیشرفت شگفت انگیزی رونمایی کردهاند که میتواند بازی را برای بیماران مبتلا به مشکلات مغزی و عصبی تغییر دهد. آنها یک ماده مغناطیسی الکتریکی بسیار ریز ایجاد کردهاند که میتواند بافت عصبی را به روشی کمتر تهاجمی نسبت به روشهای پیشین تحریک کند و اجازه دهد سیگنالهای عصبی حتی در صورت قطع شدن عصب دوباره جریان پیدا کنند.
💡این فراماده که به کوچکی غبار است را میتوان به عنوان یک ابرقهرمان میکروسکوپی برای نورونها در نظر گرفت. محققان با استفاده از این ماده جدید توانستند 120 برابر سریعتر از قبل میدانهای مغناطیسی را به الکتریکی تبدیل کنند و به شاهکار شگفتانگیز احیای رفلکسهای حسی بر روی موشها دست یابند.
💡این ماده از سرب تیتانات زیرکونیوم ساخته شده است که بین لایههایی از آلیاژ شیشه فلزی، پلاتین، اکسید هافنیوم و اکسید روی به ضخامت 200 نانومتر قرار گرفته است (برای مقایسه، ضخامت یک موی انسان حدود 90000 نانومتر است).
💡محقق اصلی این پژوهش بر این باور است که کاربرد این ماده فراتر از دنیای زیستپزشکی بوده و میگوید: «وقتی یک ماده جدید را کشف کردید، پیش بینی همه کاربردهای بالقوه برای آن دشوار است. اگرچه ما بر روی بیوالکترونیک تمرکز کردهایم، اما من انتظار دارم که کاربردهای بسیاری فراتر از این حوزه وجود داشته باشد».
⁉ شما چه کاربردهای دیگری برای این ماده میتوانید متصور شوید؟ نانوفناوری میتواند اساس ماده را تغییر دهد مادهای که گاهی زیستی و گاهی غیرزیستی است.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
@irfuturist
🔔🔔🔔 شماره جدید مجله Human Futures منتشر شد. از طریق لینک زیر میتوانید به این مجله دسترسی داشته باشید.
📑 دانلود مجله
📧 در صورتی که محتوایی جذاب برای انتشار در این نشریه دارید، میتوانید از طریق ایمیل زیر برای دکتر محسن طاهری (عضو هیات تحریریه مجله) ارسال فرمایید.
📨📨📨 Email: mtdemne@gmail.com
🌊 انسانها همیشه مجذوب اقیانوسها بودهاند. از قایقرانی در سراسر جهان گرفته تا غواصی در اعماق؛ بشر همواره به دنبال یافتن راههای جدیدی برای کشف اسرار دنیای زیر آب است. در همین راستا شرکت فناوری و اکتشاف اقیانوس Deep، از پروژه جاه طلبانه خود برای “آبزی کردن انسانها” رونمایی کرده است.
🌊 این شرکت امیدوار است که از سال 2027 میلادی، انسانها بتوانند به صورت دائمی در اقیانوسها حضور داشته باشند اما چالشهای بزرگی در پیش است؛ از پایداری سازهها تحت فشار شدید اعماق گرفته تا تأمین اکسیژن و برق کافی. Deep در حال حاضر روی منابع انرژی تجدیدپذیر و مدیریت خلاقانه زباله از طریق یک راکتور زیستی بزرگمقیاس کار میکند.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
🏗️ سالانه 50 میلیارد تن شن و ماسه در پروژههای ساختمانی در جهان مورد استفاده قرار میگیرد که استخراج آنها، تأثیرات مخربی بر محیط زیست دارد.
☕ همچنین هر ساله حدود 10 میلیارد کیلوگرم ضایعات قهوه در سطح جهان تولید میشود. تجزیه قهوه با آزادسازی گاز متان همراه است که 21 برابر بیشتر از دی اکسید کربن در گرمایش جهانی نقش دارد.
🏗️ تیمی از مهندسان دانشگاه سلطنتی فناوری ملبورن استرالیا به دنبال راهکاری نوآورانه برای استفاده از ضایعات قهوه در پروژههای ساختمانی هستند و روش تازهای ابداع کردهاند تا بتنی با 30 درصد مقاومت فشاری بیشتر بسازند.
☕ فناوری مورد نیاز برای تبدیل قهوه به مادهی مناسب صنعت ساخت و ساز، فرآیند کم انرژی و بدون اکسیژن پیرولیز است که طی آن ضایعات قهوه تا حدود 350 درجه سانتیگراد گرم میشوند. محققان ضایعات قهوه را به بیوچار تبدیل میکنند که پسماند سبکی شبیه زغال چوب است.
🏗️ این فرآیند به جایگزینی 15 درصد از ماسهای که معمولاً در تولید بتن استفاده میشود با بیوچار قهوه کمک میکند که این امر به معنای کاهش زبالههای آلی و ارائه مصالح ساختمانی مقاومتر است.
🔴 روشهای متعددی برای چاپ سه بعدی فلزات وجود دارد که همهی آنها شامل استفاده از گرما میشوند و این موضوع برای چاپ بسیاری از قطعات الکترونیکی حساس به حرارت یک چالش است.
🟠 در همین راستا دانشمندان دانشگاه کارولینای شمالی، ژل جدیدی را ابداع کردهاند که میتوان توسط آن، قطعات فولادی را در دمای محیط به صورت سهبعدی چاپ کرد.
🟡 در ابتدا این ماده محلولی از میکروذرات مس معلق در آب است. در مرحلهی بعدی به این محلول، میکروذراتی از آلیاژ یوتکتیک گالیم ایندیم اضافه شده و در آخرین مرحله نیز اسیدکلریک به ترکیب اضافه میشود.
🟢 با اضافه کردن اسیدکلریک به آب و رسیدن pH آن به 1، اکسیدهای آلیاژ گالیم-ایندیوم جدا شده و این امر باعث میشود تا مخلوط به حالت فلز مایع دربیاید. اکنون شبکهای از ذرات مس وجود دارد که توسط پلهایی از جنس آلیاژ گالیم-ایندیم به یکدیگر متصل شدهاند.
🔵 برای حجیم شدن ترکیب، متیلسلولوز به آن اضافه میشود. ترکیب اکنون به صورت ژل درآمده که میتوان از آن برای چاپ استفاده کرد. بعد از چاپ، آب و اسیدکلریک از محصول چاپی تبخیر شده و محصول نهایی، بسیار هادی و متشکل از شبکهای سهبعدی و سخت است که تا 97.5 درصد از آن را فلز تشکیل داده است.
🟣 با توسعهی این فناوری اکنون میتوان در فرآیندی یک مرحلهای، فلزات را در دمای اتاق و به صورت سهبعدی چاپ کرد. این فناوری درها را برای تولید طیف گستردهای از قطعات الکترونیکی باز خواهد کرد.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
🤖 اگر فیلم ترمیناتور 2 را دیده باشید، قطعا کاراکتر T-1000 را بخاطر دارید که پس از آسیب دیدن، خودش را ترمیم میکرد. اما آیا میتوان فراتر از فیلمهای علمیتخیلی، به چنین ایدهای جامهی عمل پوشاند؟
🌉 تا همین اواخر، اغلب دانشمندان و کارشناسان بر این باور بودند که وقتی یک سازه فلزی مانند پل ترک میخورد، این آسیبها که به دنبال خستگی فلزات رخ میدهند، فقط به مرور زمان بدتر میشوند و حتی گاهی خرابیهای فاجعهباری را به دنبال میآورند.
🔬 در همین راستا تیمی از دانشگاه A&M تگزاس با استفاده از تکنیک میکروسکوپ الکترونی و کشیدن ماده به اندازه 200 بار در ثانیه، در تلاش بود تا چگونگی ایجاد ترک در فلز را بررسی کند. در حالی که این تکنیک منجر به ایجاد شکستگی در پلاتین شد، حدود 40 دقیقه پس از آزمایش، کشف شگفتآوری رخ داد.
‼️ بخش کوچکی از آسیب بدون هیچ گونه مداخلهای از سوی محققان به هم متصل شد، تقریباً به همان روشی که پوست انسان پس از بریدگی بهبود مییابد.
🏗️ اگرچه این ترمیم در مقیاس کوچک و در خلأ انجام شده است، اما محققان ابراز خوشبینی کردند که این پتانسیل میتواند در فلزات مهندسی شود تا در آینده نسبتاً نزدیک ساختارهای خود ترمیمشونده ایجاد شوند.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
🤖 با پیشرفت شتابناک علم رباتیک و الکترونیک، پایداری این صنعت با وجود حجم عظیم زبالهها و پسماندهای تولیدی به چالشی بزرگ تبدیل شده است. راههای مختلفی برای مواجهه با این زبالهها ارائه شده است، از جمله ایدهی عجیب خوردن آنها.
🍕 چشمان خود را ببندید و به آینده فکر کنید. تصور کنید که پیتزای خود را سفارش میدهید، سپس آن را در عرض چند دقیقه با پهپاد تحویل میگیرید. نظر شما چیست که پهپاد را به جای بازگرداندن، به عنوان دسر میل کنید؟
💡 این مفهوم آیندهنگرانه از طریق پروژه روبوفود به رهبری داریو فلورئانو (Dario Floreano)، مدیر آزمایشگاه سیستمهای هوشمند در مؤسسه فناوری فدرال لوزان سوئیس، با هدف پیشرفت در زمینه نوظهور ربات خوراکی به واقعیت تبدیل شده است.
🌮 پروژه RoboFood با بودجه اروپا در حال پر کردن شکاف بین علوم غذایی و رباتیک نرم است و رباتهای خوراکی قابل تجزیه زیستی را ایجاد میکند. یکی دیگر از جنبههای نوین این ربات ارزش غذایی آن است. تقریباً 36 درصد از وزن ربات را مواد خوراکی تشکیل میدهد و محتوای کالری آن 807.5 کیلو کالری تخمین زده میشود که تقریباً 30 درصد کالری توصیه شده روزانه برای یک مرد بالغ است.
📌 هدف محققان پیادهسازی اجزای خوراکی اضافی، مانند مدارهای منطقی الکترونیکی و حسگرها، کاهش اندازه رباتها و شناسایی محرکهای خوراکی جدید، با هدف تحقق یک ربات کاملا خوراکی است. تیم RoboFood امیدوار است که ایده آنها طراحان را ترغیب کند که در صورت امکان، مواد زیست تخریبپذیر و خوراکی را به جای مواد تجزیهناپذیر در نظر بگیرند و تأثیری بر کاهش تجمع زبالههای الکترونیکی داشته باشند.
برای مطالعه بیشتر به وب سایت یادداشتهای یک آینده پژوه مراجعه کنید.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
🏃دوای کاهش وزن؛ دویدن. دشمن اضطراب؛ دویدن. ارزانترین ورزش؛ دویدن. کلید خواب بهتر؛ دویدن. این فهرست از مواهب و مزایا که مادر ورزشها برای ما به ارمغان میآورد را میتوان همینطور ادامه داد. همین مواهب هم هست که اکثر افراد را بر آن داشته تا این ورزش را در برنامهی روزانهی خود بگنجانند. اما این همه مواهب و استقبال که بدون روز جهانی نمیشود.
📆 اولین چهارشنبهی ماه ژوئن روز جهانی دویدن نام گرفته است. هر ساله در این روز، در سراسر جهان ویژه برنامههایی برای بزرگداشت این ورزش و ترغیب به آن برگزار میشود. به همین مناسبت بد نیست ببینیم که گل سر سبد فناوریهای امروز، یعنی هوش مصنوعی، چگونه میتواند به دوندگان کمک کند تا تجربهی بهتری از دویدن داشته باشند.
📊 بینایی کامپیوتری میتواند اطلاعات بلادرنگ از نحوهی دویدن دوندگان را جمعآوری و تجزیه و تحلیل کند. این اطلاعات به مربیان کمک میکند تا با ایجاد دید جامعی از قابلیتهای ورزشکار، نقاط قوت، ترسیم مسیر پیشرفت و تشخیص اشتباهات رایج در نحوهی دویدن، از آسیب جلوگیری کنند و عملکرد دونده را بهبود ببخشند.
👟 شرکتهای تولیدی کفش نیز با استفاده از این فناوری میتوانند کفشهایی متناسب با ویژگیهای هر فرد طراحی و تولید کنند. هوش مصنوعی اما تنها به تجزیه و تحلیلهای علمی خلاصه نمیشود و میتواند با شخصیسازی محتوایی که فرد در حین دویدن به آن گوش میدهد بر اساس علایقش، خاطرهای زیبا از دویدن برای دونده بر جای بگذارد.
🤸 به امید روزی که همه بتوانند ورزش مورد علاقهی خود را در برنامهی روزانهی خود بگنجانند تا جامعهای تندرست و شاداب داشته باشیم.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
🐄 شنیدید که میگن: گاو ما شیر نمیداد، ماشالله به شاشش؟
خوب وقتی بفهمیم که مدفوع گاو چه کاربردی پیدا کرده است، ممکن است این ضرب المثل کاربردش را از دست بدهد.
🐄 شرکت شل (Shell) که همهی ما آن را به عنوان یک غول بزرگ صنعت نفت و گاز میشناسیم، در حال استفاده از مدفوع گاوها به عنوان سوختی پاک برای استفاده در کامیونهاست. برای درک بهتر این فناوری حتما ویدیو را ببینید.
🐄 و یک سوال پایانی که احتمالا جواب های بامزه ای خواهد داشت: فکر می کنید مکالمهی بین دو راننده کامیون در پمپ بنزین در سال 2040 چگونه خواهد بود؟
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان
👃 در بین حواس پنج گانه، حس بویایی از نگاه محققان کمی مهجور مانده است. حواس دیگر انسان مانند بینایی، لامسه و شنوایی قبلاً با موفقیت به صورت مصنوعی توسعه یافتهاند و اکنون زمان بویایی دیجیتال فرارسیده است.
👃 در همین راستا شرکت سونی دستگاهی را به عنوان نسل بعدی سیستم بویاییسنجی با نام NOS-DX1000 توسعه داده است. نتیجه این فناوری چیست؟ یک مسیر سریع برای تجربههای عاطفی عمیق، با استفاده از حسی که بیشترین ارتباط را با حافظه و احساس دارد یعنی حس بویایی.
👃 علاوه بر این، فناوری جدید سونی در طیف گستردهای از کاربردها از جمله تحقیقات آستانه بویایی، تشخیص بیماریها از طریق تنفس، نظارت بر کیفیت هوا و تشخیص آلایندهها، نظارت بر فرآوری مواد غذایی و آشامیدنی و ارائه نمونههای بویایی در موسسات پزشکی و تحقیقاتی مورد استفاده قرار خواهد گرفت.
👃 با این حال خارج از حوزه پزشکی، سونی امیدوار است که بتوان از این فناوری برای بهبود تجربه VR در آینده استفاده کرد، به طوری که کاربران VR نیز بتوانند بوها را در دنیای مجازی به اشتراک بگذارند.
اینستاگرام یادداشتهای یک آینده پژوه
محسن طاهری
آینده پژوه و عضو هیئت علمی دانشگاه اصفهان