2788
حقیقت هر امری را باید بیرون از آن جستجو کرد فلسفه : الهیات: روانکاوی : ادبیات و سینما: @Ahmadi_Reza
🔺تعامل انسان با زبان همواره رابطه التماس است؛ التماس برای اینکه شاید هر بار که سخن میگوید مناسبتر از زمان دیگر بیان کرده باشد. اما به هر میزان که سخن بیشتری بگوییم، بیش از پیش از خود بیگانهتر میشویم و اگر سکوت کنیم سرگشتهتر خواهیم بود. مانند متهم و مجرمی که زیادهگویی در دفاع از بیگناهیاش، عذرش را ناموجهتر میسازد و اگر سکوت کند اتهامش را پذیرفته است. به همین دلیل هیچ رستگاری برای موجود سخنگو وجود ندارد. انسان تنها میتواند عملش را رستگار سازد، عمل و اقدامی که از قصد فردی فراتر میرود و دامنهی وسیعتری پیدا میکند. فرق است میان عملی که تلاش داریم خودمان را از آن تبرئه کنیم و عملی که دلالتهای بی پایانی مییابد و کوشش ما برای تصاحب دوباره آن شکست میخورد. هر چند تمام مختصات چنین اقدامی به فرد وابسته نیست، فرد صرفا میتواند در یک مواجههی مخاطره آمیز و تضمین نشده یکی از پیششرطهای آن باشد.
🔺هیچ زمانی باورم این نبوده که روانکاوی شیوهای برای رستگاری و رهایی انسان است، روانکاوی بازسازی خواست و ارادهای مطلقی است که حتی سیهروزی و بدبختی را نیز روا میداند. چهبسا لازم نیست درپی این باشیم که از خودبیگانگی را درمان کنیم، بلکه صرفا می توانيم با دوچندانکردن از خودبیگانگی، گامی فراتر رویم. از این رو هدف روانکاوی با شکل خاصی از اخلاق پیوند دارد. در این رویکرد، اقدام اخلاقی، آن اقدامی است که تابع هیچ معیار بیرونی نیست، بلکه خودش معیار است و سوژه انسانی و عامل اخلاقی درپیاش از نو زاده میشود. در رفتارهای متعارف، سوژه بر فعل خودش تقدم دارد، اما در کنش اخلاقی به معنای روانکاوانهاش، سوژهگی تنها یکی از پیامدهای آن است. چنین کنشی به محض تحقق، عامل اخلاقی را نیز دستخوش تغییر قرار میدهد.
🎯 این مختصر، محور بخشی از گفتگوی من در این جلسه است.
📍برای شرکت در این گعده به وبسایت [جیوگی] مراجعه کنید:
🌐 https://jivegi.school/products/Freud-meeting
🎯 یادداشتهای رامین اعلایی به مثابه بایگانی فلسفی از اسناد و محتوای موضوعات پراکنده و مغفول ماندهاست. هر صورتبندی منسجم نظری به چنین نگاشتههای محتاج خواهد بود. مطالب این مجموعه فهرستی جذاب از سرفصلهای شایسته اندیشه است.
Читать полностью…
🎯روانکاوی و تجربه کلی آن نشان میدهد که هیچچیز احمقانهتر از سرنوشت انسان نیست؛ یعنی کسی که همواره فریب میخورد. حتی زمانی که کسی کار موفقیتآمیزی انجام میدهد، دقیقا آن چیزی نیست که قصد داشته انجام دهد. هیچچیز ناامیدکنندهتر از انسانی نیست که به اوج آرزوهایش رسیده است.
ژاک لکان
/channel/lookingawry
🎯 آموزش لکان به میانجی بیماران فروید ( تحلیل لکان از گزارشات بالینی فروید)
لکان خود را یک فرویدی تمار عیار معرفی میکند، اما برای کسی که پس از لکان به سراغ فروید میرود، این فروید است که کاملا لکانی است. گویا در فروید چیزی وجود دارد که کاملا فرویدی نیست و حتی در لکان هم امری یافت میشود که در انتساب کامل آن به لکان تردید وجود دارد. به یک معنا، تلاش برای فرویدی و لکانی بودن، ما را به فراسوی این دو میبرد. این رويکرد راهکار مناسبی برای دوری جستن از شیوهی رایج و دلسردکنندهای است که باعنوان مطالعات تطبیقی در فضای آکادمیک جهانی حاکم است. در مطالعات تطبیقی که به قیاس دو چهره تاثیرگذار می انجامد، هر دو سوی ماجرا خنثی و به یک فیگور زبانبستهای تقلیل مییابند که بناست از طریق دیگری سخن بگویند. لذا لازم است در خوانش هر انديشمندی، به مازادی اصرار کنیم که در عین وفاداری، ما را گامی به پیش میبرد و در موضع بازبینی تفسیرهای سابق قرار میدهد.
دورهی لکان از طریق بیماران فروید که به تحلیل لکان از گزارشات بالینی فروید میپردازد تمرینی برای از نو فکردن به چنین مازادی است. گزارشات بالینی فروید هم بخشی از تاریخ روانکاوی و هم بخشی از نظریه روانکاوی است. لکان در سمينار پنجم میگوید همه آنچه لازم است درباره وسواسی بدانیم در مورد موش مرد وجود دارد. هر چند لکان بصورت منسجم و یکپارچه به این گزارشات نپرداخته، اما در سمینارهای اولیه او ارجاعات فراوانی به این موارد بالینی وجود دارد. بنابراین محتوای پنج جلسهای که به بررسی این موارد بالینی اختصاص دارد شامل ارائه مختصری از گزارشات و تحلیل فروید و سپس تحلیل لکان بر مبنای دیدگاه خاص اوست. علاوه بر این، تقلایی وجود خواهد داشت تا به میانجی شارحان فروید و لکان تحلیل به روزتری ارائه گردد.
🔺 در صورت تمایل برای ثبتنام در این دوره درخواست خود را از طریق تلگرام به شماره ۰۹۱۰۶۱۶۵۵۰۲ ارسال و لینک ثبتنام را دریافت بفرمایید
🔺هگل بینش درخشان و کم و بیش دردناکی را ارائه میدهد: اگر آن چیزی که دربارهی خودمان انتظار داشتیم و دنبال میکردیم تحقق پیدا نکرد، نه موانع بیرونی دخیل بودند، نه سستی و اهمال فردی، بلکه بدین معناست که ما استعداد و بالقوهگی برای آن هدف گذاری را نداشتیم. زمانی که عوامل فردی و اجتماعی را برای ناکامیهای شخصی مقصر شناسایی میکنیم، خود را مستعد آن هدف گذاری ايدهآل میدانیم، ولی گمان میکنیم شرایط نامطلوب اجتماعی و برخی خطاهای فردی، فرصتها را نابود کرد. از نظر هگل شرایط بیرونی و درونی مانع تحقق امکانهای فردی نیستند، تنها زمینهای هستند که حقیقی بودن چنین امکانهای سنجیده میشود. صرفا زمانی که هدفها تحقق یافتن، میتوان از حقیقی بودن آن استعدادها و امکانها اطمینان داشت، و إلا گمانزنی پوچی هستند.
🔺بنابراین، اگر آن جايگاه و تصور ايدهآل دربارهی خودمان برآورده نشد، یعنی نمیتوانستیم آن کسی باشیم که گمان می کردیم تواناییاش را دارد. ژیژک در کتاب جدیدا منتشر شدهاش با عنوان ( Too late to awaken ) تبیین دیگری از این موضوع ارائه میدهد: تنها در صورت تصور اینکه فاجعه رخداده و زمان هر اقدامی دیر است، قادر خواهيم بود گذشته را بهگونهای دستکاری کنیم که از آینده فاجعهآمیز جلوگیری کند. هنگامی که به مراجعهکننده در جلسات روانکاوی گفته میشود زمان تحلیل متغیر است و روانکاو در موقع مناسب کلام او را قطع میکند، تحلیلشونده میخواهد قدری ادامه دهد. در این فرصت پایان یافته است که تحليلشونده حقیقت را به زبان میآورد.
🔺بوگدان وولف به درستی اشاره میکند که حقیقت همواره میتواند راجعبه خودش دروغ بگوید، الا اینکه حقیقت در استمرار موجودیتش ناچار باشد که حقیقت را اظهار کند. خروشچف در جسله سریِ سرانِ حزبِ کمونیست با اشاره به پاکسازهای گسترده و کشتار استالین، دست به افشاگری بیسابقهای زد، زیرا بقاء سوسیالیسم به گفتن این حقایق وابسته بود. صدام حسین در طول تمام جلسات دادگاهیاش به دروغ گفتن ادامه داد، زیر به خوبی میدانست اظهار حقیقت به او هیچ کمکی نخواهد کرد. به همین دلیل لکان در تعیین وقت متغیر، احمق نبود، او میخواست همیشه یک فرصت تقریبا تمام شدهای را در اختیار مراجعه کننده قرار دهد، تا ناخودآگاه دربارهی خودش ناچار به گفتن حقيقت باشد.
🔺 تحسین برانگیزترین اقدامات ما زمانی است که در فرصت و مجال رو به پایان قرار میگیریم. مجالی که ناامیدی مطلق بر آن حاکم است. حتی فکر کردن به گزینهی بدیل نوعی بزدلی فکری و نظری است. هیچ گزینهی بدیلی در کار نیست، جز تقلای بیهوده برای تغییر آنچه در جریان است. تقلا و ستيزهجویی آخرین دستآویزی است که در اختيار داریم، به مثابه اینکه درون باتلاق، فقط می توانیم با چنگ زدن به موهایمان، خود را از مخمصه رها کنیم.
✍ رضا احمدی
/channel/lookingawry
هگل برای درمان(ده)گران
🔺 کاربرد روانکاوی در کلینیک را نباید صرفا نوعی تکنیک قابل اجرا برای همه بیماران در نظر گرفت؛ بلکه روانکاوی شیوهای از تفکر است که منحصر بفرد بودن مسائل تحلیل شونده را لحاظ میکند. زمانی که مراجعهکننده انبوهی از مسائل عینی و واقعی خودش را گزارش میدهد؛ به طور ناخواسته نقش عنصر ذهنی و سوبژکتیو را از زنجیرهی روایت زندگیاش حذف میکند. هنگامی که تلاش میکنیم از نو این عنصر سوبژکتیو را درون آن جریان واقعی زندگی فرد بگنجانیم با مقاومت تحليلشونده روبرو خواهیم شد. فرد از خاطرات آسیب زا، ناکامیها، مخمصهها، نگرانیها و اضطرابها سخن میگوید و تلاش میکند همه آنها را به برخی موانع بیرونی نسب دهد. روایت او به منزلهی گزارش فردی است که بیرون از ماجراها ایستاده است، هر چند همه چیز دربارهی اوست. این بیرون و درونی بودن مراجعهکننده نسبت به آنچه گفته میشود، وضعیت تناقضآمیزی را هم برای روانکاو و هم برای آنالیزان پدید میآورد. تا کجا او درباره خودش و به چه میزان دربارهی عوامل عینی سخن میگوید. اگر چه روانکاوی تلاشی برای ذهنی سازی تمامعیار معضلات فردی نیست.
🔺بینش هگلی می تواند انديشيدن دربارهی منحصر بفرد بودن مسائل مورد بالینی و در عین حال تعیین سهم فرد را میان آنچه در او و آنچه در بیرون از اوست، ممکن سازد. در این درسگفتار تلاش دارم از طریق مضامین مهم هگلی نظیر وساطت، تکرار، امر در خود و امر برای خود، انعکاس، نفی، کلیت انضمامی، تقابل دانش و حقیقت، بالقوهگی، دیالکتیک و سایر مفاهیم او، این نوع انديشيدن را با مخاطبین درمیان بذارم. تفکر هگل میتواند به ما کمک کند به شیوهی خاصی از نو موضع سوژه را در میان خطوط و مختصات روایی آنالیزان بگنجانیم. در این ادغام نه در دام روانی سازی معضلات فردی و نه در دام نگرش اجتماعی خواهیم افتاد. هگل به یک معنا تقابل نگرش فرداگرايانه و جمعگرايانه را نمی پذیرد، بلکه در نظر او، فرد در زندگی اجتماعی نه همانی است که خود میخواهد و نه همانی که اجتماع ضرورتا اقتضاء میکند. فردیت عنصر تهی است که به مناسبات جمعی در جایگاه خود چیدمان ویژهای را اعطاء میکند.
🔺 در نهایت این درسگفتار تلاش دارد به میانجی اندیشهی هگلی، صورتبندی تازهای از مفاهیم کلاسیک روانکاوی مانند انتقال، مقاومت، میل روانکاو، ناخوداگاه، تفسیر، درمان، پایان روانکاوی و ساختارهاي روانی ارائه دهد. احتمالا یکی از پیامدهای ضمنی چنین مواجههای پرهیز از هر نوع سادهانگاری و خاماندیشی دربارهی مقولهی درمان است. اگر با فلسفه هگل نتوانیم از حماقت نظری که در دورهی معاصر دچار آن هستیم کاملا رهایی پیدا کنیم، دستکم قادر خواهیم بود ساختار چنین حماقتی را در نگرش فردی و جمعی توضیح دهیم.
✍ رضا احمدی
🎙 برای دریافت فایل صوتی این دوره میتوانید از طریق دایرکت درخواست بدید
🔺 در تاریخ فلسفه سه نوع صِدق از یکدیگر متمایز شده است: صدق معرفتشناختی یعنی مطابقت سخن و گزاره با واقعیت( نظیر زمین به دور خورشید میچرخد)؛ صدق اخلاقی بمعنای مطابقت گفتار و گزاره با باور گوینده؛ نوع سوم، صدق منطقی یا صوری که با فرم استنتاجاتِ صحیحِ منطقی منطبق است. اما نوع چهارمی از صدق وجود دارد که با اندک تسامحی میتوان آن را صدق روانشناختی نامید. در این نوع از صدق، گزارهی صادق آن چیزی است که با مجموع واقعیت روانی و میل سوژه هماهنگی دارد.
🔺نکته مهم این است که سوژهی خودمختار نمیتواند در تمام این سطوح، گزارهی صادقی را به زبان بیاورد. زمانی که سیاسیون اشتباهات خودشان را بیان میکنند و از مردم عذرخواهی میکنند؛ هر چند در سطح اخلاقی و معرفتشناختی ممکن است صادق باشند، اما در سطح روانشناسی بیان آنها کاذب است. حتی کسانی که از چشمانداز انسان دوستی؛ دفاع از حقوق حیوانات، ضديت با نژادپرستی یا هر چیزی از این جنس سخن میگویند؛ لاجرم در یک جنبهای خلاف آن چیزی که هستند؛ سخن میگویند.
🔺سوژه تنها در یک حالت در تمام این موارد صادق است و آن همان سطح سیمپتوم است؛ جایی که گویا سوژه در انتخاب آن نقشی ندارد. سیمپتوم یک امر فرعی، ناچیز و بحساب نیامدنی است که در تمام این جنبهها حقیقت را آشکار میکند؛ هر چند سوژه آگاهانه آن را انکار میکند. تحلیل روانکاوی تلاش دارد سوژه را در تمام این سطوح با حقیقت خودش مواجه سازد و این تلاش همان چیزی است که مقاومت بیمار را برمیانگیزد. زمانی که جریان تحلیل موفق شود سوژه را در همه این ابعاد به پذيرش آنچه هست سوق دهد، سوژه نسبت به سیمپتوم خود احساس بیگانگی خواهد کرد و آن را بیارتباط با خود میبیند. در واقع بازشناسی به جدایی و عدم وابستگي به نشانگان بیماری منتهی میشود.
🔺 جمعناپذیری نسبت فوق، مانند توافق یک زوج برای تجاوز جنسی به یکدیگر است که محال خواهد بود؛ زیرا اگر توافقی در میان باشد؛ دیگر تجاوز نیست و اگر تجاوزی رخ دهد، توافق بیمعنی است. الا اینکه بخواهند در قالب نوعی نقش آن را عملی کنند. لذا زمانی که فرد نشانگان بيماري را در نسبت با خود ملاحظه میکند آن را سیمپتوم و نشانه نمیداند و در صورتی که آن را سیمپتوم بداند، به خودش نسبت نمیدهد. بر این اساس، سیمپتوم بیانگر واقعیتی نیست، بلکه نفسِ بیان ناپذیری و ممنوعیت را توضیح میدهد. آن چیزی که از اقتصاد روانی انسان حذف شده و خود را در امر پیشپا افتاده متجلی میسازد.
🔺 کودک و مادر بر عمل تجاوز جنسی توافق میکنند، اما به جهت مانع درونیِ این توافق، نمیتوانند آن را عملی سازند؛ بنابراین بناچار آن را به مانع بیرونی یعنی کارکرد نام پدر نسبت میدهند. کودک این توافق را ذهنی میسازد که در قالب اقسام فانتزیها به خیال او هجوم می آورد. پدر بعنوان عنصر بیگانه صرفا منع و بنبست درونی را به یک سازوکار بیرونی و اتفاقی تقلیل میدهد. شاید این تفسیر سخن دلوز باشد که میگوید قانون چیزی را ممنوع نمیکند؛ بلکه قانون خودش ممنوع است؛ یعنی قانون نمیتواند خودش را توضیح دهد. در زمان شوروی سابق انتقاد از استالین ممنوع بود؛ ولی سخن گفتن از اینکه نمی توان از استالین انتقاد کرد، نیز ممنوع بود. در این ارتباط دو گروه مجازات میشدند؛ کسانی که مستقیما از استالین انتقاد میکردند و گروهی که میگفتند از استالین نمیشود انتقاد کرد. لاجرم یک گروه مجاز بودن سخن بگویند؛ آنهایی که اظهار میکردند ما آزادی کامل داریم، اما هیچ نقصی وجود ندارد. قانون برای اینکه چیزی را ممنوع سازد؛ اولا باید خودش را بصورت ذاتی و مقدم بر هر چیزی ممنوع کند.
✍ رضا احمدی
/channel/lookingawry
🔺 تنها یک نفر مجاز است بصورت نامشروط و مطلق از ما درخواستی داشته باشد و آن کسی است که دیگر زنده نیست. دقیقا به این دلیل که او نمیتواند از آنچه میخواهد بهرهمند باشد. در مقابل، هر تمنای از سوی فرد زنده بمنزلهی تجربه نوعی خشونت است. اما مردگان حق دارند چیزی بخواهند؛ مراسم خاکسپاری باشکوه، زنده نگهداشتن یادشان، خِیرات و زیستن به شیوهای که آنها دوست داشتند. آیا ترغیب اجتماع برای یاری رسانی به همنوعان، تنها شامل کسانی نیست که جز استحقاق کمک، هیچ شایستگی دیگری ندارند؟ صرفا باید به کسی یاری رسانیم که ثابت کند هیچ ندارد جز آنچه نشان دهد او چیزی برای زنده ماندن میخواهد، نه برای کِیف بردن. لذا در اجتماع زندگان، هر خواستنی را به یک مبادلهی نمادین ترجمه میکنیم تا این خشونت خنثی گردد.
🔺 بر این مبنا، پرسش مشهور و بیپاسخ فرویدی " زن چه میخواهد؟" را میتوان بهگونهای دقیقتر بازنویسی کرد: زن در مقابل آنچه میخواهد چه چیزی را می پردازد؟ دستکم از جانب زن روشن است که او عشق نامشروط و بیقید شرط میخواهد. به همین دليل ممکن است در مقابل مرد، بارها این سوال را مطرح کند که حتی اگر قادر به اعمال زناشویی نباشم؛ همچنان من را دوست خواهی داشت؟ آنچه از سوی زن بیپاسخ میماند این است که در برابر این عشق نامشروط؛ باید چه عوضی قرار دهد. ابهام در جانبِ خواستهی زن نیست؛ چه بسا ابهام در آن بهایی است که مقابل تمایل اصلیاش باید پرداخت گردد.
🔺تمنای عشق نامشروط از سوی زن، آرزوی نبودن و مُردن است. همان امری که زن هیستری در برابر آن مقاومت میکند. هیستری به خوبی میداند اصرار بر عشقِ بیقید و شرط، زمانی برای او ممکن خواهد بود که مرده باشد. لذا از عشق گریزان است و در جستجوی بیپایان یافتن عِوضی است که آن را مقابل آنچه میخواهد قرار دهد. معمای بزرگ زن هیستری خودش را در یافتن آن امر مقابل نشان میدهد.
شاید سوء تفاهم بزرگ نظریه لویناس که مسئولیت مطلق و بیقید و شرط اخلاقی را در نسبت با چهره دیگری قرار میدهد، این است که این چهرهی فردی است که دیگر زنده نیست. آیا تلاش لویناس برای بازسازی نظریه اخلاقی پس از واقعه هولوکاست و قربانیان آن، این موضوع را تایید نمیکند که او صرفا نظریهی اخلاقی در نسبت با مردگان صورتبندی نموده است. احساسِ مسئولیتِ مطلقِ اخلاقی در مقابل چهرهی دیگری، شامل کسانی است که مرده و جزء اشباح هستند. همان شبح پدری که از هملت میخواهد انتقامش را بگیرد.
🔺 سیاست نیز به مطالبهی نامشروط شهروندان تن میدهد، ولی تا بدانجا که آنها جزء جانباختگان و قربانيانِ حوادثی نظیر زلزله؛ آتش سوزی، و سایر حوادث غیر مرتقبه باشند. سیاست دو کارکرد ویژه در این زمینه دارد: اولا درون قلمرو زندگان، یک فضای حداقلی به مردگان اختصاص میدهد. ثانیا؛ سیاست این امر را به شکل وارونهای انجام میدهد، ابتدا قبرستان را مکان یابی میکند و سپس در نسبت با آن فضای شهری را میسازد. به عبارتی، سیاست این حق را میدهد که شهروندان مطالبه یک سویه و نامشروطی داشته باشند، ولی چنین درخواستی زمانی مشروع است که انسانها به چهرهی منجمد، اشباح و بیجان تقلیل یافته باشند. به همین دلیل؛ بر خلاف نظر کارل اشمیت، سیاست مرز میان دوست و دشمن را تعریف نمیکند، آنچه سیاست تعیین می کند مرز میان مردگان و زندگان است.
✍ رضا احمدی
t.me/lookingawry
✅ درآمد فلسفی بر روانکاوی فروید و لکان
جلسه ششم
🎙 رضا احمدی
✅ درآمد فلسفی بر روانکاوی فروید و لکان
جلسه چهارم
🎙 رضا احمدی
درآمد فلسفی بر روانکاوی فروید و لکان
جلسه دوم
🎙 رضا احمدی
🎯 از پاسخهای بدون پرسش (۲)
🔺 عدم تقارنِ سطحِ معرفتشناختی با سطحِ هستیشناسی را باید بعنوان عدم تقارنِ درونِ خودِ هستیشناسی درک کرد، این شاید یکی از مهمترین نکتهسنجیهای فلسفه هگل باشد. مرد متأهلی که گمان میکند کاش مجرد بود و می توانست با معشوقاش ازدواج کند از این امر غفلت میکند که تنها مسیری که او را با زن آرزوهایش مواجه ساخته، همان راهی است که در گذشته سپری کرده است. آنچه در ذهن و آگاهی او بصورت مانع خودش را نشان میدهد در سطح هستی شناسی تنها امکان چنین رویارویی بوده است.
در یک خوانش ضد کانتی باید اظهار کرد این آگاهی نیست که هستی را میان امر فنومن و نومن دوپاره میکند؛ بلکه عدم توازن و تماميت درون هستی است که مجالی را برای آگاهی مهیا میسازد. هستی با خودش اینهمان نیست؛ آگاهی از دل این ناهمسانی هستی با خود ممکن می گردد. در روانکاوی لکان نیز میل بر نابرابری ابژهی میل با خودش استوار است؛ آنچه می خواهم؛ عینا همانی نیست که آرزو دارم.
🔺نقاشی "سقوط عصر" اثر رنه مگریت به خوبی می تواند این عدم تقارن را در هنر نشان دهد. در نقاشی، غروب آفتاب و بازنمایی آن درونِ شیشهیِ شکسته، در قاب واحدی به تصوير کشیده شده تا این دوگانگی و از جا در رفتگی را در یک نمای واحد حک کند. تصوير انعکاس یافته در شيشه بدیل ذهنی واقعیت نیست؛ بلکه از منظرِ نگاه سوبژکتیو واقعیت پیشاپیش در افق واحدی ناهمسان است.
🔺راه حل نهایی پیشبرد فرآیند انتقال در درمان روانکاوی جایگزین ساختن دانش با میل متقابل در ارتباطِ میان روانکاو و روانکاوی شونده است. به تدریج دانش باید جایگزین میل گردد. زمانی که دانش بصورت کامل منعقد می شود؛ میل، ابژهی مطلوبش را از دست می دهد. زیرا روانکاوی شونده پیمیبرد روانکاو خیرخواه او نیست و هستهی وجودی اش را از او ربوده است. شر تکیهگاه روانکاو است و درست به این دلیل میتواند خیرهخوا دیگران باشد. این جهان روانکاو است؛ جایگاه یک موجود شرور و هیولا صفت. زمانی که درمانجویی نگران بود مسائل شخصیاش جایی بازگو شود، به او اطمینان دادم این نگرانی بیجاست، نه به دلیل تعهد من به اخلاق حرفهای؛ بلکه به جهت یک بیاخلاقی ریشهایتر و اینکه قصهی زندگیات و رنجهایت اهمیتی ندارد جایی آن را بازگو کنم.
🔺 اما به دلیل این خیرخواهی ظاهری، آنالیزان و مراجعه کننده همواره مستعد عشق به روانکاو است؛ اما این عشق ناپایدار و متزلزل است. تحلیل شونده به این عشق خیانت میکند؛ زیرا او با خود میگوید: اگر تو خیرخواه من بودی چرا اجازه دادی همه مسائل شخصیام را با تو درمیان بذارم. در نتیجه، کسی که همه اسرار وجودی من را می داند شایسته چنین عشقی نیست. تنها، کسی مستحق چنین دوست داشتنی است که بخشی از ماجراهای زندگیام بر او پوشیده باشد و بتوانم در موقع لزوم حقیقت را از او پنهان کنم. بنابراین شکلگیری هر پیوندی، تا زمانی که به یکدیگر اجازه میدهیم مسائلی را پنهان کنیم به خوبی پیش میرود. گویا یک دسیسه مشترکی وجود دارد که حقیقت اظهار نگردد و پوشیده بماند؛ تا یک ارتباط بر ناگفتهها استوار شود.
🔺این نمونه موردی است از پسروی و عقب گرد دانشِ مطلقِ هگلی؛ موقعیتی که در آن برای حفظ یک پیوند، حقیقت مورد بازشناسی قرار نمیگیرد. در اینجا دوگانهای میل و دانش را داریم که ناهمگون است: نظیر سیاهی و سفیدی نیست. در جهان مفهومی ما، میان میل و دانش تقابلی نیست، بلکه چنین تقابلی کاملا تصادفی است. مشخصهی زندگی امروزی ما پیدایش تقابلهای ناهمگون است: در عرصهی سیاسی انتخابی میان برابری و نابرابری وجود ندارد؛ بلکه انتخاب بین دوگانهی نابرابری و فقر است.
بر همین قیاس، انتخاب نه میان ایمان و شک، چه بسا انتخاب میان شک و بیباوری است. همچنان گزینشی میان پوچی و معناباوری وجود ندارد؛ شاید انتخاب بین پوچی و لذتگرایی است. تقابلهای ناهمگون نشانهای است از هستی نامتقارن، نامنسجم، ناتمام و از ریخت افتاده که هر تلاشی برای صورتبندیِ منسجم در سطح آگاهی را عقیم میسازد.
✍ رضا احمدی
/channel/lookingawry
🎯 دَرک ناپذیر یا ناموجود
جامعهای که دائما خطا میکند، هیچ مجالی به خطاهای فردی نمیدهد. هر خطای فردی در کسب و کار، روابط شخصی و علایق روزمره پیامدهای زیانباری برای شخص دارد. شاید استبداد جز این تعریف دیگری نداشته باشد؛ استبداد حق خطا را به یک فرد، گروه و جریان خاص منحصر می سازد. در استبداد نه تنها افراد حق اشتباه ندارند بلکه باید هزینه اشتباهات گروه و افراد سلطهگر را بپردازند.
پیامد دیگر چنین اوضاع و شرایطی شکلگیری محافظهکاری و انفعال از سوی مردم و مطالبهیِ روزافزون تبعیت از سوی حاکمان است. حاکمان برای سنجش و محک زدنِ پیروی تودهها قوانین سختگیرانهتری وضع کرده و عرصه را بر آنها تنگ میکنند. لاجرم جامعه به سمت یک چرخهی معیوب و عقیمی از نفی و انکار سوق پیدا کرده و کنشگری در آن به صفر میرسد.
در این وضعیت شاهد هیچ نوع دیالکتیک نفی و ایجابی نخواهیم بود، بلکه سراسر انجماد، نفی و ایستایی است. زمانی که دیالکتیک و تقابل این چنینی در پیوند اجتماعی وجود ندارد، هر آنچه روی میدهد بیرون از تاریخ و آگاهی است. تنها در صورتی این برهه را میتوان درک کرد که نظم حاضر فروپاشیده و محو گردد. پس از فروپاشی نیز، گویا هیچ زمانی وجود نداشته و بخشی از تاریخ ما نیست. هنگامی که احمدینژاد اظهار کرد هولوکاست دروغ است، با این گفته آن را تایید کرد. این اظهار بدین معنا بود که فاجعه چنین هولناکی نباید روی داده باشد.
استبداد ما بین درکناپذير بودن و وجود نداشتن قرار دارد؛ زمانی که بصورت بالفعل حضور دارد قابل درک نیست، در صورتی که فروپاشیده باشد بعنوان امری که هیچ وقت وجود نداشته، درک میشود. سیاهچالهای که افق دید ما را کور میکند و بیرون از آگاهی دیالکتیکی قرار میگیرد. برهههای این چنینی از گذشته را باید بُرش داد و بعنوان وقفهها، ایستایی و انجماد زمان درک کرد؛ زیرا هیچ نوع امکانی در آنها وجود ندارد. عبور و گذر از آنها به معنای عدم حضور این لحظات در گذشته است.
✍ رضا احمدی
t.me/lookingawry
🎯 ارسطو میگفت هیچ زمانی نمی توان سعادت را بهگونهای تعریف کرد که با شقاوت و نگونبختی برابر و یکسان گردد. حتی اگر نتوانیم سعادت را تعریف کنیم، در ذهن و واقعیت، سعادت و شقاوت برابری نخواهند داشت. کسانی که دوزخ ساختهیِ خویش را بهشت مینامند به کلمات و واژگان خیانت میکنند و تلاش دارند تمام زبان و قلمرو نمادین را تصاحب کنند. به همین دلیل تنها امکانی که جامعه پیشروی ما فراهم میکند انزوا و سکوت است؛ در این وضعیت هر سخنی، حتی گفتار حاضر پیشاپیش تحریف شده و بیمعنا میگردد. درون قلمرو نمادین هیچ دستآویزی وجود ندارد تا بتوان از طریق توسل به آن چیزی را قصد کرد. در اینجا انزوا نوعی تاکتیک سياسی است تا سکوت و امر واقعی در مقابل نظمِ نمادینِ موجود قرار گیرد. لذا تنها عاملی که قادر است نظمِ اجتماعي ما را دستخوش تغییر قرار دهد، اَشکال توسل به امر واقعی است. سوژههای اجتماعي در ایران ناآگاهانه این موضوع را تشخیص میدهند، لذا سکوت و انفعالِ فراگیر در جامعه کنوني ما ریشه در این باور یقینی دارد که همگان میدانند نظم موجود ماندنی و پایدار نیست. نظم سیاسی و اجتماعی تا جایی پایدار است که بیگانهای در درون ما باشد، نه بیگانهای در بیرون، که در این صورت جز زور و قدرتِ عریان هیچ ابزاری در اختیار ندارد.
✍ رضا احمدی
t.me/lookingawry
✅ با سلام
دوستانی که سابقا درسگفتار کتاب کمتر از هیچ را ثبتنام نکردهاند، می توانند از طریق آیدی درخواست بدند.
فایلهای صوتی فصل اول این کتاب شامل سیزده جلسه در کانال قابل دریافت است.
@Ahmadi_Reza
/channel/lookingawry
🎙بخشی از درسگفتار هگل برای درمانگران
رضا احمدی
/channel/lookingawry
🎯📣 شروع این دوره با یک هفته تاخیر از تاریخ ۱۱ تیرماه خواهد بود
⏰ زمان : دوشنبه ها ساعت ۱۸
برای دریافت اطلاعات بیشتر و ثبتنام به شماره 09106165502 از طریق تلگرام پیام دهید
🔺برای ما که امروز در زمانهی به اصطلاح مدرن زیست میکنیم، هر نوع تلاش برای احیای سنت و بازگشت به ریشهها بهمعنای خنثی ساختن و بیاثر کردن همان میراث است. زیرا بازسازی گذشته جز در قالب آنچه اکنون در جریان است، ممکن نخواهد بود. لذا سنتگرایی کاملا مواجههی مدرن با آن چیزی است که سپری شده است. از سوی دیگر، وانهادن گذشته و بیتوجهی به آن و نیز انکار روایت فراتاریخیاش مستلزم پرتاب شدن به فراسوی مدرنیته و پستمدرن بودن است. بنابراین ما در هیچ صورتی مدرن نخواهيم بود و تجربهی از زمان وجود دارد که برای ما ناممکن است. گویا انتخاب ما بین سنتگرایی و پست مدرنيسم منحصر شده است. ما صرفا از طریق سنتگرایی و پستمدرنيسم است که می توانیم مدرن باشیم. خواست مدرنیته بصورت مستقیم برایمان امر محال است. مدرنیته پارهای از زمان است که گمشده و بناچار وجود ندارد. با اینکه وجود ندارد اما برای ما سرنوشت ساز است. قطعهی غایبی که در عین غیابش اثر گذار است و حضور دارد.
🔺از این حیث سنتگرایی و پست مدرنيسم دو واکنشی است به یک انسداد، امر ناشدنی و عدم پیوستگی که واقعیت تاریخی ما را نشان میدهد. همچنان که لیبرال سرمایهداری و سوسیالیسم دو پاسخ موقتی به یک مخمصه و انسداد است. این دو، صرفا دو نوع رویکرد معرفتی و گفتمانی نیستند، بلکه دو نوع موجودیتی را به نمایش میگذارند که بهصورت قیاس ناپذیر و بیربط میتوانند فعلیت پیدا کنند. این دوگانگی از جنس تقابل، تضاد، تفاوت، توازی، تناقص نیست، شاید بتوان آن را دوگانگی ناهمگون و نامتقارن نامید. در اینجا لازم است در یک حرکت ضد ارسطویی و حتی ضد برخی خوانشهای هگلی از هستیشناسیای دفاع کنیم که در آن فعلیت همواره، فعلیت چیزی است که هیچ بالقوهگی ندارد. آنچه بالفعل است بر هیچ تکیه دارد، و متقابلا آنچه بالقوه است، بالفعل نخواهد شد. بالقوهگی در امتناع ذاتیاش صورتی دیگر از بودن را محقق میسازد. تلاش ناشدنی برای مدرن بودن، ما را به سمت سنتگرایی و پستمدرنيسم سوق میدهد.
🔺 هستیشناسی فوق الذکر به هیچ نوع مقولهبندی تن نمیدهد و مفاهیمی نظیر علیت، وحدت و کثرت و بالقوهگی نمیتواند آن را توضیح دهد. با دو نوع بودن سروکار داریم که هر قیاس، اتصال و گذر بین آن دو مسدود است. به همین دلیل این قسم از هستیشناسی ساختار صوری بحران را ارائه میدهد. بحرانهای واقعی مواضعی هستند که درمیان امور امکان داوری وجود ندارد، زیرا بحرانِ خود معیار است. نقطه ارجاعی در بین نیست که سنجش طرفین را ممکن سازد. اما آنچه در اینجا خطاست، تصور رایجی است که گمان میکند بحران امری موقت است و دائما باید درپی ایجاد تعادل و نوعی موازنه باشیم. هستی در ذاتش بحرانی است و هر شکلی از تعادل و انسجام امری موقتی است.
🔺 زمانی که در شرایط بحرانی قرار میگیریم باید هر گفتگویی را انکار کرد. گفتگو درپی اتصال میان مواضعی است که ذاتا آشتیناپذیر هستند و نمایندگان مدعی گفتگو به وضعیت سابق تعلق دارند. مواضع بحرانی نسبتهای جدیدی برقرار میسازند و طرفین تازهای به وجود میآورند. آنهایی که درپی مصالحه هستند بخشی از وضعیت پیشین محسوب میشوند که بهدنبال خنثی ساختن آشوب شکل گرفته هستند. در آستانهی بحران، تمام کسانی که در عرصهی بالفعل نقش آفرینی میکنند، چه موافق و چه مخالف، در یک سو قرار دارند و آنهایی که پس از بحران، ظهور میکنند در سویهی دیگر قرار گرفتهاند. لنین در آستانه پیروزی انقلاب با یک حرکت هوشمندانه، برای اینکه نماینده اصلی جریانی باشد که پس از انقلاب شکل میگیرد، به همرزمان خود و بلشویکها و حتی به کشورش خیانت کرد. در اولین اقدام پس از ورود به روسیه بهطرز غافلگیرانهای اظهار کرد که تقسیم قدرت با دولت موقت کافی است و همه قدرت باید در دستان شوراها قرار گیرد.
✍ رضا احمدی
/channel/lookingawry
🔻هگل برای درمانجویان و درمانگران!
⁉️چگونه مفاهیم کلیدی #هگل میتواند به خدمت درمان و #درمانگر درآید؟ تکنیک درمان به کمک #فلسفه چگونه است و چه تفاوتهایی با رویکردهای موجود در #روانکاوی دارد؟
🔍 در این #طعم_موضوع مدرسه [جیوگی]، میخواهیم در کنشی بدیع از مدخل اندیشه هگلی و مفاهیمی نظیر وساطت، تکرار، انعکاس، نفی، کلیت انضمامی، تقابل دانش و حقیقت، بالقوگی، دیالکتیک و... صورتبندی تازهای از تکنیکهای کلاسیک روانکاوی مانند انتقال، مقاومت، میل روانکاو، ناخوداگاه، تفسیر، درمان، پایان روانکاوی و ساختارهای روانی ارائه دهیم و ببینیم آیا میتوان با امتزاج اندیشه هگل و روانکاوی به ماحصلی جامع و کارآمدتر دست یافت؟ اگر بله، چگونه؟
📥 جهت کسب اطلاعات بیشتر و ثبتنام در این درسگفتار شش ساعته، به وبسایت مدرسه [جیوگی] مراجعه کنید:
🌐 https://jivegi.school/products/hegel-psychoanalysis
@jivegionline
🔺 هملت پس از اینکه از واقعیت قتل پدرش باخبر میگردد، نمی تواند بلافاصله اقدام به انتقامجویی کند. زیرا پدرِ هملت در این داستان در جایگاه دانش قرار دارد، اما عمویش بعنوان قاتلِ پدر در جایگاه حقیقت ایستاده است. هملت در ناخودآگاه تمنّای قتل پدر و محرم آمیزی با مادر را دارد، این درست موضعی است که عمویش در آن ایستاده است. نمایشی که هملت بواسطه بازیگران دوره گرد به اجرا در میآورد به منظور دست یافتن به يقين نیست، بلکه این نمایش اجازه می دهد علاوه بر هملت، دیگری بزرگ نیز به واقعیت پیببرد. پیش از این، تنها شبحِ پدر و خود هملت است که می دانند قاتل کیست. اما این دانشِ بیاثری است و با آن نمیتوان حقیقتی که در جانب کلادیوس ( عموی هملت) قرار گرفته را خنثی نمود. هملت پس از اجرای نمایش که در آن فردی برادر خودش را به قتل میرساند، تقلا میکند موضع کلادیوس از حقیقت را به جایگاه دانش تغییر دهد. هنگامی که کلادیوس از دیدن صحنهی نماش برآشفته میشود، درست زمانی است که دیگری نابینا و کور، بینا شده و آنچه در واقع رخ داده است را تصدیق میکند. از این پس، جایگاه کلادیوس موضع دانش است و هملت در جایگاه حقیقت قرار گرفته است.
🔺 در آغاز روانکاوی، آنالیزان در جانب دانش و روانکاو در جانب حقیقت ایستاده است ( هر چند گمان بر این است که روانکاو میداند)، اما در پایان و انتهاء، روانکاوی شَوَنده در سوی حقیقت و روانکاو در طرف دانش جای میگیرد. بنابراین می توانیم پایان تراژدی هملت را پایان فرآیند روانکاوی در نظر بگیریم. به تعبیری تراژدی ادیپوس آغاز روانکاوی را توضیح میدهد، زیرا ادیپوس از سرنوشت خود آگاه است، اما این دانش و آگاهی صرفا شیوهای برای گریز از حقیقتِ میل اوست. در داستان هملت است که پایان مورد توجه قرار میگیرد و حقیقت از سوی هملت تصدیق میشود. لذا می توانیم ادیپوس را تراژدی دانش و هملت را تراژدی حقیقت ( میل) در نظر بگیریم.
🔺 در اینجا تفاوت میان روانکاو و سوژهی منحرف بسیار ظریف است؛ از یک سو، منحرف ابزاری است که میل دیگری را محقق میسازد و دیگری میتواند در عمل او حقیقت خودش را بازشناسی کند. از سوی دیگر، منحرف عهدهدار دانش و قصدیتی است که مسئول کردار خویش است. منحرفی که بر روی زنان بیحجاب اسید میپاشد، آرزوی دیگری را برآورده میسازد، ولی در عین حال به جهت رفتار عامدانهاش مستحق مجازات است. روانکاو میان دانش و حقیقت بُرشی ایجاد میکند تا در نهایت سوژهی آنالیزان آن حقیقت را تصاحب کند. آنچه عمل روانکاوی و انحراف را متمایز میسازد، این است که در روانکاوی، حقیقت و دانش در سمت سوژه واحدی نیست. در تحلیل روانکاوانه، آنکه میداند از حقیقت دور است و آنکه منظر حقیقت را دارد، نمیداند.
✍ رضا احمدی
/channel/lookingawry
🔺 از اینکه روانکاوی را به حکمت و آئین زندگی تعبیر کنم و از طریق آن درس زندگی دهم کاملا بیزارم. زیرا رسالت روانکاوی آموختن راه و رسم صحیح زیستن نیست. هدف روانکاوی بازسازی موقعیتِ انتخاب تروماتیک در ذهن تحليلشونده است. انتخاب تروماتیک نه انتخاب میانِ خوب و بد؛ نه انتخاب میان بد و بدتر، بلکه انتخابِ میان دو گزینهی بدتر است. بواسطه برگزیدن یکی از دو گزینهی بدتر، انسان خودش را از نو در فضای خفقان آور نمادین ادغام میکند.
🔺 در روابط میان افراد آنکسی که گمان میکند رابطهاش متزلزل و رو به پایان است، برای رهاییاش از این تردید پیشدستی کرده و صراحتا به شریک زندگیاش میگوید بیا همه چیز را تمام کنیم. اما آن چیزی که حقیقتا رابطه را به انتها میرساند نفسِ این پیش دستی است. در واقع با تصور اینکه همه چیز تمام شده است، پایان یک رابطه را تسریع میکنیم. در اینجا کاملا میان دو امر بدتر قرار داریم: یا اینکه در تردید و انواع گمانهزنیها ادامه دهیم یا به ارتباطمان پایان دهیم. هر دو بدتر است؛ اما تنها آسیبِ انتخاب است که میتواند ما را از رنج هر نوع آسیب احتمالی دیگر برهاند.
🔺 بنابراین درمان روانکاوی در نهایت آسیبزاست، ولی از دل آسیب چنین انتخابی است که قادر خواهیم بود از آسیبهای دیگر در امان باشیم. لذا در شرایط فعلی به هر دلیلی که گمان میکنیم خوش نیستم و درگیر افسردگی و ملال هستیم؛ اولین اقدام این است که به خودمان حق دهیم ناراحت باشیم. اگر خودمان را سزاوار این ناخوشی ندانیم، احتمالا تصمیات و اقداماتی را انجام میدهیم که کاملا نسبت ما با حقایق زندگی را تحریف میکند. در صورتی که به خودمان حق میدهیم ناشاد باشیم مسائلمان چیدمان صحیحتری پیدا میکند.
🔺 به تعبیر ژیژک روانکاوی تنها گفتمانی است که به انسانها حق می دهد در زندگی از لذت محروم باشند. در اینجا نیز انتخاب تروماتیک تنها گزینهی پیش روست؛ یا به خودمان حق می دهيم در رنج باشیم یا صرفا می توانیم ناکاميها، بیمهریها و شکستها را به یک روانرنجوری جدیدی بدل سازیم.
🔺 عموما سوژههای وسواسی زمانی که دچار بیمهری اطرافیان قرار می گیرند، بجاي آنکه به خودشان اجازه دهند که توسط دیگران مورد توجه نباشند، آن را دلیل قاطعی بر روانرنجوری لحاظ می کنند و با خود می گویند، بسیار خب من میدانم که هیچکسی من را دوست ندارد و دوست داشتنی نیستم.
در مقابلِ موضع سوژه وسواسی، می توانیم رویکرد یک نژادپرست واقعی را قرار دهیم. هر چند نژادپرستیِ واقعی این نیست که از آدما بخاطر ویژگی و خصیصهای متنفر باشیم، چه بسا نژاد پرستی حقیقی در معنای رادیکالش، این است که دارای ویژگیای باشیم که حتی در صورتِ تمایلِ دیگران به دوست داشتن ما، نتوانند ما را دوست بدارند.
✍ رضا احمدی
t.me/lookingawry
✅ درآمد فلسفی بر روانکاوی فروید و لکان
جلسه پنجم
🎙 رضا احمدی
✅ درآمد فلسفی بر روانکاوی فروید و لکان
جلسه سوم
🎙 رضا احمدی
درآمد فلسفی بر روانکاوی فروید و لکان
جلسه اول
🎙رضا احمدی
🎯از پاسخهای بدون پرسش (۱)
🔺 جنون را باید فروپاشیای در نظر گرفت که به جهت یک ضرورتِ غیرِساختاری به تعویق افتاده است. نقش این ضرورت غیرساختاری انسجام بخشیِ بیرونی به پدیدهای است که ارتباط درونی بین اجزایش را از دست داده است. انسانی که دچارِ از همگسیختگی روانی است به دلیل حفظ و بقاء زندگی زيستشناختی به حیات خود ادامه میدهد؛ اما هیچ نوع خاطره، دلبستگی پایدار و روایتی منسجمی از زندگی ندارد.
🔺 جامعه ایران یقینا دچار جنون فراگیر اجتماعی است که در آن فروپاشی حتمی به تعویق افتاده و گویا امور به خوبی پیش میرود. این فروپاشی مشخصا در ایران به دلیل اینکه صرفا همه تلاش دارند از طریق ثروت و به چنگ آوردن فرصتهای نابرابر جزء برگزیدگان باشند، تحقق نهايي خودش را نمییابد. یک باور سادهای ما را متقاعد ساخته است که اگر بعنوان یک فرد جزء برگزیدگان طبقه اجتماعی باشم از همه خطرات مصون خواهم بود. بنابراین رقابت کاذبی وجود دارد که دائم روی فرصت های نابرابر اجتماعی متمرکز است. سازوکار سیاسی نیز بر شیوهی توزیع نابرابر تکیه کرده و آن را تشدید میکند تا به جهت فرصتطلبی تودهها، آن پس زمینهای که خود عامل این نابرابری است محفوظ بماند. لذا در حال حاضر در سطح نقد نظری موجودیت خویش نیستیم، بلکه تقلا داریم تا جزء معدود افرادی باشیم که سوار قایق نجات میشوند.
🔺 یکی از پیامدهای زیستن در آستانهی فروپاشی تجربهی اکنون بصورت یادآوری گذشته است. این نوع تجربه بر خلاف آن چیزی است که در آموزه های الهیاتی بعنوان روز محشر نامگذاری شده است. در محشر گذشته را در قالب اکنون مجددا زیست و تجربه می کنیم؛ اما زیست اکنون در فرم یادآوری گذشته همان موقعیتی است که ساختار تروما را شکل میدهد. اکنون بنحو زنده در جریان است، اما در ذهن ما یادآوری امری است که آن را پشتسر گذاشتيم.
✍ رضا احمدی
/channel/lookingawry
🎯دگردیسیهای نیستی (۴)
🔺زمانی که از درونیترین احساس و خواهش خودمان آغاز میکنیم، آن را کاملا ویژگی بیرونی مییابیم، همچنین وقتی از بیگانهترین خواستِ بیرونی و دیگری شروع میکنیم، به درونماندگارترین جنبهی خود میرسیم. به تعبیر ژیژک، ستیز با هر بیگانهای نهایتا ستیز و دشمنی با درونیترین جنبهی خودمان است. در جلسات روانکاوی هنگامی که مراجعه کننده خصوصیترین فانتزیهایش را بازگو میکند، لحظهای احساس بیگانگی با آنها دارد، گویا به روانکاو میگوید: تو دوست داری بدانی و من به میل تو پاسخ میدهم، ولی شخصا آنها را نمیپذیرم. بازگویی کثیفترین خیالورزیها شرایطی را رقم میزند که نه روانکاو و نه روانکاویشونده، هیچکدام آنها را برعهده نمیگیرند و در این موقعیت است که پای دیگری بزرگ به میان کشیده میشود. میل شدید ما برای انتقام و تلافی در لحظه قابل حصول، بعنوان یک میل و خواست دیگری و تحمیل شده تجربه میشود.
🔺رانه نیز تابع چنین منطقی است؛ زیرا رانه در سطح ابتدایی خواهش و تمنایی است برآمده از حیات بیولوژیک ما، اما زمانی که مسیر این خواهش و درخواست را تا نهایت طی میکنیم به خواستی میرسیم که فراتر از وجود ماست. گذر از طبیعت به فرهنگ و سپس منزل گزیدن در جهان پسافرهنگی و دنیای دیجیتال و تکنولوژیهای نوظهور، بازیابی نفی آغازینی است که مشخصهی حیات است. آنچنان که روانکاوی به ما میآموزد؛ حیات تنها نیرویی است که میل به فروپاشی دارد، اما میل به ویرانی و اضمحلال در انسان بر خلاف حیوانات، در سطح حیات بیولوژیک حضور ندارد. انسان قدرتِ ویرانی در سطح زیستشناختی را در ذهن و روان بازنمایی و کدگذاری میکند. پیامد چنین بازنمایی شکلگیری رانه مرگ است که در آن سوژه صرفا حاملِ (نه واجد) یک خواست نامشروط است. در رانه هر نوع خواست و تمنایی فراتر از وجود سوژه است، سوژه تا بدانجا که در خدمت تحقق آن است، هستیاش را بازیابی میکند. بعبارتی رانه بیگانهترین جنبهیِ درونی ما و در عین حال ناانسانیترین ویژگی هستیشناختی ماست.
🔺پیمودن مسیر قانون و اخلاق تا درجهی غاییاش و خواست نامشروط این دو، لحظهی نامتعیّنِ بدل شدن امر درونی به امر بیرونی را آشکار میکند. وقتی که قانون بصورت ناخالص استقرار یابد یک شیوه پرهیز از مواجهه با امر ناانسانی است، اما اگر قانون را در شکل ناب آن لحاظ کنیم خود به یک مواجهه با امر ناانسانی منتهی میشود. آگامبن اردوگاه را نتیجه بدل شدن استثناء به قاعده کلی میداند که در آن استثناء وضعیت مکانی پیدا میکند. در این تحلیل، اردوگاه مکانی است که بر تعلیق قانون استوار است. اما اردوگاه شرایط بسیار پیچیدهتری از صورتبندی آگامبن را نشان میدهد. اردوگاه بر تعلیق قانون استوار نیست، بلکه فرمِ محضِ تحققِ قانون است. زمانی که کلیشهی " همه در نسبت با قانون برابر" هستند اظهار میگردد، بدین معناست که همه در نسبت با قانون برهنه و از هر عنوان نمادینی عاری هستند. برای اینکه فرضیه عدالت و برابری میان انسانها جهت صحیحی بیابد، بهناچار باید انسانها از القاب و اوصاف نمادین جدا گردند و به یک عنصر مشترک تقلیل یابند، این عنصر مشترک در افراد یک خصیصه ناانسانی است. خصیصه ناانسانی خودش را در فیگور انسان برهنه نشان میدهد. زیست-سیاست از مسیر ارجاع به عنصر ناانسانی یعنی حیات عریان تحقق مییابد که در عین حال شرایط تحقق برابری و ایده آل قانون است.
🔺بنابراین اردوگاه وضعیّت صفر برپایی قانون است، به همین دلیل جان رالز برای ترسیم اصول عدالت به شرایط اولیهای متوسل میشود که انسانها از تمام امتیازات اجتماعی بیبهره هستند. لذا هر تلاشی برای تحقق عدالت و برابری از طریق قانون، به ایده اردوگاه منتهی میشود. طی کردن مسیر قانون، اخلاق و سیاست ما را به عنصر ناانسانی میرساند که در حیات اجتماعی بیش از این بواسطه انواع قواعد اجتماعی تلاش بر مهار کردن آن بود. میل به پیمودن اخلاق تا وجه غاییاش، آنگونه که در کانت و ساد شاهد هستیم و اصرار بر تحقق کامل جامعه انضباطی که اردوگاه نمایانگر آن است، نشان از بُعد ادغامناپذیر در وجود انسانی دارد. این شأن ادغامناپذیر انسانی بیش از پیش انسان را به سوی دگرگون ساختن سرشت نمادیناش سوق میدهد. گویا انسان دیگر قادر نیست از طریق بازتعریف اخلاق، قانون، دین، سیاست...خودش را در حیات اجتماعی مستقر سازد. آنچه مسلم است، انسان دیگر به دنبال رهایی از طریق جهان فرهنگی خود نیست، بلکه رهاییاش را در دگرگون ساختن و منقلب کردن سرشت بنیادینِ وجوداش جستجو میکند. از همین رو، تغییرات ژنتیک، هوش مصنوعی و جهان دیجیتال اهمیّت مییابد.
✍رضا احمدی
t.me/lookingawry
🎯 روانکاوی چگونه دال ارباب را واسازی میکند
رضا احمدی
/channel/lookingawry
🎙جلسه دهم
📖درسگفتار کتاب "سوژهی لکانی، میان زبان و ژوئیسانس"
رضا احمدی