221198
आम्ही आपले मराठी भाषेचे शब्दभांडार, आकलन आणि व्याकरणची समज वाढवण्यासाठी , विस्तारित करण्यासाठी मदत करू , आजच आपल्या मित्रांनाही आपल्या चॅनेल वर आमंत्रित करा. लगेच जॉईन करा @Marathi
#आजचा_शब्दबोध....
● अबर-चबर
● महिरप
जॉईन करा @Marathi
#समानार्थी_शब्द
------------------------------------
अधिक माहितीसाठी जॉईन करा आमचे चॅनेल @Marathi
🔹सराव प्रश्नसंच
1. क्रियापदावरून फक्त काळाच बोध होत असेल म्हणजेच फक्त क्रियापदाचा मूळ अर्थ समजत असेल तर अशा क्रियापदाला ........ क्रियापद असे म्हणतात.
स्वार्थ
आज्ञार्थ
विध्यर्थ
संकेतार्थ
उत्तर : स्वार्थ
2. वाक्याचा काळ ओळखा - 'मी नदीकाठी खेळत असतो'
साधा भूतकाळ
अपूर्ण भूतकाळ
पूर्ण भूतकाळ
रिती भूतकाळ
उत्तर : पूर्ण भूतकाळ
3. विधर्थी क्रियापदावरून कोणता आख्यातविकार ओळकता येतो?
ऊ-आख्यात
ई-लाख्यात
लाख्यात
वाख्यात
उत्तर : ऊ-आख्यात
4. 'चमचम' - हे कोणत्या प्रकारचे क्रियाविशेषण आहे?
गतिदर्शक
अनुकरणदर्शक
निश्चयदर्शक
प्रकारदर्शक
उत्तर : गतिदर्शक
5. वाक्यातील नाम किंवा सर्वनाम यांचा वाक्यातील इतर शब्दांशी असणारा संबंध दर्शविणार्या अविकारी शब्दाला ....... अव्यय असे म्हणतात.
शब्दयोगी
उभयान्वयी
केवलप्रयोगी
शब्दसिद्धी
उत्तर : केवलप्रयोगी
6. कर्त्याची व कर्माची क्रियापदाशी जी जुळणी, ठेवण किंवा रचना असते तिलाच व्याकरणात ....... असे म्हणतात.
क्रिया विशेषण
प्रयोग
अव्यय
आख्यात विकार
उत्तर : अव्यय
7. ज्या तत्पुरुषात पूर्वपदाच्या सप्तमीच्या 'ई' विभक्ती प्रत्याचा लोप होत नाही, त्यास ....... तत्पुरुष असे म्हणतात.
अलुक
उपपद
कृदत
नत्र
उत्तर : कृदत
8. वाक्यातील कल्पना चढत्या किंवा उतरत्या क्रमाने मांडून उत्कर्ष किंवा अपकर्ष साधला जातो तेव्हा ...... हा अलंकार होतो.
पर्यायोक्ती
सार
अन्योक्ती
भ्रांतिमान
उत्तर : भ्रांतिमान
9. अक्षरगण वृत्ताचे प्रकार ओळखा - अक्षरे - 12, गण - य,य,य,य.
1
1
1
1
उत्तर : 1
10. खालीलपैकी शुद्ध शब्द कोणता?
आशिर्वाद
आकृती
विहीर
अंतर्मुख
उत्तर : आकृती
-----------–--------------------------
मराठी व्याकरण विषयक अधिक माहितीसाठी जॉईन करा आमचे @marathi चॅनेल.
Telegram.me/marathi
#वाक्यप्रचार
----------------------------------------------
अधिक माहितीसाठी जॉईन करा आमचे चॅनेल /channel/Marathi
मराठी भाषेच्या अभ्यासाचे नियोजन
जॉईन करा @Marathi
🔹काही समानार्थी म्हणी
आधी शिदोरी मग जेजूरी - आधी पोटोबा मग विठ्ठोबा
आवळा देऊन कोहळा काढणे - पै दक्षिणा लक्ष प्रदक्षिणा
कडू कारले तुपामध्ये तळले - कुत्र्याचे शेपूट नळीत घातले
साखरेत घोळले तरी कडू ते कडूच - तरी वाकडे ते वाकडेच
कामा पुरता मामा - ताकापुरती आजी
काखेत कळसा गावाला वळसा - तुझ आहे तुजपाशी परी तू जागा चुकलासी
करावे तसे भरावे - जैसी करणी वैशी भरणी
खाई त्याला खवखवे - चोराच्या मनात चांदणे
खाण तशी माती - बाप तसा बेटा
आग सोमेश्वरीअन बंब रामेश्वरी - मानेला गळू, पायाला जळू
गाढवापुढे वाचली गीता अन - नळी फुंकले सोनारे इकडून
काळाचा गोंधळ बरा - गेले तिकडे वारे
घरोघरी मातीच्या चुली - पळसाला पाने तीनच
चोरावर मोर - शेरास सव्वाशेर
जशी देणावळ तशी खानावळ - दाम तसे काम
पालथ्या घड्यावर पाणी - येरे माझ्या मागल्या ताककण्या चांगल्या
नव्याचे नऊ दिवस - तेरड्याचे रंग तीन दिवस
नाव मोठं लक्षण खोटं - नाव सोनुबाई हाती कथलाचा वाळा नाही, बडा घर पोकळ वासा
बेलाफुलाची गाठ पडणे - कावळा बसायला आणि फाटा तुटायला
पी हळद अन हो गोरी - उतावळा नवरा गुडघ्याला बाशिंग
वराती मागून घोडे - बैल गेला अन झोपा केला
वासरात लंगडी गाय शहाणी - गावंढया गावात गाढवीण सवाशीण
---------------------------------------------
आमचे मराठी व्याकरण चॅनेल जॉईन करण्यासाठी @Marathi येथे क्लिक करा , त्यानंतर चॅनेल ओपन होईल , चॅनेल च्या तळाशी असणाऱ्या JOIN ऑप्शन वर क्लिक करा.
telegram.me/Marathi
#समानार्थी_शब्द
------------------------------------
अधिक माहितीसाठी जॉईन करा आमचे चॅनेल /channel/Marathi
#वाक्यप्रचार
------------------------------------
अधिक माहितीसाठी जॉईन करा आमचे चॅनेल /channel/Marathi
🔹 स्वरांच्या र्हस्व व दीर्घ उच्चारानुसार शब्दांचे वेगळे अर्थ होऊ शकतात.
(१) पाणि --हात पाणी --जल
(२) दिन --दिवस दीन --गरीब
(३) शिर --डोके शीर --रक्त वाहिनी
(४) पिक --कोकीळ पीक --धान्य
(५) सुत -- मुलगा सूत --धागा
(६) सुर --देव सूर --आवाज
(७) सलिल -पाणी सलील -लीलेने
(८)चाटु - संतोष देणारे चाटू -लाकडी पळी
(९) मिलन --भेट मीलन --मिटणे
जॉईन करा आमचे चॅनेल @Marathi
हे माहीत पाहिजे...
1. रौप्य महोत्सव (Silver Jubilee) = २५ वर्ष
2. सुवर्ण महोत्सव (Golden Jubilee) = ५० वर्ष
3. हिरक महोत्सव (Diamond Jubilee) = ६० वर्ष
4. अमृत महोत्सव (Platinum jubilee) = ७५ वर्ष
5. शताब्दी महोत्सव (Centenarian Jubilee) = १०० वर्ष
🔹मराठी व्याकरण प्रश्नोत्तरे:
1. परोपकारी
परोप + कारी
पर + उपकारी ✅
परी + पराकी
फोड होत नाही
2. मिष्टान्न हा खालीलपैकी कोणत्या प्रकारचा शब्द आहे?
सामासिक ✅
अभ्यस्त
सिध्द
उपसर्गघटित
3. 'पाणी' या शब्दाचा खालीलपैकी कोणता शब्द समानार्थी नाही?
अंबू
सलील
उदक
निरद ✅
4. मुलगा धावत सुटला
विशेषनाम
सामान्य नाम ✅
भाववाचक नाम
यापैकी नाही
5. 'स्वत: मध्ये कमी गुण असणाराच फार बढाई मारतो.' या अर्थाची म्हण ओळखा.
खाईन तर तुपाशी नाही तर उपाशी
आपण हसे लोकाला शेंबूड आपल्या नाकाला
उतावळा नवरा गुडघ्याला बाशिंग
उथळ पाण्याला खळखळाट फार ✅
6. कोणत्या शब्दास तद्भव म्हणावे?
मूळ संस्कृत शब्दाच्या रुपात बदल होऊन झालेला. ✅
मूळ संस्कृत शब्दाच्या रुपात बदल न झालेला
मूळ संस्कृत शब्दांची संधी होऊन झालेला
मूळ संस्कृत शब्दास प्रत्यय लागून झालेला.
अधिक माहितीसाठी जॉईन करा मराठी व्याकरण चॅनेल @Marathi
#शब्दसमूहाबद्दल_एक_शब्द
-------------------------------------------
अधिक माहितीसाठी जॉईन करा आमचे चॅनेल @Marathi
मराठी व्याकरण:
म्हणी:
खिळ्यासाठी नाल गेला, नालीसाठी घोडा गेला.
Meaning:
लहान गोष्टीची उपेक्षा केल्यास भयानक परिणाम होत असतात.
--------------------------------------
मराठी व्याकरण विषयक अधिक माहितीसाठी आमचे @marathi हे चॅनेल जॉईन करा.
#आजचा_शब्दबोध....
● मखलाशी
● बाजार-बुणगे
जॉईन करा @Marathi
#विरुद्धार्थी_शब्द
-------------------------------
अधिक माहितीसाठी जॉईन करा आमचे चॅनेल @Marathi
🔹परीक्षेत हमखास विचारणारे पुस्तके -
पुस्तकाचे नाव - लेखकाचे नाव
प्लेईंग टू विन - सायना नेहवाल
हिंदू- जगण्याची समृद्ध अडगळ, कोसला - डॉ. भालचंद्र नेमाडे
टू द लास्ट बुलेट - विनीता कामटे/विनीता देशमुख
हाफ गर्लफे्ड - चेतन भगत
प्लेईंग इट माय वे - सचिन तेंडूलकर
आय डेअर - किरण बेदी
ड्रिम्स फ्रॉम माय फादर - बराक ओबामा
इंडिया डिव्हायडेड - राजेन्द्र प्रसाद
सनी डेज - सुनिल गावस्कर
द टेस्ट ऑफ माय लाईफ - युवराज सिंग
झाडाझडती, महानायक, राजे संभाजी, पानीपत, पांगीरा, लस्ट फॉर लालबाग - विश्वास पाटील
छावा, मृत्यूंजय, लढत, युगंधर - शिवाजी सावंत
श्रीमान योगी, स्वामी - रणजित देसाई
वाट तुडविताना - उत्तम कांबळे
अक्करमाशी - शरदकुमार लिबाळे
एकच प्याला - राम गणेश गडकरी
कोल्हाट्याचे पोरं - किशोर शांताबाई काळे
यमुना पर्यटन - बाबा पद्मजी
पण लक्षात कोण घेतो - ह.ना.आपटे
सुदाम्याचे पोहे - श्रीपाद कृष्ण कोल्हाटकर
गिताई - विनोबा भावे
उचल्या - लक्ष्मण गायकवाड
उपरा - लक्ष्मण माने
एक होता कार्व्हर - वीणा गवाणकर
भिजली वही - अरूण कोल्हटकर
नटसम्राट - वि.वा.शिरवाडकर
माझी जन्मठेप - वि.दा.सावरकर
श्यामची आई - साने गुरूजी
धग - उध्दव शेळके
ययाती, अमृतवेल - वि.स.खांडेकर
एक झाड दोन पक्षी, रणांगण - विश्वास बेडेकर
गोतावळा, झोंबी - आनंद यादव
जेव्हा माणुस जागा होतो - गोदावरी परूळेकर
ज्वाला आणि फुले - बाबा आमटे
बलूतं - दया पवार
बारोमास - सदानंद देशमुख
आहे मनोहर तरी - सुनिता देशपांडे
शाळा - मिलींद बोकील
चित्रलिपी - वसंत आबाजी डहाके
बनगरवाडी - व्यंकटेश माडगुळकर
गोलपीठा - नामदेव ढसाळ
जेव्हा मी जात चोरली - बाबुराव बागूल
मी कसा झालो - प्र.के.अत्रे
मी कसा घडलो - आर.आर.पाटील
सखाराम बाईंडर - विजय तेंडूलकर
ओडिशी ऑफ माय लाईफ - शिवराज पाटील
उनिकी - सी. विद्यासागर राव
मुकुंदराज - विवेक सिंधू
दासबोध, मनाचे श्लोक - समर्थ रामदास
बावनकशी, काव्यफुले, सुबोध रत्नाकर - सावित्रीबाई फुले
गितारहस्य - लोकमान्य टिळक
बटाट्याची चाळ, तीन पैशाचा तमाशा - पु.ल. देशपांडे
माझे विद्यापीठ, सनद, जाहीरनामा - नारायण सुर्वे
फकिरा - अण्णाभाऊ साठे
रामायण - वाल्मिकी
मेघदूत - कालीदास
पंचतंत्र - विष्णू शर्मा
मालगुडी डेज - आर.के.नारायण
माझे सत्याचे प्रयोग - मोहनदास गांधी
महाभारत - महर्षी व्यास
अर्थशास्त्र - कौटील्य
अन् हॅपी इंडीया - लाला लजपतराय
माय कंट्री माय लाईफ - लालकृष्ण अडवाणी
रोमान्सिंग विथ लाईफ - देव आनंद
प्रकाशवाटा - प्रकाश आमटे
आमचा बाप आणि आम्ही - डॉ. नरेंद्र जाधव
दास कॅपीटल - कार्ल मार्क्स
एशियन ड्रामा - गुन्नर मिर्दाल
द.गाईड - आर.के.नारायण
हॅम्लेट - शेक्सपिअर
कर्हेचे पाणी - आचार्य अत्रे
कृष्णकाठ - यशवंतराव चव्हाण
ज्योतीपुंज - नरेंद्र मोदी
शतपत्रे - भाऊ महाजन
प्रिझन डायरी - जयप्रकाश नारायण
माझे स्वर माझे जिवण - प.रविशंकर
निबंधमाला - विष्णूशास्त्री चिपळूणकर
दि.विंग्ज् ऑफ फायर - ए.पी.जे अब्दूल कलाम
स्पीड पोस्ट - शोभा डे
पितृऋण - सुधा मूर्ती
माझे गाव माझे तिर्थ - अण्णा हजारे
एक गाव एक पानवटा - बाबा आढाव
लज्जा - तस्लीमा नसरीन
मंझील से ज्यादा सफर - व्ही.पी.सिंग
कोसबाडच्या टेकडीवरून - अनुताई वाघ
गोल्डन गर्ल - पी.टी.उषा
राघव वेळ - नामदेव कांबळे
आकाशासी जळले नाते - जयंत नारळीकर
गोईन - राणी बंग
सेवाग्राम ते शोघग्राम - अभय बंग
१) सर्वनामाचा प्रकार ओळखा : पुस्तके कोणी नेली ?
अ) पुरुषवाचक सर्वनाम
ब) दर्शक सर्वनाम
क) सामान्य सर्वनाम
ड) प्रश्नार्थक सर्वनाम
================
उत्तर....... पर्याय (ड)
================
२) खाली दिलेल्या कोणत्या पर्यायी उत्तरात आत्मवाचक सर्वनाम असणारे वाक्य आहे ?
अ) धीराने उभा राहणाराच लोकोत्तर लाभाचा धनी होतो
ब) मनुष्याचा सर्वात मोठा शत्रू तो स्वतः असतो
क) सावित्रीबाईचे सर्व काम आटोपले होते
ड) त्यांनी माझ्याकडून काम करवून घेतल
================
उत्तर....... पर्याय (ब)
================
३) कोण, काय, कधी, कोणाला ? ही सर्वनामे सर्वनामाच्या कोणत्या प्रकारात मोडतात ?
अ) दर्शक सर्वनामे
ब) संबंधी सर्वनामे
क) प्रश्नार्थक सर्वनामे
ड) आत्मवाचक सर्वनामे
================
उत्तर....... पर्याय (क)
================
४) दर्शक सर्वनामे कोणती ?
अ) कोण, कोणी, कोणाला, काय, किती
ब) मी, आम्ही, आपण, स्वतः
क) हा - जो, ही - ती, हे - ते
ड) शाब्बास, वाहवा, अरेरे, अरे बापरे
================
उत्तर....... पर्याय (क)
================
५) मोपला उठाव कुठे घडून आला ?
अ) तेलंगाना
ब) मलबार
क) मराठवाडा
ड) बंगाल
================
उत्तर....... पर्याय (ब)
================
६) अहमदाबाद गिरणी कामगार संघटनेची स्थापना कोणी केली ?
अ) मृदुला साराभाई
ब) ना. म. जोशी
क) व्ही. व्ही. गिरी
ड) मो. क. गांधी
================
उत्तर....... पर्याय (ड)
================
७) खालीलपैकी कोणत्या भारतीय नेत्याने हिटलरची भेट घेतली होती ?
अ) वि. दा. सावरकर
ब) रासबिहारी बोस
क) लोकमान्य टिळक
ड) सुभाषचंद्र बोस
================
उत्तर....... पर्याय (ड)
================
८) चलेजाव चळवळीच्या काळात पंडित नेहरू, अब्दुल कलाम आझाद, जी. बी. पंत यांना कोणत्या तुरुंगात ठेवण्यात आले होते ?
अ) गोवळकोंड्याचा किल्ला
ब) ग्वाल्हेरचा किल्ला
क) शिवनेरी किल्ला
ड) अहमदनगरचा किल्ला
================
उत्तर....... पर्याय (ड)
================
९) अक्षवृत्तापैकी पुढीलपैकी कोणते विधान चुकीचे आहे ?
अ) अक्षवृत्ते वर्तुळाकार असतात
ब) अक्षवृत्ते एकमेकांना समांतर आहेत
क) अक्षवृत्ते समान लांबीची असतात
ड) अक्षवृत्ते समकेंद्री आहेत
================
उत्तर....... पर्याय (क)
================
१०) पुढीलपैकी कोणते विधान चुकीचे नाही ?
अ) उष्णकटीबंधात सूर्यकिरण कधीच लंबरूप पडत नाहीत
ब) समशीतोष्ण कटीबंधाला मध्यरात्रीच्या सूर्याचा प्रदेश असे म्हटले जाते
क) शीतकटीबंधात सूर्यकिरण नेहमीच तिरपे पडतात
ड) एकही नाही
================
उत्तर....... पर्याय (ड)
================
११) पुढीलपैकी कशाच्या आधारे पृथ्वीच्या वक्राकाराविषयी निष्कर्ष काढता येत नाही ?
अ) चंद्रग्रहण
ब) क्षितीज
क) सूर्यग्रहण
ड) यापैकी नाही
================
उत्तर....... पर्याय (अ)
================
१२) जिऑईड आकारामुळे काय घडत नाही ?
अ) गुरुत्वबलात बदल
ब) त्रिज्येत बदल
क) वजनात बदल
ड) वस्तुमानात बदल
================
उत्तर....... पर्याय (ड)
================
१३) सभागृह (लोकसभा) तात्पुरते स्थगित कोण करते ?
अ) राष्ट्रपती
ब) सभापती
क) पंतप्रधान
ड) नागरिक
================
उत्तर....... पर्याय (क)
================
१४) अंतर्गत शांतता व बाह्यआक्रमण ह्या पासून राज्याचे रक्षण करणे हे कर्तव्य तर त्या संबंधातील कलम कोणते ?
अ) कलम ३५५
ब) कलम ३५६
क) कलम ३६०
ड) कलम ३६६
================
उत्तर....... पर्याय (अ)
================
१५) राष्ट्रीय आणीबाणी बंद करावयाचा अधिकार (approval) कोणाला आहे ?
अ) लोकसभा
ब) राज्यसभा
क) दोन्ही
ड) एकही नाही
================
उत्तर....... पर्याय (ड)
================
१६) मार्गदर्शक तत्वे घटनेच्या कोणत्या भागात नमूद करण्यात आले आहेत ?
अ) भाग २
ब) भाग ३
क) भाग ४
ड) भाग ६
================
उत्तर....... पर्याय (क)
================
१७) स्वतंत्र भारताचे पहिले भारतीय लष्कर प्रमुख कोण होते ?
अ) रॉय बुचर
ब) सॅम माणकेशो
क) जनरल थोरात
ड) के. एम. करिअप्पा
================
उत्तर....... पर्याय (ड)
================
१८) डिसेंबर २०१५ मध्ये INS गोदावरीला निवृत्ती देण्यात आली. ही कोणत्या प्रकारची नौका होती ?
अ) पाणबुडी विरोधी नौका
ब) युद्धनौका
क) क्षेपणास्त्र वाहू नौका
ड) गस्तीनौका
================
उत्तर....... पर्याय (ब)
================
१९) जम्मू काश्मीर, हिमाचल प्रदेश आणि पंजाब या तीन राज्यांना जोडणा-या केबल पुलाचे नाव काय ?
अ) नेहरू सेतू
ब) राम सेतू
क) इंदिरा गांधी सेतू
ड) अटल सेतू
================
उत्तर....... पर्याय (ड)
================
२०) INS कदमत ची निर्मिती कोणामार्फत करण्यात आली ?
अ) माझगाव डॉक
ब) कोचीन शिप बिल्डर्स
क) JNPT
ड) GRSI
================
#वाक्यप्रचार
----------------------------------------------
अधिक माहितीसाठी जॉईन करा आमचे चॅनेल /channel/Marathi
मराठी भाषा : प्रश्नांचे विश्लेषण
जॉईन करा @Marathi
#अलंकारिक_शब्द
------------------------------------
अधिक माहितीसाठी जॉईन करा आमचे चॅनेल @Marathi
समानार्थी शब्द :
झोपाळा - झुला, हिंदोळा, टाळाटाळ
झरा - निर्झर, ओहळ, ओढा
झगडा - कलह, भांडण, तंटा
टका - पैसा, पैका, जमीन मोजण्याचे माप
टणक - निबर, कठिण, धट्टाकट्टा
टिळा - तिलक, टिळक, ठिपका
टूक - कुशलता, युक्ती, टक
टाळाटाळ - र्हयगय, दिरंगाई, टगळमंगळ
ठराव - नियम, सिद्धांत, निकाल
ठळक - स्पष्ट, मोठे, जाड
ठाम - पक्का, कायम, दृढ
ठिकाण - पत्ता, स्थान, खूण
डोके - माथा, मस्तक, शिर
डोळा - नेत्र, लोचन, अक्ष, चक्षू
डगर - उतरण, टेकडी, ढळ
डौल - रुबाब, दिमाख, ऐट
ढग - घन, जलद, मेघ, नीरद
ढाळणे - गाळणे, आतणे, अभिषेक करणे
ढेकूळ - ढेप, पेंड, भेली
ढिलाई - चालढकल, दुर्लक्ष, दिरंगाई, हयगय
ढोंगी - लबाड, भोंदू, दांभिक, फसवा
ढोल - नगारा, डंका, पडघम
तक्रार - वाद, भांडण, हरकत
तट - काठ, किनारा, बाजू, भांडण
तत्व - सत्य, तात्पर्य, अंश
आमच्या चॅनेल वर जॉईन होण्यासाठी @marathi यथे क्लीक करा , चॅनेल ओपन होईल , त्यानंतर चॅनेल च्या तळाशी असणाऱ्या JOIN ऑप्शन वर क्लिक करा.
#वाक्यप्रचार
------------------------------------
अधिक माहितीसाठी जॉईन करा आमचे चॅनेल /channel/Marathi
#आजचा_शब्दबोध....
● बिशाद
● बालेकिल्ला
जॉईन करा @Marathi
🔹वाक्य पृथक्करण
🔸पृथक म्हणजे वेगळे किंवा सुटे करणे असा होतो आणि वाक्यापृथक्करण म्हणजे वाक्यातील भाग वेगळा करून दाखविणे.
🔷वाक्य:⤵
उद्देश विभाग(उद्देशांग)↔विधेय विभाग
(विधेयांग)
1)उद्देश (कर्ता) ↔1) कर्म व कर्म विस्तार
2)उद्देश विस्तार ↔2) विधानपूरक
↔3) विधेय विस्तार
↔4) विधेय (क्रियापद)
💠उद्देश विभाग/उद्देशांग:💠
💠1)उद्देश (कर्ता)
🔸वाक्य ज्याच्या विषयी माहिती सांगते तो वाक्याचा कर्ता असतो.
🔸क्रियापदातील धातुला णारा, णारे, णारी, हे प्रत्यय जोडून कोण / काय ने प्रश्न विचारल्यास उत्तर कर्ता येते.
🔶उदा.🔸
🔹रामुचा शर्ट फाटला.
➡(फाटणारे काय/कोण?)
🔹रामरावांचा कुत्रा मेला.
➡(मरणारे कोण/काय?)
🔹मोगल साम्राज्याचा अंत झाला.
➡(होणारे-कोण/काय?)
🔹रामुच्या घराचा दरवाजा उघडला.
➡(उघडणारे कोण/काय?)
👉वरील वाक्यात शर्ट, कुत्रा, अंत, दरवाजा हे उद्देश (कर्ता) आहेत.
💠2) उद्देश विस्तार
🔸कर्त्याविषयी माहिती सांगणारे शब्द जर कर्त्यापूर्वी असतील. तर अशा शब्दांना उद्देश विस्तारात लिहावे.
🔶उदा.🔸
🔸शेजारचा रामु धपकन पडला.नियमित अभ्यास करणारे विधार्थी पास होतात.
🔶विधेय विभाग/विधेयांग.
🔸वाक्यात ज्यांच्यावर क्रिया घडते ते कर्म असते म्हणजेच क्रिया सोसणारे कर्म असते.
🔶उदा.🔸
🔹रामने झडाचा पेरु तोडला.
➡(या वाक्यात तोडण्याची क्रिया पेरु वर झाली म्हणून ते कर्म.)
🔹गवळ्याने म्हशीची धार काढली.
➡(या वाक्यात काढण्याची क्रिया धारेवर झाली म्हणून ते कर्म)
💠1) कर्म विस्तार
🔷कर्मापूर्वी कर्माविषयी माहिती सांगणारा शब्द म्हणजे कर्म विस्तार होय.
🔶उदा.🔸
🔸रामने झाडाचा पेरु तोडला.गवळ्याने काळ्या म्हशीची धार काढली.
💠2) विधान पूरक
🔷कर्त्याविषयी माहिती सांगणारा शब्द जर कर्त्यांनंतर आला तर ते विधानपूरक असते.
🔶उदा.🔸
🔸राम राजा झाला.संदीप शिक्षक आहे.शरदाच्या चांदण्यात गुलमोहर मोहक दिसतो. वरील वाक्यावरुन राजा, शिक्षक, मोहक ही शब्द कर्त्याविषयी अधिक महितीसांगत आहेत म्हणून त्यांना विधानपूरक असे म्हणतात.
💠3) विधेय विस्तार
🔷क्रियापदास विधेय असे म्हणतात.
🔸वाक्यात क्रियापदाविषयी माहिती सांगणार्या शब्दांचा यात समावेश होतो. क्रियापदाला केव्हा/ कोठे/ कसे ने प्रश्न विचारल्यास विधेय विस्तार उत्तर येते. ही सर्व क्रियाविशेषणे असतात.
🔶उदा.🔸
🔸कुटुंबातील सर्व व्यक्ती रविवारी वनभोजनास गेले.शरदाच्या चांदण्यात गुलमोहर मोहक दिसतो.माझा जिवलग मित्र मनीष माझे पत्र पाहताच त्वरित आला.
💠4) विधेय/क्रियापद
🔷वाक्यातील क्रियापदाला विधेय असे म्हणतात.
🔶उदा.🔸
🔸रमेश खेळतो.
🔸रमेश अभ्यास करतो.
🔸रमेश चित्र काढतो.
आमचे चॅनेल जॉईन करण्यासाठी @marathi येथे क्लिक करा व चॅनेल ओपन झाले की join ऑप्शन वर क्लिक करा.
#शब्दसमूहाबद्दल_एक_शब्द
-------------------------------------------
अधिक माहितीसाठी जॉईन करा आमचे चॅनेल @Marathi
#वाक्यप्रचार
------------------------------------
अधिक माहितीसाठी जॉईन करा आमचे चॅनेल @Marathi
#वाक्यप्रचार
------------------------------------
अधिक माहितीसाठी जॉईन करा आमचे चॅनेल @Marathi
🔹शब्दालंकार :
जे अलंकार शब्दांच्या केवळ विशिष्ट रचनेवरच अवलंबून असतात, शब्दांची चमत्कृती शब्दांचा अर्थ आणि शब्दयोजना यांच्यावर आधारीत अलंकारांना ‘शब्दालंकार’ म्हणतात.
प्रकार-
अनुप्रास –कवितेच्या चरणात एकाच अक्षराची पुनरावृत्ती होऊन त्यातील नादामुळे जेव्हा सौंदर्य प्राप्त होते तेव्हा अनुप्रास अलंकार होतो.
उदा. गडद निळे गडद निळे जलद भरुनि आले,
शीतल तनु चपल चरण अनिलगण निघाले
( गडद गडद जलदची पुनरावृत्ती)
यमक -शब्दालंकाराचे अनेक प्रकार आहेत. त्यांत ‘यमक’ हा अलंकार महत्वाचा आहे. एखादा शब्द किंवा अक्षर पुनःपुन्हा पद्यात चरणांती आले, की तेथे ‘यमक’ हा अलंकार होतो.
उदा.
मना चंदनाचे परी त्वा झिजावे |
परी अंतरी सज्जना नीववावे ||
या वैभवाला तुझ्या पाहुनिया, मला स्फूर्ति नृत्यार्थ होते जरी |
सामर्थ्य नामी तुझ्या जन्मभूमी, तसे पहिले मी न कोठे तरी |
अशा शब्दांनी नादमाधुर्य निर्माण झालेल्या पद्यपंक्ती तुमच्या पाठ्यपुस्तकातील कवितांतून निवडून काढा.
श्लेष - एकच शब्द वाक्यात दोन अर्थानी वापरल्यामुळे जेव्हा शब्दचमत्कृती निर्माण होते तेव्हा ‘श्लेष’ हा अलंकार होतो.
उदा.
मित्राच्या उद्याने कोणास आनंद होत नाही. (मित्र = सखा, मित्र = सूय)
श्रीकृष्ण नवरा मी नवरी |
शिशुपाल नवरा मी न-वरी ||
🔹अर्थालंकार :
दोन सुंदर वस्तूंमधील साम्य दर्शवून पद्यामध्ये अर्थचमत्कृती आणली जाते. तेथे अर्थालंकार होतो. बहुतेक अर्थालंकार अशा साम्यावर आधारित असतात. त्यात चार गोष्टी महत्वाच्या असतात.
ज्या गोष्टीचे वर्णन कवी करत असतो, तिला अलंकारात ‘उपमेय’ असे म्हणतात. ‘मुख कमलासारखे सुंदर आहे’ या वाक्यामध्ये मुखाचे वर्णन कवी करत आहे, म्हणून ‘मुख’ हे ‘उपमेय’ आहे.
उपमेयाचे साम्य ज्या दुसऱ्या गोष्टीशी कवी दाखवतात, तिला ‘उपमान’ असे म्हणतात. वरील वाक्यात मुखाचे साम्य कमलाशी दाखवले आहे, म्हणून ‘कमल’ हे तेथे ‘उपमान’ आहे.
उपमेय आणि उपमान यांमधील साम्य दर्शवणाऱ्या गुणधर्माला ‘साधर्म्य’ किंवा ‘समान धर्म’ असे म्हणतात. वाक्यात उपमेय ‘मुख’ आणि उपमान ‘कमळ’ यांमध्ये साम्य दाखवणारा गुण सुंदरता हा आहे.
उपमेय आणि उपमान यांमधील साम्य दर्शवणाऱ्या शब्दाला ‘साधर्म्यसूचक शब्द’ किंवा ‘साम्यसूचक शब्द’ म्हणतात.
वरील वाक्यात ‘कामलासारखे मुख’ यातील ‘सारखे’ हा ‘साधर्म्यसूचक’ शब्द आहे.
प्रकार -
उपमा –उपमेय हे उपमानासारखेच आहे, असे जेथे वर्णन असते, तेथे ‘उपमा’ हा अलंकार असतो.
उपमा अलंकारात सम, समान, सारखे, वाणी, जसे, तसे, प्रमाण, सदृश, परी, तुल्य यांपैकी एखादा साधर्म्यसूचक शब्द असतो.
लाट उसळोनी जळी खळे व्हावे,
त्यात चंद्राचे चांदणे पडावे,
तसे गाली हासता तुझ्या व्हावे,
उचंबळूनी लावण्या वर वहावे ||
उत्प्रेक्षा –उपमेय हे उपमानच आहे असे जेथे वर्णन असते, तेथे ‘उत्प्रेक्षा’ हा अलंकार असतो.
उत्प्रेक्षा अलंकारात जणू, जणूकाही, जणूकाय, की, गमे, वाटे, भासे, म्हणजे यांपैकी एखादा साधर्म्यसूचक शब्द असतो.
विद्या हे पुरुषास रूप बरवे, की झाकले द्रव्यही
तिच्या कळ्या | होत्या मिटलेल्या सगळ्या |
जणू दमल्या | फार खेळूनी, मग निजल्या ||
व्यतिरेक –या प्रकारच्या अलंकारामध्ये उपमेय हे उपमानापेक्षा सरस असल्याचे वर्णन केलेले असते.
उदा.
अमृताहुनीही गोड नाम तुझे देवा
तू माउलीहुनी मायाळ | चंद्राहूनी शीतळ
पाणियाहूनी पातळ | कल्लोळ प्रेमाचा
अतिशयोक्ती -कोणतीही कल्पना आहे त्यापेक्षा खूप फुगून सांगताना त्यातील असंभाव्यता अधिक स्पष्ट करून सांगितलेली असते त्यावेळी हा अलंकार होतो.
उदा.
दमडीचं तेल आणलं, सासूबाईचं न्हाण झालं ||
मामंजीची दाढी झाली, भावोजींची शेंडी झाली ||
उरलेलं तेल झाकून ठेवलं, लांडोरीचा पाय लागला |
वेशीपर्यंत ओघळ गेला त्यात उंट पोहून गेला ||
दृष्टान्त –एखादे तत्त्व, एखादी गोष्ट किंवा कल्पना पटवून देण्यासाठी तसाच एखादा दाखला किंवा उदाहरण दिल्यास ‘दृष्टान्त’ अलंकार होतो.
उदा.
लहानपण देगा देवा | मुंगी साखरेचा रवा |
ऐरावत रत्न थोर | त्यासी अंकुशाचा मार ||
तुकाराम महाराज परमेश्वराकडे लहानपण मागतात ते कशासाठी हे पटवून देताना मुंगी होऊन साखर मिळते आणि ऐश्वर्यसंप ऐरावत होऊन अंकुशाचा मार खावा लागतो अशी उदाहरणे देतात.
स्वभावोक्ती –एखाद्या व्यक्तीचे, वस्तूचे, प्राण्याचे, त्याच्या स्वाभाविक हालचालींचे यथार्थ वैशिष्ट्यपूर्ण वर्णन करणे हा या भाषेचा अलंकार ठरतो तेव्हा ‘स्वभावोक्ती’ अलंकार होतो.
उदा.
मातीत ते पसरले अति रम्य पंख |
केले वरी उदर पांडुर निष्कलंक ||
चंचू तशीच उघडी पद लांबविले |
निष्प्राण देह पडला श्रमही निमाले ||
विरोधाभास –एखाद्या विधानाला वरवरचा विरोध दर्शविला जातो पण तो वास्तविक विरोध नसतो. तेव्हा विरोधाभास अलंकार होतो.
उदा.
जरी आंधळी मी तुला पाहते.
मरणात खरोखर जग जगते ||
जॉईन करा t.me/Marathi