1178
سوسن حاجیزاده شاهسوار روانکاو، نویسنده و پژوهشگر 👈 این کانال جهت مطالعهی بالینیکاران، افرادِ تحتِ روانکاوی و همچنین علاقمندان به موضوعاتِ زبان و اندیشه میباشد. @psychanalyste_88 👈 ارتباط با ادمین
آیا فهمیدن رنج کافی است؟
گاهی آنچه ما را در رنج نگه میدارد، خودِ رنج نیست؛ تلاشیست که برای فهمیدنِ آن میکنیم.
عطار در "مصیبتنامه" به نکتهای ظریفی میرسد:
سالکی که معنای مصیبت را یافته، هنوز در مصیبت است؛ و آنکه از مصیبت عبور کرده، دیگر نه معنای آن را میجوید و نه خودِ آن را.
در زبان عطار، مصیبت فقط رنج نیست؛ سالک را به جستوجوی معنا میاندازد. اما نکته همینجاست:
حتی اصرارِ یافتن معنای مصیبت میتواند شکلی از ماندن در آن باشد.
اینجاست که سخن عطار میتواند ما را به یک پرسش روانکاوانه نزدیک کند:
آیا فهمیدن رنج، لزوماً به معنای تغییر رابطهی ما با آن است؟
گاهاً ما انسانها رنج را به یک مسئله تبدیل میکنیم مثلاً:
چرا این اتفاق برای من افتاد؟
چرا این الگو مدام تکرار میشود؟
این درد چه معنایی دارد؟
اگرچه پرسش میتواند راهی به سوی فهم باشد؛ اما گاهی "فهمیدن" جای "رهایی و گذشتن" را میگیرد.
/channel/psychoanalysis96
در این میان، کریستوا راهی برای نجات پیشنهاد میدهد و آن هنر است.
هولباین با ترسیم این صحنهی هولناک، دست به کاری شجاعانه زده است؛ او مرگ و نیستی را که در درون انسان افسرده حالتی سیال و ویرانگر دارند، به بند کشیده و در چارچوب یک قاب محصور کرده است. هنر در نگاه کریستوا، بخیهای بر زخم هستی است. هنر درد را از بین نمیبرد، اما به آن «فرم» میدهد. وقتی ما غم یا پوچی خود را به کلام یا تصویری هنری بدل میکنیم، دیگر قربانیِ آن نیستیم، بلکه آن را به ابژهای بیرونی تبدیل کردهایم که میتوانیم به آن بنگریم.
کریستوا میگوید تماشای مسیح هولباین، تمرینِ رنج است؛ رنجی که با «دیدن» همراه میشود و به ما میگوید حتی در تاریکترین لحظات، میتوان زیباییِ غمانگیزی در بازنماییِ این مرگ یافت.
کریستوا در این کتاب تلاش میکند تا بگوید انسانِ افسرده، وقتی که با «خورشیدِ سیاه»ِ درونش مواجه میشود، هنوز یک راه برای بازگشت به زندگی دارد و آن چیزی نیست جز؛ هنر و سخن گفتن.
درنهایت راهِ رهایی از خورشید سیاه، نه فرار از تاریکی، که تبدیل آن به فرمی است که بتوان با آن زیست.
📚منبع:
Kristeva, Julia. Soleil noir : Dépression et mélancolie. Paris : Gallimard, 1987.
/channel/psychoanalysis96
مسیحِ هولباین؛ تصویرِ عریانِ مالیخولیا
در میان تمامی آثار تاریخ هنر، کمتر تصویری به اندازهی تابلوی «پیکر مسیح در مقبره» اثر هانس هولباین، خیرهکننده و هولناک است. ژولیا کریستوا در فصل چهارم بنام ضیافتِ مرگ از کتاب «خورشید سیاه»، این نقاشی را نه فقط یک اثر هنری، بلکه آینهای تمامنما از تجربهی «مالیخولیا» میداند؛ تجربهای که در آن زبان از کار میافتد و معنا فرومیریزد.
هانس هولباین، استاد بزرگ رنسانس شمالی، نقاشی است که با نگاهی وسواسگونه به جزئیات، واقعیتِ عریانِ مرگ و نیستی میپردازد. او با نگاهی بیرحمانه، مسیح را نه در قامت قدیسی رهاییبخش و عروجکرده، بلکه به صورت جسدی کبود، تکهتکه و در حال فساد به تصویر کشیده که در تابوتی تنگ و باریک محبوس شده است. این تصویرِ عریان، دقیقترین استعاره برای وضعیت افسردگی است. فرد مالیخولیایی نیز درست مانند بینندهی این تابلو، با «مرگ معنا» روبرو میشود. برای او، جهانی که تا دیروز سرشار از رنگ و هدف بود، اکنون به جسدی بیجان بدل شده و او در خلائی سهمگین، با حقیقتی روبرو گشته که کلمات از توصیفش ناتواناند.
/channel/psychoanalysis96
«حسادت رنجی است که به ندرت دربارهاش سخن میگوییم، زیرا از اعتراف به آن شرم داریم.»
مادلین شاپسال اهل فرانسه
از کتاب حسادت (La Jalousie)
/channel/psychoanalysis96
اما در سال چهارمِ تحلیل، وقتی پردههای دفاعی کنار رفتند، آن «گذشتهی سرکوبشده» دیگر نه به شکلِ خاطره، که به شکلِ یک «تجربهی زنده» به اتاقِ روانکاوی هجوم آورد.
در یک جلسهی خاص، بیمار ناگهان دچار اضطرابی شدید شد. بدنش بیقرار بود و ترس از فروپاشی (جنون) او را در بر گرفته بود. او برای اینکه در واقعیت باقی بماند، به اشیاءِ موجود در اتاق روانکاو خیره میشد؛ تلاشی برای «وصل شدن» در برابر طوفانی که از درونش میگذشت.
آگدن در این لحظه با دوراهیِ کلاسیکِ روانکاوی روبروست: آیا باید این اضطراب را تفسیر کند؟ آیا باید به دنبالِ ریشهی تاریخیِ آن در کودکی بگردد؟
اما او درمییابد که تفسیر در این لحظه، نهتنها بیفایده، که نوعی «خشونت» است. تحلیلگر باید پیش از «فهمیدن»، «تحمل کردن» را بیاموزد.
/channel/psychoanalysis96
میلنر به جای تفسیر، نقشِ یک «شاهدِ صبور» را بازی کرد. او کمک کرد سوزان سالها با این دایرهها بازی کند تا بالاخره از این حصارهایِ بسته، به سمتِ شکلهای آزادتر و زندگیِ واقعی حرکت کند. این کیس به ما میگوید که گاهی شفا در کلمات نیست؛ بلکه در این است که روانکاو همراهی کند بیمار در امنیتِ اتاقِ درمان، «آجر به آجر»، وجودِ تکهتکهاش را دوباره بنا کند.
گاهی وظیفهی ما روانکاوان تفسیر کردنِ زندگیِ دیگری نیست؛ بلکه تنها حضور داشتن در لحظهی تولدِ دوبارهیِ اوست.
📚منبع:
Milner, M. (1969). The Hands of the Living God: An Account of a Psycho-Analytic Treatment.
/channel/psychoanalysis96
ماریون میلنر (۱۹۰۰-۱۹۹۸) یکی از خاصترین و شاعرانهترین چهرههای تاریخ روانکاوی است. او از اعضای «گروه مستقل» در بریتانیا بود؛ گروهی که افرادی مثل وینیکات نیز در آن عضو بودند. نگاهِ «مستقلها» با جریانهایِ حاکم متفاوت بود؛ آنها به جای گیر افتادن در جنگِ نظریاتِ خشک و ساختارگرا، بر «تجربهی زنده» و کیفیتِ «رابطه» در اتاق درمان تمرکز میکردند.
میلنر پیش از اینکه روانکاو شود، هنرمند و نقاش بود. همین پسزمینهیِ هنری باعث شد تا او به بیمار نه مثل یک «مکانیسمِ خراب» که نیاز به تعمیر دارد، بلکه مثل یک «بومِ خالی» نگاه کند که باید دوباره کشف و ترسیم شود. او به ما یاد داد که در روانکاوی، گاهی «سکوت»، «نگاه» و «صبرِ» روانکاو، بسیار قدرتمندتر از صدها کلمهیِ تفسیرکننده است. میلنر معتقد بود وظیفهی روانکاو، یافتنِ معنایِ پنهانِ ناخودآگاه نیست، بلکه حضور داشتن در لحظهی «خلقِ دوبارهیِ وجودِ» بیمار است.
/channel/psychoanalysis96
"داستانی از اتاق روانکاوی: آخرین نگاه"
سردردهای بیستوپنج سالگیاش یک بیماری ساده نبود؛ فریادِ جسمی بود که زیر بار یک خاطره خرد میشد. وقتی به اتاق روانکاو در لبنان پا گذاشت، پیش از آنکه از سردردهایش بگوید، از روزهای باروت و گلوله در جنگهای داخلی این کشور سخن گفت.
او مأمور بود تا یک خیابان را ببندد؛ دستوری صریح داشت که هر جنبندهای را با سربی داغ متوقف کند. وقتی زنی همراه کودکش از گوشه خیابان عبور کرد، جوان دو بار هشدار داد. در سومین هشدار، دستش روی ماشه رفت و صدای شلیک در فضا پیچید. اما یک ثانیه قبل از فروافتادن زن، زمان برای همیشه ایستاد: مادر برگشت و با تمام هستیاش به چشمان شلیککننده نگریست.
آن گلوله زن را کُشت، اما نگاهش در چشمان جوان زنده ماند؛ نگاهی که هرگز بسته نشد، هرگز نمرد و به یک سردرد بیپایان بدل شد.
نگاهِ انسان، حامل چهرهای بیکران است که نمیتوان آن را در واژهها گنجاند؛ چرا که هر چهره، عهدی ازلی با انسانیت و با «دیگری» است—همان آغوشی که نخستینبار ورود ما به این جهان را خوشآمد گفت.
در این داستان، میبینیم که سوپرایگو از هیچ توجیه اداری، سازمانی یا نظامیِ سرباز پیروی نمیکند. درواقع ناخودآگاه رشوه نمیپذیرد و با جملهٔ «من فقط مأمور بودم و معذور» آرام نمیگیرد. دادگاه واقعی در درونِ فرد برپا میشود و قاضیِ آن، همان نگاهِ خاموشی است که تا ابد به متهم چشم دوخته است.
/channel/psychoanalysis96
لوسی آر، آنگاه که از چنگال نشانهی هیستریاش ــ یعنی توهمِ مداومِ بوی پودینگِ سوخته ــ رهایی یافت، با تکانهای واپسزده روبهرو شد که پیشتر آن بو را در خود پنهان کرده بود: عشقِ یکطرفه و بیسرانجامش به کارفرمای خود.
اعترافِ لوسی به این عشق، چنان تصادفی و در عین حال تکاندهنده بود که فروید را به شگفتی واداشت. وقتی فروید با پرسشی جستجوگر پرسید: «اگر میدانستید عاشق کارفرمای خود هستید، چرا سکوت کردهاید؟»، پاسخِ لوسی، در عین ایجاز و سادگی، به یکی از ارکان بنیادینِ تاریخ روانکاوی بدل گشت: «نمیدانستم ــ یا شاید، نمیخواستم بدانم.»
در واقع، ریشهی تمامی روانرنجوریها در همین دوگانگی نهفته است. در هیستری، تکانهای که سوژه از بازشناسیِ آن سر باز میزند، ناگزیر از طریقِ تغییرِ فرمِ ظاهری یا آنچه فروید “تبدیل” (Conversion) مینامد، خود را بازمینمایاند؛ گویی میلِ ناگشوده، برای بقا، جامه از تن در میآورد تا در هیئتی دیگر بازگردد.»
📚 How To Read Freud; Josh Cohen.
/channel/psychoanalysis96
رنجهای خیالی لکان همراه بود با روانرنجوریهای معمولی. هیچوقت طعم محرومیتهای واقعی مثل گرسنگی، فقر، فقدان آزادی یا آزارواذیت را نچشیده بود: جنگ را از میان باغهای کالج استانیسلاس تماشا کرده بود. از جنون حماسی جنگ فقط نیمنگاهی به بدنهای تکهتکه و چشمانی در انتظار مرگ نصیبش شد. هرگز از بوی تعفنِ خون در میدان نبرد خفه نشده و هیچگاه مجبور نشده بود با ظلم واقعی مبارزه کند. او که نازپروردۀ چندین نسل از بازرگانانِ غرق در ناز و نعمت بود فقط متحمل سختیهای ناشی از قیدوبندهای خانوادگی شده بود که او را بدل به هر چیزی کرده بود الّا یک قهرمان.
اما این فقدانِ روحیۀ قهرمانی با امتناع جسورانه و قاطع از سازشکاری همراه شد. لکان ضدقهرمانی بود از هر جهت نامناسب برای یک زندگی معمولی. سرنوشتش با بیقاعدگی گره خورده بود و ناتوان بود از تسلیمشدن در برابر انبوه آداب و رسوم. از همین رو بود که به گفتارۀ جنون همچون تنها کلید درکِ جهانی دیوانه علاقۀ وافر داشت.
بریدهای از کتابِ «ژک لکان»
زندگی و نظام فکری
الیزابت رودینسکو
/channel/psychoanalysis96
برای فروید رؤیا تحقق آرزومندی است، زیرا بر مکانیسمی خاص استوار است که متوجه «واقعیت بخشیدن» به تمناست، واقعیتی که گرچه خیالی است ولی چنان شکلوصورتی زنده به خود میگیرد که گوئی حتی از واقعیت خارجی نیز فراتر رفته است. فروید همواره میان تحقق آرزومندی و ارضای آن تفاوتی عمده قائل میشود. در ارضاء میلوخواهش فرد حقیقتاً (یا بهطور خیالی) اقناع میشود. حال آنکه در تحقق یعنی به انجامرساندن آرزومندی مسألهٔ عمده واقعیت بخشیدن به تمناست. بدینمعنی که آرزومندی دارای وجه زمانی خاصی میگردد که بنا بر آن، امری که هنوز به وقوع نپیوسته است به زمان حال ارجاع داده شده، صورتی حیوحاضر به خود میگیرد. به قول فروید «زمانِ حال وجهی است از زمان که در آن میل و آرزو به صورت امری به انجام رسیده تصور میشود.»
به نظر میرسد وقایع بیاهمیتِ روزِ قبل از رؤیا ــ که در اصطلاح فروید پسماندههای روزانه خوانده میشوند ــ منشاء تشکل رؤیاهای شبانه باشند ولی باید دانست که این پسماندهها تنها حاکی از امیالی جزئی بوده از آنچه در عُرف روانکاوی تمنا یا آرزومندی خوانده میشود، متمایزند.
/channel/psychoanalysis96
نقاشی اتومات، اثر ادوارد هاپر، ۱۹۲۷
ترومای خاموشِ انسانِ مدرن
انسان مدرن گاهی در شلوغترین خیابانها، در مترو، در کافه، یا پشت پنجرهٔ خانهاش، با احساسی از بیپناهی و غریبگی روبهرو میشود؛ گویی با همهٔ حضور دیگران، چیزی در جهان بیرونی او را در خود نمیگیرد. این تجربه فقط یک احساس شخصیِ گذرا نیست، بلکه میتوان آن را نشانهٔ زخمی عمیقتر دانست: زخمی که از خودِ ساختار زندگی مدرن برمیخیزد.
آبرام کاردینر از جمله روانکاوانی است که یادآوری میکند روان انسان در خلأ شکل نمیگیرد. نهادها، مناسبات اجتماعی، شکل شهر، و کیفیت محیطی که فرد در آن زندگی میکند، همگی در تجربهٔ امنیت یا ناامنی روانی او نقش دارند. از این منظر، انسان مدرن فقط با رنجهای شخصی خود درگیر نیست، بلکه زیر فشار نوعی ترومای ساختاری نیز زندگی میکند؛ ترومایی خاموش که در تداومِ زیستن در محیطی سرد، تفکیککننده و بیاعتنا عمل میکند.
/channel/psychoanalysis96
“La jalousie est ce qui fait de nous un être social.”
«حسادت همان چیزی است که از ما یک موجود اجتماعی میسازد.» فرانسواز دولتو
اول کتاب از بزرگان نقل قولهایی از حسادت نوشته بخصوص خط آخر از فرانسواز دولتو روانکاو برجسته فرانسوی. وی معتقد بود حسادت در کودکی (مثلاً حسادت به خواهر/برادر یا والدین) اولین جایی است که کودک میفهمد “تنها ابژه جهان نیست” و باید برای به دست آوردن جایگاهش با “دیگری” رقابت کند. این حسادت ما را وادار میکند از دنیای انفرادی خود خارج شویم و وارد حیث نمادین و روابط اجتماعی شویم. دقت کنید چقدر بیان حسادت میتواند فرد را به سلامت روانی نزدیک کند.
/channel/psychoanalysis96
در حسادت، نگاه دیگر فقط وسیلهای برای دیدن جهان نیست؛ تبدیل میشود به ابزاری برای جستوجوی پاسخی دردناک.
آیا هنوز در نگاه دیگری وجود دارم؟
آیا انتخاب شدهام؟
شاید به همین دلیل است که حسادت همیشه از یک واقعیت بیرونی آغاز نمیشود. گاهی از شکافی درونی آغاز میشود؛ از جایی که فانتسم، جای واقعیت را میگیرد و یک نگاه، یک سکوت یا یک فاصلهی کوچک، به صحنهای بزرگ در ذهن فرد تبدیل میشود.
اما شاپسال یک حرکت مهم انجام میدهد: او نگاهِ گرفتار در اضطراب را متوقف میکند و آن را به زبان میآورد.
زنان این کتاب دیگر فقط «حسود» نیستند؛ آنها روایتکنندهی تجربهای انسانی میشوند. چیزی که پیش از این ممکن بود به شکل سوءظن، کنترل یا خشم ظاهر شود، اکنون تبدیل به داستانی میشود که میتوان شنید و فهمید.
/channel/psychoanalysis96
در این روزها، درگیرِ واکاویِ یکی از آثارِ متمایزِ ادبیاتِ فرانسه هستم: رمانِ «La Jalousie» حسادت اثرِ مادلین شاپسال.
تجربهی خواندنِ این کتاب، نه یک مواجههی ساده، که سفری چالشبرانگیز به هزارتوهایِ ذهنِ راوی است؛ سفری که خواننده را ناگزیر با خود به اعماقِ دنیایی درونی میکشاند.
این کتاب کاوشی است فراتر از ساحتِ «نگاه». نگاهی که جزئیاتِ محیط را با وسواسی مفرط رصد میکند، واقعیت را در چارچوبهایِ سختومحکم قاب میگیرد، و در پسِ این مشاهدهیِ دقیق، اضطرابهایِ ناگفتهای را پنهان میسازد. زیباییِ این اثر در همین لایهلایه بودنِ مفاهیم و دشواریِ گریز از نگاهِ خیرهیِ راوی نهفته است. اما در این میان، پرسشی بنیادی ذهن را به خود مشغول میکند: چگونه «نگاهِ» بیرونی به ابزاری برایِ سازوکار دفاعیِ سوژه بدل میشود؟ در جهانی که «حسادت» میتواند بر ادراکِ ما از واقعیت سایه افکند، چگونه میتوان میانِ آنچه میبینیم و آنچه حقیقتاً هست، تمایز قائل شد، بی آنکه خود در دامِ این نگاهِ وسواسی گرفتار آییم؟
این پرسش، سرآغازِ بحثیست که قصد دارم در بحثهایِ آتی، بهطورِمفصل به ابعادِ بالینیِ نگاهوحسادت از دریچهی روانکاوی بپردازم.
تا که جان داری بلای جان تست
جان بده در درد کاین درمان تست
بخش بیستم، حکایت چهارمِ مصیبتنامهی عطار نیشابوری.
/channel/psychoanalysis96
ما انسانها معمولاً با توسل به زبان، روابط و مشغلههای روزمره، بر تاریکیهای وجودمان سرپوش میگذاریم و اجازه نمیدهیم آن حفرهی عمیقِ نیستی ما را ببلعد. اما فرد مالیخولیا کسی است که این سرپوش برایش کنار رفته و حقیقت عریانِ هستی را دیده است. او دیگر نمیتواند به بازیِ «معمولی» زندگی بازگردد، زیرا او چیزی را نظاره کرده که دیگران از دیدنش اجتناب میکنند.
/channel/psychoanalysis96
🔺 سلامت روان بزرگترین نگرانی جهان است!
🔸 در یک نظرسنجی جهانی، سلامت روان نسبت به سرطان نگرانکنندهتر، تشخیص داده شد.
🔸سلامت روان: ۴۵٪
🔸سرطان: ۳۸٪
🔸استرس: ۳۱٪
🔸چاقی: ۲۶٪
🔸سوءمصرف مواد مخدر: ۲۱٪
🔸دیابت: ۱۹٪
🔸بیماری قلبی: ۱۶٪
🔸سوءمصرف الکل: ۱۶٪
🔸استعمال دخانیات: ۱۲٪
🔸کووید-۱۹: ۱۱٪
🔸زوال عقل: ۹٪
🔸بیماریهای مقاربتی: ۳٪
🔸ابرمیکروبهای بیمارستانی: ۳٪
🔸سایر موارد: ۲٪
منبع: ایپسوس
/channel/psychoanalysis96
آگدن در اینجا نقشی فراتر از یک ناظر ایفا میکند؛ او به ظرفِ روانیِ بیمار تبدیل میشود. و تکههای اضطرابِ خام و تجزیهشدهی بیمار را در ذهنِ خویش «میزبانی» میکند. او چیزی را برای بیمار نگه میدارد که بیمار هنوز توانِ نگهداشتنِ آن را ندارد.
این همان لحظهی «ذهنی کردنِ بدن» است: فرایندی که طی آن، تجربهی «فکرنشدنی» و بدوی، در بسترِ یک رابطهی امن و «بودن با دیگری»، به تدریج تلطیف شده و به «تجربهای قابلِ فکر کردن» تبدیل میشود.
روانکاوی در این نگاه، نه کشفِ یک خاطرهی فراموششده، که بازسازیِ یک «تجربهی مشترک» است؛ جایی که تنِ آزرده و ذهنِ گریزان، سرانجام در حضورِ روانکاوِ صبوری که در کنارش نشسته، به آرامش میرسند.
آگدن به ما میآموزد که تحلیل، در بازگرداندنِ گذشته به حافظه نیست؛ بلکه در ساختنِ فضایی برای تحملِ گذشته در زمانِ حال است.
📚 منبع :
Ogden, T. H. (2001). "Re-minding the Body". American Journal of Psychotherapy.
/channel/psychoanalysis96
بدن، حافظهی بیکلامِ تروما
در روانکاوی، گاهی واژهها برای روایتِ رنج، الکناند. «توماس آگدن» در مقالهی درخشانِ "Re-minding the Body"، ما را به سفری در اعماقِ شکاف میانِ «ذهنِ توانمند» و «بدنِ شکننده» میبرد. او موردی از یک بیمارِ ۳۸ ساله، وکیلی موفق، را روایت میکند که در کودکی، در محیطی متلاطم رشد کرده بود؛ محیطی آکنده از غفلت، آزار جنسی و مادری که در چنگالِ افسردگیِ شدید، حضورِ روانیاش را از دست داده بود.
این بیمار برای بقا، به «خیالپردازی» پناه برده بود؛ او دیوارهایی بلند از تخیل ساخته بود تا از تجربههای بدنیِ غیرقابلتحمل فاصله بگیرد.
/channel/psychoanalysis96
در کتاب مشهورِ او، «دستانِ خدایِ زنده»، روایتی تکاندهنده از درمانِ بیستسالهیِ بیماری به نام «سوزان» ثبت شده است که این نگاهِ خاصِ میلنر را به خوبی نشان میدهد. سوزان احساس میکرد که «وجود ندارد». او نه در جهانِ بیرون و نه در درونِ خودش، مرزی حس نمیکرد. در جلسات، گاهی در سکوت مطلق فرو میرفت و گاهی با وسواسی عجیب، شروع به کشیدنِ دایرههایی تکرارشونده روی کاغذ میکرد.
بسیاری از روانکاوانِ آن زمان، احتمالاً به سراغِ نمادپردازیهایِ کلیشهای میرفتند و میگفتند این دایرهها نشانهیِ فلان تروما یا فلان میلِ سرکوبشده است. اما میلنر این کار را نکرد. او دریافت که سوزان در حالِ انجامِ یک «بازیِ بنیادین» است. او با هر دایرهای که روی کاغذ میکشید، در واقع داشت «مرز» میساخت. او داشت تمرین میکرد که بفهمد «من» کجاست و «جهان» کجا تمام میشود.
/channel/psychoanalysis96
«روانکاوی، فراتر از حل مسئله، هنرِ ایستادن در کنارِ کسی است که در لبهی نبودن و فروپاشی ایستاده است.»
ماریون میلنر روانکاو بریتانیایی
/channel/psychoanalysis96
اگر میخواهید فروید را بفهمید، نباید فقط به کلمات نگاه کنید، بلکه باید به دنبال آن چیزی باشید که در کلمات «پنهان شده» است (مثل بوی پودینگ سوخته در داستان لوسی آر).
از منظر روانکاوی، هر اندیشه، واژه یا کنشی، هرچند در ظاهر پیشپاافتاده باشد، میتواند موضوع خوانشی دقیق و موشکافانه قرار گیرد.
ما انسانها استادان مبدلپوشی هستیم؛ برای خودمان به همان اندازه ناشناختهایم که برای دیگران.
/channel/psychoanalysis96
تراژدی، صحنهای جز مواجهۀ انسانها با خدایان نیست. در این کارزارِ دریغآمیز انسان قربانی سرنوشت خویش است. پرُومِته در اساطیر یونان تنها مورد از تراژدی در میان خدایان است.
گناه او سرقت آتش مقدّس از اُلَمپ و اعطای آن به انسان میباشد، گناهی نابخشودنی که زِئوس را بر آن میدارد او را تا ابد در کوههای قفقاز زندانی کند. خشم زِئوس چندان است که به این اکتفاء نکرده فرمان میدهد تا عقابها هر روز جگر پرُومِته را دریده او را از پای درآورند. اما شبهنگام جگر ترمیم یافته روز بعد دوباره طعمۀ عقابها میگردد... دُوری باطل از توالی زمان که حکایتی است دردناک از برزخ ذاتی انسان، برزخی که مبتنی بر چیزی جز سیر زمان نیست، نوسانی محتوم که سرنوشت آدمیان را از آن جهت که در برزخ ذاتی خویش توطّن دارند قطعیّت بخشیده است. زیرا که تنها انسان درد و شعف انتظار را شناخته اهل زمان یعنی تاریخ است. انتظار از آن رو که حیث زمانی انسان منوطومشروط بدان است.
از کتاب «انسان منقسم»
برزخ به لحاظ روانکاوی (به انضمام تحلیلی از اهل هوا)
کرامت موللی و سوسن حاجیزاده شاهسوار
/channel/psychoanalysis96
https://nashreney.com/writers/%d8%b3%d9%88%d8%b3%d9%86-%d8%ad%d8%a7%d8%ac%db%8c%d8%b2%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%b4%d8%a7%d9%87%d8%b3%d9%88%d8%a7%d8%b1/
👆لینک کتابهای سوسن حاجیزاده شاهسوار در انتشارات نی:
۱. "زخمهایش" با مقدمهی تروما بلحاظ روانکاوی.
۲.نظری اجمالی به اصول و قواعد بالینی در روانکاوی کودک.
۳."سوگ و مالیخولیا" به انضمام موردی از سوگواری.
۴."انسان منقسم" به انضمام تحلیلی از اهل هوا.
۵.نگارش مقدمهی کتابِ "تعبیر خواب" به قلم سوسن حاجیزاده، تألیف دکتر موللی.
/channel/psychoanalysis96
شاید به همین دلیل است که تابلوهای ادوارد هاپر، نقاش برجستهٔ تنهایی مدرن، هنوز اینهمه برای ما آشنا و تکاندهندهاند: زنی تنها در سالن سینما، مردی خاموش در آپارتمان، و آدمهایی که در یک غذاخوری کنار هم نشستهاند بیآنکه واقعاً به هم راه پیدا کنند. اینها فقط صحنههایی از انزوا نیستند؛ نشانههای جهانیاند که پیوند را دشوار و فاصلهگذاری را عادی کرده است.
در این جهان، معماری فقط پسزمینه نیست. پنجرهها، دیوارها، نورهای سرد، خیابانهای خالی، و ساختمانهای بلند، همگی بخشی از سازوکاری هستند که فاصله میسازد. شهر مدرن فقط محل زندگی انسان نیست؛ ماشینی است که تنهایی تولید میکند. آدمها در کنار هم هستند، اما به هم نمیرسند؛ دیده میشوند، اما به رسمیت شناخته نمیشوند.
تنهاییِ انسان مدرن را نمیتوان فقط به انتخاب فردی یا ناتوانی شخصی فروکاست. این تنهایی محصول شکلی از زیستن است که در آن محیط بیرونی، بهجای آنکه نگهدارنده و پیوندساز باشد، سرد و طردکننده عمل میکند.
با این همه، میل به پیوند از میان نمیرود. انسانِ امروز، پشت این همه شیشه و سکوت، همچنان در انتظار یک نگاه، یک خطاب، و یک امکان واقعی برای رابطه مانده است.
/channel/psychoanalysis96
ساشا گیتری (از نمایشنامه حسادت)
MARTHE: Mais de quoi es-tu jaloux?
ALBERT: De toi!
MARTHE: Mais qu’est-ce que j’ai fait?
ALBERT: Je n’en sais rien… et je voudrais le savoir!
مارت: «اما تو به چی حسادت میکنی؟
آلبرت: «به خودِ تو!
مارت: «مگر من چه کار کردهام؟
آلبرت: «هیچ نمیدانم… و دلم میخواست که میدانستم!
نکته روانکاوانه: این دیالوگ شاهکار است! آلبرت اعتراف میکند که حسادتش به "ویژگیِ" مارت نیست، بلکه به "وجودِ" اوست. او میخواهد بداند سوژه (مارت) در غیاب او چه میل و لذتِ وافری (Jouissance) دارد که او از آن بیخبر است.
/channel/psychoanalysis96
از منظر روانکاوی، این نکته بسیار مهم است:
آنچه نتواند روایت شود، ممکن است به عمل بازگردد.
احساسی که فرصت سخن گفتن پیدا نکند، ممکن است خود را در رفتار نشان دهد.
نویسنده اذعان میکند وقتی فرد بتواند دربارهی حسادت خود حرف بزند، میان «خود» و «احساس» فاصلهای ایجاد میشود. دیگر حسادت فقط فرمانی برای واکنش نیست؛ به پیامی تبدیل میشود که میتوان آن را خواند.
شاید زیبایی عمیق کتاب شاپسال همین باشد:
او نمیخواهد حسادت را حذف کند؛ میخواهد آن را قابل شنیدن کند.
زیرا گاهی رهایی از یک احساس دشوار، از جنگیدن با آن آغاز نمیشود؛ از لحظهای آغاز میشود که آن احساس، برای نخستین بار، مخاطبی پیدا میکند.
و شاید سلامت روان نسبی دقیقاً در همین فاصله شکل میگیرد:
فاصلهای میان دیدن و تفسیر کردن، میان احساس کردن و عمل کردن، میان حسادت و روایت.
حسادت، وقتی شنیده شود، دیگر فقط یک زخم نیست؛ به داستانی تبدیل میشود که فرد میتواند آن را بفهمد.
/channel/psychoanalysis96
حسادت؛ از سکوتِ نگاه تا شنیده شدنِ روایت.
تأملی روانکاوانه بر «La Jalousie» مادلین شاپسال
زیباترین قصهای که مادلین شاپسال در «La Jalousie» حسادت روایت میکند، شاید قصهی خودِ حسادت نباشد؛ بلکه قصهی لحظهای باشد که حسادت، برای نخستین بار، اجازه پیدا میکند شنیده شود.
شاپسال در این کتاب به سراغ احساسی میرود که اغلب در سکوت و شرم پنهان میشود. او در این کتاب زنان بسیاری را دعوت میکند تا دربارهی تجربهی حسادت خود سخن بگویند؛ زنانی که از عشق، فقدان، ترس از دست دادن و لحظههایی روایت میکنند که حضور «دیگری» تعادل درونیشان را برهم زده است.
اما اهمیت کار شاپسال فقط در ثبت این اعترافها نیست؛ در این است که به یک احساس خام و بیزبان، امکان روایت میدهد.
حسادت پیش از آنکه یک فکر باشد، یک تجربهی بدنی و عاطفی است؛ اضطرابی که درون فرد بیدار میشود، پیش از آنکه بتواند نامی برای خود پیدا کند. انسان حسود اغلب پیش از آنکه بداند از چه میترسد، شروع به دیدن میکند؛ نگاه میکند، جستوجو میکند و نشانه جمع میکند.
/channel/psychoanalysis96
آنچه سرکوب شده، بازمیگردد
فروپاشی همیشه به معنای ویرانشدنِ ناگهانی نیست؛ گاهی فقط لحظهایست که روان دیگر نمیتواند میان آنچه زیسته، آنچه سرکوب کرده و آنچه هرگز به زبان نیاورده، تعادل برقرار کند. انسان در ظاهر بیدار است، اما چیزی در درونش از نظمی دیگر پیروی میکند؛ نظمی که با ساعتِ جهان هماهنگ نیست. از همینجا اضطراب آغاز میشود: از شکاف میان زمانِ بیرونی و زمانِ روان.
آنچه سرکوب میشود، از میان نمیرود. در سکوت میماند، شکل عوض میکند و از راهی دیگر بازمیگردد: در بیخوابی، در هجومِ فکر، در خستگیِ بیعلت، در ناتوانیِ مبهمی که آدمی را از ادامهدادن بازمیدارد. گاهی روان از یک زخمِ آشکار رنج نمیبرد، بلکه از فشاری رنج میبرد که هیچگاه مجالِ بیان پیدا نکرده است. رنج، پیش از آنکه فهمیده شود، خود را تحمیل میکند.
تنهایی نیز همیشه نبودِ دیگری نیست؛ گاه ناتوانیِ سوژه در تابآوردنِ حضورِ خویش است. وقتی دروننگری از حد میگذرد، دیگر به شناخت منتهی نمیشود؛ به محاصره میانجامد. فکر، فکرِ دیگر را پس میزند؛ هر احساس زیر نگاهِ تردیدی تازه فرومیریزد؛ و آدمی آرامآرام از خانهی درونیِ خود رانده میشود.
شاید آنچه فروپاشی نامیده میشود، در بعضی لحظهها چیزی جز بازگشتِ امرِ سرکوبشده نباشد؛ بازگشتِ همان چیزی که سالها به سکوت واداشته شده بود. روان تا مدتی با خاموشکردنِ رنج دوام میآورد، اما خاموشی همیشه نشانهی پایان نیست. گاهی درست از همانجا که هیچ صدایی شنیده نمیشود، بحران آغاز میشود.
به قول فروید: «احساساتِ بیاننشده هرگز نمیمیرند؛ زندهبهگور میشوند و بعدتر به شکلی بدتر بازمیگردند.»
/channel/psychoanalysis96