Telegram-канал balochs_history - تاریخ و فرهنگ بلوچستان: Unsorted

تاریخ و فرهنگ بلوچستان

20 July 2026 14:32

🔹 مکران از خوارزمشاهیان تا ایلخانان

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

🔹 نگاهی به اوضاع مکران از سقوط سلجوقیان کرمان تا روی کار آمدن ایلخانان

🔹 مکران در عهد خوارزمشاهیان

📃 صفحه ۹

💠 سلطان محمد خوارزمشاه بعد از دست‌یابی به کرمان شخصی به نام نصرت‌الدین بن ابی‌بکر اتسز را به آن دیار فرستاد. وی به مدت دو سال در کرمان سلطنت کرد. وقتی که به سلطان خبر دادند که نصرت‌الدین قصد سرکشی و عصیان دارد، وی را از آن منصب عزل کرد و ملک زوزن را که از بزرگان دولت بود، به فرمانروایی کرمان منصوب کرد. نامبرده در آبادانی و ترقی حال مردم منطقه تلاش زیادی انجام داد. ملک زوزن بعد از یکسال سپاهی فراهم کرده و برای فتح مکران عازم این دیار شد. وی از راه جیرفت و رودبار به بمپور[۱] رفته و آنجا را به سختی تصرف کرد و به گواشیر بازگشت[۲]. تا این مدت مکران به صورت مستقل اداره می‌شد.

💠 در واقع بعد از مرگ طغرلشاه بن محمدشاه که مکران در دوره او در اوج رونق و شکوفایی بود، تا زمان ملک زوزن تقریباً به مدت چهار الی پنج دهه مکران از کرمان مستقل بوده است. وزیری در این باره می‌نویسد: «در هر قصبه از قصبات آنجا رئیسی از مردم خود حکم می‌راند.[۳]»

💠 سرانجام با تلاش ملک زوزن مکران جزو حکومت کرمان گردید و یک سال بعد ملک نیز عازم مکران شد، کیچ و بندر تیز و دیگر بخش‌های مکران را تصرف کرد و با گماشتن جانشینی از طرف خود به گواشیر مرکز کرمان بازگشت. حافظ ابرو، والی کیچ و مکران در این زمان «مجدالدین ابوالمکارم» ثبت کرده و در این زمینه می‌نویسد:

«...چون با لشکر جرار به کیچ و مکران متوجه شد به رودبار رسید، قاضی جیرفت را پیش مجدالدین ابوالمکارم که ملک کیچ و مکران بود فرستاد و پیغام داد مشتمل بر آنکه خداوند عالم سلطان محمد شب و روز نصرت‌ دین را متشمّر شده است و تحمل مشقت سفر اختیار کرده و عناد و خطر جنگ را بر نوا و آهنگ جنگ گزیده و با خانان ختای در قتال و جدال آمده و تو در مهاد فراغت غنوده و بر بساط رفاعت استراحت کرده و خزاین و دفاین بسیار جمع گردانیده‌ای. اکنون اگر مالی خطیر نفرستی تا من حمل خزانه عامره سلطانی گردانم، لشکر کشم و دمار از نهاد تولکزی برآورم. چون رسالتی بدین درشتی شنود - و ملک زوزن را گفتندی ساربان بچه‌ای - در جواب گفت آن شتربان را چه حد آن باشد که به من چنین پیغام فرستد؟[۴]».

💠 وقتی که این پیغام به ملک زوزن رسید بلافاصله لشکری به کیچ و مکران فرستاد:

«قاضی جیرفت چون جواب بدین نمط بازآورد، نایرهٔ غضب ملک زوزن به غایت اشتعال پذیرفت و علی‌الفور با تمام لشکر به کیج رفت و به {جنگ و شمشیر} ملک کیچ را از حصار بیرون آورد و دفائن و خزاین او در تصرف گرفت و زواهر و جواهر علایق نفایس حاصل و ملک را با سه پسر اسیر با خود آورد. چون به لشکرگاه جیرفت بازرسید فرمود تا بینی‌های ملک کیج و پسران را سوراخ کردند و ابریشم در آن کشیده به قطار در شهر جیرفت آوردند... بعد از آن پسران را در نظر پدر به تیغ گذرانید و ملک کیچ را در گچ و سنگ گرفت و به انواع عذاب هلاک کرد.[۵]»

بدین‌ترتیب مکران به قلمرو خوارزمشاهیان ملحق شد.

‏━━━━━━≼🔸≽━━━━━━

۱- علی‌الظاهر در آن زمان بمپور یکی از مهم‌ترین حاکم‌نشین بوده و تصرف آن تا حدی کل بلوچستان محسوب می‌شده است.
۲- وزیری، تاریخ کرمان، ص ۱۳۷.
۳- همان، ص ۱۳۸-۱۳۶.
۴- حافظ ابرو، جغرافیای حافظ ابرو، همان، ص ۴۶.
۵- همان، ص ۴۷.

#تاریخ
#پس_از_اسلام
💠 @balochs_history