1293
در رسانه تاریخی Historium مطالب تاریخی را با منبع بخوانید و از جدیدترین اخبار حوزه باستانشناسی ایران و جهان آگاهی یابید! راه ارتباطی (تبادل، تبلیغ، نظرات و انتقادات و پیشنهادات): @Historium_bot
✍با درود خدمت همراهان هیستوریوم
در این مدت تلاش کردهایم تازهترین اخبار باستانشناسی، معرفی کتابها و مقالات و مطالب تاریخی را با شما به اشتراک بگذاریم. اما از این پس تصمیم گرفتهام دامنه محتوای کانال را گستردهتر کنم.
از امروز، در کنار اخبار و معرفی منابع، مجموعهای از مطالب تحلیلی و آموزشی نیز با هشتگهای اختصاصی منتشر خواهد شد. مطالبی که هدفشان فقط انتقال اطلاعات نیست، بلکه تلاش میکنند نگاه دقیقتر و علمیتری به تاریخ و باستانشناسی ارائه دهند.
برای اینکه این مجموعهها بهمرور قابل پیگیری باشند، هرکدام با هشتگ مشخصی منتشر میشوند:
🔹 #کتاب
🔹 #مقاله
🔹 #خبر
🔹 #باستانشناسی
🔹 #اشتباهات_رایج_تاریخی
🔹 #واژه_شناسی
🔹 #پشت_صحنه_باستان_شناسی
🔹 #یک_صفحه_از_کتاب
🔹 #اندیشه
امیدوارم این مسیر تازه، هیستوریوم را به فضایی تبدیل کند که علاوه بر اطلاعرسانی، فرصتی برای یادگیری، گفتوگو و نگاه عمیقتر به تاریخ و باستانشناسی باشد.
▪️ @HistoriumClub ▪️
#یادداشت
#باستانشناسی
✍این روزها که اخبار خاورمیانه، ذهن بسیاری از ما را به خود مشغول کرده، در حدود ۳۰ کشور اروپایی، رویدادی با عنوان «روزهای باستانشناسی اروپا» برگزار میشود. این برنامه که ابتدا در فرانسه توسط وزارت فرهنگ شکل گرفت، از سال ۲۰۱۹ با مشارکت کشورهای مختلف به یک رویداد فراگیر اروپایی تبدیل شد.
🔹در طی این رویداد، محوطههای باستانی، موزهها، آزمایشگاهها و مراکز پژوهشی درهای خود را به روی عموم مردم باز میکنند تا شهروندان از نزدیک با دنیای باستانشناسی آشنا شوند.
🔸بازدید از کاوشهای در حال انجام، کارگاههای آموزشی برای کودکان، دیدار با باستانشناسان، سخنرانیهای عمومی، حتی حضور در آزمایشگاههای مرمت و پژوهش و بسیاری برنامههای جذاب دیگر، بخشی از برنامههای این رویداد هستند.
▫️شاید مهمترین نکته این باشد که در این نگاه، باستانشناسی صرفا یک رشته دانشگاهی یا مجموعهای از مقالات تخصصی نیست؛ بلکه ابزاری برای شناخت گذشته و بخشی از فرهنگ عمومی جامعه به شمار میرود.
🔹این موضوع ناخواسته ما را به وضعیت باستانشناسی در ایران هم میرساند. رشتهای که با وجود ظرفیت عظیم تاریخی و فرهنگی کشور، هنوز در ذهن بسیاری از مردم با گنجیابی، فلزیاب و عتیقهجویی شناخته میشود.
🔸سالهاست پژوهشگران از فاصله میان باستانشناسی و جامعه سخن میگویند. فاصلهای که باعث شده بسیاری از دستاوردهای علمی این رشته هرگز به زبان قابل فهم برای مردم بازگو نشود. از سوی دیگر، کمبود همکاریهای میانرشتهای، نبود برنامههای منظم عمومی و ضعف ارتباط میان دانشگاه، پژوهشگران و جامعه نیز این شکاف را عمیقتر کرده است.
▫️درحالیکه در بسیاری از کشورها باستانشناسی بهانهای برای گفتوگو میان پژوهشگران و مردم شده است، در ایران هنوز حتی چنین رویدادی جایگاهی در تقویم رسمی یا برنامههای عمومی ندارد. شاید روزی باستانشناسی در کشور ما نیز بیش از آنکه با گنجیابی و عتیقهجویی شناخته شود، به عنوان ابزاری برای شناخت تاریخ، فرهنگ و هویت جامعه شناخته شود
▪️ @HistoriumClub ▪️
💠نقش یهودیان در اقتصاد دوره آل بویه(بخش دوم)💠
🔴یهودیان به حرفه دباغی، زرگری ،آهنگری، حریربافی و شیشه گری اشتغال داشتند. علاوه بر اینها صرافی بود که سودهای کلان از آن می بردند. چه بسا یهودی آشنا به یک حرفه که بر مسلمان بی اطلاع از آن ترجیح داشت. همچنین مسلمانان صنعتگران اهل ذمه را به کار می گرفتند و از آنها در کارهای خود یاری می جستند. حتی در برخی از اصناف اکثریت با غیر مسلمانان اغلب یهودی و مسیحی بود، مانند صنف پزشکان و جواهر فروشان.
🟠در این دوره یهودیانی چون یوسف بن فنحاس و هارون بن عمران به عنوان بانکدار اهواز مشغول فعالیت بودند. همچنان که به تصریح برخی مورخین تجار شوشتر مهمترین مرکز تولید فرش گلیم و زیلو در ایران بیشتر از صرافان یهودی بوده اند.غیر از امر تجارت حرفه اصلی یهودیان در فعالیت های اقتصادی صرافی بوده است. به طوری که آنها در زمینه توسعه بازرگانی خارجی و شکوفایی تداول ورقه تعهد - چک ، الصک - و برگ حواله - سفته، السفتچه ـ و پرداخت و کاربرد آنها در فعالیتهای تجاری نقش اساسی داشته اند.
🟢اغلب یهودیان این دوره سرگرم تجارت خلیج فارس با هندوستان و بین النهرین بودند. بازرگانان با استفاده از ارتباطی که در میان آنان بود، در تأسیس بنگاه هایی برای بازرگانی شرکت می جستند سرمایه این موسسات متکی بر وام هایی بود که از شرکا گردآوری میشد.یهودیان بغداد در قرن چهارم هجری اقدام به ایجاد چنین شرکت هایی کرده بودند. همچنین تجارت برده به عنوان پررونق ترین کالای تجاری یکی دیگر از مهم ترین جنبه های تجارت یهودیان محسوب می شد.
🔵تجار یهود به تهیه بردگان از آفریقا، شرق و با غرب اروپا و فراهم کردن وسایل رفاه و تنعم از خاور دور می پرداختند. از مغرب برده، کنیز و غلام، دیبا، پوست خز سمور و شمشیر آورده و به هند و چین و سند می بردند.از چین مشک عود کافور، دارچین و اشیا دیگر حمل می کردند. این بازرگانان بین المللی یهودی به نام راذانیه (راه دانان) مشهور بودند. اینان به زبان های عربی ،فارسی، صقلبی (ترکی)، رومی، فرنگی، اندلسی و اسلاوی آشنایی داشتند.
📚منبع
📙تعامل آل بویه با اقلیت های دینی و مذهبی، علی جدید بناب،۱۳۹۸، ص ۱۹۷ تا ۲۰۴
🌹@Historiumclub🌹
💠اوضاع يهوديان ایران در دوره آل بویه💠
🔴یهودیان در عصر آل بویه در چند شهر مهم از جمله اصفهان، همدان، بغداد، شیراز، اهواز و .... حضور داشتند. بنا بر نقل مقدسی یهودیان در قرن چهارم در عراق عجم و غرب ایران بیشتر از زرتشتی ها و مسیحیان بوده اند. در نزدیکی اصفهان نیز شهری به نام «یهودیه» وجود داشته است.سیاست تعامل دینی آل بویه برای یهودیان نیز همانند مسیحیان شرایط مطلوبی را فراهم آورده بود. یهودیان در این دوره در بغداد جمعیت زیادی را تشکیل می دادند.
🟠 بنیامین تطلی که یک قرن بعد از بغداد دیدن میکرد، از وجود چهل هزار یهودی ۲۸ کنیسه و ۱۰ مرکز تعلیم و تعلم در آن شهر گزارش داده است به قدرت رسیدن آل بویه در بغداد برای یهودیان خجسته و مبارک بود.واقعه اجتماعی و سیاسی مهم این دوره نزدیک شدن یهودیان و شیعیان بغداد به یکدیگر است یهودیان و شیعیان بغداد در مجاورت همدیگر در محله های عتیقه و کرخ زندگی میکردند که در دوران آشوب، یهودیان نیز مانند همسایگان شیعی خود خساراتی را متحمل می شدند.
🟢در جانب غربی بغداد در محله ای به نام عتیقه ساکن بودند که محل سکونت «رأس الجالوت» بود و کنیسه ای هم در آنجا وجود داشته است. این کنیسه در سال ۴۳۷ قمری در جریان هجوم سنی های باب البصره به شیعیان کرخ به همراه تعدادی از منازل یهودیان در آتش سوخت. تعامل آل بویه با یهودیان فرصت مناسبی را برای تبلیغ آنها فراهم کرده بود.
🔵در نیشابور گروهی یهودی بودند که در روزهای شنبه برای برگزاری مراسمات خود به کنیسه ای که در آنجا داشتند میرفتند و حکومت هیچ ممانعتی برای آنها به وجود نمی آورد.یهودی ها نیز از آزادی و عدل سلاطین آل بویه سهم عظیمی داشتند و غالباً متصدی مشاغل مهم بودند به عنوان نمونه حاکم بندر سیراف یک یهودی بود.
📚منبع
📗تعامل آل بویه با اقلیت های دینی و مذهبی، علی جدید بناب،۱۳۹۸، ص ۹۷و۱۵۳و۱۵۴
🌹@Historiumclub🌹
✍برای بررسی این فرضیه، دانشمندان ۱۶۱ قطعه استخوان فسیلشده را با دو روش مستقل مطالعه کردند. روش نخست، طیفسنجی مادون قرمز (FTIR) بود که تغییرات ساختاری استخوان در اثر حرارت را شناسایی میکند.
🔹در روش دوم، پژوهشگران از فناوری جدیدی استفاده کردند که بر پایه درخشش استخوانها زیر نور آبی عمل میکند. استخوانهای حرارتدیده در این شرایط نور سرخرنگی از خود نشان میدهند، در حالی که استخوانهای نسوخته چنین واکنشی ندارند.
🔸نتایج هر دو آزمایش با یکدیگر همخوانی داشت و وجود آثار سوختگی را تأیید کرد. همچنین استخوانهای سوخته بهصورت خوشهای و در نقاط مشخصی از غار پراکنده بودند؛ الگویی که از آتشافروزیهای مکرر در طول زمان حکایت دارد.
🔹این بقایا در کنار ابزارهای سنگی آشولی کشف شدهاند و پژوهشگران احتمال میدهند استفادهکنندگان از آتش، جمعیتهای اولیه Homo erectus (انسان راستقامت) بوده باشند.
🔸اگرچه این پژوهش نشان نمیدهد که این انسانها خودشان آتش تولید میکردند، اما انتقال و نگهداری آتش در داخل غار، نیازمند برنامهریزی و کنترل آن بوده است. موضوعی که میتواند تاریخ استفاده هدفمند از آتش را بسیار عقبتر از تصورات پیشین ببرد.
📑نتایج این پژوهش در مجله PLOS One منتشر شده است.
منبع: Archaeology News
تاریخ خبر: June 8, 2026
▪️ @HistoriumClub ▪️
💠یک برگ از نسخهای خطی از کتاب جامعالتواریخ اثر خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی 💠
🌹@HistoriumClub🌹
💠خدمات خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی به ایران💠
🔴شخصیت علمی اخلاقی و سیاسی خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی وزیر دانشمند و کم نظیر ایرانی در عصر مغول و توجه خاص او به بهبود اوضاع اقتصادی و اجتماعی و فرهنگی ایران یکی از نقطه های عطف نهضت های دیوانی ایرانیان در این عصر بشمار میرود. این کار که به نیابت خیرخواهانه غازان خان و برادرش اولجایتو (سلطان محمد خدابنده) انجام شد کمک شایان توجه به پیشرفت ایرانیان در نهضت های فکری و سرانجام به قافله تمدن بشری کرد.این مرد در دوران بیست و سه ساله وزارت خود کتابخانه ها، بیمارستانها و مدرسه های بسیاری تأسیس کرد...
🟠پرفسور براون در کتاب طب عربی نوشته است که رشید الدین در ربع رشیدی تبریز بیمارستانی ساخت که دارای پنجاه طبیب بود که از هند ، چین ، مصر، سوریه به تبریز آمده بودند هر طبیب مسئول تربیت ده دانشجو بود. علاوه بر اطبا در بین کارمندان بیمارستان، جراح ها شکسته بندها وجود داشتند که هر کدام به نوبۀ خود پنج دانشجو را تعلیم می دادند.رشیدالدین نه فقط به وضع بیمارستان پایتخت توجه داشت بلکه چون خود او طبیب و عالم بود به ایجاد بیمارستانها و توسعه دارالشفا (درمانگاه) دیگر شهرها نیز توجخ می کرده است.
🟢چنانکه طبیبی به نام ابن مهدی به سرپرستی بیمارستان همدان فرستاد و داروهای بسیاری برای او ارسال نمود.رشیدالدین به روی هم مردی مثبت و فعال بود تفکر فلسفی و اجتماعی و سیاسی او ، مادی و مبتنی بر عقل و استدلال بود علم نجوم را که در آن دوران مبنای علمی صحیح نداشت نمی پسندید و تا آنجا که می توانست با خرافات و ایده آلی مبارزه میکرد. برگزیده اندیشه های این مرد توانا را از نامه ای که به جلال الدین فرزند خود نوشته می توان دریافت در این نامه از فرزند خود می خواهد که از افتادگان و آزادگان حمایت کند مصالح رعایا و کافه جمهور را از نظر دور ندارد فقرا غربا ضعفا و مظلومان را دریابد. حرمت علما را از یاد نبرد و در تجدید بنا و ترمیم مدارس، پل ها و مساجد بکوشد.
📚منبع
📗وزیران ایرانی از بزرگمهر تا امیرکبیر، عبدالرفیع حقیقت، ۱۳۷۴، ص ۲۲۹و۲۳۰
🌹@HistoriumClub🌹
💠معرفی خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی مورخ و وزیر نامدار ایرانی دوره ایلخانان💠
🔴خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی پسر ابی الخیر عمادالدوله پسر موفق الدوله علی همدانی از مردان نامی ادب و سیاست قرن هفتم هجری است. او از یهودیان همدان بود که بعد مسلمان شد. وی در سال ۶۴۵ هجری در همدان متولد شد. در آغاز به طبابت مشغول بود تا اینکه طبیب اباقاخان شد و پس از آن به وزارت ارغون خان و سپس به وزارت غازان خان و الجایتو محمد خدابنده رسید.وی در علم طب و مملکت داری و تاریخ سرآمد اقران بود.
🟠بزرگترین وزیر نامدار عصر ایلخانی است که در قسمت عمده عصر حکومت غازان خان و اولجایتو به مشارکت و همکاری سعدالدین محمد ساوجی مقام وزارت را عهده دار بود.خواجه رشیدالدین فضل الله مورخ معروف عصر مغول است. این مرد ضمن اداره امور مملکتی در دوران عمر پرماجرای خود همواره می کوشید که خود را از شر بدگوئیها و فتنه انگیزی های رقیبان خود در امان دارد تا بتواند کار عظیم تألیف جامع التواریخ را که اثری بدیع و جالب توجه بود به پایان رساند.
🟢 با این حال و با تمام تلاشی که در راه صلح و سلم و آرامش محیط خود می کرد اختلاف او با سعدالدین ساوجی مانع این کار بود.پس از کشته شدن سعدالدین ساوجی خواجه رشیدالدین به اصلاح اوضاع آشفته مملکت پرداخت و به هر خطه حاکمی خوشنام و امین فرستاد. از جمله حمدالله قزوینی مورخ را به حکومت قزوین و زنجان و چند نقطه دیگر منصوب کرد.اولجایتو در اواخر حکومت خود تاج الدین علیشاه را در بعضی از مهمات ملک با خواجه رشیدالدین شرکت داد و از این رهگذر خاطر رشیدالدین رنجیده شد و از سلطان تقاضای کناره گیری نمود.
🔵 ولی الجایتو نپذیرفت و گفت خواجه رشید و خواجه علیشاه دو خدمتگار شایسته اند.رشید مردی پیرو دانشمند و علیشاه جوانی کاردان است، صلاح مملکت در آنست که هر دو به اتفاق یکدیگر مهمات را انجام دهند.چون نوبت حکومت به ابوسعید رسید دیگر بار میان این دو وزیر مخالفت ظاهر شد و علیشاه با دادن مبالغی به شاهزادگان و بزرگان وسیله عزل خواجه رشیدالدین را فراهم ساخت.بدین سبب ابوسعید در سال ۷۱۷ هجری خواجه رشیدالدین را از وزارت عزل نمود.
📚منبع
📕وزیران ایرانی از بزرگمهر تا امیرکبیر، عبدالرفیع حقیقت، ۱۳۷۴، ص ۲۲۶ و ۲۲۷
🌹@HistoriumClub🌹
✍پژوهشگران با بررسی آثار فلزی کشفشده در مرو (ترکمنستان امروزی) و نینوا (شمال عراق) و با استفاده از روشهای آزمایشگاهی پیشرفته، شواهدی از کاربرد برنج را در زیورآلات، یراقآلات و حتی تجهیزات نظامی شناسایی کردند.
🔹یکی از مهمترین یافتهها، سه کلاهخود ساسانی بود که بررسی آنها نشان داد در ساخت تسمهها، پرچها و برخی روکشهای فلزی از برنج استفاده شده است. این موضوع نشان میدهد که فلزکاران ساسانی علاوه بر جنبه تزئینی و رنگ طلایی برنج، به ویژگیهای فنی آن نیز آگاه بودهاند.
🔸به گفته پژوهشگران، استفاده از برنج در دو سوی امپراتوری ساسانی نشان میدهد که این فناوری محدود به یک منطقه نبوده و احتمالا بخشی از یک سنت فلزکاری گستردهتر بهشمار میرفته است.
🔹شاید جالبترین نتیجه این پژوهش آن باشد که ۱۴۰۰ سال پیش، در کارگاههای فلزکاری ساسانی، صنعتگران روی آلیاژی آزمایش میکردند که بعدها به یکی از مهمترین فلزات جهان اسلام تبدیل شد.
🔸این مطالعه براساس یافتههای باستانشناسی مرو و نینوا انجام شده و نگاه تازهای به جایگاه ساسانیان در تاریخ فناوری و متالورژی ارائه میدهد.
منبع: یورونیوز فارسی
تاریخ خبر: May 3, 2026
▪️ @HistoriumClub ▪️
🔺اصطلاح «هنر هخامنشی» دقیقا به چه معناست؟
🔹هخامنشیان بر یکی از گستردهترین امپراتوریهای جهان باستان حکومت میکردند. امپراتوریای که مردمان، زبانها و سنتهای هنری گوناگونی را در بر میگرفت.
🔸داریوش بزرگ در کتیبه بنیانگذاری کاخ شوش توضیح میدهد که مصالح و هنرمندان این پروژه از سراسر شاهنشاهی گردآوری شده بودند: طلا از سارد و بلخ، لاجورد از سغد، فیروزه از خوارزم، نقره و آبنوس از مصر، عاج از حبشه و هند. سنگتراشان از ایونیا و سارد، زرگران از ماد و مصر، و آجرسازان از بابل آمده بودند.
🔹به همین دلیل، برخی پژوهشگران این پرسش را مطرح کردهاند که آیا میتوان از «هنر هخامنشی» سخن گفت؟ یا آنچه امروز با این عنوان میشناسیم، در واقع حاصل همکاری و تعامل هنرمندان و صنعتگران سراسر امپراتوری بوده است؟
✍️آدل بیل در مقایسهای جالب مینویسد همانگونه که از «هنر مدیچی» سخن نمیگوییم و عبارت «هنر در عصر مدیچی» را به کار میبریم، درباره هخامنشیان نیز شاید بتوان از «هنر در عصر هخامنشی» سخن گفت.
📘کتاب "تأثیر هخامنشیان در دریای سیاه"
🖊 آدل بیل، «هخامنشیان در قفقاز؟»
📝 ترجمه مهسا ویسی و علیرضا هژبری نوبری
📄 ص ۱۵–۱۶
▪️ @HistoriumClub ▪️
📖 هنری فرانکفورت
🔺«...برخی معتقدند ظهور تمدنهای مصر و بینالنهرین، به تعبیری تولد تمدن به شکل کلی است. این نکته حقیقت دارد که گذار از بدویت به تمدن یکباره اتفاق نیفتاده است، اما این تغییر در بیشتر جنبهها از راه تماس با خارجیها تحقق یافته یا دستکم اینگونه تماسها به پیشرفت آن کمک کرده است.
🔹تنها سه نقطه را میشناسیم که این گذار در آنها احتمالاً خودجوش بوده است: خاور نزدیک عهد باستان، چین، و آمریکای جنوبی و مرکزی.
🔸خاستگاه تمدنهای مایا و اینکا مبهم است و در مورد چین نیز باید احتمال محرکهای خارجی را در نظر گرفت، اما در مورد ظهور جوامع متمدن در مصر و بینالنهرین هیچ تأثیر خارجی وجود ندارد؛ زیرا این سرزمینها نخستین مناطقی بودند که از سطح زندگی بدوی فراتر رفتند.»
📘 تولد تمدن در خاور نزدیک
🖊نوشته هنری فرانکفورت
📝 ترجمه سحر قدیمی
📄 ص ۱۷
▪️ @HistoriumClub ▪️
#خبر
#باستانشناسی
🔺«دانشجوی باستانشناسی، یک شهر گمشده مایایی را در صفحه شانزدهم گوگل پیدا کرد»
🔹یک دانشجوی دکتری باستانشناسی، در صفحه شانزدهم نتایج جستوجوی گوگل، به شهری گمشده از تمدن مایا برخورد کرد.
▪️«لوک آلد-توماس»، دانشجوی دانشگاه تولین آمریکا، هنگام جستوجوی منابع اینترنتی به یک پیمایش لیزری (LiDAR) برخورد که سالها پیش توسط یک نهاد مکزیکی برای پایش محیطزیست انجام شده بود. اما بررسی دقیق این دادهها نشان داد که در زیر پوشش انبوه جنگلهای ایالت کامپچه مکزیک، بقایای یک شهر بزرگ مایایی پنهان شده است.
ادامه... 👇
◾ @HistoriumClub ◾
💠بخشی از قصیده دردناک نامه اهل خراسان از انوری ابیوردی شاعر نامدار دوره سلجوقی درباره حمله ترکان غز به خراسان💠
✨ به سمرقند اگر بگذری ای باد سحر
💥نامهی اهل خراسان به بر خاقان بر
✨نامهای مطلع آن رنج تن و آفت جان
💥نامهای مقطع آن درد دل و سوز جگر
✨ نامهای بر رقمش آه عزیزان پیدا
💥نامهای در شکنش خون شهیدان مضمر
✨نقش تحریرش از سینهی مظلومان خشک
💥سطر عنوانش از دیدهی محرومان تر
✨ریش گردد ممر صوت ازو گاه سماع
💥خون شود مردمک دیده ازو وقت نظر
✨قصهی اهل خراسان بشنو از سر لطف
💥چون شنیدی ز سر رحم به ایشان بنگر
✨ خبرت هست که از هرچه درو چیزی بود
💥 در همه ایران امروز نماندست اثر
✨ خبرت هست کزین زیر و زبر شوم غزان
💥 نیست یک پی ز خراسان که نشد زیر و زبر
✨ بر بزرگان زمانه شده خردان سالار
💥بر کریمان جهان گشته لیمان مهتر
✨ شاد الا بدر مرگ نبینی مردم
💥بکر جز در شکم مام نیابی دختر
✨ مسجد جامع هر شهر ستورانشان را
💥پایگاهی شده نه سقفش پیدا و نه در
✨ خطبه نکنند به هر خطه به نام غز ازآنک
💥 در خراسان نه خطیب است کنون نه منبر
✨گر مسلمانی است این، که انوری دارد
💥ز کافران نشنیدم که این چنین باشد
🌹@HistoriumClub🌹
💠حمله ترکان غز به خراسان در دوره سلطان سنجر سلجوقی💠
🌹@HistoriumClub🌹
🌀 فرمانروایی خدنگها، برآمدن شاهنشاهی پارتی در خاورمیانه یونانیمآب
▪️نوشته نیکلاس اُورتوم
▫️ترجمه شاهین آریامنش
شاهین آریامنش در یادداشت آغازین این کتاب آورده است؛ ایرانِ اشکانی، ایرانی بس شکوهمند است، اگر سالیانی چند «کزیشان جز از نام نشنیده بودیم»، امروزه نهتنها نام بلکه چهره فروغین و فرهمند ایرانِ اشکانی را پژوهشها و کاوشهای باستانشناسی و تاریخی از هزارتوی رازآمیز روزگار بیش از پیش نمایانتر کرده و آن را به ایرانیان و نیرانیان شناسانده است و میشناساند.
اُورتوم نیز در مقدمه کتاب آورده؛ هنگامی که بر آن شدم تا درباره ژئوپلیتیک جهان یونانیمآب پژوهشی را آغاز کنم، میدانستم که میخواهم کامیابی تا اندازهای شگفتانگیز پارتیان کمتر شناخته شده را بررسی کنم. رقابت سپسین آنان با رومیان توجه را به خود جلب کرد. بااینحال، پیدایش و گسترش اولیه پارتیان را موضوعی جالب یافتم که ارزش توجه علمی بیشتری را دارد. آنچه بهعنوان پژوهشی در یک فصل آغاز شد، بیدرنگ به یک پروژه کامل کتاب تبدیل شد چراکه به پتانسیل و نیاز به شرحی تازه از این مردمِ سایه افکنده بر این بخش از جهان که مورد توجه قرار نگرفته بودند، پی بردم.
🔸سکاها در اوج قدرت خود مردمی موفق و کامکار بودند، و قسمت اعظم ثروت خود را از تجارت و به ویژه از تجارت با یونان بهدست میآوردند، زیرا حتی در آن روزگاران کهن، سرزمین هلاس (یونان)، بدون وارد کردن مواد ضروری از نواحی دوردست، قادر به تغذیه مردم خود نبود.
🔹سکائیه به منزلهٔ یکی از انبارهای غله یونان به شمار میآمد، و در جنوب روسیه امروزی، غلهای که توسط ساکنان محلی کشت میشد به وسیلهٔ امیران طوایف بدوی به کوچنشینان یونانی در پونتوس انتقال مییافت و آنها به نوبهٔ خود به عنوان واسطه آن را به یونان میفروختند.
🔸از سوی دیگر، سکاهای کوبان با صاحبان کشتیهایی که از ایونی به بندرگاههای آنها میآمدند بهطور مستقیم معامله میکردند.
🔺سکاها روی هم رفته محمولات گرانبهای نمک، ماهی خاویار و ماهی تون، عسل، گوشت و شیر، پوست و خز و برده را که ارزشش کمتر از آنها نبود در اختیار یونانیهای پونتوس مینهادند. در ازای این کالاها، جواهرآلات و اشیای فلزی و ظروف سفالین بسیار عالی یونانی را دریافت میداشتند.
پ.ن: تصویر بازسازی شده توسط AI
📕کتاب "سکاها"
🖊نوشته «تامارا تالبوت رایس»
📝ترجمه رقیه بهزادی
📄ص ۴۹
▪️ @HistoriumClub ▪️
💠نقش یهودیان در اقتصاد دوره آل بویه(بخش یکم)💠
🔴یهودیان در برخی شهرها جمعیت قابل ملاحظه ای داشته و در برخی از شهرها تعداد زیادی کنیسه داشته اند. غیر از کوچ نشینان یهودی که از سالیان قبل در ایران در مناطقی از اهواز و همدان بسیار بودند در بلاد فارس که با تجارت بندر سیراف و دریای هند مربوط میشد و در خراسان و قهستان که بر سر راه بازرگانی چین و هند واقع بود نیز تعدادشان قابل ملاحظه به نظر می رسید.یهودیان در اصفهان محله مختص به خود داشتند که به اسم جهودانک (یهودیه) خوانده میشد و کانون فعالیت های بازرگانی نیز بود.
🟠یهودیان و کنیسه های آنها تابع راس الجالوت بین النهرین بودند و به ندرت از جانب خلفا و حکام وقت با محدودیت مواجه می شدند.افزون بر آن بخش هایی از شهر اصفهان با وجود اینکه یهودیان دیگر در آنجا سكونت نداشتند همچنان به اسم آنان خوانده میشد. مقارن پایان عهد آل بویه در اصفهان بیش از دویست صراف وجود داشت که اغلب یهودی بودند. همچنین در این شهر اطلاعاتی درباره فعالیت آنها در صنایع دستی موجود میباشد.مناطقی از جنوب ایران به ویژه شهر اهواز از دیگر کانون های سکونت یهودیان بوده که در مشاغلی چون بانکداری (جهبذ یا گهبد) و خرید مالیات شهر یا ایالت مشارکت داشتند.
🟢اقامت پیشه وران غیر عرب در شهرهای اسلامی و اشتغال آنان به پیشه ها و حرفه های گوناگون منجر به انتقال روشها و سنت های فنی آنان به درون جامعه اسلامی گردید.جامعه یهود در گذشته در هر ناحیه ای که بودند به امور بازرگانی روی می آوردند. دوره آل بویه به دلیل شرایط سیاسی و مدیریتی حاکم، فضا و شرایط مناسبی برای فعالیت ادیان غیر اسلامی به ویژه عرصه اقتصادی فراهم آورده بود.نقش اقدامات و اصلاحات آنها در کنار امرا و وزرا در بخشهای مختلف این عرصه به ویژه در زمان اوج قدرت آل بویه به دلیل ثبات سیاسی و امنیتی مفید بوده و منجر به رشد از جمله در عرصه اقتصادی به صورت نسبی گردید.
🔵از جمله کسانی که در این عرصه نقش و مشارکت داشتند، یهودیان بودند که اغلب به بازرگانی خارجی و یا به صرافی یا بانکداری می پرداختند.آنها کالاها و مواد مورد نیاز را به صورت خرد یا عمده از راه دریا و خشکی به بازار تزریق میکردند و غالب حمل و نقل کالا و داد و ستد به وسیله آنها صورت می گرفت. در این دوره صرافان یهودی اتحادیه ای مخصوص خود تأسیس کرده بودند.
🌹@Historiumclub🌹
💠دانشگاه رَبع رشیدی از آثار خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی در تبریز دوره ایلخانان💠
🔴 این محوطهٔ تاریخی در واقع دانشگاهی بود که توسط رشیدالدین فضلالله همدانی در دوره ایلخانان در تبریز ایجاد شد.امروزه از این بنا آثار ناچیزی در تبریز باقی مانده است.این دانشگاه در آن زمان شامل چهار دانشکده بود که در چهار سوی آن قرار داشتند و اربع یا چهار عربی را به خود اختصاص دادند و این مکان به نام ربع رشیدی شهرت یافت.
🟠ربع رشیدی یک شهر دانشگاهی کوچک شامل کتابخانه، مدرسه، مسجد، دارالایتام، حمام، مهمانسرا، بیمارستان، مدارس عالی، و کارگاههای صنعتی بود. فضلالله همدانی برای تأمین هزینههای این مرکز، املاک فراوانی را در نقاط مختلف اعم وقف این مرکز کرد.او دانشمندان بزرگی را از هر گوشه گرد آورده و به کار تألیف و تدریس گماشته بود.
🌹@Historiumclub🌹
#خبر
#باستانشناسی
🔺شواهد جدید: انسانهای اولیه ۱.۸ میلیون سال پیش درون غار آتش روشن میکردند
🔹پژوهشگران با بررسی بقایای استخوانهای جانوری در غار «واندرورک» (Wonderwerk Cave) آفریقای جنوبی، شواهدی به دست آوردهاند که نشان میدهد انسانتباران اولیه احتمالا بین ۱.۰۷ تا ۱.۷۹ میلیون سال پیش از آتش درون غار استفاده میکردهاند.
▪️اهمیت این کشف در آن است که بقایای سوخته در عمق بیش از ۳۰ متری غار یافت شدهاند. جایی که آتشسوزیهای طبیعی به سختی میتوانسته به آن نفوذ کند. به همین دلیل پژوهشگران احتمال میدهند آتش بهدست انسانتباران به داخل غار منتقل شده باشد.
ادامه...👇
▪️ @HistoriumClub ▪️
💠ایران گرایی خواجه رشید الدین فضلالله همدانی مورخ و وزیر نامدار ایرانی دوره ایلخانان 💠
✨رشید الدین فضلالله، یک میهنپرست ایرانی و همچنین ستایشگر سنتهای فرهنگ ایران بود. نام ایران و مُلک ایرانزمین در جامع التواریخ وی بارها ذکر شده است و او نسبت به مغولان بیزاری نشان داده است.
📚منبع
📔تصور رشید الدین از دولت، پتروشفسکی، ۱۹۷۰،مجله آسیای مرکزی، ص ۱۴۸ تا ۱۶۲
🌹@HistoriumClub🌹
💠سرنوشت تلخ و غم انگیز خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی 💠
🔴خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی پس از عزل از مقام وزارت بی درنگ به منظور ادامه کار علمی و استراحت عازم تبریز شد ولی از بخت بد امیر چوپان که به ارزش سیاسی و حسن تدبیر خواجه واقف بود وی را بار دیگر به قبول وزارت دعوت کرد ولی وی که سالها به این کار اشتغال داشته و سیزده فرزندش در اقطار کشور به کار دیوانی اشتغال داشتند سعی کرد از قبول خدمت امتناع ورزد. سرانجام به اصرار امیر چوپان بار دیگر قبول مسؤلیت نمود.لیکن دیری نپایید که تاج الدین علیشاه توسط ابوبکر آقا که سخنش در امیر چوپان سخت مؤثر بود امیر چوپان را با خود متحد نمود.
🟠او به همراهی امیر چوپان به سلطان ابوسعید اظهار داشت که خواجه رشید و پسرش ابراهیم شربتی مسموم به اولجایتو سلطان محمد خدابنده خورانده و موجب قتل او شده است. این سعایت مؤثر افتاد و ابوسعید دستور داد روز هفدهم جمادی الاولی سال ۷۱۸ هجری نخست عزالدین ابراهیم فرزند شانزده ساله خواجه رشیدالدین و سپس وزیر دانشمند و بی نظیر عصر مغول را به سن ۷۳ در ابهر قریه خشکدر دو نیمه کردند و با این عمل وحشیانه به عمر یکی از بزرگترین رجال سیاسی ایران که مورخی دقیق و حکیمی حاذق بود پایان دادند.
🟢بعد از این فاجعه نیز دشمنان خواجه رشیدالدین آرام نگرفتند، متعاقب آن پس از غارت ربع رشیدی که از شاهکارهای خواجه رشید در تبریز بود، تمام اموال او و فرزندانش را ضبط کردند و برخلاف مقررات شرعی و عرفی املاکی را که وقف کرده به تصرف خود درآوردند و به این مظالم و بیداد گریها قناعت نکرده، خواجه را به علت سابقه یهودی بودن متهم کردند و جسد آن مرد محقق و دانشمند را از مسجدی که در ربع رشیدی ساخته بود بیرون آوردند و در قبرستان یهودیان به خاک سپردند.
📚منبع
📗وزیران ایرانی از بزرگمهر تا امیرکبیر، عبدالرفیع حقیقت، ۱۳۷۴، ص ۲۲۸
🌹@HistoriumClub🌹
💠معرفی خواجه رشیدالدین فضل الله همدانی مورخ و وزیر نامدار ایرانی دوره ایلخانان💠
🌹@HistoriumClub🌹
#خبر
#باستانشناسی
🔺کشف جدید: فلزکاران ساسانی ۱۴۰۰ سال پیش در حال آزمایش روی آلیاژ برنج بودند
🔹پژوهشی تازه نشان میدهد که فلزکاران دوره ساسانی تنها به ساخت اشیای برنزی و نقرهای بسنده نمیکردند، بلکه بهطور فعال در حال آزمایش و استفاده از آلیاژ «برنج» (ترکیب مس و روی) نیز بودهاند.
ادامه...👇
▪️ @HistoriumClub ▪️
🎥 از دل خاک نهاوند؛ روایت کشف کتیبه لائودیسه
✍گاهی یک سنگنوشته میتواند بیش از دهها صفحه کتاب سخن بگوید.
🔹کتیبه لائودیسه، یکی از مهمترین یافتههای دوره سلوکی در ایران، از آثاری است که نگاه ما به تاریخ نهاوند را دگرگون کرد. این کتیبه دربردارنده فرمان آنتیوخوس سوم، شاه سلوکی، است و از ساخت معبدی برای ملکه لائودیسه در نهاوند خبر میدهد.
▫️کشف این کتیبه، همراه با شماری از پیکرههای مفرغی منسوب به خدایان یونانی، شواهد مهمی از حضور و نفوذ فرهنگ هلنیستی در این منطقه به دست داد و وجود یک معبد یونانی در نهاوند را آشکار ساخت.
🔹در این ویدئو، مهدی رهبر، باستانشناس پیشکسوت ایران، ماجرای کشف این اثر ارزشمند را روایت میکند.
🔺 @HistoriumClub 🔺
✍فناوری لیدار (LiDAR) با ارسال پالسهای لیزری از هواپیما یا ماهواره، امکان ثبت عوارض سطح زمین را فراهم میکند. پژوهشگران با حذف دیجیتالی پوشش گیاهی از دادهها، موفق شدند هرمها، راههای ارتباطی، زمینهای بازی، آمفیتئاترها و هزاران سازه باستانی را شناسایی کنند.
🔹این شهر که «والریانا» نام گرفته، احتمالا بین سالهای ۷۵۰ تا ۸۵۰ میلادی جمعیتی بین ۳۰ تا ۵۰ هزار نفر را در خود جای داده بود؛ رقمی که حتی از جمعیت امروزی این منطقه نیز بیشتر است. پژوهشگران معتقدند والریانا ممکن است یکی از مراکز مهم سیاسی یا حتی پایتختی محلی در جهان مایا بوده باشد.
🔸در مجموع، تیم پژوهشی در سه منطقه جنگلی بیش از ۶۶۰۰ ساختمان را شناسایی کرده است. این کشف بار دیگر نشان میدهد که بسیاری از مناطق استوایی، برخلاف تصور رایج گذشته، میزبان جوامع متراکم و شهرهای پیشرفته بودهاند.
🔹نکته جالب آن است که تاکنون هیچ باستانشناسی بهصورت میدانی از این شهر بازدید نکرده و هنوز هیچ عکس واقعی از والریانا وجود ندارد. تمام آنچه از این شهر میدانیم، از طریق دادههای لیدار به دست آمده است.
🔺پ.ن:
شاید مهمترین بخش این خبر، خود شهر گمشده نباشد؛ بلکه شیوه کشف آن باشد. در باستانشناسی امروز، گاهی یک کشف بزرگ نه از دل حفاریهای طولانی، بلکه از میان آرشیوهای دیجیتال و دادههایی به دست میآید که سالها پیش جمعآوری شدهاند. والریانا یادآور این واقعیت است که بسیاری از ناشناختههای گذشته، شاید همین حالا در میان انبوهی از دادهها منتظر دیده شدن باشند.
منبع: Upworthy
تاریخ خبر: May 31, 2026
▪️ @HistoriumClub ▪️
💠پادشاهی که از غم ویرانی کشورش درگذشت💠
✨سلطان سنجر سلجوقی سه سال اسیر ترکان غز بود تا آنکه در سال ۵۵۱ هـ .ق همسرش درگذشت و او با یاری یکی از سردارانش از چنگال غزها گریخت و خود را به مرو رساند. سلطان سلجوقی در صدد بود بار دیگر به اوضاع دولت سلجوقی سروسامان دهد، ولی دیدن سرزمین های سوخته و شهرهای ویران خراسان چنان سلطان پیر را غمگین و افسرده کرد که بیمار شد و در ۲۴ ربیع الاول ۵۵۲ ه.ق در گذشت.
📚منبع
📕دولت های ترک- ایرانی، محسن جعفری، ۱۴۰۳، ص ۶۳ و ۶۴
🌹@HistoriumClub🌹
💠حمله ترکان غز به خراسان در دوره سلطان سنجر سلجوقی💠
🔴در پی پیروزی قراختاییان در ماورالنهر گروهی از ترکان ماورالنهر به نام غزها آواره شدند و به سوی مرزهای خراسان آمدند از آمو دریا(جیحون) گذشتند و به بلخ آمدند فرماندار بلخ نخست در پی جنگ با آنان بود ولی پس از دریافت هدیه های گرانبها اجازه داد غزها پیرامون بلخ زندگی کنند و به دامداری بپردازند.(۱)چندی بعد فرماندار بلخ از اقدام خود پشیمان شد و در پی بیرون راندن آنان برآمد. غزها که جایی برای رفتن نداشتند با همه توان ایستادگی کردند و لشکر فرماندار بلخ را شکست دادند.
🟠فرماندار بلخ به دربار سنجر گریخت و به او گفت: «کشور درهم شد و رشته انتظام گسسته گردید ... با سپاهیانت به سوی آنها برو و با سعادت خود نحوست غزان را رد کن.»سلطان سنجر در محرم ۵۴۸ هـ.ق با لشکری انبوه روانه جنگ با غزها شد. غزها که از لشكر انبوه سلطان سلجوقی بیمناک بودند به او پیشنهاد صلح دادند، ولی او نپذیرفت. ناچار با همه توان آماده نبردی شدند که مرگ و زندگیشان بسته به آن بود. آنها لشکریان سلطان را به تنگه ای باریک کشاندند و با حمله های پیاپی آنها را تارومار کردند.
🟢در پی این شکست سلطان سنجر و همسرش به همراه شمار زیادی از سرداران سلجوقی اسیر شدند. غزها همه سرداران را از دم تیغ گذراندند ولی سلطان سلجوقی و همسرش را زنده نگه داشتند و برای تاراج و کشتار به سوی شهرهای مهم خراسان پیشروی کردند. نخست شهر مرو، پایتخت دولت سلجوقی به دست آنان افتاد و سه روز تاراج و کشتار شد غزها شهر را ویران کردند و مردم شهر را به شکل وحشیانه ای شکنجه دادند تا محل گنجینه های خود را نشان دهند سپس به سوی نیشابور رفتند.
🟣مردم نیشابور سرنوشت تلخ تری داشتند. غزها شهر را تاراج کردند و هزاران نفر از مردم آن را که به مسجد جامع شهر پناه برده بودند کشتند. به نوشته مورخان چندان خلق را در مسجد کشتند که کشتگان در میان خون خود ناپیدا شدند.غزها پس از شکنجه و کشتار مردم نیشابور، این شهر بزرگ و بناهای زیبای آن را سوزاندند و شهر را ویران کردند. کشتار و تاراج غزها چندت سال ادامه داشت و شهرهای دیگر خراسان از جمله بلخ، توس و سرخس نیز مورد حمله و تاراج قرار گرفتند و مردم آن کشته شدند. این رویداد تلخ و خونین سرزمین آباد و پرجمعیت خراسان را به تلی از ویرانه تبدیل کرد و بازتاب گسترده ای در شعرهای فارسی آن دوره یافت.(۲)
📚منابع
📙۱.تاریخ الکامل، ابن اثیر، ۱۳۷۱، ج ۲۶، ص ۲۴۰
📕۲.دولت های ترک- ایرانی، محسن جعفری، ۱۴۰۳، ص ۶۲ و ۶۳
🌹@HistoriumClub🌹
جناب شاهین آریامنش فایل PDF ترجمه فارسی کتاب «فرمانروایی خدنگها» خود را بهصورت رایگان منتشر کرده است.
اقدامی ارزشمند که دسترسی علاقهمندان و دانشجویان به منابع تخصصی را آسانتر میکند. جا دارد بابت این کار فرهنگی از ایشان قدردانی شود.🙏
✍در این گچبری، تصویر فردی نشسته بر تخت در مقابل سه شخصیت ایستاده دیده میشود. به گفته دکتر میثم لباف خانیکی، ویژگیهای پوشاک و تزئینات این شخصیت با نشانههای شاهان ساسانی مطابقت دارد.
🔹پژوهشگران با استناد به شواهد باستانشناسی و همچنین گزارشهای تاریخی مربوط به واپسین روزهای یزدگرد سوم در خراسان، احتمال میدهند این تصویر متعلق به خود او باشد؛ شاهی که پس از فروپاشی شاهنشاهی ساسانی، واپسین سالهای عمرش را در شرق ایران سپری کرد.
▪️آتشکده بازههور که در مسیر یکی از راههای مهم باستانی خراسان قرار داشته، از اواخر دوره اشکانی تا سدههای نخست اسلامی مورد استفاده بوده و در کاوشهای آن، گچبریها، نقاشیهای دیواری و کتیبههای فارسی میانه متعددی کشف شده است.
🔺پ.ن:
فارغ از اینکه این تصویر واقعا یزدگرد سوم را نشان دهد یا نه، اهمیت اصلی کشف در یادآوری لحظهای تاریخی است. دورانی که شاهنشاهی ساسانی در حال فروپاشی بود و بخشی از واپسین روایتهای آن، نه در پایتخت، بلکه در آتشکدهای دورافتاده در خراسان شکل میگرفت.
نتایج این پژوهش در مجله علمی East and West منتشر شده است.
منبع: پایگاه خبری دانشگاه تهران
تاریخ خبر: ۴ خرداد ۱۴۰۵
🔻 @HistoriumClub 🔻