245
از نگاهِ اثر، نویسنده همزمان همه و هیچ است؛ همچون خدا! ژاک دریدا، نوشتار و تفاوت. «دربارهی نوشتن و اندیشیدن» ID: @AbdullahMohaysen Donation (حمایتِ مادی): 5894 6312 0621 8992 Insta: instagram.com/abdullah.mohaysen
شاید عاقلانه نباشد که از فلسفه و آنچه میتواند از آن ناشی شود، انتظارِ دفعِ مخاطراتی را داشته باشیم که تقدیرِ فلسفه [بر آن است که] برعکس، آنها را برانگیزاند. اما شاید نیز این هم عاقلانه نباشد که گمان کنیم علاجِ آنها به یاریِ کمکهایی [بیرون از فلسفه] امکانپذیر است که به قولِ نیچه، چیزی جز گریزگاه نیستند. پس آیا در بنبست هستیم؟ آیا تنها خودمان هستیم که خود را در بنبست میدانیم؟ یا هنوز خیلی چیزها باید در این مورد بیاموزیم؟
اگر هر قدر هم که جزئی، شروع به رویارویی با چنین پرسشهایی کنیم تا آنها بیش از پیش اندیشهبرانگیز شوند، در این صورت، بیهوده نخواهد بود که خود را به تعمق در معمایی موظف بداینم که معمای زایشِ فلسفه است.
دیالوگ با هایدگر، ژان بوفره، ترجمهی شروین اولیایی، نشر ققنوس، ص ۵۸
@JonouneNeveshtar
در حقیقت، هستن هست؛ اما بههیچوجه [این قاعده] بالعکس نیست ...؛ اما میرایان - کسانی که دو سرحدِ هیچچیز را نمیدانند [و نمیتوانند ببینند] به تحیر در آن سرگردانند. چراکه ناپختگی، روانی مستعدِ پریشانگویی را در سینههاشان به جنبش درمیآورد. خود را رها میکنند تا اینجا و آنجا برده شوند. کَر هستند و کور، مبهوت، نسلِ بدونِ نقد [تشخیص]، که گفتنِ « این است»، «این نیست»، «همان است» و «بههیچوجه همان نیست» تقدیرشان است. همواره در جهتِ معکوس پیش میروند.
پارمنیدس
نوشتن، در انتهای راهاش سرانجام کنارآمدن و پذیرفتنِ «آنچه هست» است. دلپذیریافتنِ این طنین که «همین است که هست» و خود را نه جدا از آن، بلکه با آن خود را یکی دیدن، بینامشدن، محو، نامتناهی؛ طنینی که تا پیش از طیِ این راه و فهمِ ضرورتهای پنهانِ حاکم بر آن، حالی جز انکار و تهوع بهدست نمیداده است. «همین است که هست» یا «هست، هست» که پارمنیدس بیهیچ غلوغشی آن را فریاد میزد. سنگینبارترین سخنِ واضح و گویایِ زمان در پسِ هر اکنون که همهی بشریت جز او و امثالِ او، تاب و توانِ کنارآمدن و پذیرفتنِ آن را ندارد. همهی بشریت با مارکس به سخن آمدند که نمیتوان با تفسیرِ جهان یا ترجمهی همان سخنِ واضحاش کنار آمد، پس بایستی آن را تغییر داد. از اینرو هر نویسنده نیز در آغازِ راهاش تلاش میکند تا «آنچه هست» را دور بزند. جهان و مخلوقاتی بر اساسِ «آنچه باید باشدِ» تمنا و آرزو شدهاش، میسازد؛ نویسنده با خود میگوید: باید چنین شود!
اما جهان و مخلوقاتِ او نیز «آنچه باید باشدِ» نویسندهشان را برای خود یک «آنچه هست» میبینند؛ پس آنها نیز به سراغِ «آنچه باید باشدِ» خودشان میروند، اما خودشان نیز در انتها در دایرهی «آنچه هستِ» نویسندهشان، همانطور که نویسندهشان در دایرهی «آنچه هستِ» نویسندهاش زندانیست، زندانیاند و اینچنین طنینِ تمناها در همهی آنچه هستها میپیچد و بر دیوارهای بلندشان چنگ میاندازد؛ اما از چشمِ ابدیِ پارمنیدسها و اسپینوزاهایشان، همهی این تمناها پشتِ دیوارها، درونماندگار میشوند و اینگونه است که اغلبِ ساکنانِ این آنچه هستها، ناخرسندند. آنچه هستهایی که نویسندگانی پیشین و پیشینتر در سلسلهای نامتناهی از نارضایتیها واضعِ آن بودهاند و اینچنین است که از همهی جهانها و مخلوقاتشان گویی که این طنین در برابرِ طنین سابق انعکاس مییابد که: «آنچه هست، کافی نیست!»
@JonouneNeveshtar
انسان از آغازِ هستیاش خود را بسی کم شاد کرده است.
برادران گناهِ نخستین همین است و همین.
هر چه خود را بیشتر شاد کنیم آزردنِ دیگران و در اندیشهی آزار بودن را بیشتر از یاد میبریم.
فردریش نیچه
پ.ن:
در این شبِ زیبا و همراه با نسیمهای سخاوتمندِ بهاریاش احساسی از اطمینان و رهاییِ بیدریغ با من است. «ابدیت» این حاکمِ بیچونوچرایِ ریههایم و «دور» که تأویلِ خجستهی آنیست که هستم، همراه با انبوهی از جمعیتهای «یاد» که در سرزمینِ پهناورِ خیالم در جوش و خروشند، شادیای به وسعتِ این کلمات ارزانیام دادهاند. در نزدیکیهای سیوهفت سال به تقویمِ زمین که در تقویمی دیگر به موازاتِ آن، عُمرها و سرنوشتهای بیشمارِ دیگری را که از سر گذراندهام و شاید هم باز که در قامتِ تنی دیگر بگذرانم، بر بلندایِ قلهیِ رضایتی ایستادهام همه سرشار از مکاشفاتی بیهمتا. گمان نخواهم کرد که چه اکنون و چه در زندگانیها و مرگهای آینده از عطشم برای حقیقت و هستی بکاهم؛ چراکه همهی حقیقت و هستیام در نحوههای گوناگوناش رهنِ دانستن و وجدهای گاهوبیگاهِ آن است. ستایشگرِ همهی راهها و عمرهایی هستم که ارادهام را به چنین سمتی رهنمون کردند. به سمتِ خدایان؛ نیروهایی که تبارشان در من است. همه برای آن لحظهای که سرانجام به لبخندی بدونِ چهره و نیرویی بدونِ نام دگرگون خواهم شد.
@JonouneNeveshtar
انسان نیازمندِ دیدهشدن و بهرسمیتشناختهشدن (چه بهطورِ ایجابی یا سلبی) بهمنزلهی تعیّنِ مرزهای خود است. این دیدهشدن همان تقلای یافتنِ آینه و انعکاسِ خود در دیگریست. انسان، بدونِ آینه از بیمرزی و نامتناهیبودنِ خود به وحشت میافتد و تمامیتِ آنچه تمدن نامیده میشود بر بلندای آتشفشانی از این وحشتِ فقدانِ این آینه است. تمدنی که هستیاش بر انکارِ نیاز به این آینه یا توهمِ یافتهشدنِ آن قوام مییابد و پاسخهایی بستهبندیشده و متنوع بهمنزلهی جنگلی از آینههای تقلبی برای پاسخ به پرسشِ تو کیستیِ انسانها تدارک دیده است. همهی موجودات از آنجا که ماهیت یا هویتشان برایشان مسئله نیست هیچ تصوری از آینه ندارند و در نتیجه نیازی هم به آن ندارند. این تنها انسان است که هویتاش برایاش تا مرگ نامعلوم است و به همین خاطر همواره خود را در برابرِ طنینهای گوناگونی از این پرسش که کیست میبیند و موجودات را بهمنزلهی آینه میگیرد. او خواستارِ انعکاسِ تمامیتاش در آینهایست که یا از پیش موجود است و باید کشف شود و یا ناچار بایستی آن را بسازد؛ قوهی مهیبِ تخیلی که با آدمی زاده میشود و این هیولا که تا مرگ، همراهیاش میکند. این هیولاست که مدام در جانِ آدمی زمزمه میکند که باید کاری بکند ( آینه را بیابد و یا آنکه بسازد) و به این شکل انبوهِ جمعیتی از اشباح و ارواحِ گذشتگان که همگی به طریقی ناکام از یافتن یا ساختنِ آن آینهی نهایی بودهاند را در زمزمهاش گسیل میکند تا موفقیتی کسب و سپس بلافاصله تحقیر شود تا جستوجو همچون تنها میراث باقی بماند. به این خاطر است که هیچ پیروزی و شادیای دوام نمییابد و همهنگام همراه با نارضایتیای بسیار عمیقتر و هولناکتر است. هیولای تخیل، چیزی بسیار بسیار فراتر از کشفِ سرزمینی گسترده همچون ناخودآگاهِ شخصی یا جمعیست. این چیزیست که جز با تصور درآوردنِ و سرانجام مواجهشدن با «امرِ پایانناپذیر» قابلِ فهم نمیشود. این شاید همان خبرِ هولناکیست که برتولت برشت شنیده بود و پس از آن ناتوان از خندیدن شده بود!
@JonouneNeveshtar
هزاران سال است که دیگر زمین موجودی زنده بر سطحِ خود نزاییده است و ماهِ بیچاره، بیهوده فانوسِ خود را هر شب روشن میکند. کالبدِ موجوداتِ زنده به ذراتِ خاکی بدل شده است و مادهی جاویدان به هیئتِ سنگ و آب و ابرشان درآورده است و ارواحشان همه یکی شده است. و آن روحِ جهانی منم - من ... در من روحِ اسکندرِ کبیر، روحِ سزار و شکسپیر و ناپلئون و روحِ ناچیزترین زالوها جمع است.
مرغِ دریایی
آنتوان چخوف
@JonouneNeveshtar
آوریل
بیرحمترینِ ماههاست
میرویاند
از زمینِ ُمرده گلهای یاس را
و به هم میآمیزد
یاد و حسرت را
با بارانِ بهار
تا برانگیزاند ریشههای افسرده را
زمستان اما
گرممان میداشت
و زمین را در برفِ فراموشی
مدفون میساخت
و با ساقههای خشکِ زیرزمینی
زندگیِ ناچیزی را میپرورانید
مطلعِ قصیدهی بلندِ «سرزمینِ هرز»
از تی. اس. الیوت
•••
«بهار»
واژهی خونینی بود.
زمزمههای شبانه، زمزمهی پنجاهوهفتم
عبدالله محیسن
@JonouneNeveshtar
هم اینجا و هم آنجا: چون باد که عطرها را از گذشته با خود به آیندههای دوردست برای تولدِ یک زخم، تولدِ یک مرگ، تولدِ یک شعر، یک شهر میبرد؛ چون نوری که بر حفرهها نگاهِ مسقیمی را تکهتکه میکند. در حسرت همهی جمعیتها و خلوتهای بزرگ، آن سوی این خوابِ زیبایی که هویت نامیدهاند.
هم اینجا و هم آنجا: جاییکه در عناصر اولیهام تسکین و سکونت داشتهام، پیش از آنکه لحظههایی عطرآگین و پرتابشده، تکههایی از نور و صدا و رنگ باشم.
هم اینجا و هم آنجا: در جایی خنثی و بیطرف که همهی سویهای ممکناش در حرارتِ معدهی خورشید هضم گشتهاند؛ همهی آنچه پیش از آن تبخیر کرده و در عناصر اولیهاش تسکین و سکونت داده است.
میخواهم باشم!
@JonouneNeveshtar
عصر بهاری
همه چیز در اعتدال است!
و اوراق اما پر از اغتشاش
به پرندگانِ کوچکِ در باغهای نوشتار
بیشتر از چشم دورند
و سپس
بیشتر از همیشه اوج میگیرند
اما آوازهایشان چه نزدیک است
در ثبت هر کلمه
عصر بهاری
اما
نمیخواهد که ثبت شود
بل دورادور
بسیار دور
همچون یاد به ناگاه نزدیک شده و تکرار شود
بر عرصهی مرداب
و بیمحابا چون پیچکهای نیلوفری آرام
تنِ اشباحِ خاطره را
در چنبرهاش میگیرد
و سرزمینهای در ایستادن گمشده را
میدوزد به هم
بیمهلتی تا گسست را
برای ساعتی پس از قرنها
پیوند دهد
عصر بهاری
ایستاده است خیره
بیکشاکشی اینجا
نه پنهان و نه آشکار
به سادگی
جدی نگرفته است مرگ را
اتمام را
و همچنین آغازیست کوتاه
به شوخی، به خیال، به رقص
زمین بیوزنههای خستگی بر دوش
به عمرِ نور
سبک تر میچرخد
تا نجوای کودکانِ در بازیشان گرم را
به دورها
به قرنهای خالی
پرتاب کند
عصر بهاری
دودِ سینههای افروخته به آتش را
آرام و با طمأنینه
میچکاند در باد
و بر نفسها
میراثی از آواز را بر جای میگذارد
تا به قلبها بیاموزند
چگونه تپیدن را
برای مدتی
بیامتداد و بُبریده از خواب
عصر بهاری
پیامیست در راه
نیارمیده
نرسیده هیچگاه
راهیست دوّار
به گرد نقطهای که میانه را حاشا میکند
نه غم است و نه شادی
بزرگ و گذرا
تنها موقتا
پر کرده انبوهِ حفرههای فاصله را
عصر بهاری
با این همه
ثبت نشده است
ربوده خواهد شد به سادگی
به انبوهِ دستهای زمان
همین!
عبدالله محیسن
#شکست_نور
@JonouneNeveshtar
آن تقسیمِ دوگانهی معروفِ «شئِ فینفسه» و «شئِ پدیداری» که بنیادِ فلسفهی نظری کانت است را میتوان گونهای قیاسِ به نفس و سرایتِ نوعِ رفتارِ انسان به پدیدهها و موجودات دانست؛ چنانکه میتوان به سادگی دریافت که در میانِ موجودات این تنها انسان است که امر یا اموری را پنهان (فینفسه) و در برابر اموری دیگر را عیان (پدیدار) میکند و بر همین اساس هم هیچگاه نمیتوان به درستی به تمامیِ علل و اسبابِ آنچه یک انسان به آنها وانمود میکند - بهعنوان نیت و قصدِ نهایی یا فینفسهاش - پی برد. آنچه پشتِ ظواهر و نمودهایی که یک انسان از خود نشان میدهد امری فینفسه باقی میماند و همین امرِ فینفسه بهمنزلهی نیت و قصد یا انگیختار به پدیدارهایش جهت میدهد. چنین رویهای از الزاماتِ تمدن است که انسان بهخاطرِ آنکه منافع و مصالحاش به خطر نیفتند، دست به طرحاندازیِ سناریوهایی برای چگونه ظاهرشدن در میانِ دیگران بهعنوانِ «نمایش» میزند؛ چنانکه پس از رخ دادنِ یکجانشینی، کمکم توافقی پنهانی برای این نمایشی زیستن رقم خورد و این رویه مبدل به امری پذیرفتهشده درآمد. آنجا که هر رفتارِ معیّن میتواند به نیتها و مقاصدِ بعضا متضاد و متناقضی بهعنوانِ امرِ فینفسه ارجاع داده شود. از اینرو میتوان گفت در واقع آنچه فرهنگ نامیده میشود، آن قواعد و اصولِ پنهان و آشکاریست که در آن هر انسان میآموزد تا چگونه بر اساسِ آنها امرِ فینفسهاش (بهمنزلهی نیت و قصدش) را پنهان کرده و سپس چه پدیدارهایی را برای پوشاندنِ آن، از خود به نمایش بگذارد؛ پدیدارهایی که با نیت و قصدِ نهاییاش مطابقت و هماهنگی پیدا کرده و در انتها در خدمتِ آن باشند.
تنها در چنین شرایطی وجودِ «تفسیر» موجه میشود و انسان با تعمیمِ خصیصههای خودش و پوشاندنِ این خصیصهها بر تنِ اشیاء و پدیدهها (چنانکه در فلسفهی نظری کانت متعیّن میشود) آنها را انسانی کرده و مبدل به «حیوانِ مفسر» میشود. او کمکم باور میکند که باقی موجودات نیز همچون خودش رفتار میکنند و مدام در پسِ آنچه به عنوانِ پدیدار عیان میکنند، امور یا چیزهایی فینفسه دارند که آنها را از او پنهان میکنند؛ با این تفاوت که او اغلبِ موجودات را بهمنزلهی ابزارهایی در خدمتِ خودش دارای خصیصهای انفعالی مییابد که با کشفِ قوانینِ حاکم بر طبیعت، میتواند هرچه بیشتر آنها را تابعِ خود کند. از اینروست که پس از کانت کمکم این خصیصه و تقسیمِ دوگانه توسطِ فیلسوفانِ مختلف حداقل نسبت به طبیعت مردود شمرده میشود، تا این بار تنها خودِ انسان - با پذیرشِ ضمنیِ این تقسیم در موردِ او و ساحتهای گوناگونی که از دلِ آن سر بر میآورند - موضوعِ فلسفه شود؛ چنانکه اصطلاحِ «علومِ انسانی» نیز در همین دوران باب میشود. بدین شکل به کلی بنیادِ روشمندیِ پرداختن به انسان بهعنوانِ موضوعِ این علوم از باقیِ علومِ طبیعی و پوزیتیو متمایز میگردد و برای اولین بار انسان، موضوعِ پرسشگریِ انسان قرار میگیرد!
@JonouneNeveshtar
هرچه هست
شب است
شبی بیکران
که اندیشههای کوچکمان
در آن مستحیل میشوند
میلیاردها سال آن طرفتر
دوباره چیزی را به یاد نخواهم آورد
@JonouneNeveshtar
چرا مرا
کافی
نیستی
ای آفتابِ زیبا؟
و ناگهان از راه سر میرسد
و بر ما فرو میافتد
آن بیدارگرِ شگفت
آن بانگِ مردمآفرین!
فردریش هولدرلین
انسان در هرحال و درهمهجا، هیچچیز برایش کافی نیست؛ چراکه آینده، هست؛ آینده بهمنزلهی امری همواره غایب. آنچه حفرهی انسان است، آینده است. او یک تعویقِ مدام را بهمنزلهی یک نامتناهی بههمراهاش دارد که با هیچچیزی پُر نمیشود. حفرهای بهمنزلهی دوزخی که انسان با خود اینسو و آنسو میبرد. آینده، آینهی تماما کدریست که انسان خواستار است به مددِ آنچه گذشته، شفافاش کند تا سرانجام تمامیتاش را در آن به تماشا بنشیند. از اینرو انسان، عطشِ رفعناشدنیِ تماشای خودش است. در هرچه کشف میکند یا میسازد بهمنزلهی اموری گذرنده، تکههای بسیار ریزی از انعکاسِ خودش در آنها را میبیند، اما هرگز به مددِ این گذرندهها و گذشتهشدهها، پازلِ نهایی و مدِّ نظرش تکمیل نمیشود تا آرام گیرد. آرامش، دروغِ بزرگِ امید است؛ امید به رؤیتِ تمامیتِ انسان در همین زندگی و سرانجام یافتنِ آنچه کافیست: خودش.
@JonouneNeveshtar
در ادامهی سخنِ پارمنیدس:
همانطور که هستی گرایش به آن دارد که به «فراموشی» سپرده شود، دازاین نیز گرایشی ذاتی دارد به آنچه هایدگر «سقوط» مینامد.
جنبشِ پدیدارشناسی، ص ۵۸۵
پ.ن:
یعنی تمایلِ اساسی در انسان، گریز از مواجهه با هستی - و مسئولیتی که هستی به او برای تحققِ خودش حوالت میدهد - است. هستی نیز در برابر خود را در پسِ هستندگان غایب میکند تا آنها به جایش برجسته شوند.
@JonouneNeveshtar
ضروری است که این ضابطهیِ روشیِ پدیدارشناسی را بارها و بارها به یاد داشته باشیم:
پرهیز از گریختنِ نابههنگام در مواجهه با معماگونگیِ پدیدارها یا خلاصشدن از آنها آنجا که وسوسه میشویم به نظریهپردازیِ لجامگسیخته و بیامان پناه ببریم. تنها به این شیوه میتوان بهنحوِ انضمامی دریابیم و پی ببریم که سرنخهای بازکردنِ گرهی پدیدارها از خودِ این معما سربرمیآورند که «شیء چههست؟»
مارتین هایدگر
به نقل از:
جنبش پدیدارشناسی، ج ۱، نوشتهی هربرت اسپیگلبرگ، ترجمهی مسعود علیا، انتشارات مینوی خرد، صص ۶۳۱ - ۶۳۲
(همراه با دخل و تصرف)
@JonouneNeveshtar
مدتها پیش خواب میدیدم که با فیلسوفی در حال گفتوگو هستم. تنها من و او در خانهای که به نظر میرسید خانهی اوست حضور داشتیم. گویی در هنگام گفتوگو و فراز و نشیبهای آن، هویتِ فیلسوف نیز دگرگون میشد و به همین منوال جایی از خانه که در آن قرار گرفته بودیم به جای دیگری از همان خانه دگرگون میشد. کمکم اشخاصی که درست نمیدانم از اعضای خانوادهی او بودند یا خیر در حینِ گفتگویمان اضافه میشدند و فضا رو به شلوغی و هیاهو میرفت. آنچه پس از بیداری فکرم را به آن مشغول میکرد این بود که چگونه آنچه در بیداری عجیب، پُرتناقض و غیرمنطقی به نظر میرسد، در خواب امری طبیعی و بدون ایجاد هرگونه شک و شبهه خود را آشکار میکند؟
سوالی که پیش از این و به شکل دیگری ذهنم را به خود مشغول میکرد، این بود که چگونه منطق و نظامِ خواب، خود را بر ذهن استیلا میدهد، بیآنکه ذهن بتواند در آن شکی وارد سازد و تناقضاتی را در روندِ خواب بیابد؟
گویی در خواب همهی آنچه ضمیرِ خودآگاه و هشیار مینامیم همچون مومی در دستهای ضمیرِ ناخودآگاه و ناهشیار درمیآید؛ چنانکه این ضمیر هر شکل و هیئتی را بخواهد به ضمیرِ خودآگاهِ ما میدهد. ابنعربی با استناد به سخنی از پیامبر او را دارای بینشی میبیند که پیامبران پیش از او فاقد آن بودند؛ این سخن که «مردم در خوابند و چون بمیرند بیدار شوند». وی برای نشان دادن تمایزِ بینشِ پیامبر با پیامبرانِ پیش از خودش، نمونهی مواجههی یوسف و تفسیری که از خوابِ خود داشت میآورد. این خواب که سالها پس از آن که در آن دیده بود یازده ستاره و ماه و خورشید به او سجده میکنند، آن هنگام که برادران و پدرش برای دیدار با او به مصر آمده بودند و به یکباره در برابرش به سجده به درآمدند، یوسف گمان کرد که حقیقتِ خوابِ او محقق شده است. با این وجود ابنعربی خطای یوسف را در این امر میدید که او باز هم نمیتوانست تشخیص دهد که این واقعه نیز یک خواب است. با این وجود که این خواب نسبت به خوابِ پیشین تنها در مرحله و لایهای بالاتر تحقق یافته که خودِ این اتفاق باز هم نمادی برای رویدادی والاتر است؛ نمادی که بایستی رمزگشایی شود. به این معنی که باز آن سجدهی برداران و پدر و حتی خودش که سجده برای احترام و ستایشِ او بود و همچنین همهی آنچه در مصر روی میدهد، خود نشانهها و نمادهایی هستند برای تأویل به حقیقتی والاتر. از منظرِ ابنعربی هشیاری پیامبر نسبت به یوسف در واقف بودن به همین نکته است. این نکته که پیامبر همهی وقایعی که در زندگیاش و همچنین در زندگیِ باقیِ انسانها در این جهان روی میدهد را بهمنزلهی خوابی میدید که با مرگ یا همان بیداری نهایی بایستی حقیقتش آشکار شود. به زبانِ امروزی در چشم پیامبر گویی این جهان یک ماتریکس فهمیده میشد. ماتریکسی که هر رویدادِ موجود در آن، همچون یک بافتار به دیگر رویدادها متصل است و تنها در جهت و افقِ این اتصالها و پیوندها بهمنزلهی نوعی شبکه است که یک کلیت ساخته میشود؛ چنانکه در آن هر رویداد با توجه به بافتارِ علتهای آن، که منشائی در جهانی دیگر دارند قابلِ فهم میشد. از اینرو ابنعربی، پیامبر را دارای حقیقت یا حکمتِ کل میدانست. گویی پیامبر به عمقِ ناخودآگاهِ خود که همان عمقِ ناخودآگاِه این جهان و رویدادهای آن است دسترسی داشته است و همچون کسی که در خوابْ بیدار و هوشیار باشد، بهطورِ کلی ضمیرش بازیچهی ضمیرِ عظیمتری نمیشود؛ چنانکه ضمیرِ پیامبر هماندازه با همان ضمیرِ عظیم است و این چنین وی به تمامیِ چشماندازهای آن واقف باشد و حقیقتِ اشیاء و پدیدهها را از همهی جنبهها و جوانب در نظر گرفته است. چنین است که از نگاهِ ابنعربی همهی گوهرهای حکمت که هر یک تا پیش از این در بین پیامبران پراکنده شده بودند و هر یک از آنها بسته به خصیصهای که داشت، حکمتِ خاصی را هم نمایندگی میکرد، اینبار در پیامبرِ آخرین جمع شده باشند و چنین شخصی هر آن رویدادی که موجبِ حیرت و ایجادِ تناقض در ذهنِ دیگران میشود را پیشِ خود به دلیلِ دانستنِ منشاء، امری حلشده و عاری از تناقض میدید!
عبدالله محیسن
@JonouneNeveshtar
امروز
چندشنبه است؟
میپرسی که چه شود؟
و یا قرار است چه کسی
از زیرِ قبرستانِ این سطور
به رستاخیزِ این پرسشت
برخیزد
تا لبخندی برزخی پرتابت کند
ساعتها را میشماری برای چه؟
در پیِ وصله دادنِ خودی؟
چهارخانه
#مرزها_و_نیشها
عبدالله محیسن
@JonouneNeveshtar
با سلام خدمت دوستان و دنبالکنندگان مطالب کانال که در اینستاگرام نیز دنبالکنندهی مطالب بنده بودند و همچنین مخاطبانم در واتساپ باید عرض کنم که تقریبا مدت یک ماهی است که در این دو شبکهی اجتماعی فعالیت نمیکنم و اکانت اینستاگرامم را غیرفعال کردهام و اپلیکیشن واتساپ هم چند مدتیست که از گوشیام پاک کردهام. برخی عزیزان گمان کردهاند که بنده ایشان را بلاک کردهام. اینستاگرام یکی از شبکههای اجتماعی است که بهخاطر پراکندگی مطالبِ موجود در آن حداقل برای من موجب تشویش روحی و روانی میشود و به همین سبب برای کم کردن از این تشویش ناچار شدم اکانتم را غیرفعال کنم. واتساپ نیز بهخاطرِ فضا و ساختارِ موجود در آن که بههیچوجه بابِ میل و ذائقهی زیباشناختیام نیست مدتها بود که میخواستم فعالیتم در آن را متوقف کنم و از زمانی که فیلتر شد، فعالیتم در آن به حداقل رسید تا آنکه در یکی دو ماهِ گذشته متوقف شد. فعلا تنها در همین فضای تلگرام به علاوهی جیمیل حضور دارم و احیانا اگر دوستان پیام، نظر یا انتقادی داشتند میتوانند از این دو طریق با بنده در تماس باشند:
Telegram:
t.me/Abdullahmohaysen
Gmail:
abdullah.mohaysen@gmail.com
دکلمهی شعرِ «عصرِ بهاری»
عبدالله محیسن
#شکست_نور
@JonouneNeveshtar
و اما اگر جهان میباید آینهی حکمتِ الهی باشد، لازم میآید که ما غایاتِ الهی را در آن ببینیم و وسایلی را که از طریقِ آنها به این غایات نائل میآید ادراک کنیم. بنابراین ارتباطِ اشیاء با یکدیگر در جهان، آن را به آینهی حکمتِ الهی بدل میکند.
کریستین ولف (۱۶۷۹ - ۱۷۵۴)
به نقل از زیباییشناسی آلمانی، دانشنامهی فلسفهی استنفورد، سرپرست و ویراستار مجموعهی مترجمان: مسعود علیا، انتشارات ققنوس، ص ۲۵
@JonouneNeveshtar
ماییم که از بادهی بیجام خوشیم
هر صبح منوریم و هر شام خوشیم
گویند سرانجام ندارید شما
ماییم که بی هیچ سرانجام خوشیم
الرومي
@JonouneNeveshtar
از طرفی هر انسان بر این اساس که خودش نیز نیتها و مقاصدی پنهان دارد، در برابرِ دیگر انسانها مدام احساسِ خطر میکند؛ چراکه آنچه از آنها بهعنوانِ رفتار پدیدار میشود را با نیتها و مقاصدِ خودش مقایسه کرده و سپس به داوریشان مینشیند. موجودی که همچنین عمیقا نیازمندِ نزدیکی به دیگران است؛ چراکه او میبیند که غلبه بر طبیعت و برطرف کردن نیازهای اساسی و اولیهاش بدون همراهیِ آنان غیرممکن بوده است. او در جهتی معکوس نیز میداند که نزدیکی به دیگران میتواند با خطرِ حتمیِ نابودیاش و یا سرآخر بهمنزلهی یک ابزار درآمدن توسطِ آنها همراه باشد؛ چراکه این انسان میبیند که چگونه هر آنچه غیرانسانیست و خود را «همانطور که هست» عیان کرده است برای خودش و دیگر انسانها حکمِ ابزار را پیدا کرده است. چنین است که برای محافظت از این خواستِ دوگانه و متعارض در انسان (نزدیکی و دوریِ توأمان از دیگر انسانها) پرسونا/شخصیت و برساختِ آن مبدل به لایهای همچون سپری محافظ میشود.
با سربرآوردن دورانِ مدرن و هرچه بیشتر خطرناکتر شدنِ انسان بر اساسِ عمیقتر پنهانکردنِ نیتها و مقاصدش و البته ابزارهای مختلفی که برای راحتتر کردنِ این پنهانکاری در دسترسِ او قرار گرفتند (بهخصوص شبکههای اجتماعی و امکانِ داشتنِ یک آواتار و در پسِ آن کنترلِ تصویرهای گزینششدهای که از خود و زندگیاش میدهد)، برساختِ این لایهها نسبت به دورانهای گذشته سرعتی غیرقابلِ تصور به خود میگیرد؛ چنانکه کمکم یکی از فعالیتهای محوریِ هر انسانی با توجه به جایگاه و طبقهاش در هر اجتماع و فرهنگ در این دوران، دست به کار شدن برای ساختنِ قلعهها و دژهایی غیرقابلِ نفوذ و سپس راهها و بیراهههای ناپیمودنی بهعنوانِ هرچه بهتر رقم زدنِ «وانمود» و «نمایش» است؛ چنانکه او میتواند بدین واسطه هرچه بیشتر و آن هم از مسافتی بسیار دورتر، دیگران را مرعوب و سپس در این مرعوبیت مقهور و مجذوبِ خود کند تا سادهتر بتواند آنها را همچون یک ابزار یا شئ مورد «استفاده» و «مصرف» قرار دهد. به این معنی که بدین ترتیب هرچه بیشتر «آنچه هست» را از «آنچه نشان میدهد هست» دور کند و دومی را بهجای اولی همچون یک شعبدهباز جا بیناندازد. با این وجود انسانِ مدرن به شکلِ متناقضی نیز مدام از تنهایی به دلیلِ درک یا فهمیده نشدن گلایه میکند و رنج میبرد؛ اما همین انسان آنجا که بفهمد انسانی دیگر - بهعکسِ خودِ او - نیتها و مقاصدش یا همان امورِ فینفسهاش به آنچه از خود پدیدار میکند نزدیکتر است - یا به اصطلاحِ خودمانی، صادقتر و روراستتر است - و یا آنکه از نقابها و پرسوناهای کمتری استفاده میکند، به سادگی خواستار میشود تا او را مبدل به طعمهاش کند تا سرانجام به همان سیاقی که ذکر شد همچون یک ابزار یا شئ آن را مورد استفاده و مصرف قرار دهد.
@JonouneNeveshtar
در واقع «زیباییشناختی» شدن امرِ زیبا در هنر و وابسته شدن آن به لذت، یکی از شناسههای دورانِ مدرن است*. چنانکه بر این اساس، امرِ زیبا و علل و اسبابِ تحققِ آن به همراهِ شبکهی گستردهی کنشها و واکنشهایش صرفا به امری روانشناختی تقلیل پیدا کرده تا هر کُنشی به سرعت تحتِ برچسبِ گونهای اختلال حبس شده و فرد را در هر نسبتی که با هستندگان برقرار میکند «بیمار» معرفی کند. اما تا پیش از این دوران، هنرها و تعیینِ امرِ زیبا در آنها همبسته و زاییدهی آیینها، اساطیر و ادیان بوده و از آنها نیز انتظاراتی تربیتی مراد میشده است؛ انتظاراتی که در آن انسان، مبدل به هستندهای «حرمتگذار» - بهعنوانِ احتمالِ همواره هستیداشتن و در کار بودن طرف یا سمتِ دوم برای بهرسمیتشناختن میشد. همچنانکه رمانتیکهای آلمانی و در صدرِ آنها شیلر در صددِ احیای همین خصیصه در هنرها بودند. اما سرانجام و در پی پیشرفتهای صنعتی و تکنولوژیک، نقشِ هنرها بر اساسِ همان دیدگاهِ زیباییشناختی تغییر یافت. در این نقش، هنرها بایستی لذتهای متعددی را برای تنوعِ سیرِ یکسانِ زمان بر علیه ملالِ ناشی از مفهومِ جدیدی از «کار» و آن هم در وقتهای فراغت از آن، تولید میکردند؛ چراکه آنچه زیباست بهمنزلهی آنچه لذتبخش و خوشایند است معرفی شد. در این سیاق بود که هنر نیز مبدل به کالایی شد که انسانها، زمانهای باقیمانده و تهیشان را با آن پُر کنند و یا آنکه آن زمانهای یکسانِ درگیرِ کار را به امیدِ رسیدن به آن همچون یک بهشتِ موقت، بگذرانند. اینجاست که بر اساسِ دیدگاهِ زیباییشناختی همواره فاصلهای میان آدمی و اثرِ هنری پیدا میآید که ایدهی «موزه» آخرین تعیّنِ آن است. در چنین فاصلهای اثرِ هنری همچنانکه یک غذا طعمی خوشایند برای حس چشایی تولید میکند، مسئولیتِ ارضایِ «بیدردسرِ» نیازهایی که در احساساتِ مختلف و مبهمِ آدمی نهفته است را از دریچهی حسهای بینایی و شنوایی به عهده میگیرد؛ تا از ساحتِ آموزشی و تربیتی که گونهای تمرین و درگیری با اثر برای ارتقای ذوق و تولید احساسِ «پیوند» با هستندگان است - یا همان ایجادِ دردسر بهمنزلهی درگیریست - سرانجام صرفا به گونهای چشیدن و مصرفکردن عدول کند. چنانکه گویی هر آنچه در اثر است با حفظِ فاصله بهمنزلهی دیدار از یک حیوانِ خطرناک و درنده در یک قفسِ آهنین در باغِ وحش - و البته همراه با ضمانتِ مصونیت از خطر - برای بازدید، مهار و نگهداری میشود. چنین است که در ادامه هنر بستهبندی میشود تا در دوزهای متفاوت و در بزنگاهها، مبدل به روانگردانِ محرکی برای حرکتِ تودهها شود و مهار و زمامِ تخیلشان را بهدست گرفته و آن را جهت دهد؛ چنانکه آدمی حتی نتواند در ذهنش هم «آزاد» باشد و اینگونه خارج از بستهها، بستهی خاصِ خودش را تولید کرده و خارج از امکانهایی که بستههای تولیدشده پیشِ رویش میگذارند انتخاب و عمل کند. زیباییشناختی کردنِ هنر، بیخطر کردنِ آن و سپس پیشبینیپذیر کردن آدمیست و محروم ساختنِ او از اساسیترین خصیصهی ذاتِ او یعنی «اگزیستانس» (برونخویشی، فروتر رفتن و سپس فراتر رفتن از خود) است.
*پ.ن:
همچنانکه حنا آرنت به خوبی متذکر تمایز مهمی شده است بایستی میانِ دورانِ مدرن بهمنزلهی یک عصر و مدرنیته بهمنزلهی رویکرد تفاوت قائل شد.
@JonouneNeveshtar