matnook_com | Unsorted

Telegram-канал matnook_com - متنوک | کانال رسمی

9965

کانال رسمی گروه آموزشی متنوک مؤسسهٔ تخصصی نگارش و ویرایش کتاب تلفن: ۰۲۵۳۷۸۳۸۸۹۵ ثبت‌نام دورهٔ جامع ویرایش یا سفارش ویرایش کتاب: @MatnookAdmin3 اینستاگرام: instagram.com/matnook_com وبگاه (در حال بروزرسانی): www.matnook.com

Subscribe to a channel

متنوک | کانال رسمی

🔴مؤسسۀ آموزشی متنوک برگزار می‌کند:
🔰کارگاه آنلاین نخبگان ویرایش با ۵۱٪ تخفیف ویژه!

📚۱۴ سرفصل اصلی با ۱۴۴ زیرفصل:
زبان‌شناسی ▫️ دستورزبان ▫️ ویرایش زبانی و ادبی ▫️ حشو و گرده‌برداری ▫️ عربی در فارسی ▫️ املا و رسم‌الخط ▫️ قواعد فاصله‌گذاری ▫️ اصول نشانه‌گذاری ▫️ شیوه‌های ارجاع‌دهی و تنظیم کتاب‌نامه ▫️ قواعد شکسته‌نویسی ▫️ اصول پاراگراف‌نویسی و روش‌های ساده‌نویسی ▫️ نقد کتاب‌های ویرایش به‌ویژه غلط ننویسیم ▫️ معرفی کتاب‌های تخصصی و جدید در نگارش و ویرایش ▫️ تمرین کارگاهی متن‌محور

⚠️این دوره فقط برای کسانی است که می‌خواهند در ویرایش و نگارش پیشرفت کنند، نکات جدید و متفاوتی بیاموزند، و آموخته‌های خود را به‌روز کنند‌.

🔰شرایط ثبت‌نام، تخفیف‌ها، و ...👇
🎁+ ۴ هدیه و دورۀ رایگان برای شما! (کلیک کنید.)

👩🏻‍💻مشاوره و ثبت‌نام: @MatnookAdmin3
🎞ویدیو شرکت‌کنندگان: @Matnook_01
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

فاصله‌گذاری «هیچ»

«هیچ» با واژهٔ پس از خود بافاصله نوشته می‌شود:
۱) هیچ گربه‌ای برای رضای خدا موش نمی‌گیرد.
۲) .../ زین معما هیچ دانا در جهان آگاه نیست (حافظ)

استثنا:
تنها این واژه‌های «هیچ»دار با نیم‌فاصله نوشته می‌شوند: هیچ‌انگاری؛ هیچ‌جا؛ هیچ‌جور؛ هیچ‌جوره؛ هیچ‌چی/ هیچّی؛ هیچ‌چیز؛ هیچ‌یک؛ هیچ‌رقم؛ هیچ‌کاره؛ هیچ‌کجا؛ هیچ‌کدام؛ هیچ‌کس؛ هیچ‌کی؛ هیچ‌گاه؛ هیچ‌گرایی؛ هیچ‌گونه؛ هیچ‌طور؛ هیچ‌وپوچ؛ هیچ‌وقت؛ هیچ‌یک؛ هیچ‌یکی؛ هیچ‌چی‌ندار/ هیچّی‌ندار.
‌
یادآوری:
این‌ عبارت‌ها، که گروه‌های نحوی از نوع حرف‌اضافه‌ای‌اند، بافاصله نوشته می‌شوند: از هیچ لحاظ؛ از هیچ نظر؛ به هیچ رو(ی)؛ به هیچ عنوان؛ به هیچ وجه؛ بی هیچ ... .
این را هم ببینید:👇
t.me/Matnook_com/2374
#فاصله‌گذاری
۱۴‌۰۰‌/‌۰۹‌/۰‌۷‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

به خاک سرخ ایران قسم
آهنگ‌ساز: ادیب قربانی
هنرمند: سجاد حسینی
#زن_زندگی_آزادی
۱۴۰‌‌۲/۰‌‌‌۶/۲‌۵‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

«ئی» یا «یی»؟ مسئله این است!

۱) در فارسی،‌ واژه‌های پایان‌یافته به â و o و u، در پیوند با i-، همراه با صامت میانجیِ y می‌آیند. این «ی»، در رسم‌الخط امروزی، به‌صورت «یـ» نوشته می‌شود، نه «ئـ»:
- زیبا + «-ی»: زیبایی (نه زیبائی)
- خرما + «-ی»: خرمایی (نه خرمائی)
- مانتو + «-ی»: مانتویی (نه مانتوئی)
- رادیو + «-ی»: رادیویی (نه رادیوئی)
- دارو + «-ی»: دارویی (نه داروئی)

۲) واژه‌های عربیِ پایان‌یافته به «اء/ ـاء» نیز، در پیوند با i-، با دو «ی» و به‌صورت «یی» نوشته می‌شوند، نه «ئی»:
- ابتدا + «-ی»: ابتدایی (نه ابتدائی)
- استثنا + «-ی»: استثنایی (نه استثنائی)

می‌دانیم که «ابتدائی» و «استثنائی» نادرست نیستند،‌ ولی در رسم‌الخطِ امروزی پیشنهاد نمی‌شوند و بسامدی نیز ندارند. توضیح‌ آن‌که، با استناد به پیکره‌های زبانی، بسامد واژه‌ای مانند «ابتدایی» دست‌کم دوبرابر «ابتدائی» و بسامد «استثنایی» سه‌برابر «استثنائی» است.

یادآوری:
اگر پس از این واژه‌ها «ی» نکره بیاید، به این صورت نوشته می‌شوند: زیبایی‌ای، استثنایی‌ای.
#املا_رسم‌الخط
‌۱۴‌۰۰‌/۰‌۶‌/‌‌۲‌۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

به‌مناسبت سالروز درگذشت ژیلبر لازار (۴ آوریل ۱۹۲۰ - ۶ سپتامبر ۲۰۱۸)، مترجم، زبان‌شناس، و استاد فقید زبان فارسی دانشگاه پاریس و مؤسسۀ ملی زبان‌ها و تمدن‌های شرقی

دستور زبان فارسی معاصر
ژیلبر لازار، مترجم: مهستی بحرینی، با توضیحات هرمز میلانیان (چاپ چهارم: تهران، هرمس، ۱۳۹۸)، ۳۳۴ ص (پالتویی)

دستور زبان فارسی معاصر نخستین دستورزبانی است که به زبان زندۀ نوشتاری و گفتاریِ امروز و گاه کاربردهای عامیانۀ آن پرداخته‌است. این کتاب رویکردی زبان‌شناختی دارد و از این دیدگاه، با دستورزبان‌های رایج متفاوت است. نویسندۀ آن، با نکته‌سنجی و نگاهی بی‌طرفانه، ویژگی‌های آوایی، صرفی، نحوی، و چگونگی شکل‌گیری واژه‌ها را در زبان فارسیِ معاصر نشان می‌دهد و گاهی نیز نکاتی را طرح می‌کند که در دستورزبان‌های پیش از او سابقه نداشته‌است. این کتاب در سال ۱۹۵۴ به فرانسوی نوشته شده و در ۱۹۵۷ در فرانسه به چاپ رسیده و سپس به قلم مهستی بحرینی به فارسی ترجمه شده و با حواشی سودمند دکتر هرمز میلانیان (زبان‌شناس) به زیور طبع آراسته گردیده‌است.
#کتاب_خوب_بخوانیم #دستورزبان
۱۴۰‌‌۲/۰‌‌۶/۱‌‌‌۶‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

👩‍🎤 James Last
🎼 The Lonely Shepherd
قطعهٔ روح‌نواز چوپان تنها اثری ماندگار از جِیمز لَست، آهنگ‌ساز و موسیقی‌دان آلمانی‌تبار (۱‌۹۲۹‌ - ۲‌۰۱۵)
#منهای_ویرایش
۱۴۰‌‌۲/۰‌‌۶/۱‌۳
سید محمد بصام
@Matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

پنج نکته دربارۀ فعل پیشوندی

۱) تعریف
فعلی که از ترکیب یک پیشوند و یک فعل ساده ساخته شده باشد «فعل پیشوندی» نام دارد: برگشتن (بر- + گشتن)، بازداشتن (باز- + داشتن)، دریافتن (در- + یافتن)، فراگرفتن (فرا- + گرفتن)، وارفتن (وا- + رفتن)، وررفتن (ور- + رفتن).

۲) معنا و نقش
پیشوندهای فعلی دو نقش دارند؛ یا معنای جدیدی به فعل می‌دهند یا فقط معنای فعل را مؤکد و تقویت می‌کنند.
۲-۱) معنای جدید: «بازگشتن» و «فراگرفتن» که با «گشتن» و «گرفتن» فرق می‌کنند.
۲-۲) تأکید و تقویت معنا: «برانگیختن» و «برافراشتن» که فقط «انگیختن» و «افراشتن» را مؤکد و تقویت کرده‌اند.

۳) فاصله‌گذاری
پیشوندهای فعلی همیشه بی‌فاصله نوشته می‌شوند:
- «دریافتن»: درمی‌یابم،‌ درمی‌یابی، درمی‌یابد، درمی‌یابیم، درمی‌یابید، درمی‌یابند
- «فراگرفتن»: فراگرفتم، فراگرفتی، فراگرفت، فراگرفتیم، فراگرفتید، فراگرفتند

یادآوری:
۱) اگر عنصری بین پیشوند و فعل قرار گرفت، همگی بافاصله نوشته می‌شوند:
- فرا باید گرفت؛
- در خواهد یافت؛
- بر که گشت (= «وقتی برگشت»).

۲) ضمیرهایی که پس از پیشوند می‌آیند با نیم‌فاصله نوشته می‌شوند و‌ کاربردشان غیررسمی است: بَرِش‌داشت، بَرِت‌می‌گردونم، و ... .
#دستورزبان #فاصله‌گذاری
۱۳‌۹۹/۰۳‌/‌۲۹‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

دربارۀ «بی‌تفاوت»

در کتاب غلط ننویسیم (در مدخل «بی‌تفاوت»،‌ ص ۸۵) آمده‌است:
«بی‌تفاوت [...] که براثر گرته‌برداری [...] در نیم قرن اخیر در رسانه‌ها و نوشته‌ها کم‌وبیش متداول شده، غلط است و به‌جای آن باید گفت بی‌اعتنا، بی‌علاقه، بی‌توجه، لاقید، و نظایر این‌ها.»

این سخن یکی از ده‌ها تجویز نادرست و غیرعلمی این کتاب است که پس از سی سال همچنان در کتاب‌ها و کارگاه‌های ویرایش تکرار و از آن تقلید می‌شود. در ادامه، دلیل نادرستی این سخن و درستی «بی‌تفاوت» را می‌آموزیم.

۱) ساختِ صفتِ «بی‌تفاوت» «بی-» + اسم است. این‌ صفت‌ها را می‌توان به دو دسته‌ تقسیم کرد.
دستۀ اول:
صفت‌هایی که موصوف آن‌ها فاقد چیزی‌اند: «بی‌ادب» (آن‌که ادب ندارد)؛ «بی‌خاصیت» (آنچه خاصیت ندارد).

دستۀ‌ دوم:
صفت‌هایی که ویژگی‌ کسی یا چیزی را بیان می‌کنند: «بی‌ناموس» (ویژگی آن‌که از لاابالی‌گری یا کارهای نامشروع پرهیز نمی‌کند، نه آن‌که ناموس ندارد). همچنین: «بی‌امان»،‌ «بی‌امانت»، «بی‌جا»، «بی‌فکر»، «بی‌کله»، «بی‌‌نماز»، و ... . «بی‌تفاوت» نیز از همین دسته است.

۲) «بی‌تفاوت» معمولاً در سه معنای کمابیش مترادف به‌کار می‌رود که از آن‌ها معنای اول و دوم رایج‌تر است:
- صفتِ کسی است که در برابر هیچ‌کس یا هیچ‌ چیزی احساس مسئولیت نمی‌کند و واکنشی نشان نمی‌دهد.
- صفتِ کسی است که تحت تأثیر عوامل یا شرایطی همه‌چیز برایش یکسان است.
- صفتِ کسی است که نه اهل جانبداری است و نه مخالفت؛ خنثاست.

۳) «بی‌تفاوت» را می‌توان با «بی‌طرف» (impartial) مقایسه کرد، زیرا «بی‌طرف» نیز صفت کسی است که از دو یا چند طرفِ دعوا از هیچ‌یک جانبداری نمی‌کند، نه این‌که فاقد «طرف» است. بنابراین اگر «بی‌تفاوت» غلط باشد، «بی‌طرف» و ده‌ها واژۀ مشابه آن نیز غلط‌اند و اگر واژه‌های مشابه آن درست‌ باشند، «بی‌تفاوت» نیز درست است. هردو را بسنجید با «بی‌انضباط» (indiscipliné)، «بی‌قیدوشرط» (inconditionné)، «بی‌تناسب» (disproportionné)، و مانند این‌ها که همگی گرده‌برداری و درست‌اند.

۴) شواهد «بی‌تفاوت»
۴-۱) شواهد بی‌نشان و پسندیده
- «دنيای هزار و يک شب، از همان آغازِ گيرودارِ مجادلاتِ معتزله، نسبت‌به عشق [...] نمی‌‏توانسته‌است بی‏‌تفاوت‏ مانده باشد.» (عبدالحسین زرین‌کوب، از کوچۀ رندان، ص ۱۷۷) (وی،‌ در همین منبع،‌ تعبیر «بی‌‌تفاوتی رندانه» را برای حافظ به‌کار برده‌است.)

- «ميان كوچه زنی را می‌‏بيند كه مَشک به دوش گرفته‌است. علی عليه‌السلام آدمی نيست كه بی‌‏تفاوت‏ از كنار اين مناظر بگذرد.» (مجموعه آثار شهید مطهری، ج ۲۳، ص ۱۴۳)

- «پدر [...] راضی و بی‌‌تفاوت است؛ هم برنده است هم بازنده؛ - حرف زدنِ نرگس آرام است و بی‌تفاوت؛ - بی‌تفاوت دَمِ بار ایستاده بود.» (از منابع گوناگون داستانی، از فرهنگ بزرگ سخن، ذیل سرواژۀ «بی‌تفاوت»)

۴-۲) شواهد نشان‌دار و ناپسند
- «فکر این‌که بعدها در حق کسی نیکوکاری بکنم یا [...] شیرۀ جانشان را بمکم، در آن دقیقه،‌ بی‌شک برایم بی‌تفاوت بود.» (فئودور داستایِفسکی، جنایت و مکافات، ترجمۀ مهری آهی، ص ۶۱۱)
ترجمۀ پسندیده و طبیعی: ... برایم یکسان بود؛ برایم فرقی نداشت.

- «اگر من مهره‌های چوبی [شطرنج] را با مهره‌های عاج عوض کنم، این تغییر در نظام بازی بی‌تفاوت است.» (هرمز میلانیان، آزادی و بند در زبان و مقالات دیگر (گردآوردۀ احمد خندان)، ص ۴۱)
تعبیر پسندیده و طبیعی: ... در نظام بازی تأثیری ندارد؛ ... در نظام بازی تفاوتی ندارد.

یادآوری:
فرهنگستان، در حوزۀ روان‌شناسی و علوم سلامت، واژۀ «بی‌احساسی» را برای apathy تصویب کرده، اما برای erotic apathy تعبیر «بی‌تفاوتی شهوانی» را تصویب کرده‌است. این نشان می‌دهد که «بی‌تفاوت» نیز به‌طور کلی در زبان پذیرفته و متداول شده‌است و کاربرد آن اشکالی ندارد. بر پایۀ جست‌وجوی گوگل نیز بسامد «بی‌تفاوت»، تا چهار برابر، بیشتر از سایر واژه‌های مترادف آن است.

۵) اهل زبان هر واژه‌ای را برای برآوردن نیازی یا بیان مقصودی به‌کار می‌برند و معمولاً دو واژهٔ عیناً مترادف در زبان وجود ندارد. برای مثال، واژه‌هایی که در ادامه آمده‌اند کمابیش مترداف‌اند، ولی نمی‌توان همیشه و همه‌جا از آن‌ها به‌جای هم استفاده کرد: بی‌اعتنا، بی‌توجه، بی‌تفاوت، بی‌مسئولیت، بی‌رگ، بی‌عار، بی‌خیال، بی‌فکر، بی‌احساس، بی‌انگیزه، بی‌قید. این واژه‌ها، افزون بر تفاوت معنایی، ممکن است تفاوت کاربردی و سبکی نیز داشته باشند.

۶) در نتیجه، از آنجا که «بی‌تفاوت» مانند صدها واژۀ گرده‌برداری‌شدۀ دیگر در گفتار و نوشتارِ امروز کاملاً رایج شده‌است، پذیرفتنی و درست است و کاربرد بجای آن اشکالی ندارد.
#ویرایش_زبانی #گرده‌برداری #واژه‌شناسی
۱۳‌۹۹/۰‌۱/۱‌۱‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com
aparat.com/v/1EtiD

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

ماندم خموش و آه که فریاد داشت درد

۹۰ ثانیه با سایه،‌ به‌مناسبت ۱۹ مرداد، سالروز درگذشت هوشنگ ابتهاج (۱۳۰۶ - ۱۴۰۱)
#منهای_ویرایش #ادبیات
۱۴۰‌۲/۰‌‌۵‌/۱‌‌۹‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

#فارسی_چه_بدی_داشت_که_یک_بار_نگفتی!

«کیک پنیر» یا «کیک پنیری» چه مشکلی دارد که اصرار دارید بگویید «چیزکیک»؟ مگر به «پنیرِ خامه‌ای» می‌گویید «چیزِ خامه‌ای»؟! این به کنار. چرا وقتی کیک را برش می‌زنید، به هر تکۀ آن می‌گویید «اسلایس»؟! چطور وقتی کسی نامربوط و ناسزا می‌گوید، تکه‌تکه‌اش می‌کنید، به کیک که می‌رسد می‌شود «اسلایس»؟ مگر به‌جای این واژۀ چندش‌آور، این‌ها را در فارسی نداریم؟: برش، تکه، قاچ، و ... . لابد بعدش می‌گویید چه «دیزاینی» داشت، چقدر «لاکچری» بود! بس نیست این‌همه خودکم‌انگاری و فرنگی‌مآبی؟

این را هم ببینید: دربارهٔ واژهٔ «کیک».
۱۴۰‌۲/۰‌‌۵‌/۱‌۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

font, typeface
برابرنهاد: قلم
حوزه: رایانه و فناوری اطلاعات
تعریف: مجموعه‏‌ای از نویسه‏‌های تایپی با طراحی و اندازهٔ مشخص
منبع: مصوبات فرهنگستان زبان و ادب فارسی در «سامانهٔ واژه‌یار»:
vajeyar.apll.ir
#واژه‌شناسی
۱۴۰‌۲/۰‌‌۵‌/۱‌۷‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

نسبت‌به کاری (چیزی) اقدام کردن (نمودن)

نام این فرسته عبارت رایجی است که جمله‌ها را دراز یا دیریاب می‌کند، که با تغییر یا حذف آن می‌توانیم جمله‌ها را کوتاه یا زودیاب کنیم.

⛔ ننویسیم:
مرکز توسعهٔ فرهنگ و هنر در فضای مجازی: مجموعهٔ «طاقچه» مکلف است نسبت‌به دریافت مجوز از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اقدام کند.

✅ بنویسیم:
مرکز توسعهٔ فرهنگ و هنر در فضای مجازی: مجموعهٔ «طاقچه» باید از وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی مجوز دریافت کند.

⛔️ ننویسیم:
گروه‌های علمی جشنواره با تشکیل جلسات متعدد نسبت‌به بررسی و ارزیابی اجمالی آثار ثبت‌شده براساس معیارهای پژوهشی اقدام نمودند.

✅ بنویسیم:
گروه‌های علمی جشنواره در چندین جلسه آثار ثبت‌شده را براساس معیارهای پژوهشی بررسی و ارزیابی اجمالی کردند.

یادآوری:
۱) هنگامی که می‌توانیم فعل مناسبی را به‌کار ببریم (مانند «بررسی و ارزیابی کردن یا دریافت کردن» در دو نمونۀ بالا)، نباید از آن عبارت قالبی و بلند استفاده کنیم.
۲) گاهی «اقدام کردن» صرفاً به معنای «دست‌به‌کار شدن» یا «کاری را آغاز کردن» است (این معنا در مجموعه‌فرهنگ‌های سخن نیامده‌است):
«۵۵ برند پوشاک خارجی که برای ثبت نمایندگی در ایران اقدام کرده‌اند (یعنی دست‌به‌کار شده‌اند، ولی هنوز ثبت نکرده‌اند)». (از اینترنت)
۳) «اقدام کردن» رسمی‌تر از «دست‌به‌کار شدن» است (یا تلقی می‌شود) و برای همین بیشتر به‌کار می‌رود.
#ویرایش_زبانی
۱۴۰‌۲/۰‌‌۵‌/۱‌۴‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

هریک از هشتگ‌های زیر را لمس کنید و صدها نکتهٔ جدید و متفاوت در نگارش و ویرایش بیاموزید:
#تمرین_ویرایش
#ویرایش_زبانی
#زبان‌شناسی
۱۴۰‌۲/۰‌‌۵‌/‌۱۰‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

🔺ویدا چراغیان، نویسندۀ ۷ رمان چاپ‌شده، ویراستار

🎞ویدئو سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01
🔰کانال مؤسسه در تلگرام:
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

قواعد نگارش همزه (۱)
قواعد نگارش همزه (۲)
قواعد نگارش همزه (۳)
#املا_رسم‌الخط
۱‌‌۴‌‌۰۱‌/‌۰۴‌/‌‌۱‌۱
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

🔺نرگس بیگدلی، کارشناس مهندسی ICT، از کرج

🎞ویدئو سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01
🔰کانال مؤسسه در تلگرام:
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

#تمرین_ویرایش
ویراسته:
۱) انسان بودن (/ انسانیت) زیباست و در زن و مرد تفاوتی ندارد، زیرا قلب و مغز انسان جنسیت ندارد.

۲) انسان بودن (/ انسانیت) مفهوم زیبایی دارد و در زن و مرد یکسان است، زیرا قلب و مغز انسان جنسیت ندارد.

نکته‌ها:
۱) خود «انسان بودن» زیباست، نه «عبارت» آن.
۲) «انسان بودن» در زن و مرد تفاوتی ندارد، نه این‌که فرقی بین آن‌ها نمی‌گذارد.
۳) «زیرا» معیارتر از «چراکه» است.
۴) «یک»، در این جمله، اضافی است.
#ویرایش_زبانی
۱۴‌۰۰‌/‌۰۹‌/۰۳‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

وی در حال «پاچه‌خاری» است!

خار: بن مضارع فعل «خاریدن» (به معنای «خاراندن»)
پاچه‌خار: آن‌که برای چاپلوسی و خودشیرینی، پاچۀ کسی را می‌خارانَد؛ آشمال*؛ خایه‌مال؛ متملّق؛ مَجیزگو

خوار: بن مضارع فعل «خوردن» («خواردن»)
گوشت‌خوار: ویژگی آن‌که گوشت می‌خورَد

★ «آشمال» مرکب است از «آش» (= «آهار جامه») و «مال» (بن مضارع فعل «مالیدن») و به کسی گفته می‌شود که آش (یعنی آهار) را بر جامه می‌مالد. در برخی از شهرها، «آشمال» مَجازاً به معنای «پاچه‌خار» به‌کار می‌رود و «آشمالی» به معنای «پاچه‌خاری».

یادآوری:
در ذیل فرهنگ بزرگ سخن (ص ۱۲۷)، «پاچه‌خار» به‌اشتباه «پاچه‌خوار» نوشته شده‌است که باید در ویراست بعدی ‌آن اصلاح شود.
#واژه‌شناسی
۱۴۰‌‌۲/۰‌‌۶/۲‌۱‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

به‌مناسبت ۲۰ شهریورماه
زادروز استاد دکتر جلال خالقیِ مطلق

آلمان، هامبورگ، ۲۰۲۱
گردآوری و گزارش: زهرا مجیدی‌نژاد
منبع: بنیاد فردوسی
@bonyadeferdowsitous
#ادبیات
۱‌۴‌‌‌۰۰‌‌/‌۰‌‌‌۶‌/‌۲‌۲
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

✍🏻 مهم‌ترین ویژگی‌های «تیتر خبری»:
- معمولاً در قالب جمله نوشته می‌شود (فعل دارد)؛
- با فعل منفی یا به‌صورت پرسشی به‌کار نمی‌رود؛
- خلاصه و چکیدۀ خبر را بیان می‌کند؛
- مهم‌ترین بخش خبر را برجسته می‌کند؛
- با کمترین واژه‌، بیشترین معنا را می‌رساند؛
- بیش از ۱۲ واژه نیست (هرچه کوتاه‌تر، بهتر)؛
- واژه‌های آن تکرار یا شکسته نمی‌شود؛
- باید واقعی، دقیق،‌ و روشن‌ باشد؛
- تیتر با حرف اضافه آغاز نمی‌شود؛
- برای برجستگی و کاهش واژه‌ها، عدد در آن رقمی نوشته می‌شود؛
- در پایانِ تیتر، نقطه گذاشته نمی‌شود.

پس:
رئیس (نه *رییس) ستاد مرکزی اربعین:
امسال زائران اربعین ۱۲ درصد نسبت‌به پارسال افزایش داشته‌اند (نه *داشتند)

یادآوری:
«امسال» قابل حذف است، چون معنای آن با آمدن «پارسال» فهمیده می‌شود. در عوض می‌توانیم «شمار/ تعداد» را جایگزین کنیم: شمار/ تعداد زائران اربعین ... افزایش داشته‌‌است. عبارت «زائران اربعین»، به معنای «زائران امام حسین در اربعین»، پذیرفتنی است، چون معنایی روشن، کاربردی رایج، و عبارتی کوتاه دارد (بسنجید با «زائران حج»).
#ویرایش_زبانی
۱۴۰‌‌۲/۰‌‌۶/۱‌‌۴‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

به‌مناسبت گرامی‌داشت ابوریحان بیرونی
بزرگ دانشی‌مرد ایرانی

ابوریحان محمدبن احمد بیرونی خوارزمی، دانشمند پرآوازهٔ ایرانی، در سال ۳۶۲ ه.ق در حومهٔ شهر کاث، پایتخت کهن خوارزم، که زمانی پایتخت خوارزمشاهیان بود، یا شاید در قلعه‌ای به نام «بیرون» به‌دنیا آمد. ازاین‌رو به او «بیرونی» گفته‌اند (در آن روزگار، چنان‌که برخی گفته‌اند، به کسی که خارج و بیرون از خوارزم به‌دنیا می‌آمد «بیرونی» می‌گفتند). اثرِ نام‌آشنای او کتاب التفهیم لأوائل صناعة التنجیم در دانش ستاره‌شناسی و به زبان فارسی است. وی در این کتاب، تا آنجا که توانسته، از واژه‌های فارسی استفاده کرده‌است. برای نمونه، در نوشتۀ زیر، تنها دو واژۀ عربی دیده می‌شود:
«مهرگان چيست‏؟ شانزدهم روز است از مهرماه و نامش مهر. و اندرين روز افريدون ظفر يافت بر بيوَراسب‌ جادو، آنکِ معروف است به ضحاک، و به كوه دماوند بازداشت. و روزها كه سپسِ مهرگان است همه جشن‏‌اند بر كردارِ آنچِ از پسِ نوروز بوَد. و ششمِ آن مهرگانِ بزرگ بوَد و رام‌روز نام است و بدين دانندش.» (التفهیم، تصحیح جلال‌الدین همایی، ص ۲۵۴ و ۲۵۵)
اینک برخی از واژه‌گزینی‌های بیرونی در کتاب التفهیم برای واژه‌های عربی و اهتمام او در به‌کار بردنِ واژه‌های فارسی:
آب‌پشت: نطفه
آتش آسمانى: صاعقه، شهاب
آتش‌بار: صاعقه
آرامیده: ساکن (مقابل متحرک)
آماس: ورم
آمده: حاصل‌شده
اندام‌بریده: مقطوع‌العضو
اَوام (= وام): دِین، قرض
باریک: دقیق
بایست‌ها: شروط
بخشیدن: تقسیم
برسو: سَمت فوقانی، عالی
بزرگ‌منش: جبار
بسودن/ پسودن: لمس، تماس
بسیارپهلو: کثیرالاضلاع
بهارگاه: فصل و موسم بهار
به‌کار داشتن: استعمال کردن
بِهَم بودن: جماع (همبستری)
بِهَم: مجتمع، متحد، منطبق
پایکار: عمله
پذیرفتن/ پذرفتن: قبول
پس‌سو: مؤخر
پلۀ ترازو: کفۀ ترازو
پهلو: ضلع
پِی: عصب
پیش‌سو: مقدّم
تری: رطوبت
تنومندی: جِرم و جسمانیت
تنۀ آفتاب: جِرم شمس
تیزنگر: دقیق‌النظر
چگونگی: کیفیت
چندی: کمیت
چونی: کیفیت
چهارپهلو: چهارضلعی، مربع
خشکی: یبوست
خوشه: سنبله
داددِه: عادل
درازا: طول
دَرزی: خیاط
دست‌آموز: اهلی
دستکاری: صنعت
دَمه: طوفان
دُوتو: مضاعف
دهگان: عشرات
راست‌پای: متساوی‌الساقین
راست‌پهلو: متساوی‌الاضلاع
راست‌زاویه‌: قائم‌الزاویه
روسبی‌باره: زناکار
زمین‌لرز: زلزله
زیانکار: مضر، ضارّی (گزنده)
ژرف‌نگر: عمیق‌النظر
سبک‌رُو، زودرُو: سریع‌السیر
سِپُرز: طحال
سپس‌رُو: تابع، مقلّد
ستاره‌شمار: منجم
ستاره‌یاب: اسطرلاب
سردی: برودت
سو: جهت
سه‌سو: مثلث
سه‌سوی ناراست‌پهلو: مثلث مختلف‌الاضلاع
شب‌پر، شب‌پرک: خفاش
شمار: حساب
فروسو: سَمت تحتاتی، تحت
کاریز: قنات
کرانه: ساحل
کُمیز: بول، ادرار
کُمیزدان: مثانه
گِردبرگِرد: حول‌وحوش، حوالی
گرمی: حرارت
گروه: جماعت
گروهان: طوایف، قبایل
گُش سیاه: خِلط سودا
گوسپندکُشان: عید قربان/ اضحیٰ
مادینه: مؤنث
مانندگی: شباهت
مَغ: عمیق
میان‌گاه: وسط
میانه: وسط، معتدل
ناپالوده: ناخالص
ناهموار: نامساوی
نرینه: مذکر
نموده: مثال و شاهد (نمونه)
نیم‌روزان: نصف‌النهار، ظهر
هفت‌کشور: اقالیم سَبعه
هم‌چند: مساوی
هموار: مسطح
همیشه‌پنهان: ابدی‌الخفاء
همیشه‌پیدا: ابدی‌الظهور
یادکرده: مذکور، معروف
یَله: متروک
#واژه‌شناسی
۱‌۴‌‌‌۰۰‌‌/‌۰‌‌‌۶‌/‌‌۱‌‌۶
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

فرستۀ موقت!

ویراست سوم و نهایی جزوه، در قالب یک کتاب پی‌دی‌اف، برای تمام ویرایش‌آموزان کارگاه‌های متنوک ایمیل شده‌است. از شکیبایی شما متنوکیان عزیز برای آماده و به‌روز شدن جزوه بسیار سپاس‌گزاریم و بابت تأخیر پوزش می‌خواهیم.
اگر جزوه از طریق ایمیل به دستتان نرسیده، به شناسۀ زیر پیام دهید و نام و نام خانوادگی و دورۀ خود را بفرمایید (مثلاً: هنگامه ایران‌نژاد، زمستان ۱۴۰۲) تا پیگیری و برای شما ایمیل شود: 👇
@MatnookAdmin3
قلمتان جاوید. 🌹
۱۴۰‌۲/۰‌‌‌۵‌/۳‌۱
سید محمد بصام
@Matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

بِدین و بدان!

قرار نیست چیزی بدهید، قرار است چیزی بدانید!

۱) «بدین» و «بدان» همان «به این» و‌ «به آن»‌ هستند، زیرا «بِد» در آن‌ها (و نیز در «بِدو») تغییریافتۀ pad است که در فارسی میانه (= فارسی پیش از اسلام) به معنای «به» (حرف اضافه) بوده‌است.

۲) «بدین» و «بدان» بیشتر در گونۀ ادبی و نثرهای نشان‌دار (= کم‌بسامد و نامتعارف) به‌کار می‌روند: گر تو قرآن بدین نمط خوانی/ ببری رونق مسلمانی (گلستان). بنابراین بهتر است آن‌ها را در نوشتار معیار به‌کار نبریم.
ننویسیم:
مردان در شصت‌سالگی بازنشسته می‌شوند، بدین صورت که ...
بنویسیم:
مردان در شصت‌سالگی بازنشسته می‌شوند، به این صورت که ...

۳) «بدین» و «بدان» همواره با واژۀ پس از خود بافاصله نوشته می‌شوند: بدین‌ ترتیب، بدین‌ جهت، بدان جهت، بدین سبب، بدان سبب، بدین علت، بدین گونه، بدین وسیله، و ... .
#واژه‌شناسی #فاصله‌گذاری
۱۳‌۹‌۹/‌۱۰‌/‌۲‌۷‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

اندر کیفر زندانی کردن گربه
به‌مناسبت ۸ اوت، روز جهانی گربه

«قال عليه الصّلاة و السّلام: عُذِّبَت امرأةٌ في* هِرَّةٍ سَجَنَتها فلم تُطعِمها و لم تُسقِها.» (راغب اصفهانی، محاضرات‌الأدباء، ج ۲، ص ۷۲۰)
پیامبر (ع) فرمود: زنی را عذاب کردند، از آن رو که گربه‌ای را زندانی کرده و آب و خوراک نداده بود.
★ حرف جَرِّ «في» در این خبر به معنای حرف «لِـ» است: في هرّةٍ أي لهرّةٍ.
#پرسه_در_متون
۱۴۰‌۲/۰‌‌۵‌/۱‌‌۹‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

#فارسی_چه_بدی_داشت_که_یک_بار_نگفتی!

⛔️ ننویسیم: متحدالشکل
✅ بنویسیم: همسان، هم‌شکل، یک‌شکل
۱۴۰‌۲/۰‌‌۵‌/۱‌۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

«تایپوگرافی» چیست؟

«تایپوگرافی» (typography) یعنی «هنر و فنی که در آن، طراح با تغییر عناصر متن، مانند اندازه و فاصله و شکل حروف، زبان بصریِ خاصی برای حروف‌نگاری به‌وجود می‌آورَد». «نویسه‌نگاری» برابرنهادِ فارسیِ آن است و به کسی که این کار را می‌کند «نویسه‌نگار» (typographer) می‌گویند.

یادآوری:
۱) «نویسه» برابرنهادِ فارسیِ character است.
۲) «حروف‌نگاری» و «حروف‌نگار» نیز به‌ترتیب برابرنهادِ فارسیِ type و typist است.
۳) در دهه‌های گذشته، به کسی که حروف سربی را در چاپخانه کنار هم می‌چید و آن‌ها را برای چاپ کتاب آماده می‌کرد «حروف‌چین» می‌گفتند و به این کار «حروف‌چینی». امروزه چون این کار به‌وسیلۀ رایانه و معمولاً با واژه‌پرداز وُرد انجام می‌شود، به آن «حروف‌نگاری» می‌گویند. بنابراین «حروف‌نگار» غیر از «حروف‌چین» است و کارش «حروف‌نگاری» است، نه «حروف‌چینی».
#واژه‌شناسی
۱۳‌۹۹‌/۰‌۹/‌۲۷‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

یک‌ نکته‌ات بگویم!

یکی از کاربردهای نقطه‌ویرگول قبل از جمله‌ای است که از نظر دستوری کامل است، ولی نمی‌تواند به‌تنهایی به‌کار رود، چون فقط با جملۀ پیش از خود معنا می‌یابد و کاملاً به آن مرتبط است. بنابراین جملۀ تصویر را این‌گونه نشانه‌گذاری می‌کنیم:
«جدایی مانند قطعِ‌عضو است؛ زنده می‌مانی، اما کمتر از پیش هستی.» (مارگارت اَتوود)

یادآوری:
کسرۀ «قطعِ‌عضو» خفیف است و بنابراین با نیم‌فاصله نوشته می‌شود، مانند «قطعِ‌امید»، «قطعِ‌رابطه»،‌ و «قطعِ‌نظر» (گذاشتن کسره‌ها الزامی نیست).

این را هم ببینید: ۴ کاربرد نقطه‌ویرگول!
#نشانه‌گذاری #فاصله‌گذاری
۱۳‌۹۹/۰‌۸/‌۲۷‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

یک نکته‌ات بگویم!

برای هر کاری فعل مناسبی وجود دارد. پس همیشه از یک فعل (مثلاً «پرداختن») برای هر کاری استفاده نکنیم. بنابراین،
ننویسیم:
او در سال ۲‌۰۰۴ پژوهشی منتشر کرد که به بررسی انتقادی آثار منتشرشده بلافاصله پس از حوادث ۱۱ سپتامبر پرداخته بود.
بنویسیم:
۱) او در پژوهشی در سال ۲‌۰۰۴ آثاری که بلافاصله پس از رویداد ۱۱ سپتامبر منتشر شده‌ بودند را بررسی انتقادی کرد.
۲) او در سال ۲۰۰‌۴ آثاری را بررسی انتقادی کرد که بلافاصله پس از رویداد ۱۱ سپتامبر منتشر شده بودند.

ننویسیم:
هایدگر به تعمق در یادداشت‌های نیچه پرداخت.
بنویسیم:
هایدگر در یادداشت‌های نیچه تعمق/ ژرف‌اندیشی کرد.

ننویسیم:
او مدتی در دارالفنون به تحصیل در علوم طبیعی و طب پرداخت.
بنویسیم:
او مدتی در دارالفنون علوم طبیعی و پزشکی آموخت.

یادآوری:
کاربرد عبارت «به چیزی پرداختن» هنگامی ناپسند است که به‌جای فعل دیگری استفاده شده باشد. وگرنه، «به چیزی پرداختن» به‌خودی‌خود ناپسند یا نادرست نیست‌.
#ویرایش_زبانی
۱۴۰‌۲/۰‌‌۵‌/‌۰‌‌‌۹‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

ده کتاب مفید در دستورزبان فارسی که شما را از کتاب‌های رایج و شرکت در کارگاه‌های دستورزبان بی‌نیاز می‌کند (به نظر من، فهرست زیر به‌ترتیب بهترین‌اند. چه‌بسا دیگران کتاب‌های دیگری معرفی کنند):

۱) فرهنگ توصیفی دستور زبان فارسی، علاءالدین طباطبایی، فرهنگ معاصر؛
۲) دستور زبان فارسی، علی‌اشرف صادقی و غلامرضا ارژنگ، به‌زودی ویراست جدید از انتشارات کتاب بهار؛
۳) دستور زبان فارسی معاصر، ژیلبر لازار، ترجمۀ مهستی بحرینی، با توضیحات هرمز میلانیان، نشر هرمس؛
۴) دستور زبان فارسی: واژگان و پیوندهای ساختی، مهدی مشکوة‌الدینی، انتشارات سمت؛
۵) دستور زبان فارسی ۱، تقی وحیدیان کامیار (با همکاری غلامرضا عمرانی)، انتشارات سمت؛
۶) دستور زبان فارسی ۱، حسن انوری و حسن احمدی گیوی، انتشارات فاطمی، ویرایش چهارم (همراه با تمرین، پرسش‌های چهارپاسخی، و نمونه‌سؤالات آزمون‌های سراسری).

یادآوری:
۱) کتاب اول برای کسانی که نمی‌خواهند همۀ کتاب‌ها را بخرند به‌تنهایی کافی است.
۲) این کتاب‌ها خودخوان‌اند و بیشتر برای اهل قلم به‌ویژه ویراستاران مناسب‌اند.

این کتاب‌ها را هم پیشنهاد می‌کنم:
۱) صرف در زبان فارسی، حسین سامعی، انتشارات کتاب بهار؛
۲) ساختمان واژه و مقولۀ دستوری: تشخیص مقولۀ دستوری واژه‌ها براساس ملاک‌های صرفی، علاءالدین طباطبایی، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات؛
۳) تاریخ زبان فارسی*، محسن ابوالقاسمی، انتشارات سمت؛
۴) دستور تاریخی زبان فارسی، محسن ابوالقاسمی، انتشارات سمت.
★ تاریخ زبان فارسی پیش‌نیاز دستور تاریخی زبان فارسی است.
#کتاب_خوب_بخوانیم #دستورزبان
۱۴۰‌۲/۰‌‌۵‌/۰‌‌‌۸‌
سید محمد بصام
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…

متنوک | کانال رسمی

🔺پریسا صبری، ارشد مطالعات روسیه، مترجم و پژوهشگر

🎞ویدئو سایر شرکت‌کنندگان:
@Matnook_01
🔰کانال مؤسسه در تلگرام:
@Matnook_com
instagram.com/matnook_com

Читать полностью…
Subscribe to a channel