9965
کانال رسمی گروه آموزشی متنوک مؤسسهٔ تخصصی نگارش و ویرایش کتاب تلفن: ۰۲۵۳۷۸۳۸۸۹۵ ثبتنام دورهٔ جامع ویرایش یا سفارش ویرایش کتاب: @MatnookAdmin3 اینستاگرام: instagram.com/matnook_com وبگاه (در حال بروزرسانی): www.matnook.com
یک مهارت حیاتی برای تمام مترجمها!📚✨
مترجمِ خوب بودن یعنی متنی روان و بینقص تحویل دادن. بهناز وحدتی، دانشجوی مترجمی زبان انگلیسی از مشهد، توانست با شرکت در دورهٔ متنوک، خودش اولین کتابش را به سلیقۀ خودش، رایگان، و در کمترین زمان ترجمه و ویرایش کند. پس شما هم میتوانید!
👀 داستان موفقیت سایر دانشجویان ما:
@Matnook_01
🔰 عضویت در کانال آموزشی متنوک:
@Matnook_com
📸 ما را در اینستاگرام دنبال کنید:
instagram.com/matnook_com
چرا میگوییم «اذیتش نکن، گناه داره»؟
چرا عبارتی که در اصل مربوط به مفهوم گناه و معصیت است، گاهی به معنای مظلومیت و بیدفاعی یک فرد به کار میرود؟
○ در زبانشناسی، فرایندی به نام «ذهنیشدگی» (subjectification) وجود دارد که از رهگذر آن، معنا به مرور زمان از «توصیف عینی واقعیتهای جهان خارج» به سمت «بازنمایی جایگاه و نگرش ذهنی گوینده» حرکت میکند و دگرگون میشود. طبق این فرایند، جملهٔ «گناه داره» از توصیف یک واقعیت اخلاقی بیرونی (یعنی «این کار گناهه») به اِبراز موضع عاطفی و مظلومیت فرد (یعنی «او شایستهٔ رحم و شفقته») تغییر یافتهاست. سپس گوینده، با برجسته کردنِ آسیبپذیریِ شخص، حس وجدان و همدلی مخاطب را برمیانگیزد تا او را بدون تقابل مستقیم، از ادامهٔ رفتار ناپسندش بازدارد (پدیدهای که در زبانشناسی، ذیل «نظریهٔ ادب» (politeness theory) و با هدف کاهش تنش و حفظ حرمت (وجهه) شناخته میشود).
○ در تحلیل نهایی و به عنوان یادآوری باید گفت که هیچ تغییر و پدیدهای در زبان بیدلیل نیست. ذهن هوشمند انسان گاهی با تغییر دلالتهای زبانی میکوشد اثرگذاری ارتباطی خود را بهینه کند تا رفتار دیگران را با کمترین هزینهٔ روانی ـ اجتماعی تغییر دهد.
✎ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
@Matnook_com
#زبانشناسی
🍁 اَفرا، فرهنگستانی کوچک در تلفن همراهِ شما
اَفرا چیست؟
اَفرا اولین و تنها زبانافزار (اپلیکیشن) اندرویدی برای جستوجوی برونخط (آفلاین) در ۳ منبع فارسی است، یعنی:
▪️واژگان مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی (دفترهای ۱ تا ۲۰)
▪️کتاب فرهنگ املایی خط فارسی
▪️کتاب دستور خط فارسی.
چرا اَفرا را ساختم؟
گاهی برای پیدا کردن یک برابر مصوب باید میان دفترهای گوناگون فرهنگستان جستوجو کرد؛ برای بررسی املای یک واژه سراغ فرهنگ املایی خط فارسی رفت؛ و برای یافتن قاعدهای دربارهٔ شیوهٔ نوشتن، کتاب دستور خط فارسی را ورق زد. این منابع ارزشمندند، اما دسترسی سریع به همهٔ آنها همیشه آسان نیست.
اَفرا برای همین بهوجود آمد، تا این جستوجوها در یک برنامه جمع شوند و واژهها و اطلاعاتشان، حتی بدون اتصال به اینترنت، در دسترس باشند.
📚 نتیجههای خوانا و مرتب
افرا فقط جستوجو نمیکند، بلکه در آن اطلاعاتِ هر مدخل تا جای ممکن منظم و جداگانه نمایش داده میشود، اطلاعاتی مانند برابرهای فارسی و انگلیسی واژگان، صورتهای دیگر انگلیسی واژههای بیگانه، مترادفها، حوزهٔ معنایی هر واژه، تعریفها و همهٔ اینها با ذکر دقیق منبع.
اگر مدخلی چند تعریف داشته باشد، هر تعریف در سطری جدا و شمارهگذاریشده است.
ترتیب نتایج جستوجو هم طوری تنظیم شده که واژههایی که با عبارت جستوجوشده آغاز میشوند، جایگاه مناسبتری بگیرند. حتی میتوانید گزینهٔ تطبیق دقیق واژه را روشن کنید تا جستوجو فقط همان واژه را بررسی کند.
📋 رونوشت (کپی) نتایج بهسادگی
با دکمهٔ کپی هر کارت، اطلاعات مدخل با قالبی مرتب رونوشت (کپی) میشود تا بتوانید آن را در پیام، نوشته یا سند دیگری قرار بدهید.
⭐️ ابزارهای دمدستی
اَفرا جستوجوهای اخیر و واژههای نشانشده را نگه میدارد.
ضمناً متنهای برنامه با قلم (فونت) زیبا و چشمنواز وزیرمتن نمایش داده میشوند. اندازهٔ آن را هم میتوانید در تنظیمات برنامه کم و زیاد کنید.
📥 دریافت اَفرا (نسخهٔ ۱.۱.۱) از اینجا
افشین فلاطونی، ۱۴۰۵/۸/۱۵
راهنمای نگارش سن: حروفی یا رقمی؟
۱. متون روایی و توصیفی (رمان، داستان، زندگینامه)، انواع دیالوگ و نقلقول، و دهههای عمر: حروفی.
○ مردی چهلساله؛ در دههٔ شصت زندگیاش.
۲. متون خبری، حقوقی، فنی، علمی، و انواع جدول و فرم: رقمی.
○ پسر ۷ساله؛ با ۳۵ سال سن.
۳. سنهای بیش از صد سال: رقمی.
○ او در ۱۰۲سالگی درگذشت.
۴. ابتدای جمله (در هر متنی و هر شیوهای): حروفی.
○ بیستودو سال داشت که ازدواج کرد.
۵. همراهی سن با عددی رقمی در یک جمله (برای یکدستی): رقمی.
○ پدربزرگ ۱۰۲ سال داشت و نوهاش ۵ سال.
✎ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
@Matnook_com
#ویرایش_صوری
تصمیم را «میگیرند» یا «میسازند»؟
گاهی پیش از آنکه تصمیمی «گرفته» شود، طی فرایندی تحلیلی و کارشناسی، «ساخته» میشود. در واقع، تصمیمسازی مرحلهای بنیادین پیش از تصمیمگیری است. تمایز این دو در متون تخصصی چنین است:
○ تصمیمسازی (decision-shaping):
آمادهسازی شرایط برای یک تصمیم درست و قابل اجرا پیش از انتخاب، با تعریف شفاف مسئله، تحلیل دادهها، ارزیابی ریسکها، و طراحی گزینهها.
○ تصمیمگیری (decision-making):
انتخاب نهایی یک گزینه از میان گزینههای موجود، تصویب رسمی، و تعهد به اجرای آن.
مثال: تیم کارشناسی با تحلیل بازار و ارزیابی ریسکها، سه راهبرد ورود به بازار جدید را طراحی و پیشنهاد میکند (تصمیمسازی). سپس مدیرعامل یکی از این گزینهها را تصویب، و بودجهٔ آن را ابلاغ میکند (تصمیمگیری).
یادآوری: این تمایز مفهومی در مدیریت راهبردی، علوم سیاسی، و ساختارهای سازمانی کاربرد دارد؛ در متون عمومی فقط واژهٔ «تصمیمگیری» به کار میرود.
✎ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
@Matnook_com
#واژهشناسی #ویرایش_زبانی
📚 گنجینه: ۹ وبگاه دانلود رایگان کتاب
اگر به دنبال کتاب، رمان، یا منابع علمی نایاب هستید، وبگاههای زیر حرفهایترین انتخابهای شما هستند:
1. Anna’s Archive
○ جامعترین موتور جستوجوی آرشیوهای دیجیتال و کتابهای نایاب (حتی فارسی):
https://annas-archive.pk
https://annas-archive.gd
2. Z-Library
○ بزرگترین کتابخانهٔ دیجیتال دنیا با آرشیوی میلیونی از انواع کتاب و مجله:
https://z-library.sk
3. PDF Drive
○ بیش از ۸۰ میلیون فایل کتاب و جزوه با تفکیک موضوعی عالی:
https://www.pdfdrive.com
4. WeLib
○ آرشیوی گسترده از کتابها و مقالات پژوهشی با ظاهری مدرن:
https://welib-public.org
5. Ocean of PDF
○ محیط کاربری ساده برای دانلود سریع انواع رمان و کتابهای داستانی جدید:
https://oceanofpdf.com
6. DigiLibraries
○ کتابخانهای با بیش از ۲۰ هزار عنوان برای مطالعه و دانلود آسان:
https://digilibraries.com
7. ManyBooks
○ مرجعی کمنظیر برای ادبیات کلاسیک و آثار نویسندگان نوظهور:
https://manybooks.net
8. Open Library
○ کتابخانهٔ آنلاین با آرشیوی میلیونی برای جستوجو و دانلود رایگان صدها هزار کتاب:
https://openlibrary.org
9. Project Gutenberg
○ بهترین مرجع برای دسترسی به بیش از ۷۰ هزار اثر ادبی کلاسیک:
https://gutenberg.org
✎ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
@Matnook_com
#کتاب_خوب_بخوانیم
🔍 عدد یا حرف در میان جمله: داخل پرانتز، با نقطه، یا…؟
📝 وقتی در متن پیوسته (نه خطبهخط) میخواهید چند مورد را با عدد یا حرف جدا کنید، باید آنها را در جفتپرانتز بگذارید:
✔️ مراحل پژوهش عبارتاند از: (۱) انتخاب موضوع، (۲) گردآوری دادهها و (۳) تحلیل نهایی.
✔️ علل اصلی شامل (الف) عوامل اقتصادی و (ب) مسائل فرهنگی است.
⚠️ نکتۀ مهم: این قاعده فقط برای شمارهگذاری و شمردن چند مورد در میان جمله است. شمارهٔ جدول یا نمودار به این صورت نوشته میشود: جدول ۱، نه جدول (۱).
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
🏷 #نشانهگذاری
🔍 بعد از شماره یا حرف، نقطه بگذاریم یا...؟
📝 در نگارش و ویرایش، بارها با مواردی مثل «۱-»، «الف)»، یا «۱.» روبهرو شدهایم. طبق شیوهنامههای استاندارد (مانند شیکاگو و متنوک)، قاعده برای متن، پانوشت، یا پینوشت بسیار ساده و یکدست است: فقط نقطه.
✓ ۱. ارجاع به منبع...
✗ ۱) ارجاع به منبع...
✗ ۱- ارجاع به منبع...
✓ الف. نکتهٔ اول...
✗ الف) نکتۀ اول...
✗ الف- نکتهٔ اول...
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
🏷 #نشانهگذاری
تکمله: نقدی بر باورها و شیوههای رایج در جایگزینی «به عنوانِ»
در مواجهه با «به عنوانِ»، برخی از ویراستاران راهکارهایی پیشنهاد داده یا میدهند که از دیدگاه زبانشناسی کاربردی و دستور نقشگرا (رویکردی که بر کارکرد اجتماعی زبان تأکید دارد)، چالشبرانگیز و مغالطهآمیز است. در اینجا، تنها به دو راهکار ایشان و نقد آنها اشاره میکنیم:
۱. جایگزینی «به عنوانِ» با ترکیبهای بعضاً متکلفانه
گاهی تجویز میشود که به جای «به عنوانِ»، عباراتی مانند «در جایگاهِ»، «به منزلۀ»، «در سِمَتِ»، «در مقامِ»، «در کسوتِ»، و یا حتی «چونان» بنشانیم که اغلب نادرست یا نشدنی است، زیرا:
- محدودیت به جاندار (انسان): این تعابیر برای انسان و موقعیتهای خاص کاربرد دارند، نه پدیدههای «غیرجاندار». برای نمونه، به جای «به عنوانِ» در جملۀ «مس در این واکنش به عنوان کاتالیزور عمل میکند»، نمیتوان از «در جایگاهِ» یا «در سِمَتِ» استفاده کرد.
- ناسازگاری معنایی حتی برای جاندار: «سِمَت» به جایگاههای رسمی و شغلی تعلق دارد و «کسوت» بار تاریخی یا صوفیانه دارد. برای نمونه، در عبارت «من به عنوان یک زن» یا «به عنوان یکی از بازماندگان»، نمیتوان گفت «من در سِمَتِ یک زن» یا «در کسوت یکی از بازماندگان!».
- نقض «اصل اقتصاد زبانی»: تبدیل یک حرف اضافۀ روان و رایج به ترکیبهایی کهنه و متکلفانه، مصداق بارز گرانباری واژگانی، ناسازگاری سبکی، و بیتوجهی به معنای جمله است.
۲. جایگزینی «به عنوانِ» با ساختهای نحوی غیررسمی
گاهی با الگوبرداری از متون کهن و یا معاصر، چنین القا میشود که میتوان «به عنوانِ» را حذف کرد و ساخت غیررسمی «ضمیر + نشانۀ اضافه (کسره) + اسم / صفت» (مانند «منِ کارمند») یا «ضمیر + پیوند «که» + اسم / صفت + فعل ربطی» (مانند «تو که مادری») را به کار برد که به دو دلیل نادرست است:
- تفاوت بار معنایی و کاربردی: این ساختها، بار عاطفی دارند و صرفاً در بافتهای غیررسمی معمولاً برای مظلومنمایی، تفاخر، برانگیختن ترحم، یا سرزنش مخاطب به کار میروند؛ در حالی که زبان مدرنِ امروز نیازمند ابزاری خنثی برای بیان «نقش کارکردی و ظرفیت حقوقی یا سازمانی» است (مانند as در انگلیسی، en tant que در فرانسوی، و als در آلمانی). تصور کنید در یک نامۀ اداری نوشته شود «منِ مدیر / من که مدیرم وظیفۀ خود میدانم!». بیتردید چنین تعابیری به جای معرفی جایگاه، لحنی متکبرانه، اعتراضی، یا نامتناسب را القا میکند.
- تفاوت دستوری: ساختهایی مثل «منِ کارمند» یا «تو که مادری»، در ژرفساخت، «بدل» یا «بند توصیفی» هستند، نه حاصل حذف «به عنوانِ». اینها دو مقولۀ متفاوتاند و نمیتوان یکی را جانشین خودکار دیگری دانست.
یادآوری و نکتۀ بنیادین:
واژۀ «عنوان» در حرف اضافۀ مرکب «به عنوانِ»، دستخوش پدیدۀ «معناباختگی» شدهاست؛ یعنی معنای اسمیِ پیشینِ خود («تیتر»، «نام»، «سرلوحه») را از دست داده و در ترکیب با «به»، به یک حرف اضافۀ مرکبِ کارکردی برای بیان دقیق نسبتهای نقشی و انتزاعی بدل شدهاست (فرایندی که در زبانشناسی به آن «دستوریشدگی» میگوییم). به این جمله بنگرید:
این پژوهش به عنوان بخشی از رسالۀ دکتری نگارنده انجام شدهاست.
در این مثال:
۱. موضوع، مقولهای «غیرجاندار» است. بنابراین جانشینهایی مانند «در جایگاهِ»، «به منزلۀ»، یا «در مقامِ» مطلقاً برای آن متصور نیست.
۲. استفاده از ساختهای غیررسمی «بدلی» و «صفتگونه» در آن محلی از اعراب ندارد.
۳. حذف «به عنوانِ» نیز ناممکن است و به روانی، ساختار نحوی، و رسایی معنا آسیب مستقیم میزند.
نتیجه:
«به عنوانِ» یک سازۀ زبانی تکاملیافته و صیقلخورده است، نه غلطی بیگانهتبار. تغییر یا حذف آن تنها زمانی توجیهپذیر است که بافت زبانی (مانند همنشینیِ «به چشمِ» با فعل «نگریستن» در مثال فرستۀ قبلی) گزینۀ طبیعیتری پیشِرو بگذارد، نه اینکه خود را با نسخههای کلی و تصنعی دستبهگریبان کنیم.
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
🏷 #زبانشناسی #دستورزبان
📱 چگونه پیامکها را در رمان بنویسیم؟
❌ گیومه ممنوع! گیومه (« ») برای نمایش دیالوگهاست (از جمله «تماس تلفنی»).
✅ بهترین راهحل: پیامکها را به خط جدید ببرید و اسم فرستنده را قبل از آن بنویسید (مانند نمایشنامه). اگر راوی حرفی داشت، در یک پاراگراف مستقل و در میان گفتوگو میآید. مثال:
هنگامه به صفحهٔ گوشی خیره شد. بالاخره پیام رسید.
کیان: سلام.
هنگامه: سلام به روی ماهت.
لبخندی روی لبهایش نشست و با عجله ادامه داد.
هنگامه: کجایی پس؟
📌 یادآوری: اگر در رمان خود از قابلیت ایرانیک برای افکار درونی (واگویهها) استفاده نمیکنید، یک روش دیگر این است که متن پیامکها را ایرانیک کنید.
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
🏷 #ویرایش_صوری #نشانهگذاری
پیام موقت ⏳
دوستانی که ۱) با ادبیات روس (به ویژه آثار داستایفسکی) آشنا هستند و ۲) تسلط کامل بر مقابلهٔ متن انگلیسی با فارسی دارند، لطفاً به شناسۀ زیر برای همکاری پیام دهند:
@Bassam_1982
یادآوری: در صورتی که شرایط فوق را دارید، پیام دهید.
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
«یی» یا «یای»؟ (۲)
«-ی» نکره در پیوند با واژۀ مختوم به صدای /ey/ (مانند «تیزپِی» و «نِی»)، پیوسته و به صورت «یی» نوشته میشود: تیزپِیی، نِیی (برای خوانش آسان، گذاشتن کسره ضروری است).
یادآوری: در پایان این واژهها، دو واکه در پی هم قرار نمیگیرند تا به همخوان میانجیِ همزه نیاز باشد. برای نمونه، واژهٔ «نی» /ney/ در ترکیب با «-ی» نکره، ساختار دوهجاییِ /ne.yi/ را تشکیل میدهد. بنابراین املای *نیای و نیز *تیزپیای ـ که در ویراست جدید دستور خطّ فارسی فرهنگستان پیشنهاد شدهاست ـ از نظر آوایی و املایی نادرست است.
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
🏷 #املا_رسمالخط
«یی» یا «یای»؟ (۱)
«-ی» نکره در پیوند با واژۀ مختوم به حرف «یِ» (مانند «خطمشی»)، پیوسته و به صورت «یی» نوشته میشود، زیرا «یِ» اول همخوان /y/ و «یِ» دوم واکۀ /i/ است.
درست: خطمشیی، رأیی، سعیی
نادرست: خطمشیای، رأیای، سعیای
یادآوری: در ویراست جدید دستور خطّ فارسی فرهنگستان، به این نکتۀ املایی تصریح نشدهاست.
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
🏷 #املا_رسمالخط
⛔️ پایان مهلت ثبتنام و تکمیل ظرفیت!
متنوکیان عزیز!
ظرفیت کمپین جذب ویراستار تکمیل شد و مهلت ثبتنام به پایان رسید.
نکات مهم برای متقاضیان:
۱. تمامی پیامهایی که تا پیش از ساعت ۲۴ امشب (پنجشنبه، ۱۲ شهریور) ارسال شدهاند، معتبر هستند و شرایط جشنواره (تخفیف + استخدام) برای آنها اعمال میشود.
۲. ضمن پوزش بابت تأخیر در پاسخگویی و با توجه به حجم زیاد پیامها، پاسخگویی به متقاضیان، به ترتیب و تا پایان انجام خواهد شد.
از اعتماد و شکیبایی شما سپاسگزاریم. 🙏
گروه آموزشی متنوک
@Matnook_com
🧐 «جنابعالی»، «حضرتعالی»، یا «سرکار عالی»؟
✅ رسمی و محترمانه: جنابعالی (آقایان) | سرکار عالی (بانوان)
💎 ممتاز برای آقایان: حضرتعالی (برای احترام ویژه یا بیشتر)
❌ خطای رایج: «سرکار عالیه» (مؤنثسازی نادرست) و «سرکار علیّه» (قدیمی و مهجور)
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
🏷 #ویرایش_زبانی
آ.چهار، A4، یا…؟
این عبارت، یک کد فنی بینالمللی (مطابق با استاندارد ISO 216) برای ابعاد کاغذ است. بنابراین در رسمالخط فارسی باید همهجا به صورت «A4» نوشته شود.
نکته: نگارش شناسۀ استاندارد A4 به صورت «آ.چهار» (چنانکه در فرهنگ روز سخن میبینیم) نادرست است، زیرا «آ» در این ترکیب نشانۀ اختصاری نیست تا نیازمند نقطه باشد و عدد نیز باید برای خوانایی و دقت ارجاع، به صورت رقمی درج شود. موجهترین صورت برای فارسینویسیِ A4، چه در فرهنگهای لغت (به عنوان سرواژه) و چه در متون غیررسمی (مانند داستان، برای حفظ یکدستی بصری)، املای «آ۴» است.
✎ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
@Matnook_com
#املا_رسمالخط
فاصلهگذاری «هر»: یک قاعده و یک استثنا (ویراست جدید)
قاعده: واژهٔ «هر» همواره با کلمۀ بعد از خود بافاصله نوشته میشود:
○ زمان، هنگام، لحظه:
هر آن، هر زمان، هر وقت، هر گاه، هر لحظه، هر دقیقه، هر ساعت، و...
○ تکرار و تناوب:
هر بار، هر دفعه، هر چند وقت یک بار، هر از چند گاه، هر از چندی، هر از گاهی، هر روز، هر هفته، هر ماه، هر سال، و...
○ گونه، شیوه، حالت:
هر گونه، هر طور، هر جور، هر نوع، و...
○ اشخاص و افراد:
هر آنکه، هر آن کس که، هر آن کسی که، هر که، هر کس، هر کسی، هر کس که، هر کسی که، و...
○ گزینش و فردیت:
هر کدام، هر یک، هر یکی، هر دو، و...
○ ادات و مصداقهای عام:
هر آنچه، هر چه، هر چند، هر آینه، هر کتابی، هر سه نفر، هر سه چهار کیلومتر، و...
استثنا: ساخت «هر + واژه + -ه / -ی» بیفاصله نوشته میشود:
○ هرباره، هرروزه، هرماهه، هرساله، هرجایی (= بیبندوبار)، و...
✎ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
@Matnook_com
#فاصلهگذاری
نیمگیومه، جای خالی یک نشانه در خط فارسی
در فارسی معمولاً برای نقلقول از « » استفاده میکنیم؛ اما وقتی نقلقولی درون نقلقول دیگری قرار میگیرد، تکرار همین نشانهها میتواند خواندن متن را دشوار کند. حتی در شیوهنامههای معتبری مانند شیوهنامهٔ شیکاگو هم برای نقلقولهای تودرتو از گیومهٔ تکی (‘ ’) استفاده میشود. در کارگاههای آموزش ویرایش هم همین نشانه را به ویرایشآموزان میآموزند، اما ظاهراً به دلیل بیتناسب بودنشان با خط فارسی این نشانهها در نوشتار فارسی چندان جا نیفتادهاند.
آیا راه بهتری هست؟
آقای بصام (مدرس ویرایش) در شیوهنامهٔ خود استفاده از ‹ › در نقلقولهای تودرتو را بهترین روش دانستهاند و این نشانه را «نیمگیومه» نامیدهاند.
به نظر میرسد پیشنهاد ایشان راهحلی ساده برای روشنتر کردن مرز این دو نقلقول است. نویسههای ‹ › از نظر ظاهری به گیومههای رایج فارسی نزدیکترند و در عین حال بهروشنی از « » متمایزند؛ بنابراین میتوانند راهحلی متناسب با نیاز نوشتار فارسی باشند.
برای مثال:
«هنگامه گفت: «دیروز به مدیر شرکت گفتم: ‹تصمیمتان انگیزهٔ کارمندها را از بین میبرد.› اما انگار برایش مهم نبود.»
نام نیمگیومه هم به نظرم انتخاب مناسبی است. حدس میزنم این نام با الهام از واژهٔ «نیمفاصله» ساخته شده باشد. «تکگیومه» ممکن بود با گیومهٔ تکی یا آپاستروف (') اشتباه گرفته شود؛ اما نیمگیومه نامی متمایزتر است که ارتباط این نشانهها را با خانوادهٔ گیومهها حفظ میکند.
اما هنوز یک مشکل باقی میماند!
نشانههای ‹ › در شکل متداولشان نوکهای تیزی دارند؛ حال آنکه خط فارسی دستکم در بسیاری از قلمهای خوشساخت از خطوط نرم و منحنی بهره میگیرد. به نظرم اگر قرار است نیمگیومه به نشانهای برای نوشتار فارسی تبدیل شود، بهتر است به شکل ظاهری آن هم فکر کنیم. بهتر است گونهای با نوکهای گردتر و نرمتر طراحی کرد که در کنار حروف فارسی هماهنگتر بنشیند، بیآنکه تمایز آن با گیومهٔ معمولی از بین برود.
شاید این تغییر ظاهراً کوچک، گامی در جهت سازگارتر کردن نشانهگذاری با ویژگیهای بصری خط فارسی باشد.
افشین فلاطونی، ۱۴۰۵/۸/۵
🔍 شناسهٔ جدول یا نمودار: با نقطه، دونقطه، یا…؟
📝 شناسهٔ جدول و نمودار (عدد یا حرف) با نقطه از عنوانِ آن جدا میشود (استفاده از دونقطه، خط تیره، یا پرانتز نادرست است):
✔️ جدول ۱. آمار فروش فصلی
✔️ نمودار الف. نوسان بهای ارز
✎ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
@Matnook_com
#نشانهگذاری
👆 به دلیل مسدود شدن وبگاه اول (Anna’s Archive)، دو آدرس رسمی و بدون فیلتر جایگزین شد.
Читать полностью…
شیوهٔ استاندارد نگارش تاریخ
۱. بدنهٔ متن:
تاریخ با عدد اصلی، نام حروفیِ ماه، و بدون صفر پیشین نوشته میشود:
○ جلسۀ کارگزینی در ۳ اسفند ۱۴۰۰ تشکیل شد.
○ The report was published on May 5, 2024.
۲. سربرگها، جدولها، فرمهای اداری، و نرمافزار:
تاریخ به صورت تمامعددی و با صفر پیشین نوشته میشود:
○ در فارسی، با ممیز: تاریخ: ۱۳۹۹/۰۳/۱۲
○ در انگلیسی، با خط تیره بر پایهٔ استاندارد بینالمللی ایزو (2020-03-12) یا با ممیز بر پایهٔ نگارش رایج (12/03/2020).
✎ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
@Matnook_com
#املا_رسمالخط #نشانهگذاری
✖️ نادرست: به قطع یقین، قطع به یقین
✔️ درست: به قطع و یقین (= «قطعاً و یقیناً»)
یادآوری: «قطعویقین» به تنهایی به معنای «اطمینان» است: هنوز به قطعویقین نرسیدهام.
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
🏷 #املا_رسمالخط
تکمله: نکاتی دربارۀ پسوند «-جات»
۱. کاربرد «-جات» برای ایجاد شمول معنایی بیشتر
برخی از انواع اسمها را میتوان بدون پسوند «-جات» نیز به کار برد، ولی فارسیزبانان گاهی صورتهای دارای «-جات» را ترجیح میدهند، زیرا این پسوند شمول معنایی بیشتری را میرساند و دلالت صریحتری بر «مفهوم نوع» دارد. برای نمونه، واژۀ «سبزی» معمولاً سبزیِ خوردن (ریحان، تره، شاهی، و…) را به ذهن میآورد، اما «سبزیجات» دایرۀ شمول گستردهتری دارد و علاوه بر گیاهان برگی، اقلامی چون هویج، کلم، کاهو، بروکلی، کرفس، و تربچه را نیز در بر میگیرد. پس طبیعی و منطقی است که مثلاً پزشک در توصیۀ خود به بیمار بگوید «سبزیجات بخورید» (نه صرفاً «سبزی»)، چون واژۀ «سبزی» برای بیان این طبقۀ گسترده و متنوع کافی نیست و ساخت «*سبزیها بخورید» نیز نامأنوس و نادستوری است (← ویلاجات).
۲. تطابق فعل با واژههای مختوم به «-جات»
واژههای مختوم به پسوند «-جات» بر کلِ یک مقوله دلالت میکنند، نه بر مصادیق شمارشپذیر آن. ازاینرو در جایگاه نهاد غالباً با فعل مفرد به کار میروند: سبزیجات سرشار از فیبر و ویتامین است (نه هستند).
۳. کاربرد «-جات» برای جبران تیرگی ساختواژی و معناباختگی
در فارسی، برخی از جمعهای مکسر عربی، به دلیل تیرگی ساختواژی و رنگباختگیِ دلالتِ جمع، مفرد تلقی میشوند، مانند واژۀ «ادویه» که در اصل جمع مکسر «دواء» است. ازاینرو فارسیزبانان با افزودن پسوند «-جات» به آن، این کاستی را جبران میکنند تا هم بر جمع دلالت کند و هم بر تنوع و گسترۀ انواع چاشنیها (مانند زردچوبه، فلفل، دارچین، هل، و زنجبیل) تصریح شود.
یک اصل زبانی: در تحلیل نهایی، به خاطر داشته باشیم که هیچ پدیدهای در زبان بیدلیل رخ نمیدهد و نظام زبان هیچ ساختی را بیهوده و بدون ضرورت معنایی زنده نگه نمیدارد.
یادآوری:
پسوند «-یات» در واژههایی مانند «ادبیات»، «ریاضیات»، «عملیات»، «شرعیات»، «مالیات»، «دخانیات»، و «لبنیات» با پسوند «-جات» متفاوت است. «-یات» برای اشاره به مفهوم مجموعه در حوزههای انتزاعی، مفاهیم کلی، و برخی رستههای تولیدی و تجاری به کار میرود.
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
🏷 #زبانشناسی #دستورزبان
📌 کاربرد «نیمگیومه» (‹ ›)
📝 اگر در یک دیالوگ یا نقلقول اصلی (« ») نیاز به نقل در نقل یا برجستهسازی کلمه یا عبارتی داشتید، استاندارد درست استفاده از نیمگیومه است، نه انواع گیومههای دوتایی یا دیگر علامتها.
💡 مثال:
۱. نقل در نقل: هنگامه گفت: «دیروز به مدیر شرکت گفتم: ‹تصمیمتون انگیزۀ کارمندها رو از بین میبره.› ولی انگار براش مهم نبود.»
۲. برجستهسازی کلمه یا عبارت در نقلقول: مریم در حالی که میخندید، گفت: «برادرم همیشه به من میگه ‹خانوم مارپل›، چون رازهای خونه رو زودتر از بقیه کشف میکنم!»
🗝 کد نویسۀ نیمگیومه در ورد:
▫️ نیمگیومۀ باز (‹): 2039
▫️ نیمگیومۀ بسته (›): 203A
⚙️ روش تنظیم میانبر دلخواه در ورد:
⌨️ Insert > Symbol > More Symbols > Shortcut Key
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
🏷 #نشانهگذاری #ورد
📱 راهنمای نقطهگذاری شکلکها (ایموجیها) طبق شیوهنامۀ «شیکاگو» و «متنوک»
1️⃣ اگر شکلک برای کل جمله است:
✅ درست: دلم شکست. 😢
❌ غلط: دلم شکست 😢.
❌ غلط: دلم شکست 😢
2️⃣ اگر شکلک جایگزین واژه است:
▫️ انتهای جمله: جمعه بریم 🏊.
▫️ میان جمله: من 🍕 دوست دارم.
▫️ بخشی از واژه: من عاشق ☕️ام.
📌 یادآوری: حذف نقطه در چتهای سریع و روزمره طبیعی است، اما مثلاً در پستهای شبکههای اجتماعی یا مقالههای اینترنتی نباید ایموجی را جایگزین نقطه کرد، زیرا نقطه کارکرد گرامری دارد و ساختار جمله را میبندد، اما ایموجی کارکرد معنایی دارد و جایگزین لحن و حالت میشود.
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
🏷 #نشانهگذاری
#تمرین_ویرایش
✅ ویراسته (بخشهای مهمتر سیاه (بولد) شدهاند):
جدیداً یه عده میرن پمپبنزین و تو صف وایمیسـ(ـتـ)ـن، بعدش نوبتشونو ۳۵۰ تومن میفروشن و اینجوری برای خودشون کاسبی راه انداختهن.
📌 چند نکته:
۱. عبارت «بدین شکل» و «میایستن» گفتاری نیست (گفتارینویسی فعل «واایستادن»: اینجا).
۲. عبارت «شغل ساختن / درست کردن» در فارسی محاوره رایج است، ولی برای رساندن حس سوءاستفاده از شرایط، فعل «کاسبی راه انداختن» دقیقتر و مناسبتر است.
۳. آخرین فعل جمله، ماضی نقلی است (گفتارینویسی فعل ماضی نقلی «راه انداختن»: راه انداختهم، راه انداختی، راه انداخته، راه انداختیم، راه انداختید / راه انداختین، راه انداختهن).
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
🏷 #ویرایش_زبانی #گفتارینویسی
۲ قاعدۀ املایی مهم!
۱. واژۀ پایانیافته به «ء» (مانند «شیء» و «جزء») + «-ی» ← شیئی، جزئی.
۲. واژۀ پایانیافته به «أ» (مانند «خلأ» و «مبدأ») + «-ی» ← خلئی، مبدئی.
یادآوری: در ویراست جدید دستور خطّ فارسی فرهنگستان، املای پیشنهادیِ «خلأی» و «مبدأی»، به دلایل فنی، فاقد دقت و برتری نسبت به «خلئی» و «مبدئی» است.
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
🏷 #املا_رسمالخط
کالبدشکافی واژهبست «-ها»
۱. تعریف
واژهبست نوعی تکواژ وابسته است که:
- کاربرد مستقل ندارد؛
- همیشه به یک واژه افزوده میشود؛
- واژۀ جدیدی (= مشتق) نمیسازد؛
- و تکیۀ آوایی ندارد.
کمابیش ده واژهبست در فارسی داریم که یکی از آنها «-ها» است.
۲. کاربرد و معنا
واژهبست «-ها» (صورت شکسته: «-ـا» / «-ا») کاربرد گفتاری و غیررسمی دارد و معمولاً برای تأکید، هشدار، و مانند اینها به کار میرود: میکشمتها / میکشمتا.
۳. فاصلهگذاری
واژهبست «-ها» همواره با واژۀ پیش از خود با نیمفاصله یا بیفاصله نوشته میشود و صورت شکستهٔ آن بیفاصله یا پیوسته:
غیرشکسته: آمدی نسازیها؛ میبخشیدها
شکسته: اومدی نسازیا؛ میبخشیدا
۴. املای نادرست
نوشتن این واژهبست به صورت جدا (بافاصله) یا با املای «آ» نادرست است:
درست: عجب شانسی داریها / داریا
نادرست: عجب شانسی داری ها / داری آ
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
🏷 #دستورزبان #گفتارینویسی
🚨 ۳ اشتباه رایج ویراستاران که به بیکاری میانجامد!
📚 ۴ الگوی طلایی فشردهسازی پاراگراف
📚 ۱۶۵ غلط املایی در فارسی امروز!
🎯 «۷۰ واژهٔ فریبکار» که شاید ندانید!
📕 راهنمای نگارش ضمیرهای شخصی (در فارسی رسمی و گفتاری)
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
🏷 #ویرایش_زبانی #ویرایش_صوری
🧐 چرا «حضور به هم رساندن» نه؟
🔍 دلیل: چون عبارتی سنگین و نمونۀ درازنویسی است؛ در حالی که جایگزینهای شیواتر و کوتاهتری برای انتقال همان میزان رسمیت یا احترام (و حتی بیشتر) وجود دارد:
✅ گزینۀ رسمی: حضور یافتن (مناسب برای عموم دعوتها).
💎 گزینۀ ممتاز: شرکت فرمودن (برای احترام و فروتنی بیشتر).
📌 نکته: «حاضر شدن» لحن دستوری دارد و معمولاً از سوی مقام بالاتر به پایینتر به کار میرود (مانند دستور قاضی به طرفین دعوا برای «حاضر شدن» در دادگاه).
✍️ سید محمد بصام | مبتکر سبک LGET در آموزش ویرایش
🔗 @Matnook_com
🏷 #ویرایش_زبانی