Telegram-канал nagoftehayetarikh - ناگفته های تاریخ: Unsorted

ناگفته های تاریخ

26 October 2026 22:45

#پرسشهای_تاریخی

پرسش:

آیا در دوران باستان اقوامی وجود داشتند که با وجود اشتراک زبانی، دینی و تبار ژنتیکی، هویت‌های قومی و سیاسی جداگانه‌ای برای خود قائل بودند؟ همچنین، چرا مورخان غربی کوروش و زرتشت را متعلق به تمدن ایران می‌دانند، اما انتساب شخصیت‌هایی مانند ژولیوس سزار به ایتالیای امروزی یا شارلمانی به آلمان و فرانسه را زمان‌پریشی می‌شمارند؟ آیا تفاوت در تاریخ شکل‌گیری دولت‌ـ‌ملت‌ها و تأثیر ناسیونالیسم بر این رویکرد مؤثر است؟ اساساً، آیا ایرانی دانستن کوروش، به معنای تعلق او به ایران امروزی، الزاماً زمان‌پریشی است؟ تفاوت میان هویت ایرانی در دوران باستان و ملیت مدرن ایرانی چیست؟
_____
پاسخ:

بله. یونانی های باستان رو در نظر بگیرید مثلاً. بااینکه زبان، فرهنگو دین یکسانی داشتن ولی همش با همدیگه در جنگ بودن و هویت های سیاسی مختلفی داشتن. جنگ های اسپارت و آتن دیگه معرف حضور همتون هست. در مورد رویکرد مورخان غربی نمی دونم منظورتون کدوم مورخان هست ولی من تا حالا مورخ غربی بزرگی ندیدم که بگه سزار متعلق به ایتالیای امروز نیست! دقت کنید که درسته هویت های ملی مدرن رو نمیشه با هویت های دوران باستان مقایسه کرد، اما بین کشورهای دنیا ایتالیا مهم ترین نماینده امپراتوری روم سابق و شخصیت های رومیه. به همون نسبت مردم ایران امروز هم می تونن کورش رو ایرانی و هم وطن خودشون قلمداد کنن و بخشی از میراث خودشون به حساب بیارن. بنابراین اینکه کورش رو متعلق به ایران امروز بدونیم اصلاً زمان پریشی نیست! کاملاً درسته اتفاقاً. کورش در جغرافیای همین ایران به دنیا اومده، پارسی بوده و پارسی ها قومی ایرانی بودن، درسته از خودش کتیبه ای نداریم که توش گفته باشه ایرانیه ولی جانشینانش مثل داریوش بزرگ و خشایارشا به صراحت در کتیبه هاشون گفتن که پارسی و ایرانی هستن. پس قطعاً کورش هم به چنین چیزی قائل بوده. اینا همه قوم و خویش و از یه خاندان بودن به هر حال. ولی قطعاً مفهوم ملیت در دنیای امروز با مفهوم ملیت در دوران هخامنشیان متفاوت بوده. تفاوت اصلی در ملیت ایرانی در دنیای باستان با دوران مدرن در این هست که در دنیای باستان به اندازه ی امروز این همه کشور در دنیا وجود نداشت!!! بیشتر اقوام مختلف وجود داشتن نه کشورها! ملیت خیلی زیاد وابسته به قوم بود و دوباره خود قوم وابسته به زبان مادری افراد. در دوران باستان به اندازه ی دوران امروز ملیت پررنگ نبود. وقتی یه فردی در دوران باستان به خودش می گفت من ایرانی ام، احتمالاً منظورش صرفاً زبان مادریش و هویت قومیش بود نه اینکه خودش رو شهروند یک کشوری به نام ایران بدونه، حالا زبان مادریش می خواد هر چی بوده باشه. مثلاً هرودت توی قلمرو هخامنشیان در آناتولی به دنیا اومده بود، ولی خودش رو ایرانی نمی دونست! خودش رو یونانی می دونست چون زبان مادریش یونانی بود. یا یه مثال واضح دیگه یهودیان ساکن ایرانِ هخامنشی بودن. همونطور که در کتابم افسانه استر و مردخای توضیح دادم، هم از نظر ایرانی ها و هم از نظر خود یهودی ها حتی یهودیانی که داخل ایران به دنیا اومده بودن و بزرگ شده بودن ایرانی محسوب نمی شدن! بلکه یهودی به حساب می رفتن. یه یهودی که در شوش زندگی می کرد، بیشتر با یه یهودی ساکن اورشلیم احساس نزدیکی می کرد تا یه پارسی در خود شوش! تقریباً از اواخر دوره ی ساسانی مفهوم شهروند ایران بودن یا عضو ایرانشهر بودن از قوم و زبان فراتر رفت به طوری که افرادی که زبان مادریشون لزوماً فارسی هم نبود خودشون رو ایرانی می دونستن.
_______
جهت پرسش های تاریخی، سفارش کتاب‌های 《فرمانروایان کوهستان》،《شوالیه‌های مسکین مسیح و معبد سلیمان》، «افسانه استر و مردخای»، 《خودای‌نامگ کتاب شاهان فارسی میانه》 و 《مانویت: دین باستانی ایرانشهر》یا شرکت در کلاس های زبان خصوصی می توانید به مدیر پیام دهید:
@MortezaArabzadeh
_
@NagoftehayeTarikh
@NagoftehayeTarikh
@NagoftehayeTarikh