Telegram-канал araznews - Araz News آراز نیوز: Unsorted

Araz News آراز نیوز

13 May 2025 22:18

نام هایی مانند عسل، گندم، مُربا و حَلوا و نهایتا چسباندن یک آ به آخر هر اسمی در ایران درست شبیه به نپال قبل از 2015 است. در ایران امروز در مناطق تورک، اسم کودک، فارسی باشد کفایت خواهد کرد؛ برای کودکان تورک هر اسمی قانونی و مقبول است مگر انتخاب نام‌های تورکی! امروز در ایران کودکان تورک با تبعیضی مشابهِ کشور بخت برگشته نپالِ سالهای 2015 روبرو هستند: انتخاب نام‌های تورکی با ممانعت ثبت‌احوال مواجه است. واژه‌های بومی و فرهنگی مانند «آلپ آرسلان»، «اؤزتورک»، یا «یاغمور» با برچسب «این نام مجاز نیست» کنار گذاشته می‌شوند، چرا که در فهرست مرکزی اسامی فارسی‌زبانِ اداره ثبت ایران قرار ندارند. نتیجه آن، تولد هزار کودک بدون شناسنامه است—که عملاً از حقوق اولیه‌ای چون آموزش، درمان، و حتی سفر داخلی محروم می‌مانند. این امر، نقض آشکار ماده ۷ «کنوانسیون حقوق کودک» سازمان ملل (۱۹۸۹) است که ایران نیز یکی از امضاکنندگان آن است. طبق این ماده: «هر کودک، بلافاصله پس از تولد، باید ثبت شود و حق داشتن نام، تابعیت، و در صورت امکان، حق دانستن و مراقبت شدن توسط والدین خود را دارد».

نپال، کشوری کوچک در دل هیمالیا با بیش از صد گروه قومی و زبانی، در ظاهر یکی از متنوع‌ترین جوامع آسیای جنوبی است. اما در زیر این تنوع فرهنگی، تا قبل از 2015 نظمی پنهان در جریان بود: نظمی که زبان نپالی را در مرکز قدرت قرار داده بود و زبان‌های دیگر را به حاشیه رانده بود. افزون بر محدودسازی و حاشیه‌نشینی زبانی، دولت نپال پیش از تصویب قانون اساسی ۲۰۱۵، با فعالان مدنی مدافع حقوق زبانی با شدت برخورد می‌کرد و بسیاری از آن‌ها را به اتهام «اخلال در وحدت ملی» بازداشت و زندانی می‌کرد؛ اقدامی که مشابه سرکوب و بازداشت مدافعان زبان‌های اقلیت در ایران است..»

در نپال، قانون اساسی جدید که پس از انقلاب دوم در سال ۲۰۰۶ و اعتراضات مادِشی‌ها و دیگر ملیت‌های بومی تصویب شد، در ماده‌های ۶ و ۷ خود، زبان‌های بومی را به‌عنوان «زبان‌های ملت» به رسمیت شناخت و به استان‌ها اختیار داد تا علاوه بر زبان رسمی فدرال (نپالی)، زبان‌های محلی را نیز به‌عنوان زبان رسمی استانی تعیین کنند. طبق «برنامه اقدام ملی برای آموزش چندزبانه» منتشرشده توسط وزارت آموزش نپال در سال ۲۰۲۰، طراحی محتوای آموزشی به زبان مادری آغاز شده است. این برنامه با همکاری یونسکو و گروه‌های مدنی تدوین شده و اکنون در برخی مناطق مانند تانهون، دولاخا و مورانگ به‌صورت آزمایشی اجرا می‌شود.

در مقابل، ایران با وجود تنوع ملی کمتر از نپال، هیچ چارچوب قانونی‌ای برای به‌رسمیت شناختن زبان‌های غیرفارسی ندارد. اصل پانزدهم قانون اساسی ایران -با نهایت لطف به فارسی و بی عنایتی به سایر زبانها- گرچه در ظاهر اجازه تدریس زبان‌های محلی را در کنار فارسی داده، اما در بیش از چهار دهه گذشته حتی این قانون نیم بند هم هرگز اجرایی نشده است. در عمل، فارسی به یگانه زبان آموزش، قضا، رسانه و امور اداری تبدیل شده است. در مقابل به‌جای به‌رسمیت شناختن زبان تورکی، حتی واژه «تورک» نیز از رسانه‌ها، اسناد رسمی، و کتاب‌های درسی حذف شده و با واژه‌ی جعلی و تصنعی «آذری» جایگزین شده است—رویکردی که می‌توان آن را نوعی سیاست «حذف معرفتی» و بازنویسی تاریخ دانست.

درست همان‌گونه که کودکان لیمبو و نیواری در نپال باید به زبانی بیگانه درس می‌خواندند، کودکان تورک امروز مناطق ساوالان، اورمیه، سونقور، تبریز، اردبیل، زنجان، همدان، ساوه، قزوین، آستارا، انزلی، قشقایی، قیپچاق، شیروان، گنبد و تورکهای تورکمن و... نیز ناگزیرند نظام آموزشی‌ای را تحمل بکنند که زبان مادری‌شان را حذف و حتی تحقیر می‌کند. نه مدرسه‌ای، نه روزنامه‌ای، نه رسانه‌ی ملی‌ای به زبان تورکی وجود دارد. این انکار ساختاری، در نهایت، نوعی استعمار درون‌مرزی است.

با این‌حال، وضعیت نپال نشان می‌دهد که گذار به پذیرش چندزبانگی و اصلاح ساختارهای انحصاری ممکن است—هرچند تدریجی و پرچالش. چنین تحولی در ایران، در صورت عدم وقوع، می‌تواند به بحران‌هایی جدی منجر شود. استمرار سیاست‌های حذف و انکار، به‌ویژه در مورد تورکها، می‌تواند سبب فروپاشی اجتماعی، ازهم‌گسیختگی انسجام ملی و شکل‌گیری مطالبات استقلال‌طلبانه شود که دیگر صرفاً یک فرض تئوریک نخواهد بود.

🔗 @ArazNews