3737
همراه با پژوهشگران زبان فارسی سروش: cheshmcheragh اینستاگرام: _cheshmocheragh_ فیسبوک: Persian Terminology توییتر: persiantermino1 ایتا: cheshmocheragh2
🔥 «اجاق/اوجاق» برگرفته از ترکی ojaq، بهمعنی «آتشدان» (احتمالاً از öt بهمعنی «آتش» و ǰaq- که پسوند مکان است)*، «جای مخصوص افروختن آتش برای پختن غذا یا گرمازایی» است. آن را بهمجاز بهمعنی «دودمان و خانوادۀ بزرگ» هم آوردهاند. در زبان پهلوی کوره و اجاق را brēzan (از ریشهای بهمعنای «برشتن» و «سرخ کردن»)* میگفتند که ازجمله در گویش سدهیِ اصفهان در ترکیب «نخودبریز» (-brēz: «برشتن»)* بهمعنی «نخودپز» یا «کسی که نخود را در اجاق برشته میکند و نخود بوداده میسازد» بازمانده و در کتاب صنایع دستی ایران (وولف، ۱۹۷۵) نیز از نوعی کوره به نام «بریز» نام برده شده اما شرح و محل جغرافیایی کاربرد آن مشخص نشده است.
واژۀ «اجاق» در ایران پیشینۀ درازی ندارد و کاربرد آن ظاهراً از اواخر سدۀ نهم یا اوایل سدۀ دهم ه.ق بوده و تا نیمۀ دوم سدۀ یازدهم هجری قمری در لغتنامههای قدیم فارسی، حتی برهان قاطع (۱۰۶۲ ه.ق) راه نیافته بود. قدیمترین اشاره به اجاق را محمدعلی باورچی بغدادی در رسالۀ آشپزی خود، کارنامه (۹۲۷ ه.ق)، کرده است. واژههای مترادف و هممعنای اجاق که در فرهنگ و زبان مردم ایران از دیرباز رواج داشته و در متون فارسی بهکار میرفته «چال» یا «چاله»، «آتشدان»، «دیگدان»، «دیگپایه»، و «تژگا» (لفظ لری تشگاه/آتشگاه) بودهاند.
افراد و گروههایی که به دودمان و خاندانی بزرگ و شریف یا به شخصیتی روحانی و مقدس منتسب بودهاند «اجاقی»، «اجاقزاده»، و «اجاقلو» (لو: پسوند نسبت در زبان لری) نامیدهاند. در لرستان به زن و مردی که تازه ازدواج کرده و به خانهای جدا رفتهاند یک «اجاق» بهشمار میآیند. در ایل بویراحمد هریک از واحدهای کوچک پدرتبار ایل از یک «اولاد»، «تش» (آتش، چاله، یا اجاق) نامیده میشده و در ایل بختیاری تش شاخهای از یک تیره است که به چند اولاد تقسیم میشود. «اجاقکور» (دارای اجاق سرد و خاموش) کنایه از «نازا» و «بیفرزند» است؛ «کور» بهمعنی «تاریک» و «نابینا» و «کور شدن» بهمعنی «خاموش شدن آتش و روشنایی».
برگرفته از: #علی_بلوکباشی، مردمشناسی فرهنگ و کار و تولید و فرآوری خوراک و پوشاک، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار، ۱۴۰۳، ص ۱۵۱–۱۷۲.
* از فرهنگ ریشهشناختی فارسی (دکتر محمد حسندوست)
#واژه_شناسی
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
📺 زبانهای ایرانی
🎤 دکتر #حسینعلی_رحیمی، عضو هیئتعلمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی
#تکه_فیلم
#صبح_به_خیر_ایران (۲۰ آذر ۱۴۰۲)
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
🤼♂️ به مناسبت سالگرد درگذشت جهانپهلوان #غلامرضا_تختی (۵ شهریور ۱۳۰۹ – ۱۷ دی ۱۳۴۶)
#واژه_شناسی
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
دکتر #محمدرضا_باطنی (۱۵ دی ۱۳۱۳ – ۲۱ اردیبهشت ۱۴۰۰)
#گزین_گویه
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
📺 کاسه زیر نیمکاسه یا نیمکاسه زیر کاسه؟
🎤 دکتر #حسینعلی_رحیمی، عضو هیئتعلمی فرهنگستان زبان و ادب فارسی
#تکه_فیلم
#فارسی_بان (۵ اردیبهشت ۱۴۰۱)
#امثال_و_حکم
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
سالگرد گشایش #دارالفنون
#واژه
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
📺 فارسی را پاس بداریم
#تکه_فیلم
#قند_پارسی
#خودمان_زبان_داریم
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
🪪 به مناسبت روز ملی ثبت احوال
#واژه_شناسی
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
با عرض پوزش از همراهان گرانقدری که پیگیر برگزاری «کارگاه واژهگزینی؛ چرا و چگونه؟» بودند، اعلام میدارد این برنامه به تعویق افتاده است و زمان برگزاری آن اعلام خواهد شد.
Читать полностью…
📺 دربارۀ پهپاد، شهپاد و زهپاد
🎤 #محمود_ظریف، پژوهشگر ارشد گروه واژهگزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی
#تکه_فیلم
#فارسی_بان (۴ شهریور ۱۴۰۰)
گروه واژهگزینی #علوم_نظامی
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
📺 عروسی قاجاری از زبان عالیهخانم شیرازی
📗منبع: چادر کردیم رفتیم تماشا؛ سفرنامۀ عالیهخانم شیرازی، ویراستار: زهره ترابی، نشر اطراف، ۱۳۹۷.
#ایران_بین (۳)
#تکه_فیلم
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
🔍📚 به مناسبت روز پژوهش
#واژه_شناسی
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
📺 فرهنگستان و شوخیها و انتقادها
🎤 #نسرین_پرویزی، معاون گروه واژهگزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی
#تکه_فیلم
#فارسی_بان (۶ آذر ۱۴۰۰)
#شوخی_با_فرهنگستان
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
#نشست
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
📺 استانبول از زبان عمادالسلطنۀ قاجار
📗منبع: علی اکبر شیروانی، قهوۀ استانبول نیکو میسوزد؛ استانبول به روایت مسافران دورۀ قاجار، نشر اطراف، ۱۳۹۶.
#ایران_بین (۲)
#تکه_فیلم
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
☕️ اقدام پسندیدۀ شرکت تیمز
#یک_حس_خوب
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
🏥 به مناسبت سالگرد تأسیس مریضخانۀ دولتی، نخستین بیمارستان دولتی ایران، در ۱۲۵۱ خورشیدی (تغییر نام به بیمارستان سینا در ۱۳۱۹)
🏢 چند واژۀ مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی
😷 بدحالی: illness 1
بدتر شدن حالتها و کارکردهای جسمی و اجتماعی و عاطفی و ذهنی فرد در مقایسه با وضعیت قبلی او
🤕 بیماری (مترادف: مرض): disease, malady, illness 2
هرنوع وضعیت غیرطبیعی در ساختار یا کارکرد بافتها یا اعضا یا دستگاههای بدن که با مجموعهای از علائم و نشانهها مشخص میشود
🚰بیماری آبزاد: waterborne disease
بیماریای که ازطریق آب منتقل میشود
🍽 بیماری غذازاد: foodborne disease
بیماریای که براثر خوردن غذای حاوی باکتری یا انگل یا سموم طبیعی و شیمیایی یا مواد پرتوزا عارض میشود
💭 خودبیمارانگار: hypochondriac
فرد دچار خودبیمارانگاری (اختلالی جسمینمود که مهمترین تظاهر آن نگرانی مفرط از وجود بیماری در خود است)
🌡دردپای (کوتاهشدۀ دردزُدای بیمارپای؛ مترادف: پمپ مسکن): patient controlled analgesia/ PCA
دستگاه تسکیندهندۀ درد حاد که با استفاده از آن بیمار میتواند بدون نیاز به دیگران در هنگام درد با فشردن دکمهای داروی مسکن را به بدن خود برساند
💊 مبارزه با بیماری (مترادف: مهار بیماری): disease control
رساندن میزان ابتلای به بیماری به حد کمینۀ ممکن ازطریق برنامههای مختلف
🩺 مدیریت بیماری: disease management
نظام هماهنگ ارتباطات و مداخلات مربوط به مراقبتهای سلامت
💉 ریشهکنی بیماری: disease eradication
قطع انتقال بیماری و پیدا نشدن مورد جدیدی از آن در مدت معین
🛌 سامانبخشی بیمار: case management
مدیریت و هماهنگی همۀ خدمات و امکانات لازم برای مراقبت از بیمار
🔪 کالبدشناسی بیمارنگر (مترادف: کالبدشناسی آسیبشناختی): morbid anatomy
شاخهای از کالبدشناسی که به بررسی ساختار اندامها و بافتهای بیمار و آسیبدیده میپردازد
🤧 بیماری واگیر: communicable disease, transmissible disease
بیماریای که مستقیم یا از طریق ناقل از یک فرد یا حیوان به دیگری منتقل میشود
🤒 بیماری غیرواگیر: non-communicable disease, non-transmissible disease
بیماریای که از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود
🦠 بیماریزا: pathogenic
ایجادکنندۀ بیماری یا نشانههای بیماریگونه
گروههای واژهگزینی #پزشکی، #میکرب_شناسی، #کوووید_۱۹، #علوم_تشریحی #علوم_سلامت، #تغذیه، #روان_شناسی، پزشکی شاخۀ #علوم_پایه
#واژه
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
دورۀ ویراستاری در فرهنگستان برگزار میشود
دورۀ ویرایش و پاکیزهنویسی با همکاری استادان فرهنگستان زبان و ادب فارسی در سی و چهار جلسه برگزار خواهد شد.
این جلسهها، سه روز در هفته (یکشنبه، دوشنبه و سهشنبه) و هر روز در دو جلسه (۱۸۰ دقیقه) خواهد بود.
در این جلسهها مباحثی چون دستور خط فارسی، عربی در فارسی، تاریخ زبان فارسی، نشانهگذاری، کارگاه ویرایش، ویرایش زبانی و آشنایی با فرهنگهای فارسی تدریس خواهد شد.
از سرفصلهای این کارگاهها میتوان به «پیوستهنویسی و جدانویسیِ انواع واژهها و ترکیبهای فارسیتبار و غیرفارسیتبار»، «پیوستهنویسی و جدانویسی انواعِ وندها و وندوارهها»، «کارکرد دستور زبان در ویرایش»، «نشانهگذاری و مهمترین کارکردهای آن در ویرایش»، «مهمترین کاربردهای حروف اضافه» اشاره کرد.
🔸مهلت نامنویسی تا ۲۱ دیماه است.
🔸برای دریافت اطلاعات بیشتر و نامنویسی با شمارۀ ۰۲۱۸۸۶۴۲۴۵۸ (از ساعت ۸:۳۰ تا ۱۴) تماس بگیرید یا در تلگرام به شمارۀ ۰۹۳۰۵۵۲۳۰۲۷ پیام دهید.
🔸 پساز پایان دوره، درصورت قبولی در آزمون به شرکتکنندگان، گواهینامه داده میشود.
@theapll
👨🏻🏫 آموزگاران و واژههای مصوب #زیست_شناسی
🎤 #نسرین_پرویزی، معاون گروه واژهگزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی
🔗 پیوند خبر در وبگاه ایسنا
#خودمان_زبان_داریم
#نوواژه_ستیزی
#تکه_فیلم
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
📺 فارسی را پاس بداریم
⌨️ نیمفاصله
#تکه_فیلم
#شبکه_آموزش
#درست_نویسی
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
⚫️ استاد #بهرام_بیضایی (۵ دی ۱۳۱۷ – ۵ دی ۱۴۰۴)
#تسلیت
#پرسه_در_متون
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
📜 بزرگداشت #رودکی، پدر شعر فارسی
#شعر
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
🍝#آشپزی
#واژه
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
📺🍉 شب چله/ شب یلدا
#مرتضی_احمدی (۱۰ آبان ۱۳۰۳ – ۳۰ آذر ۱۳۹۳)
#ایران_بین
#تکه_فیلم
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
☕️ #کافه_واژه_ها
🔴 اعضای گروه واژهگزینی #علوم_و_فناوری_غذا، شاخۀ #قهوه_پژوهی فرهنگستان زبان و ادب فارسی: هژیر امینالهی، صفا صالحی، دکتر مهران صولتی هشجین، رضا کوثر، محمدحسین (صفا) هراتیان
#واژه_شناسی
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
🎺 #موسیقی
استاد #حسینعلی_ملاح (۴ تیر ۱۳۰۰–۲۷ تیر ۱۳۷۱)
#واژه
#شاهنامه
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh
💢دفتر ارتباط فرهنگستان با دانشگاه خوارزمی با همکاری فرهنگستان زبان و ادب فارسی و معاونت پژوهشی دانشکدهٔ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی برگزار میکند💢
💢کارگاه واژه گزینی در زبان فارسی؛
چرا و چگونه؟
💢محمود ظریف
پژوهشگر ارشد گروه واژهگزینی فرهنگستان زبان و ادب فارسی
⏰یکشنبه ۷ دی ۱۴۰۴ ساعت: ۱۰:۰۰
🏛️کرج، حصارک، دانشگاه خوارزمی ، دانشکدهٔ ادبیات، طبقهٔ سوم، تالار شهید طاهری
⭕️ شرکت برای عموم علاقهمندان آزاد و رایگان است.
/channel/khuapll
با دریغ و اندوه درگذشت استاد کامران فانی، نویسنده، مترجم، کتابدار، دانشنامهنگار و عضو پیوستهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی، را به آگاهی میرساند.
استاد فانی، زادهٔ ۲۶ فروردین ۱۳۲۳ بود و در پی دورهای بیماری امروز شنبه، ۲۲ آذرماه ۱۴۰۴ جان به جانآفرین سپرد.
وی ۱۴ مهرماه ۱۳۸۲ به عضویت پیوستهٔ فرهنگستان زبان و ادب فارسی درآمد.
روابطعمومی فرهنگستان زبان و ادب فارسی با تسلیت درگذشت این دانشمند نامدار و شخصیت برجستهٔ ادبی و فرهنگی، برای ایشان آمرزش و آرامش روان آرزو میکند.
روابطعمومی فرهنگستان زبان و ادب فارسی
@theapll
برنامههای هفتۀ پژوهش فرهنگستان زبان و ادب فارسی (۲۲ تا ۲۹ آذر ۱۴۰۴)
حضور در برنامههای هفتهٔ پژوهش برای علاقهمندان آزاد است.
@theapll
⛹🏻♂️ #بازی
دکتر #صادق_کیا (۲۵ اردیبهشت ۱۲۹۹ – ۱۰ اسفند ۱۳۸۰)
#واژه
#گروه_واژه_گزینی_فرهنگستان_زبان_و_ادب_فارسی
@cheshmocheragh