دولت دین | اندیشکده مرصاد

05 September 2026 21:38

‍ ⭕️ توافق دینی عربستان و فیلیپین؛ ریاض در مسیر تقویت همکاری با مسلمانان جنوب شرق آسیا

🔹وزارت امور اسلامی عربستان و کمیسیون ملی مسلمانان فیلیپین (NCMF) در مکه تفاهم‌نامه‌ای برای گسترش همکاری در امور اسلامی، آموزش رهبران و علمای دینی و پژوهش‌های اسلامی امضا کردند.

🔹این توافق شامل تبادل پژوهش‌ها، کتاب‌ها و آثار علمی اسلامی به زبان‌های مختلف، برگزاری کنفرانس‌ها و دوره‌های آموزشی و آموزش و توانمندسازی واعظان، خطیبان، امامان جماعت و مؤذنان است. دو طرف همچنین درباره ساخت، بازسازی و نگهداری مساجد و انتقال تجربه و دانش فنی در این زمینه همکاری خواهند کرد.

🔹این توافق در شرایطی امضا شده که فیلیپین حدود ۱۲۰ میلیون نفر جمعیت دارد و مسلمانان حدود ۱۰ درصد جمعیت کشور را تشکیل می‌دهند. مسلمانان فیلیپین عمدتاً در جنوب کشور متمرکزند. از نظر فقهی، اکثریت مسلمانان جنوب فیلیپین اهل‌سنت و شافعی‌مذهب هستند.

🔹اما رابطه عربستان با مسلمانان فیلیپین تازه نیست. در دهه ۱۹۹۰ دو کشور درباره همکاری در آموزش ائمه و واعظان و حتی مشارکت عربستان در توسعه مدارس اسلامی «مدارس» در فیلیپین مذاکره و توافق کردند که این خود گرایش به وهابیت در این منطقه را افزایش داده است.

🔹ریاض همچنین به دلیل جایگاه خود در حج، ارتباط ویژه‌ای با مسلمانان فیلیپین دارد. امسال حدود ۵۳۰۰ مسلمان فیلیپینی برای انجام حج به عربستان رفتند و دو طرف برای سازمان‌دهی حج سال ۲۰۲۷ نیز همکاری جداگانه‌ای را دنبال کرده‌اند.

🔹مسئله برای فیلیپین نیز فقط مذهبی نیست. جنوب کشور دهه‌ها شاهد شورش‌های مسلحانه و منازعه میان دولت و گروه‌های مورو بوده و امروز منطقه بانگسامورو در مسیر خودمختاری و تثبیت صلح قرار دارد.

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

05 September 2026 10:08

📰 پنجاه و هفتمین شماره «ماهنامه دین و بین‌الملل» منتشر شد.

🔻 در این شماره می‌خوانید:

❇️ عربستان در پی میدان تازه برای نفوذ دینی در آسیای مرکزی
❇️ انجمن سنت پیوس دهم و هشدار درباره «اطاعت ساده‌لوحانه» از پاپ
❇️ تشدید اختلاف میان علمای شیعه پنجاب و دولت پاکستان بر سر محدودیت‌های عزاداری
❇️ نبرد باورها در اردوگاه مذهبی نتانیاهو؛ رهبر صهیونیسم دینی در خطر از دست دادن کرسی کنست
❇️ احمد الطیب و طرح صهیونیستی E1
❇️ از کلیسا به مسجد؛ بازتاب دگرگونی چشم‌انداز دینی استرالیا
❇️ چرا نسل زد مذهبی‌تر می‌شود؟
❇️ بازگشت دین به کانون توجه در آمریکا؛ دلیل آن چیست؟
❇️ گزارش مؤسسه اسرائیلی Impact-se درباره تغییرات کتاب‌های درسی عربستان
❇️ تنش در اوج؛ نتانیاهو بریتانیا را «جمهوری اسلامی بریتانیا» نامید
❇️ یهودیان آمریکایی؛ ممدانی محبوب‌تر از نتانیاهو است

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

03 September 2026 07:45

‍ ⭕️ آغاز جنبش سراسری مسلمانان هند برای دفاع از حقوق دینی

🔹 «هیئت حقوق شخصی مسلمانان هند» اعلام کرد یک جنبش سراسری با عنوان «جنبش حمایت از قانون اساسی و شریعت» را برای دفاع از حقوق دینی مسلمانان و تضمین‌های قانون اساسی هند آغاز می‌کند.

🔹 این کارزار قرار است از طریق برگزاری نشست‌های عمومی، تجمع‌های اعتراضی، اقدامات حقوقی و یک برنامه اطلاع‌رسانی سراسری در سراسر هند دنبال شود.

🔹 این نهاد، افزایش حملات گروهی و قتل مسلمانان، تخریب خانه‌ها و املاک مسلمانان با بولدوزر، اختلافات مربوط به مساجد و زیارتگاه‌های اسلامی، مناقشات بر سر املاک وقف و گورستان‌ها و محدودیت‌های اعمال‌شده علیه مدارس دینی را از مهم‌ترین محورهای این حرکت اعلام کرده است.

🔹 مخالفت با طرح «قانون مدنی یکپارچه» نیز از محورهای اصلی این جنبش خواهد بود؛ طرحی که قوانین متفاوت مذهبی در حوزه‌هایی مانند ازدواج، طلاق و ارث را با قوانین مشترک جایگزین می‌کند و سازمان‌های مسلمان با آن مخالف‌اند.

🔹 هیئت حقوق شخصی مسلمانان هند همچنین نسبت به بازداشت‌های خودسرانه جوانان مسلمان، تغییر محتوای کتاب‌های درسی و تلاش برای اجباری کردن خواندن سرود ملی‌گرایانه هندوها، «وندِ ماتارام»، اعتراض کرده است.

🔹 این نهاد اعلام کرده در چارچوب این جنبش، یک «گزارش سفید» درباره مواردی که آن را تبعیض علیه مسلمانان، نقض قانون اساسی و نقض حقوق بشر می‌داند تهیه و برای نمایندگان پارلمان، نهادهای حقوق بشری، رسانه‌ها و دستگاه‌های دولتی ارسال خواهد کرد.

🔹 همچنین قرار است یک راهنمای حقوقی برای مسلمانان درباره نحوه مقابله قضایی با تخریب‌های غیرقانونی و دفاع از مساجد، مدارس دینی، گورستان‌ها و املاک وقف منتشر شود.

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

03 September 2026 07:20

‍ ⭕️ تعلیق فعالیت مدارس مسیحی قدس؛ سلب حق اهالی کرانه باختری برای تدریس

🔹 مدارس مسیحی شهر قدس در آغاز سال تحصیلی ۲۰۲۶–۲۰۲۷ با بحرانی ناگهانی روبه‌رو شدند؛ مقام‌های اسرائیلی مجوز ورود ده‌ها معلم و کارمند اداری این مدارس را تمدید نکردند و در پی آن، دبیرخانه عمومی مؤسسات آموزشی مسیحی در قدس اعلام کرد که فعالیت مدارس شهر از اول سپتامبر به حالت تعلیق درمی‌آید.

🔹 بر اساس بیانیه‌ای که اول سپتامبر از سوی دبیرخانه عمومی مؤسسات آموزشی مسیحی قدس منتشر شد، مجوز ورود بیش از ۷۰ معلم و کارمند بدون اطلاع قبلی تمدید نشده است. این نهاد پس از رایزنی با مقام‌های مربوط، نمایندگان والدین و مدارس قدس، تصمیم به تعلیق حضور دانش‌آموزان گرفت تا مجوزهای لازم برای کارکنان دوباره صادر یا تمدید شود.

🔹 این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که بخش قابل توجهی از کادر آموزشی مدارس مسیحی قدس را فلسطینیان ساکن کرانه باختری تشکیل می‌دهند. پس از الحاق قدس شرقی در سال ۱۹۶۷، فلسطینیان ساکن کرانه باختری برای ورود به قدس و اشتغال در این شهر نیازمند دریافت مجوزهای ورود و کار از مقام‌های اسرائیلی هستند.

🔹 محدودیت‌های مربوط به فعالیت معلمان فلسطینی در سال‌های اخیر افزایش یافته است. در ژانویه ۲۰۲۶، کنست قانونی را تصویب کرد که بر اساس آن، افرادی که مدارک تحصیلی خود را از دانشگاه‌های واقع در مناطق تحت اداره تشکیلات خودگردان فلسطین دریافت کرده‌اند، از تدریس در مدارس اسرائیلی منع می‌شوند. دولت اسرائیل هدف این قانون را جلوگیری از «تأثیر مخرب تشکیلات خودگردان فلسطین» و حفاظت از ارزش‌های آموزشی اسرائیل اعلام کرده است.

🔹 در ادامه این روند، وزارت آموزش اسرائیل در ماه مارس اعلام کرد که برای ۱۷۱ معلم فلسطینی ساکن کرانه باختری، مجوز کار در سال تحصیلی ۲۰۲۶–۲۰۲۷ صادر نخواهد کرد. این تصمیم محدود به مدارس مسیحی نیست، اما شرایط فعالیت آموزشی فلسطینیان در قدس را دشوارتر کرده است.

🔹 مدارس مسیحی قدس اما تنها مراکز آموزشی نیستند؛ این مدارس سابقه‌ای چندصدساله در حیات اجتماعی و فرهنگی شهر دارند. بخش زیادی از مدارس مسیحی در اواخر قرن نوزدهم تأسیس شدند و در طول تاریخ، علاوه بر مسیحیان، دانش‌آموزان مسلمان را نیز آموزش داده‌اند. نهادهای کلیسایی تأکید دارند که این مدارس نقشی مهم در حفظ حضور مسیحیان و هویت مسیحی قدس ایفا می‌کنند.

🔻  تعلیق مدارس مسیحی قدس را باید در چارچوب گسترده‌تر محدودیت‌های اعمال‌شده بر فعالیت آموزشی فلسطینیان در قدس بررسی کرد. در این میان، مسئله فقط تعطیلی موقت کلاس‌های درس نیست؛ بلکه تداوم فعالیت نهادهای آموزشی مسیحی و نقش آنها در حفظ حضور تاریخی و اجتماعی مسیحیان در قدس نیز تحت تأثیر قرار گرفته است. واکنش مقام‌های کلیسایی و نحوه حل بحران مجوزها در روزهای آینده می‌تواند مشخص کند که این اقدام یک بحران موقت اداری خواهد بود یا به محدودیت پایدارتر فعالیت این مدارس تبدیل می‌شود.

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

02 September 2026 12:31

‍ ⭕️ حمایت رهبران حریدی از طرح «هزار شکل برای هر روز تحمل زندان»

🔹 شبکه هفت اسرائیل گزارش داده است که خاخام دوو لاندو و خاخام موشه هلیل هیرش، دو تن از رهبران اصلی جامعه حریدیِ لیتوانیایی، از طرح موسوم به  «زندان هزار» حمایت کرده‌اند؛ طرحی که بر اساس آن، جوانان حریدیِ فراری از خدمت نظامی، برای هر روز حضور در زندان نظامی ۱۰۰۰ شِکِل (تقریبا 330 دلار) دریافت خواهند کرد.

🔹 این طرح طی روزهای اخیر و در پی افزایش بازداشت جوانان حریدیِ فراری از خدمت سربازی راه‌اندازی شده است. سازوکار آن به یک صندوق حمایتی مشترک شباهت دارد؛ افراد داوطلب با پرداخت مبالغی اندک و ثابت در آن عضو می‌شوند و در صورت بازداشت، صندوق برای هر روز حبس نظامی مبلغ ۱۰۰۰ شِکِل به فرد زندانی پرداخت می‌کند.

🔹 طراحان این ابتکار هدف خود را «از بین بردن اثر بازداشت» اعلام کرده‌اند؛ به این معنا که جوان حریدی نباید از احتمال بازداشت و زندان به دلیل امتناع از خدمت نظامی هراس داشته باشد و حتی در صورت زندانی شدن، از حمایت مالی برخوردار خواهد شد.

♨️ این طرح در ابتدا توسط شماری از خاخام‌ها و فعالان حریدی دنبال می‌شد، اما اکنون پس از دیدار سازمان‌دهندگان با رهبران ارشد مذهبی و دریافت حمایت آنان، از پشتوانه عمومی بیشتری برخوردار شده است.

🔹 بر اساس این گزارش، سازمان‌دهندگان طرح علاوه بر دو رهبر اصلی جریان حریدی لیتوانیایی، با خاخام اسحاق یوسف، رهبر معنوی حزب شاس، نیز دیدار کرده‌اند. این حمایت‌ها در شرایطی صورت می‌گیرد که مناقشه بر سر اجرای خدمت نظامی اجباری برای جوانان حریدی و تلاش دولت اسرائیل برای پایان دادن به معافیت گسترده این جامعه شدت گرفته است.

🔻 اهمیت این ابتکار فراتر از یک کمک مالی ساده است. در واقع، جامعه حریدی در حال ایجاد سازوکاری است تا یکی از مهم‌ترین ابزارهای فشار دولت، یعنی بازداشت و زندان نظامی، به عاملی بازدارنده برای امتناع از خدمت تبدیل نشود.

🔹 این تحول نشان می‌دهد که اختلاف میان دولت و حریدی‌ها بر سر مسئله سربازی، صرفاً یک مناقشه حقوقی یا سیاسی نیست، بلکه به تقابل میان اقتدار دولت و اقتدار رهبران مذهبی جامعه حریدی نیز تبدیل شده است.
@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

02 September 2026 10:56

‍ ⭕️ آغاز برنامه سراسری «بناء الإيمان» در عربستان؛ طرحی دیگر برای کنترل مساجد 

🔹 وزارت امور اسلامی، دعوت و ارشاد عربستان برنامه‌ای با عنوان «بناء الإيمان» را در ریاض آغاز کرده است؛ برنامه‌ای که قرار است در طول سال و در مساجد و نمازخانه‌های تمامی شهرها و استان‌های عربستان اجرا شود.

🔹 هدف اعلام‌شده این برنامه، تقویت آگاهی دینی و فکری و تثبیت «عقیده صحیح اسلامی» است. این طرح شامل برنامه‌های آموزشی، خطبه‌های جمعه، درس‌های دینی و سخنرانی‌های آگاهی‌بخش بوده و بر محورهایی مانند توحید، اعتدال و میانه‌روی تأکید دارد.

🔶 این برنامه در سراسر کشور شامل ۱۵۶ فعالیت تبلیغی است و وزارت امور اسلامی اعلام کرده است که قصد دارد طی یک سال، بیش از ۱۰ میلیون نفر را به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم تحت پوشش قرار دهد. به این ترتیب، «بناء الإيمان» صرفاً یک برنامه آموزشی محدود نیست، بلکه طرحی سراسری برای حضور سازمان‌یافته دولت در فضای دینی جامعه است.


🔥 اهمیت این برنامه زمانی روشن‌تر می‌شود که آن را در روند سیاست مذهبی محمد بن‌سلمان طی یک دهه گذشته قرار دهیم. از سال ۲۰۱۶، حکومت سعودی به‌تدریج از قدرت و استقلال نهادهای سنتی دینی کاست و در مقابل، نقش ساختارهای رسمی دولت در مدیریت امور مذهبی را افزایش داد.


🔹 در سال ۲۰۱۶، اختیارات هیئت امر به معروف و نهی از منکر به‌شدت محدود شد و نیروهای آن دیگر اختیار تعقیب، بازجویی و بازداشت افراد را نداشتند. این اقدام یکی از مهم‌ترین گام‌ها برای کاهش قدرت اجرایی نهاد مذهبی سنتی در جامعه سعودی بود.

🔹 در ادامه، دولت کنترل خود بر ساختار رسمی امور دینی، از جمله مساجد، ائمه، خطابه‌ها و فعالیت‌های تبلیغی را افزایش داد. همزمان، محمد بن‌سلمان بر مفاهیمی مانند «اسلام میانه‌رو»، «اعتدال» و مقابله با افراط‌گرایی تأکید کرد و این مفاهیم به بخش مهمی از گفتمان رسمی مذهبی عربستان تبدیل شدند.

🔻 در این روند، مسئله فقط محدود کردن روحانیون سنتی نبود؛ بلکه مرجعیت تعریف و ترویج گفتمان دینی نیز به‌تدریج از نهادهای سنتی به دولت منتقل شد. دولت تلاش کرد مشخص کند چه نوع قرائتی از اسلام باید در فضای عمومی حضور داشته باشد و چه موضوعاتی در مساجد و منابر مورد تأکید قرار گیرد.

🔹 از این منظر، «بناء الإيمان» ادامه همین روند است. دولت سعودی اکنون تنها به کنترل ساختار اداری مسجد یا نظارت بر امام جماعت اکتفا نمی‌کند، بلکه از طریق یک برنامه سراسری، محتوای دینی و فکری موردنظر خود را در شبکه مساجد سراسر کشور عرضه می‌کند.

🔻 بنابراین، ترویج «اسلام میانه‌رو» در عربستان را می‌توان در چارچوب افزایش تسلط دولت بر فضای فکر دینی فهم کرد؛ به‌گونه‌ای که نهادهای مذهبی سنتی هرچه بیشتر در ساختار رسمی دولت ادغام شده و امکان آن‌ها برای اتخاذ مواضع مستقل، به‌ویژه در موضوعاتی که با سیاست‌های حکومت همخوانی ندارد، محدود شود.

🔹 در واقع، سیاست محمد بن‌سلمان حذف دین از جامعه نیست؛ بلکه دولتی‌سازی مدیریت دین و کنترل مرجعیت دینی است. «بناء الإيمان» نیز در همین چارچوب، تلاشی برای استفاده از گسترده‌ترین شبکه مذهبی کشور یعنی مساجد، جهت تثبیت قرائت دینی مطلوب حکومت است.

🔻 از این منظر، مسجد در عربستان جدید نه از عرصه عمومی حذف شده و نه استقلال گذشته خود را حفظ کرده است؛ بلکه به یکی از مهم‌ترین ابزارهای دولت برای سازمان‌دهی و هدایت گفتمان دینی جامعه تبدیل شده است.
@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

01 September 2026 14:44

‍  ⭕مصر و تلاش برای گسترش نفوذ گفتمان دینی رسمی در جهان اسلام

🔷یازدهمین کنفرانس بین‌المللی دارالافتای مصر با عنوان «چالش‌های خانواده در میانه تحولات بزرگ؛ رویکرد فتوایی برای حمایت از خانواده، ترسیم آینده آن و حفظ هویت» روزهای ۲ و ۳ سپتامبر در قاهره برگزار می‌شود.

♦️در این کنفرانس، مفتیان، علما و پژوهشگرانی از ۸۰ کشور حضور دارند. موضوع اصلی کنفرانس، بررسی تأثیر تحولات سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، رفتاری و فناوری بر خانواده و تلاش برای ارائه پاسخ‌های فقهی به این تحولات است.

🔷نظیر عیاد، مفتی اعظم مصر، اعلام کرده است که بیش از ۵۰۰ چکیده پژوهشی برای کنفرانس دریافت شده که ۳۱۷ مقاله از میان آنها برای ارائه و بررسی پذیرفته شده‌اند. قرار است نتایج این مطالعات در قالب راهکارهای فقهی و فتوا تدوین و برای استفاده مسلمانان در کشورهای مختلف به چند زبان ترجمه شود.

♦️در کنار دارالافتای مصر، شماری از نهادهای دولتی و علمی این کشور نیز در کنفرانس مشارکت دارند؛ از جمله شورای ملی زنان، شورای ملی کودکی و مادری، مرکز ملی تحقیقات اجتماعی و جرم‌شناختی و دانشگاه‌های مصر. همچنین احمد الطیب، شیخ الازهر، از سخنرانان این کنفرانس است. به این ترتیب، اگرچه برگزارکننده اصلی کنفرانس دارالافتای مصر و «دبیرخانه عمومی نهادهای فتوا در جهان» است، الازهر نیز از طریق بالاترین مقام خود در این رویداد حضور دارد.

اما اهمیت این کنفرانس صرفاً به موضوع خانواده محدود نمی‌شود.

🔹 ریشه این پروژه به سال ۲۰۱۵ بازمی‌گردد. نخستین کنفرانس بین‌المللی دارالافتای مصر در همان سال برگزار شد و یکی از نتایج مهم آن، ایجاد «دبیرخانه عمومی نهادهای فتوا در جهان» در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۵ بود. این دبیرخانه در مقر دارالافتای مصر در قاهره تأسیس شد و هدف آن گردآوردن مفتیان و نهادهای فتوا از کشورهای مختلف در یک شبکه جهانی اعلام شد.

♦️این روند در سال‌های بعد گسترش پیدا کرد. دبیرخانه علاوه بر برگزاری کنفرانس‌های سالانه، برنامه‌های آموزشی برای مفتیان و مبلغان، تولید و ترجمه آثار دینی و اعزام هیئت‌های علمی به کشورهای مختلف را در دستور کار قرار داده است. خود دارالافتاء می‌گوید این دبیرخانه طی یک دهه به مرکزی برای پیوند دادن نهادهای فتوا در بیش از ۷۰ کشور تبدیل شده است.

🔷از این منظر، حمایت عبدالفتاح السیسی از این کنفرانس‌ها نیز اهمیت پیدا می‌کند. کنفرانس یازدهم همانند دوره های پیش با حمایت ریاست‌جمهوری مصر برگزار می‌شود؛ بنابراین می‌توان این روند را بخشی از تلاش دولت مصر برای تقویت و بین‌المللی‌کردن گفتمان دینی تحت مدیریت خود دانست.

🔻در واقع، قاهره از دارالافتاء و شبکه دبیرخانه نهادهای فتوا نیز به‌عنوان کانالی مستقل برای ارتباط مستقیم با مفتیان و نهادهای دینی کشورهای مختلف استفاده می‌کند.

♦️از این منظر، کنفرانس‌های سالانه دارالافتاء را می‌توان نه صرفاً نشست‌هایی علمی، بلکه بخشی از یک پروژه بلندمدت شبکه‌سازی دینی فراملی و افزایش قدرت نرم مصر در جهان اسلام دانست؛ پروژه‌ای که از سال ۲۰۱۵ آغاز شده و اکنون، پس از یک دهه، شبکه‌ای از ده‌ها نهاد فتوا را در بر گرفته است.

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

01 September 2026 13:49

‍ ⭕️ تقابل اسموتریچ با ارتش اسرائیل بر سر حضور زنان در عملیات نظامی در کنار سربازان مذهبی


🔹 بتسلئیل اسموتریچ وزیر دارایی و رهبر حزب «صهیونیسم دینی»، در واکنش به محکومیت ۱۶ سرباز تیپ گفعاتی که از سوار شدن به یک نفربر حامل یک امدادگر زن خودداری کرده بودند، از این سربازان حمایت کرد و اعلام کرد از ارتش اسرائیل درباره این پرونده توضیح خواهد خواست.


♨️ این سربازان، که از نیروهای گردان «روتم» و شماری از آنان طلبه‌های یشیواهای «هسدر» بودند، هفته گذشته حاضر نشدند برای یک مأموریت عملیاتی در غزه وارد نفربر زرهی شوند؛ دلیل مخالفت آنان حضور یک امدادگر زن در خودرو بود. در پی این امتناع، مأموریت لغو شد. ۵ نفر از نیروهای اصلی این اقدام به ۱۰ روز حبس نظامی و ۱۱ نفر دیگر به ۵ روز حبس محکوم شدند.


🔹 اسموتریچ در حمایت از آنان گفت سربازان حق دارند هنگام خدمت در ارتش، ارزش‌ها و باورهای دینی خود را حفظ کنند و افزود که خاخام‌ها و مدیران انجمن یشیواهای هسدر نیز از موضع آنان حمایت کرده‌اند. او تأکید کرد: «به‌عنوان رهبر صهیونیسم دینی نمی‌توانم در این مسئله دست روی دست بگذارم.»

🔻 این موضع با واکنش شدید مخالفان مواجه شد. گادی آیزنکوت، رئیس حزب یاشار و رئیس سابق ستاد ارتش اسرائیل، گفت میان اسموتریچ و ارزش‌های آن دسته از جوانان صهیونیسم دینی که در ارتش خدمت می‌کنند «شکافی عمیق» وجود دارد.


🔹 اهمیت این ماجرا فراتر از یک اختلاف انضباطی در ارتش است. در واقع، بار دیگر مرز میان الزامات ارتش اسرائیل و ملاحظات دینی سربازان صهیونیسم دینی را به مسئله‌ای سیاسی تبدیل کرده است؛ به‌ویژه آنکه واحد محل خدمت این نیروها یک واحد حریدی نیست و طبق مقررات ارتش، خدمت آنان در کنار زنان امکان‌پذیر است.


🔻 این مناقشه همچنین نشان می‌دهد که صهیونیسم دینی، برخلاف تصور رایج از یک جریان صرفاً ملی‌گرا، همچنان در پی ایجاد فضای بیشتری برای اعمال هنجارهای دینی در ساختارهای دولتی و نظامی اسرائیل است؛ مسئله‌ای که می‌تواند در آستانه انتخابات، به یکی از محورهای اختلاف میان جریان‌های مذهبی و سکولار تبدیل شود.

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

30 August 2026 18:58

‍ ‍🔴 جنجال در مناظره انتخاباتی در مسجد برلین
 
🔷 ماجرا از برگزاری یک مناظره انتخاباتی در مسجد «دارالسلام» در منطقه نوی‌کلن برلین آغاز شد؛ نشستی که با دعوت شورای ائمه برلین و با حضور نامزدهای احزاب سوسیال‌دموکرات، سبزها، چپ و دموکرات‌های آزاد برگزار شد. در مقابل، استفان ایورز، نامزد حزب دموکرات‌مسیحی، از حضور در این نشست خودداری کرد و هشدار داد که اسلام سیاسی همیشه با چهره‌ای آشکار فعالیت نمی‌کند و نباید به گروه‌هایی که تنها در ظاهر در چارچوب قانون فعالیت می‌کنند، از طریق حضور سیاستمداران مشروعیت سیاسی داده شود.

♦️ در جریان مناظره نیز یکی از نامزدها با اشاره به ارتباطات پیشین امام مسجد با امین ابوراشد، از چهره‌های مرتبط با پرونده‌های مربوط به حماس در آلمان، تلاش کرد درباره مواضع مسجد نسبت به اسلام‌گرایی سیاسی و حمله ۷ اکتبر پرسش‌هایی مطرح کند. بحث به تنش کشیده شد و محدودیت ورود خبرنگاران و لغو پخش زنده نیز بر حساسیت‌ها افزود.

🔷 اما ریشه این ماجرا به همین مناظره انتخاباتی محدود نمی‌شود. دولت آلمان در پاسخ پارلمانی خود در مه ۲۰۲۶ اعلام کرد که اخوان‌المسلمین و «جامعه اسلامی آلمان» تلاش می‌کنند خود را در برابر سیاستمداران و نهادهای دولتی به‌عنوان نماینده مسلمانان و اسلام معتدل معرفی کنند و از طریق فعالیت اجتماعی و سیاسی، نفوذ بلندمدت ایجاد کنند؛ هرچند دولت هم‌زمان تأکید کرد که تاکنون شواهدی از یک عملیات سازمان‌یافته برای نفوذ در احزاب پارلمانی در اختیار ندارد.

♦️ در واقع، آنچه در حال گسترش است، نگاه امنیتی به بخش‌هایی از فعالیت اجتماعی مسلمانان است؛ مسجد، آموزش، فعالیت خیریه، کمک به پناهجویان، گفت‌وگوی بین‌ادیانی و مشارکت مدنی، فعالیت‌هایی هستند که در اصل کاملاً قانونی‌اند، اما اکنون در برخی گزارش‌های امنیتی به‌عنوان مسیرهای احتمالی ایجاد «نفوذ سیاسی» بررسی می‌شوند.

🔷 این رویکرد در سال ۲۰۲۶ در ایالت براندنبورگ نیز صریح‌تر شد؛ جایی که دستگاه حفاظت از قانون اساسی از «راهبرد دوگانه» سخن گفت و فعالیت‌هایی مانند گفت‌وگو، آموزش و کار داوطلبانه را از مسیرهای ورود شبکه‌های اخوان به جامعه دانست.

♦️ بنابراین مسئله اصلی فقط اخوان نیست؛ بلکه تغییر نگاه به حضور اجتماعی مسلمانان است. مشارکت مدنی که برای دیگر گروه‌های اجتماعی نشانه دموکراسی محسوب می‌شود، ممکن است درباره مسلمانان با سوءظن امنیتی ارزیابی شود.

🔷 در چنین شرایطی، مرز میان مقابله با افراط‌گرایی و محدود کردن فضای طبیعی فعالیت مسلمانان بیش از پیش محل بحث قرار می‌گیرد. پرسش اساسی این است که آیا مسلمانان نیز مانند دیگر شهروندان می‌توانند از مسجد، انجمن و شبکه‌های اجتماعی خود برای حضور در جامعه و سیاست استفاده کنند، یا اینکه این فعالیت‌ها صرفاً به دلیل هویت دینی، پیشاپیش در معرض تردید و نظارت امنیتی قرار خواهند گرفت؟


@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

30 August 2026 05:50

📌 مروری بر مطالب «دولت دین» در هفته اول شهریور

🔹 اسرائیل و یهودیان آمریکا
نگرانی اسرائیلی‌ها از تضعیف پیوند با نسل جوان یهودیان آمریکا و تلاش برای ترمیم رابطه با یهودیان سکولار و لیبرال
🔹 شیخ احمد الطیب و پروژه E1
موضع الازهر درباره طرح شهرک‌سازی E1 و شکاف میان تشخیص تهدید و سطح واکنش نهادهای دینی
🔹 بنیاد فرقان در ترکیه
بررسی فشار حکومت ترکیه بر جریان‌های دینی مخالف
🔹 حکم ابد برای مفتی سابق سوریه
احمد بدرالدین حسون؛ از مفتی رسمی حکومت اسد تا محکومیت به حبس ابد
🔹 دین و جنگ روسیه و اوکراین
استفاده از بقایای قدیس دیمیتری دونسکوی در ارتباط با جنگ و مناقشه بر سر کارکرد مذهبی آن
🔹 بانکداری اسلامی در مالزی
بررسی فاصله میان عنوان «اسلامی» و میزان واقعی منابع اختصاص‌یافته به فعالیت‌های اجتماعی
🔹 جریان شیرازی و «برائت»
بررسی فعالیت رسانه‌ای شبکه امام حسین و هزینه‌های اجتماعی و فرقه‌ای ترویج ادبیات «خلیفه‌کشی»
🔹 تنش نتانیاهو و احزاب صهیونیست اسرائیل
چگونه نتانیاهو از مواضع منصور عباس درباره دولت فلسطینی برای رقابت انتخاباتی استفاده می‌کند؟
🔹 فلسطین اکشن و قانون تروریسم بریتانیا
اعتراض شهروندان سفیدپوست به ممنوعیت فلسطین اکشن و بازخوانی تبعیض در اجرای قوانین ضدتروریسم
🔹 بازسازی اقتدار دینی در کشورهای عربی
دولت‌ها چگونه از «کنترل نهادهای دینی» به سمت «مدیریت اکوسیستم دینی» حرکت کرده‌اند؟
🔹 سربازان مذهبی و زنان در ارتش اسرائیل
امتناع برخی سربازان مذهبی از همکاری با زنان و چالش میان الزامات دینی و ساختار نظامی
🔹 چه کسی مالک هویت یهودی است؟
بحران انحصار نهادهای دینی و شکاف میان حریدی‌ها، سکولارها و جریان‌های سنتی
🔹 مرجعیت دینی در عصر الگوریتم
۷ چهره، میلیون‌ها دنبال‌کننده؛ چگونه شبکه‌های اجتماعی در حال تغییر مرجعیت دینی هستند؟
🔹 عربستان و دیجیتالی‌شدن مساجد
راه‌اندازی سامانه الکترونیکی امور مساجد و اتصال بیش از ۸۵ هزار مسجد، جامع و مصلای عید به یک ساختار دیجیتال واحد

📍 دولت دین؛ رصد تحولات دین، سیاست و نهادهای دینی در جهان
با تنها یک نگاه به لیست تحولات دینی جهان در هفته اخیر دسترسی داشته باشید و به سادگی مطلب مورد علاقه خود را دنبال کنید

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

29 August 2026 22:15

⭕️ ۷ چهره، میلیون‌ها دنبال‌کننده؛ تغییر مرجعیت دینی با ورود الگوریتم

آیا ورود دین به عصر الگوریتم، فقط شکل انتشار پیام دینی را تغییر داده یا به‌تدریج مرجعیت مدارس دینی و علمای سنتی را نیز با چالش روبه‌رو کرده است؟

در گذشته، اعتبار یک عالم تا حد زیادی از مسیر دانش، استاد، مدرسه دینی، سابقه علمی و تأیید نهادهای مذهبی شکل می‌گرفت. اما امروز الگوریتم می‌تواند یک فرد را نه بر اساس میزان دانش او، بلکه بر پایه اموری همانند جذابیت محتوا، شیوه سخنوری، تصویر و میزان واکنش مخاطبان بارها در برابر چشم میلیون‌ها نفر قرار دهد.

در این میان، آیا ممکن است «اصالت» دینی، جای خود را به سخنوری، اجرا و تولید محتوای جذاب بدهد؟

و پرسش مهم‌تر: وقتی پلتفرم‌ها و شرکت‌های فناوری عملاً به واسطه دسترسی مردم به محتوای دینی تبدیل می‌شوند، چه کسی در حال شکل‌دادن به دینِ دیده‌شده و شنیده‌شده است؛ عالم، نهاد دینی یا الگوریتم؟

یک پژوهش جدید درباره همین تغییرات، نشانه‌های قابل تأملی ارائه می‌کند

🔗 ادامه مطلب:
syaaq.com/38793

🏷 #الگوریتم #اهل_سنت #تبلیغ

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

29 August 2026 20:27

‍ ⭕️ امتناع سربازان مذهبی ارتش رژیم صهیونیستی از همکاری با زنان؛ چالش جدید میان الزامات دینی و ساختار نظامی

🔶 ارتش رژیم صهیونیستی اعلام کرد که یک مأموریت عملیاتی در نوار غزه پس از آن لغو شد که گروهی از سربازان مذهبی حاضر در یگان رزمی، از ورود به خودروی زرهی به دلیل حضور یک امدادگر زن در تیم عملیاتی خودداری کردند.

🔷 بر اساس گزارش‌ها، سربازان گردان «روتم» از تیپ گفعاتی حاضر نشدند در مأموریتی که یک نیروی پزشکی زن همراه آن‌ها بود شرکت کنند. در نتیجه، ارتش رژیم صهیونیستی اعلام کرد که عملیات لغو شده و موضوع برای بررسی بیشتر در دست اقدام است.

🔶 این حادثه بخشی از مجموعه تنش‌های اخیر درباره حضور زنان در کنار سربازان یهودی ارتدوکس در ارتش رژیم صهیونیستی است. مسئله اصلی فقط یک اختلاف فردی نیست، بلکه به پرسشی بزرگ‌تر درباره چگونگی سازگاری الزامات دینی گروه‌های مذهبی با ساختار سکولار و نظامی این رژیم بازمی‌گردد.

🔷 ارتش رژیم صهیونیستی در واکنش اعلام کرده است که سربازانی که سبک زندگی مذهبی دارند، می‌توانند در چارچوب‌های جدا از جنسیت فعالیت کنند؛ اما این اصل با محدودیت‌هایی همراه است و نباید به اختلال در مأموریت‌های نظامی منجر شود.

🔶 در رویدادی جداگانه، چند روز پیش نیز گزارش شد که ورود گروهی از نظامیان زن واحد اطلاعاتی ۸۲۰۰ به یک پایگاه در شمال سرزمین‌های اشغالی، به دلیل حضور یک یگان ویژه سربازان حریدی، برای مدتی با مانع روبه‌رو شد.

🔷 این پایگاه محل استقرار گردان «نتسح یهودا» از تیپ کفیر بود؛ یگانی که برای خدمت سربازان حریدی طراحی شده و دارای مقررات ویژه درباره جداسازی جنسیتی است. پس از دخالت فرماندهان، نیروهای زن اجازه ورود پیدا کردند.

🔶 این رخدادها نشان می‌دهد که افزایش حضور نیروهای مذهبی در ارتش رژیم صهیونیستی، مسئله‌ای فراتر از جذب نیروی انسانی است و به بازتعریف مرز میان دین، قانون نظامی و برابری جنسیتی منجر شده است.

🔷 ارتش رژیم صهیونیستی در سال‌های اخیر تلاش کرده میان حفظ شرایط مذهبی سربازان حریدی و الزامات عملیاتی خود تعادل ایجاد کند؛ اما گسترش واحدهای ویژه مذهبی، پرسش‌های تازه‌ای درباره میزان سازگاری این دو نظام ارزشی ایجاد کرده است.

🔶 در واقع، چالش اصلی این نیست که آیا ارتش رژیم صهیونیستی می‌تواند برای نیروهای مذهبی شرایط خاص فراهم کند؛ بلکه پرسش این است که تا چه اندازه یک نهاد دولتی می‌تواند ساختار عمومی خود را برای یک گروه دینی بازطراحی کند، بدون آنکه اصول مشترک سازمانی و اجتماعی تضعیف شود.

🔷 این موضوع بازتاب‌دهنده شکاف عمیق‌تر در جامعه این رژیم است:
از یک سو تلاش حاکمیت برای افزایش مشارکت مذهبی‌ها در ساختارهای ملی؛
و از سوی دیگر نگرانی درباره گسترش نفوذ قواعد دینی در نهادهای عمومی.
@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

25 August 2026 19:49

‍ ⭕️ امتیاز سفیدپوستی در خدمت شعار فلسطین؛ اقدامی جدید علیه قانون تروریسم بریتانیا

🔶 در بریتانیا گروهی از معترضان با یک شیوه جدید نافرمانی مدنی، تلاش کرده‌اند نشان دهند قوانینی که سال‌ها علیه مسلمانان به کار گرفته شده، اکنون وقتی به سراغ شهروندان سفیدپوست می‌آید، ماهیت محدودکننده آن بیشتر دیده می‌شود.

🔷 این کارزار پس از ممنوع شدن گروه «فلسطین اکشن» شکل گرفت؛ گروهی که با اقدام مستقیم علیه شرکت‌های مرتبط با صنایع تسلیحاتی رژیم صهیونیستی فعالیت می‌کرد و دولت بریتانیا آن را در فهرست گروه‌های ممنوعه قرار داد. فعالان کارزار «دفاع از هیئت‌های مردمی» در اعتراض به این ممنوعیت، به جای حضور صرف در خیابان، اقدام به ضبط و انتشار ویدئوهایی در فضای مجازی کردند.

🔸 در این ویدئوها برخی افراد جملاتی مانند «من با نسل‌کشی مخالفم»، «من از فلسطین اکشن حمایت می‌کنم» یا «نجات جان انسان‌ها تروریسم نیست» را بیان کردند؛ جملاتی که از نگاه آنان موضع‌گیری سیاسی و اعتراضی است، اما دولت بریتانیا آن را می‌تواند مصداق حمایت از یک گروه ممنوعه تلقی کند.

🔶 واکنش امنیتی نیز شدید بود. برخی از افرادی که این ویدئوها را منتشر کردند، با عملیات نیروهای مبارزه با تروریسم، یورش به منازل، شکستن درب خانه ها، بازرسی و ضبط وسایل شخصی و بازداشت مواجه شدند.

🔷 اهمیت این ماجرا در هویت عادی بسیاری از این معترضان است: استاد دانشگاه، پزشک، کشیش، بازنشسته و شهروندانی سفیدپوست که معمولاً در نگاه عمومی با پیش‌فرض شهروند عادی و بی‌گناه دیده می‌شوند؛ مفهومی که نویسنده آن را «امتیاز سفیدپوستی» می‌نامد.

🔸 منظور از این امتیاز ویژه سفیدپوستان ، در اینجا ثروت یا زندگی بدون مشکل نیست؛ بلکه حتی تفاوت در نوع نگاه اجتماعی و امنیتی به آنان است. مسلمانان بریتانیا سال‌ها با تجربه متفاوتی از قوانین ضدتروریسم مواجه بوده‌اند؛ از توقف‌های مکرر در فرودگاه‌ها، بازداشت‌های طولانی، نظارت بر فعالیت‌های اجتماعی، تا بررسی سخنان کودکان مسلمان در مدارس برای یافتن نشانه‌های احتمالی افراط‌گرایی.

🔶 برای بسیاری از مسلمانان، همین قوانین زمانی با عنوان «ضرورت امنیتی» پذیرفته می‌شد؛ اما اکنون که شهروندانی سفیدپوست با همان سازوکار مواجه شده‌اند، بحث درباره آزادی بیان، حقوق مدنی و محدودیت قدرت دولت به مرکز توجه آمده است.

🔷 این ماجرا یک تناقض مهم را آشکار می‌کند: یک قانون واحد می‌تواند علیه گروهی خاص به عنوان ابزار حفظ امنیت دیده شود، اما وقتی دامنه اجرای آن به گروه‌های دیگر می‌رسد، ناگهان به تهدیدی علیه آزادی‌های مدنی تبدیل شود.

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

25 August 2026 11:46

‍ 🔴 شبکه جریان شیرازی و هزینه‌سازی برای شیعیان با دست‌آویز «برائت»

🔶 شبکه تلویزیونی امام حسین، وابسته به جریان شیرازی ها، در روزهای اخیر و همزمان با ۹ ربیع‌الاول، فعالیت رسانه‌ای گسترده‌ای را با عنوان «هفته برائت» آغاز کرده است. این شبکه ۹ تا ۱۵ ربیع‌الاول را «هفته برائت» و «بزرگداشت فرحة‌الزهرا و غدیر ثانی» معرفی کرده و در فاصله ۲۲ تا ۲۴ اوت، مجموعه‌ای از ویدئوها، سخنان روحانیون، آوازخوانی‌هایی با سبک مداحی و گزارش مراسم مرتبط با این مناسبت منتشر کرده است.

🔷 محتوای منتشرشده تنها به معرفی یک جشن مذهبی محدود نمانده است. شبکه سخنان برخی روحانیون را به‌صورت گزینشی درباره ضرورت تبری، لعن و برائت منتشر کرده، احکام تبری از دفتر صادق شیرازی را بازنشر داده و سخنان او درباره نهم ربیع‌الاول را نیز برجسته کرده است. همزمان، مراسم عیدالزهرا در هند، اصفهان، سماوه و ناصریه عراق را چنان پوشش داده که گویی با یک حرکت عمومی در جهان تشیع مواجهیم؛ در حالی که بخش بسیار بزرگ‌تری از مجالس شیعی در این ایام، ۹ ربیع را صرفاً به‌عنوان آغاز امامت امام زمان(عج) و بدون توهین به مقدسات اهل‌سنت برگزار می‌کنند. در همین چارچوب، انتشار گزارشی با عنوان «صدها آدمک در مراسم نمادین خلیفه‌کشی هندوستان به آتش کشیده شدند» نیز قابل تأمل است؛ آن هم در کشوری که مسلمانان خود با فشارهای فزاینده جریان‌های افراطی هندو مواجه‌اند. دامن زدن به اختلاف میان مسلمانان در چنین شرایطی، چه توجیهی دارد؟

🔸 این اقدامات در شرایط عادی نیز می‌تواند موجب تشدید اختلافات مذهبی شود؛ اما در شرایط کنونی منطقه، پیامد آن فراتر از یک اختلاف درون‌شیعی است. بخش بزرگی از مسلمانان منطقه اهل‌سنت هستند و شیعیان ایران نیز برای مقابله با فشار سیاسی و تبلیغاتی آمریکا، به حفظ ارتباط با افکار عمومی جهان اسلام و جلوگیری از تبدیل اختلافات سیاسی به نزاع شیعه و سنی نیاز دارند.

🔶 مشکل اصلی آن است که تصاویر و ادبیات «لعن»، «تبری» و به‌خصوص «خلیفه‌کشی» به‌راحتی از زمینه و گروه مرتکب آن جدا می‌شود و می‌تواند به‌عنوان مسلک عملی همه شیعیان معرفی شود. این تصاویر در رسانه‌های مخالف ایران می‌تواند به تصویری از کل تشیع تبدیل شود و خوراک تبلیغاتی برای جریان‌هایی فراهم کند که سال‌ها تلاش کرده‌اند منازعات سیاسی منطقه را به شکاف مذهبی میان شیعه و سنی تبدیل کنند.

🔷 هزینه این رفتار تنها متوجه ایران نیست. شیعیانی که در کشورهای عمدتاً سنی‌نشین زندگی می‌کنند، ممکن است مجبور شوند هزینه اجتماعی و امنیتی رفتار گروه‌ها و رسانه‌هایی را بپردازند که خارج از محیط زندگی آنان فعالیت می‌کنند. هر تصویری از «خلیفه‌کشی» یا توهین به مقدسات اهل‌سنت می‌تواند زمینه بدبینی نسبت به شیعیان محلی و محدود شدن فضای فعالیت آنان را فراهم کند.

🔸 بنابراین پرسش اینجاست که در شرایطی که شیعیان در ایران و عراق به وحدت با مسلمانان منطقه نیاز مبرم دارند، ترویج رسانه‌ای چنین تصاویری چه دستاوردی جز افزایش شکاف مذهبی دارد؟ اختلاف اعتقادی یک مسئله است؛ اما تبدیل آن به خوراک تبلیغاتی برای دشمنان جهان اسلام، مسئله‌ای کاملاً متفاوت است.

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

25 August 2026 08:22

‍ 🔴 تنش مذهبی پس از ارسال بقایای قدیس دیمیتری دونسکوی به جبهه روسیه؛ آیا جنگ مذهبی است؟

🔶 کلیسای ارتدوکس روسیه اعلام کرده است بخشی از بقایای دیمیتری دونسکوی، قدیس و شاهزاده بزرگ مسکو، پس از گشایش تابوت سنگی او در کرملین از محل دفن خارج و در «صندوق‌های مقدس» قرار گرفته تا امکان زیارت مؤمنان فراهم شود. بخشی از این بقایا نیز قرار است به کلیسای جامع مسیح منجی در مسکو منتقل شود. مقام‌های کلیسا همچنین از امکان دسترسی نظامیان و خانواده‌های آنان به این بقایا سخن گفته‌اند و این اقدام را فرصتی برای تقویت معنوی مؤمنان دانسته‌اند.

🔷 کلیسای ارتدوکس اوکراین در واکنش به این اقدام، استفاده از بقایای دیمیتری دونسکوی در ارتباط با جنگ را مورد انتقاد قرار داده است. دلیل حساسیت این کلیسا آن است که دیمیتری صرفاً یک شخصیت مذهبی نیست؛ او در حافظه تاریخی روسیه، حاکم مسکو و فرمانده نبرد کولیکوو در سال ۱۳۸۰ است؛ نبردی که به نماد اتحاد سرزمین‌های روسی پیرامون مسکو و پیروزی بر نیروهای مغول تبدیل شده است. از این رو، انتقال بقایای چنین شخصیتی به جبهه جنگ امروز می‌تواند معنایی فراتر از زیارت مذهبی پیدا کند. کلیسای اوکراین تأکید کرده است که قدیسان نباید برای توجیه جنگ و کشتار مورد استفاده قرار گیرند.

🔸 اما دیمیتری دونسکوی به چه معنایی «قدیس» است؟ در سنت ارتدوکس، قدیس الزاماً روحانی، راهب یا شهید نیست. دیمیتری یک حاکم و فرمانده مسیحی بود که کلیسا او را به‌عنوان حاکمی مؤمن و الگویی برای مسیحیان مورد تکریم قرار داده است. بنابراین قداست او صرفاً به پیروزی نظامی‌اش مربوط نیست، بلکه به تصویری مربوط است که کلیسا از او به‌عنوان حاکمی مسیحی و مدافع ایمان و جامعه خود ارائه کرده است.

🔶 با این حال، اهمیت تاریخی او به‌شدت با نبرد کولیکوو در سال ۱۳۸۰ گره خورده است. دیمیتری از مسکو توانست شماری از سرزمین‌ها و نیروهای روسی را متحد کند و در برابر سپاه مامای، فرمانده قدرتمند اردوی زرین، به پیروزی برسد. این پیروزی اگرچه به استقلال روس‌ها منجر نشد ــ و تنها دو سال بعد تختامیش مسکو را تصرف کرد و نظام خراج‌گزاری ادامه یافت ــ اما در حافظه تاریخی روسیه به‌عنوان یک حماسه بزرگ ثبت شد؛ حماسه‌ای که اتحاد روس‌ها پیرامون مسکو و توانایی آنان برای مقابله با قدرت اردوی زرین را نشان می‌داد.

🔷 به همین دلیل، دیمیتری دونسکوی در حافظه روسیه تنها یک قدیس نیست؛ او شخصیتی است که قداست مذهبی، قدرت مسکو و پیروزی نظامی در وجود او به یکدیگر پیوند خورده‌اند. از همین منظر، انتقال بقایای او به محیط جنگ امروز برای کلیسای اوکراین حساسیت دارد؛ زیرا می‌تواند این میراث تاریخی را از یک خاطره مذهبی و تاریخی به نمادی برای تقویت معنوی نیروهای روس در جنگ کنونی تبدیل کند.

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

05 September 2026 20:47

⭕️ ورود پای رئیس جمهور آمریکا به سربازی اجباری در اسرائیل؛ اهرم فشار سیاسی یک اقلیت یهودی روی ترامپ

دیدار اخیر رهبران چند جنبش بزرگ حسیدی (حریدی) نیویورک با دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بار دیگر نقش سیاسی و اجتماعی این جامعه مذهبی را در ایالات متحده برجسته کرد. این دیدار که در آستانه عید یهودی «روش هَشَناه» برگزار شد، تنها یک نشست مذهبی نبود، بلکه نشان‌دهنده قدرت یک جامعه مذهبی سازمان‌یافته در ساختار سیاسی آمریکا بود؛ جامعه‌ای که اگرچه در مقایسه با کل جمعیت آمریکا اقلیت محسوب می‌شود، اما به دلیل انسجام اجتماعی، تمرکز جغرافیایی و رفتار انتخاباتی منظم، توانسته به یک بازیگر سیاسی اثرگذار تبدیل شود. در این نشست رهبران چند جریان مهم حسیدی از جمله ساتمار، بوبوف و […]

🔥در این یادداشت به اهمیت گروه حسیدی نیویورک برای جبهه جمهوری خواه آمریکا اشاره می شود. چگونه گروهی با الهیات ضد صهیونیسم به ترامپ و حزب جمهوری خواه نزدیک است؟

🔗 ادامه مطلب:
syaaq.com/38944

🏷 #ترامپ #حریدی‌ها #سربازی_اجباری #صهیونیسم

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

03 September 2026 08:03

‍ ‍ ⭕️ اختلاف در صهیونیسم دینی بر سر حضور یک عرب در فهرست انتخاباتی عوفِر وینتر

🔹قرار گرفتن یوسف حداد، فعال عرب مسیحی و از حامیان سرسخت اسرائیل، در جایگاه دوم فهرست انتخاباتی عوفِر وینتر، به اختلافی قابل توجه در جریان صهیونیسم دینی منجر شده است.

🔹حداد که پیش‌تر در ارتش اسرائیل و در تیپ گولانی خدمت کرده و در جنگ لبنان نیز مجروح شده است، سال‌هاست در دفاع رسانه‌ای از اسرائیل فعالیت می‌کند. با این حال، حضور او در جایگاه دوم فهرست وینتر با مخالفت یکی از خاخام‌های برجسته جریان صهیونیسم دینی مواجه شده است.

🔹خاخام شلومو آوینر، از چهره‌های شناخته‌شده صهیونیسم دینی و رئیس مدرسه دینی «عطرت کوهنیم» در قدس، در واکنش به این تصمیم گفت حتی اگر یک غیر یهودی از «نیکوکاران ملت‌های جهان» باشد، این مسئله به معنای آن نیست که می‌تواند در سرزمین اسرائیل در جایگاه رهبری سیاسی قرار گیرد. او در پاسخ به این پرسش که آیا می‌توان به فهرستی رأی داد که نفر دوم آن غیر یهودی است، پاسخ منفی داد.

🔹وینتر اما از تصمیم خود دفاع کرد و با اشاره به تجربه نظامی‌اش گفت در ارتش اسرائیل در کنار دروزی‌ها، بدوی‌ها و مسیحیان جنگیده و به فرماندهان غیر یهودی نیز اعتماد داشته است. از نگاه او، فردی که برای اسرائیل جنگیده و جان خود را برای آن به خطر انداخته، می‌تواند شایستگی حضور در رهبری سیاسی این کشور را نیز داشته باشد.

🔹در مقابل، نهاد مذهبی صوهار موضع متفاوتی گرفت و تأکید کرد که وفاداری و شایستگی برای رهبری را نمی‌توان صرفاً بر اساس یهودی‌بودن یا نبودن یک فرد ارزیابی کرد.

📌 اهمیت سیاسی این اختلاف
این ماجرا فراتر از یک اختلاف درباره یک نام در فهرست انتخاباتی است. وینتر که خود از دل جریان صهیونیسم دینی و ساختار نظامی اسرائیل برخاسته، ظاهراً در تلاش است پایگاه سیاسی خود را از یک جریان صرفاً مذهبی فراتر ببرد و آن را بر پایه ملی‌گرایی اسرائیلی، خدمت نظامی و وفاداری به دولت اسرائیل گسترش دهد.
قرار دادن یک عرب مسیحیِ صهیونیست در جایگاه دوم فهرست، دقیقاً در همین چارچوب قابل فهم است؛ اما مخالفت خاخام آوینر نشان می‌دهد که این رویکرد با چاش اساسی در درون صهیونیسم دینی روبه‌روست.

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

03 September 2026 07:37

⭕️ بن‌گویر در صحن مسجدالاقصی: «باید اینجا معبد ساخته شود»

🔹 ایتامار بن‌گویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل، ۳۱ اوت همراه با شماری از خاخام‌ها و شهرک‌نشینان و تحت حفاظت نیروهای اسرائیلی وارد محوطه مسجدالاقصی در قدس شرقی شد و در بخش شرقی محوطه به انجام آیین‌ها و دعاهای یهودی پرداخت.

🔹 بن‌گویر در جریان حضور خود در مسجدالاقصی با اشاره به دوران نوجوانی‌اش گفت: «وقتی ۱۴ ساله بودم، دعا ممنوع بود و هرکس زیر لب دعا می‌کرد، دستگیر می‌شد. امروز رستگاری را می‌بینیم.»

🔹 او در ادامه گفت: «خیلی تأثیرگذار است که امروز در کنار شما هستم و شما درست می‌گویید؛ باید شوفار را بنوازیم و دعاها را بخوانیم و باید معبدی وجود داشته باشد... معبد... معبد... معبد... اما کم‌کم.»

🔹 بن‌گویر همچنین گفت: «من بسیار تحت تأثیر قرار گرفته‌ام... و شما می‌گویید که باید دعاها را بیاوریم و شوفار را بنوازیم.»

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

03 September 2026 07:08

‍ ⭕️ یک سال با صفی آرپاغوش؛ از کاهش تشریفات ریاست دیانت تا آغاز مجدد تورهای خارجی رئیس 

🔹 با نزدیک شدن به یک سال از آغاز ریاست صفی آرپاغوش بر سازمان دیانت ترکیه، عملکرد رئیس جدید این نهاد بار دیگر مورد توجه رسانه‌های ترکیه قرار گرفته است. آرپاغوش در سپتامبر ۲۰۲۵ و پس از پایان دوره علی ارباش به ریاست دیانت رسید؛ انتصابی که در شرایطی انجام شد که در سال‌های پایانی ریاست ارباش، انتقادهایی نسبت به عملکرد و سبک مدیریت او مطرح شده بود.

🔹 آرپاغوش که پیش از این مفتی استانبول و استاد دانشگاه مرمره بود، از نظر علمی با رئیس پیشین تفاوت محسوسی دارد. حوزه تخصصی او تاریخ تصوف، مولانا و سنت مولویه است و دارای سابقه طولانی تدریس و پژوهش دانشگاهی است. همین سابقه باعث شد رسانه‌های ترکیه هنگام انتصاب او، بیش از هر چیز بر جایگاه علمی و تخصص دینی او تأکید کنند.

🔹 رئیس جدید دیانت در ماه‌های نخست تلاش کرد تصویر متفاوتی از مدیریت این نهاد ارائه کند. از جمله گزارش شد که تعداد محافظان خود را از ۶ نفر به ۲ نفر کاهش داده و به جای خودروهای تشریفاتی مورد استفاده رئیس پیشین، از خودروهای معمولی‌تر استفاده کرده است. این اقدامات در فضای انتقاد از هزینه‌های دیانت، به‌عنوان نشانه‌ای از تلاش او برای کاهش تشریفات ریاست تفسیر شد.

🔹 اما در ادامه، تعداد سفرهای خارجی آرپاغوش به یکی از محورهای انتقاد از عملکرد او تبدیل شد. روزنامه بیرگون در گزارشی اعلام کرد که آرپاغوش در فاصله ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۵ تا ۱ آوریل ۲۰۲۶، یعنی در حدود ۶ ماه، ۱۲ سفر خارجی به ۹ کشور داشته است.

🔹 مقصد این سفرها شامل عربستان سعودی، بلغارستان، آلمان، بلژیک، فرانسه، جمهوری آذربایجان، کوزوو و مقدونیه شمالی بوده است؛ در حالی که عربستان سعودی بیش از یک بار در برنامه سفرهای او قرار داشته است.

🔹 منتقدان دولت این سفرها را در کنار تعداد اعضای هیئت‌های همراه قرار داده و درباره هزینه‌های مأموریت‌های خارجی دیانت سؤال کرده‌اند. این انتقاد از آن جهت مورد توجه قرار گرفت که آرپاغوش در ابتدای ریاست خود تلاش کرده بود تصویر یک مدیر کم‌تجمل‌تر و متفاوت از دوره ارباش ایجاد کند.

🔹 انتقاد دیگری که در ماه‌های اخیر مطرح شده، به انتصابات در دیانت مربوط است. روزنامه بیرگون در گزارشی درباره انتصاب امرالله تونجل به‌عنوان مفتی استانبول، مسئله شایسته‌سالاری در دیانت را مطرح کرد. منتقدان درباره سابقه مدیریتی او و نحوه انتخاب وی پرسش‌هایی مطرح کرده‌اند و این موضوع به نارضایتی‌هایی در داخل این نهاد نسبت داده شده است.

🔹 در مقابل، رسانه‌های نزدیک به دولت اردوغان تصویر متفاوتی از رئیس جدید دیانت ارائه می‌کنند. این رسانه‌ها بیشتر بر سابقه دانشگاهی و دانش دینی آرپاغوش و همچنین نقش او در گسترش فعالیت‌های دینی ترکیه در خارج از کشور تأکید دارند.

🔹 در این چارچوب، سفرهای خارجی آرپاغوش الزاماً از نگاه حامیان دولت هزینه اضافی تلقی نمی‌شود، بلکه بخشی از نقش بین‌المللی دیانت و دیپلماسی دینی ترکیه محسوب می‌شود. حضور او در کشورهای اروپایی، بالکان و جهان اسلام نیز در همین چارچوب بازتاب داده شده است.

🔻 بنابراین، یک سال نخست ریاست آرپاغوش را نمی‌توان صرفاً ادامه دوره ارباش یا یک تغییر کامل در سیاست دینی ترکیه دانست. او در آغاز کار با کاهش تشریفات شخصی، تأکید بر جایگاه علمی و تغییر ادبیات دینی تلاش کرد چهره‌ای متفاوت از رئیس پیشین ارائه دهد؛ اما افزایش سفرهای خارجی و انتقاد درباره هزینه هیئت‌های همراه و برخی انتصابات، باعث شده تصویر اولیه او به‌عنوان مدیری متفاوت با پرسش‌هایی روبه‌رو شود.
@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

02 September 2026 11:59

⭕️ جایگاه مفتی در تاریخ عربستان و چگونگی مهار این جایگاه در دوران بن سلمان

در سال ۲۰۱۶، ویدئوی کوتاهی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که در آن «صالح بن فوزان الفوزان»، روحانی سرشناس سعودی، به پرسش‌های مخاطبان یک برنامه تلویزیونی پاسخ می‌داد. یکی از بینندگان از او پرسید که آیا انتشار عکس سلفی با گربه در فضای مجازی از نظر شرعی جایز است یا خیر. این عالم سالخورده که ظاهراً با سازوکار و فضای اینترنت چندان آشنا نبود، چند بار از پرسش‌کننده خواست موضوع را توضیح دهد و در نهایت گفت که گرفتن سلفی، از جمله سلفی با گربه، در اسلام «جایز نیست». از منظر فقه سنتی اسلامی، این پاسخ الزاماً بحث‌برانگیز نبود؛ اما لحن […]

🔗 ادامه مطلب:
syaaq.com/38874

🏷 #صالح_الفوزان #عربستان #مفتی

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

01 September 2026 20:31

🌍 در همسایگی ما چه می‌گذرد؟

پایگاه خبری-تحلیلی «سیاق»، شما را در جریان مهمترین تحولات همسایگان ایران و منطقه غرب آسیا قرار می‌دهد.

🔹 پوشش تخصصی رویدادهای سیاسی
🔹 تحلیل روندهای اقتصادی_تجاری منطقه
🔹 رصد فضای فرهنگی_اجتماعی همسایگان

👇 به جمع تحلیل‌گران و علاقه‌مندان به مسائل منطقه بپیوندید:
🔗  @syaaq_ir
🔗  @syaaq_ir
🔗  @syaaq_ir

دولت دین | اندیشکده مرصاد

01 September 2026 13:58

⭕️برای اطلاع از ریشه این اختلاف پست پیشین کانال را مطالعه بفرمایید.
با عنوان:

امتناع سربازان مذهبی ارتش رژیم صهیونیستی از همکاری با زنان؛ چالش جدید میان الزامات دینی و ساختار نظامی

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

30 August 2026 19:49

⭕️ قدرت عوفر وینتر؛ نتانیاهو تا چه اندازه باید نگران بازیگر جدید اردوگاه راست باشد؟

چالشی برای اسموتریچ و دردسر سیاسی برای نخست‌وزیر اسرائیل
قدس – محمد ابوخضیر و زکی ابوالحلاوه | ۲۹ اوت ۲۰۲۶
🔥سرتیپ سابق، عوفر وینتر، پس از راه‌اندازی حزبی جدید که مستقیماً جامعه صهیونیسم دینی را هدف قرار داده است، در عرصه سیاسی اسرائیل جنجال زیادی به پا کرده است. این حزب، هم برای بتسلئیل اسموتریچ، وزیر دارایی اسرائیل، چالش ایجاد می‌کند و هم برای بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر، به یک دردسر سیاسی تبدیل شده است. شبکه ۱۲ تلویزیون اسرائیل گزارش داده است که وینتر، که خدمت نظامی خود را در شرایطی پرتنش به پایان رساند، حدود دو سال برای ورود به عرصه […]

🔗 ادامه مطلب:
syaaq.com/38822

🏷 #انتخابات_رژیم_صهیونیستی #صهیونیسم_دینی

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

30 August 2026 12:54

‍ ‍ 🔴 واکنش الددو به اظهارات محمد الفاید در خصوص امی بودن پیامبر و چالش اسلام رسمی مراکش

🔷 ماجرا از سخنان محمد الفاید، چهره مغربی، درباره «اُمّی بودن» پیامبر(ص) آغاز شد. او گفت خداوند کسی را که نمی‌تواند بخواند و بنویسد، برای ابلاغ دین نمی‌فرستد و از تعبیر «جاهل» استفاده کرد؛ در حالی که اُمّی بودن پیامبر(ص) در منطق اسلامی نه نشانه جهل، بلکه از وجوه اعجاز و دلیلی بر الهی بودن منشأ علم و رسالت اوست.

♦️ محمد الحسن ولد الددو، عالم موریتانیایی و از چهره‌های جریان اسلام‌گرای سنی، در واکنش این سخنان را «کفر بواح» خواند و از پادشاه، شورای عالی علما، دولت و دستگاه قضایی مراکش خواست به موضوع رسیدگی کنند.

🔷 این نخستین بار هم نیست که چنین مسائلی به چالشی برای دستگاه دینی مراکش تبدیل می‌شود. در ماجرای کسوف نیز درباره حکم فقهی مقام دینی مراکش درباره نماز کسوف در فاصله طلوع تا زوال، مناقشه‌ای شکل گرفت که الددو از این فرصت اجتماعی برای زیر سؤال بردن عملکرد دستگاه دینی رسمی کشور در خصوص کم‌رنگ‌تر شدن مظاهر اسلام در زندگی عمومی مردم بهره گرفت.

♦️ اهمیت واکنش الددو فقط در دفاع اعتقادی از پیامبر(ص) نیست. او می‌داند با دستگاهی روبه‌روست که تولیت دین را در اختیار گرفته، اما گفتمانی خنثی و غیرسیاسی دارد و در برابر خوانش سکولار از اسلام نه‌تنها تقابل جدی نمی‌کند، بلکه از ترویج آن نیز استقبال می‌کند.

🔷 بنابراین فراخواندن مقامات مراکش به رسیدگی، برای الددو یک مطالبه دو سر برد است: اگر بخواهند برخورد کنند، باید از دین به‌صورت صریح دفاع کنند و با خوانش سکولار درگیر می‌شوند که مرز میان برداشت آزاد از دین و توهین کجاست؟؛ و اگر سکوت کنند، هزینه این پرسش را می‌دهند که دستگاهی که متولی دین است، در برابر توهین آشکار به ساحت پیامبر چه اقدامی جز سکوت می‌کند؟

♦️ از این منظر، الددو فقط به الفاید که بیش از این هم با او درگیر بوده است پاسخ نمی‌دهد؛ بلکه او هر مسئله‌ای را که بتواند به نقطه‌ضعف دستگاه دینی رسمی مراکش تبدیل کند، به فرصتی برای افزایش هزینه سکوت و بی‌عملی آن تبدیل می‌کند.

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

30 August 2026 05:12

⭕️ دولت عربستان و مانیتورینگ 24 ساعته مساجد با طراحی سامانه جدید

در عربستان سعودی، مسجد دیگر فقط یک مکان برای اقامه نماز نیست. در ۱۳ اوت ۲۰۲۶، وزارت امور اسلامی، دعوت و ارشاد عربستان از «سامانه الکترونیکی امور مساجد» و اپلیکیشن ویژه کارکنان مساجد رونمایی کرد؛ سامانه‌ای که بیش از ۸۵ هزار و ۹۶۸ مسجد، جامع و مصلای عید را در سراسر کشور به یک ساختار دیجیتال واحد متصل می‌کند. پروژه‌ای که مقام‌های سعودی آن را گامی برای اتوماسیون خدمات، افزایش کیفیت اطلاعات و ارتقای نظارت بر مساجد معرفی کرده‌اند، در واقع تصویری بزرگ‌تر از نحوه اداره دین در عربستان امروز ارائه می‌دهد. در این سامانه، مسجد به یک واحد قابل ثبت، […]

🔗 ادامه مطلب:
syaaq.com/38802

🏷 #عربستان #کنترل_دینی #مانیتورینگ_مساجد

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

29 August 2026 20:45

‍ ⭕️ چه کسی مالک هویت یهودی است؟ شکاف در رژیم صهیونیستی بر سر انحصار نهادهای دینی

🔶 یک مقاله تحلیلی در روزنامه «جروزالم پست» به یکی از مناقشات عمیق در جامعه رژیم صهیونیستی پرداخته است: چه کسی حق دارد نماینده و صاحب یهودیت معرفی شود؟ نویسنده معتقد است انتخابات آینده این رژیم تنها درباره ترکیب دولت نیست، بلکه درباره نوع رابطه میان دولت، دین و هویت یهودی نیز تصمیم‌گیری خواهد کرد.

🔷 بر اساس این تحلیل، در دهه‌های اخیر در رژیم صهیونیستی معادله‌ای شکل گرفته که در آن یهودیت با دینداری، دینداری با ارتدوکسی و ارتدوکسی با نهاد رسمی روحانیت و احزاب حریدی پیوند خورده است.

🔶 نویسنده استدلال می‌کند که این وضعیت باعث شده جریان‌های مذهبی ارتدوکس خود را حافظ انحصاری هویت یهودی جامعه معرفی کنند و از این جایگاه برای مطالبه امتیازات ویژه، از جمله معافیت‌های خاص در خدمت نظامی و حمایت‌های دولتی، استفاده کنند.

🔷 یکی از محورهای اصلی اختلاف، کنترل نهادهای دینی رسمی است؛ نهادهایی مانند خاخام اعظم، شوراهای مذهبی، قوانین ازدواج و طلاق دینی، انتصاب خاخام‌ها و نظام نظارت بر غذای کوشر که در ساختار سیاسی رژیم صهیونیستی به مراکز قدرت تبدیل شده‌اند.

🔶 این مقاله تأکید می‌کند که انحصار جریان‌های حریدی بر این نهادها، موجب شکل‌گیری شکافی میان بخش‌هایی از جامعه و هویت یهودی شده است؛ به گونه‌ای که برخی شهروندان نه از یهودیت، بلکه از کسانی که ادعای مالکیت انحصاری بر آن دارند فاصله می‌گیرند.

🔶 این مناقشه در شرایطی شدت گرفته که مسئله سربازگیری از حریدی‌ها و ادغام آنان در ساختارهای اجتماعی و اقتصادی رژیم صهیونیستی به یکی از بحران‌های اصلی تبدیل شده است. مخالفان می‌گویند کنترل نهادهای مذهبی، به کنترل تعریف رسمی از «هویت یهودی دولت» منجر شده است.

🔷 راهکار پیشنهادی این جریان، کاهش انحصار نهادهای مذهبی رسمی، ایجاد رقابت در خدمات دینی، افزایش نقش جوامع محلی و دادن آزادی انتخاب بیشتر به شهروندان است.

🔶 در نهایت، این بحث نشان‌دهنده شکاف عمیق‌تری در جامعه رژیم صهیونیستی است:
از یک سو جریان‌های حریدی که خود را حافظ اصلی هویت دینی می‌دانند؛
و از سوی دیگر جریان‌های سکولار و سنتی که خواهان بازتعریف یهودیت خارج از انحصار نهادهای مذهبی هستند.

🔷 مسئله اصلی دیگر فقط «دین و دولت» نیست؛ بلکه این پرسش است که چه کسی حق دارد هویت دینی یک جامعه را تعریف و نمایندگی کند.
@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

27 August 2026 09:23

‍ ⭕️ دولت‌های عربی منطقه چگونه اقتدار دینی را خود را در دهه اخیر بازسازی کرده اند؟

🔶 رابطه دولت و نهادهای دینی در کشورهای عربی طی دهه‌های اخیر تغییر مهمی کرده است. دولت‌ها در گذشته عمدتاً تلاش می‌کردند مساجد، اوقاف، علما و مؤسسات دینی را تحت نظارت خود قرار دهند؛ اما پرسش امروز دیگر فقط این نیست که دولت تا چه اندازه دین را کنترل می‌کند، بلکه این است که آیا دولت‌ها در حال ساختن و شکل دادن به خودِ فضای دینی جامعه هستند؟

🔷 دو مقاله ناتان جی. براون در سال‌های ۲۰۱۷ و ۲۰۲۵، تصویری جالب از این تحول ارائه می‌کنند. مقاله نخست نشان می‌داد که دولت‌های عربی، با وجود دولتی‌کردن نهادهای دینی، هنوز نتوانسته‌اند اقتدار دینی را کاملاً در انحصار خود بگیرند. علما، نهادهای دینی و جریان‌های خارج از ساختار رسمی همچنان می‌توانستند با دولت بر سر مرجعیت دینی رقابت کنند.

🔶 اما مقاله جدید نشان می‌دهد که در کشورهای خلیج، دولت‌ها طی این سال‌ها یک گام جلوتر رفته‌اند. آنها فقط نهادهای موجود را کنترل نمی‌کنند؛ بلکه در تربیت عالم، آموزش دینی، سازمان‌دهی مساجد، تولید گفتمان، تعیین چارچوب حقوقی و ایجاد مراکز دینی نیز نقش فعال‌تری پیدا کرده‌اند.

🔷 در نتیجه، «اسلام رسمی» دیگر صرفاً به معنای یک وزارت اوقاف یا یک مفتی دولتی نیست؛ بلکه به مجموعه‌ای از نهادها، شبکه‌ها، دانشگاه‌ها، علما، رسانه‌ها و مراکز دینی تبدیل شده که دولت می‌تواند آنها را سازمان‌دهی و جهت‌دهی کند.

🔶 نکته جالب‌تر این است که این روند فقط به داخل مرزها محدود نمانده است. کشورهایی مانند امارات و قطر تلاش کرده‌اند با جذب علما و ایجاد مراکز و شبکه‌های بین‌المللی، به گره‌های مؤثر در گردش و تولید گفتمان دینی در سطح منطقه و جهان تبدیل شوند.

🔷 بنابراین تحول اصلی را می‌توان این‌گونه خلاصه کرد:
از «کنترل نهاد دینی» به «مدیریت اکوسیستم دینی»؛
از کنترل عالم موجود به شکل دادن به نوع عالم و گفتمانی که تولید می‌شود؛
و از مدیریت داخلی دین به استفاده از شبکه‌های دینی در سیاست منطقه‌ای و جهانی.

🔶 این به معنای دینی‌تر شدن دولت نیست؛ اتفاقاً در برخی حوزه‌ها هم‌زمان شاهد کاهش نقش شریعت و گسترش قانون و آموزش سکولار هستیم. مسئله اصلی، افزایش نقش دولت در تعیین حدود، شکل و کارکرد اجتماعی دین است.

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

25 August 2026 19:14

‍ ⭕️ بهره انتخاباتی نتانیاهو از سخنان رهبر حزب عربی در حمایت از برپایی دولت مستقل فلسطینی

🔶 اظهارات منصور عباس، رهبر حزب رعام درباره اینکه تشکیل دولت مستقل فلسطین به یک واقعیت تثبیت‌شده بین‌المللی تبدیل شده است، بار دیگر مسئله حضور احزاب عرب مسلمان در ساختار سیاسی اسرائیل را به مرکز مناقشه انتخاباتی بازگرداند. عباس تأکید کرده که رعام قصد دارد در آینده نیز بخشی از بلوک تغییر باشد؛ موضوعی که با واکنش شدید بنیامین نتانیاهو مواجه شد.

🔷 اما اهمیت این مناقشه بیش از آنکه به خود رعام مربوط باشد، به رقابت انتخاباتی نتانیاهو با گادی ایزنکوت، فرمانده سابق ارتش و رهبر جریان میانه‌رو مخالف دولت، بازمی‌گردد. بخش بزرگی از جامعه یهودی اسرائیل در سال‌های اخیر از احزاب چپ فاصله گرفته و این احزاب دیگر مانند گذشته تهدیدی مستقیم برای تشکیل دولت نتانیاهو محسوب نمی‌شوند؛ اما همچنان می‌توانند در ائتلاف‌های جدید، به ویژه در کنار جریان‌های راست میانه و امنیتی مانند ایزنکوت، نقش تعیین‌کننده داشته باشند.

🔸 به همین دلیل نتانیاهو تلاش می‌کند مسئله همکاری احتمالی با احزاب عرب، به‌خصوص رعام، را به نقطه ضعف رقیب تبدیل کند. پیام انتخاباتی او این است که هر دولت جایگزین برای کنار زدن وی، ناچار به تکیه بر احزاب اسلامی عرب خواهد شد؛ همان ادعایی که او با پیوند دادن رعام به اخوان‌المسلمین مطرح می‌کند.

🔶 تجربه دولت یک‌ساله نفتالی بنت ـ یائیر لاپید نیز در این جنگ تبلیغاتی اهمیت دارد. رعام در سال ۲۰۲۱ برای نخستین بار در تاریخ سیاسی اسرائیل وارد یک ائتلاف دولتی شد و مشارکت آن به یکی از محورهای اختلاف درون جریان راست تبدیل شد؛ اختلافاتی که در نهایت به فروپاشی آن کابینه انجامید. نتانیاهو اکنون تلاش می‌کند همین تجربه را به عنوان هشدار درباره هرگونه ائتلاف آینده مخالفان تکرار کند.

🔷 نقطه تمرکز حملات نتانیاهو، احتمال همکاری ایزنکوت با رعام است. ایزنکوت که تلاش دارد یک بلوک راست ـ میانه برای پایان دادن به دوره نتانیاهو شکل دهد، گفته است حتی امکان تشکیل یک دولت اقلیت با حدود ۵۸ کرسی وجود دارد؛ مدلی که در آن احزاب عرب ممکن است بدون ورود رسمی به کابینه، از تشکیل دولت حمایت کنند یا در رأی‌گیری‌ها مانع سقوط آن شوند.

🔸 در واقع مناقشه بر سر منصور عباس تنها درباره یک حزب عربی نیست؛ بلکه بخشی از نبرد بزرگ‌تر بر سر این سؤال است که آیا نظام سیاسی اسرائیل حاضر است برای کنار زدن نتانیاهو، حتی به شکل غیرمستقیم، از ظرفیت آرای شهروندان عرب مسلمان استفاده کند یا نه.

@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

25 August 2026 10:25

‍ 🔴 استعفای رئیس بانک اسلام مالزی؛ الگوهای تبلیغاتی اما فیک بانکداری اسلامی

🔶 اسماعیل بکر پس از حدود شش سال فعالیت در رأس بانک اسلام مالزی، از سمت خود کنار رفت؛ دوره‌ای که با بحران کرونا آغاز شد و بانک در این سال‌ها تلاش کرد عنوان کند فعالیت اجتماعی خود را از کمک‌های مستقیم به سمت حمایت از کارآفرینان، آموزش و توانمندسازی اقتصادی اقشار کم‌برخوردار تغییر داده است. بکر پیش از ورود به بانک، سابقه حضور در ساختار دولتی مالزی را داشت و از بالاترین سطوح مدیریت دولتی وارد عرصه بانکی شد.

🔷 در گزارش‌های عملکرد بانک، این دوره به‌عنوان مرحله توسعه فعالیت‌های اجتماعی و توانمندسازی اقتصادی معرفی شده است. در سال‌های نخست، برنامه‌هایی برای حمایت مالی از کارآفرینان خرد و افراد فاقد دسترسی مناسب به خدمات بانکی ایجاد شد و سپس رویکرد بانک به سمت آموزش، تأمین مالی و کمک به ایجاد یا توسعه کسب‌وکارها رفت. در سال ۲۰۲۵ نیز بانک اعلام کرد ۲۸٫۶ میلیون رینگیت برای فعالیت‌های تأمین مالی اجتماعی اختصاص داده و برنامه‌های آن به ۳۴۹۹ نفر خدمات رسانده است.

🔸 اما وقتی این ارقام را در برابر اندازه واقعی بانک قرار دهیم، تصویر متفاوتی به دست می‌آید. بانک اسلام در سال ۲۰۲۵ دارای ۱۰۴٫۱ میلیارد رینگیت دارایی و ۵۵۷٫۲ میلیون رینگیت سود خالص بود(هر دلار با 4.04 رینگیت)؛ در مقابل، کل منابع اختصاص‌یافته به تأمین مالی اجتماعی تنها ۲۸٫۶ میلیون رینگیت بود؛ یعنی حدود ۰٫۰۳ درصد کل دارایی‌های بانک. از این منظر، با یک نهاد مالی عام المنفعه یا حتی مؤسسه‌ای که فعالیت اجتماعی بخش اصلی مأموریت آن باشد روبه‌رو نیستیم، بلکه یک بنگاه مالی و تجاری با عنوان اسلامی است که سهم بسیار محدودی از منابع خود را به فعالیت‌های اجتماعی اختصاص داده است.

🔶 حتی همین رقم نیز عمدتاً به معنای کمک بلاعوض نیست. بخشی از این منابع در قالب تأمین مالی و وام در اختیار کارآفرینان قرار گرفته و دریافت‌کنندگان باید آن را بازپرداخت کنند. بنابراین نمی‌توان تمام ۲۸٫۶ میلیون رینگیت را هزینه‌ای دانست که بانک برای کمک مستقیم به فقرا پرداخت کرده است. زکات و کمک‌های اجتماعی نیز در کنار این برنامه‌ها قرار دارند و در سال‌های مختلف بخشی از فعالیت اجتماعی بانک را تشکیل داده‌اند.

🔷 از این منظر، پرسش اصلی درباره نسبت میان «عنوان اسلامی» و هزینه واقعی بانک برای جامعه است. بانکی با بیش از ۱۰۴ میلیارد رینگیت دارایی و صدها میلیون رینگیت سود، در برابر اعتباری که از عنوان «اسلامی» و اعتماد عمومی ناشی از آن به دست می‌آورد، سهم بسیار ناچیزی از منابع خود را صرف امور اجتماعی کرده است؛ به‌گونه‌ای که می‌توان گفت هزینه این کار برای بانک حتی از هزینه متعارف تبلیغات و بازاریابی یک بنگاه مالی نیز کمتر است. در حالی که عنوان اسلامی می‌تواند خود به‌تنهایی برای ایجاد اعتماد و جذب مشتری و سپرده‌گذار مزیت ایجاد کند، بانک تنها بخش بسیار کوچکی از منابع خود را برای تقویت وجه اجتماعی این عنوان اختصاص داده است.

🔸 بنابراین، اگرچه می‌توان کارنامه اسماعیل بکر را از نظر حرکت از کمک‌های اولیه به سمت آموزش و توانمندسازی اقتصادی قابل توجه دانست، اما از نظر حجم منابع، فاصله زیادی میان تصویری که از «بانکداری اسلامی و مسئولیت اجتماعی» ارائه می‌شود و میزان واقعی منابع اختصاص‌یافته به این حوزه وجود دارد. بانک اسلام در اساس یک نهاد مالی و تجاری تحت نظارت دولت و نهادهای دینی است؛ عنوان اسلامی بخشی از هویت و اعتبار آن است، اما در عمل سهم بسیار محدودی از منابع عظیم خود را به فقرزدایی و فعالیت‌های اجتماعی اختصاص می‌دهد.


@dolatedin

دولت دین | اندیشکده مرصاد

24 August 2026 18:07

‍ 🔴 مفتی سابق سوریه به حبس ابد محکوم شد

🔶 احمد بدرالدین حسون، مفتی اعظم سابق سوریه و از شناخته‌شده‌ترین چهره‌های مذهبی نزدیک به بشار اسد، در دادگاهی در دمشق به حبس ابد محکوم شد. دادگاه او را به اتهام واهی تحریک به خشونت و توجیه قتل مجرم شناخت . حسون در زمان صدور حکم در بازداشت و در دادگاه حاضر بود.

🔷 این پرونده از یک جهت قابل تأمل است: حسون یک روحانی سنی و فقیه شافعی بود، نه یک مقام امنیتی یا نظامی. او سال‌ها در جایگاه عالی‌ترین مقام رسمی دینی سنی سوریه، از حکومت اسد حمایت می‌کرد. در بسیاری از قرائت‌های دینی اهل سنت، اصلِ پرهیز از شورش و حفظ نظم سیاسی و اطاعت از حاکم، جایگاه مهمی دارد؛ بنابراین اصلِ نزدیک بودن یک عالم سنی به حاکم، فی‌نفسه امری غیرمعمول در تاریخ سیاسی اهل سنت نبوده است.

🔸 از سوی دیگر، باید به فضای قضایی سوریه پس از سقوط اسد نیز توجه کرد. در هفته‌های اخیر، دادگاه‌ها برای شماری از مقام‌های ارشد رژیم سابق، از جمله بشار اسد و ماهر اسد، احکام سنگین و در مواردی حکم اعدام غیابی صادر کرده‌اند. بسیاری از این محاکمات در شرایطی برگزار می‌شوند که گروه حاکم سوریه پس از سال‌ها جنگ، انتظار برخورد شدید با چهره‌های نظام سابق را دارد. همین مسئله باعث شده برخی نهادهای حقوق بشری نسبت به شتاب محاکمات و احتمال رعایت نشدن کامل معیارهای دادرسی عادلانه هشدار دهند؛ در مقابل، بخش قابل توجهی از جامعه سوریه در اثر تبلیغات رسانه‌ای از سرعت برخورد با مسئولان سابق استقبال می‌کند.

🔶 اما سرگذشت خود حسون نشان می‌دهد که فاصله گرفتن او از ساختار رسمی حکومت، پیش از سقوط اسد آغاز شده بود. از ۲۰۱۸ با ایجاد و تقویت «شورای علمی فقهی»، بخشی از اختیارات مفتی به این شورا منتقل شد و جایگاه شخص مفتی در ساختار دینی حکومت محدودتر شد. در نوامبر ۲۰۲۱ نیز اسد اساساً منصب «مفتی جمهوری» را لغو و وظایف آن را به ساختار شورایی منتقل کرد. این تصمیم چند روز پس از جنجال بر سر تفسیر حسون از برخی آیات قرآن در مراسم تشییع خواننده مشهور سوری، صباح فخری، اتخاذ شد و شورای فقهی تفسیر او را مورد انتقاد قرار داده بود.

🔷 حسون پس از سقوط حکومت اسد در دسامبر ۲۰۲۴ مخفی شد و مدتی بعد در منطقه حلب دیده شد. سرانجام در ۲۶ مارس ۲۰۲۵ در فرودگاه بین‌المللی دمشق، هنگام تلاش برای خروج از سوریه، بازداشت شد؛ گزارش‌ها می‌گویند مقصد نهایی سفر او عمان بود و قرار بود از طریق اردن از سوریه خارج شود.

@dolatedin