1237
مرکز آثار مفاخر و اسناد دانشگاه فردوسی مشهد برای ارتباط با ادمین کانال @MafakherFUM
مدرسه غیاثیه خرگرد
خرگرد روستای کوچک در پنج کیلومتری جنوب شرقی خواف است که در دوره سلجوقیان نظامیه‌ای در آنجا ساخته شد. اما «نظامیه خرگرد» ظاهراً در هجوم ویرانگر مغولان و آشفتگی بعد از آن نابود شد. در دوره تیموریان که یکی از بومیان این منطقه به نام خواجه غیاث‌الدین پیر احمد خوافی (د: ۸۵۷ق.) وزیر شاهرخ تیموری (حک: ۸۰۷ تا ۸۵۰ق.) گشت، مدرسه دیگری در آنجا بنا نهاد که به نام خود او به مدرسه «غیاثیه» مشهور شد.
بر اساس کتیبۀ اصلی پشت ایوان ورودی، ساخت مدرسۀ غیاثیه به‌کوشش خواجه غیاث‌الدین پیر احمد خوافی، در سال ۸۴۸ق. پایان یافت. پایان کتیبۀ دیوار ورودیِ اصلیِ این ایوان، امضای خوشنویس جلال‌الدین محمد بن جعفر نقش بسته است؛ همان هنرمندی که در تایباد و مدرسۀ گوهرشاد هرات کار کرده است. در طاقچه‌نمای سمت راست ایوان ورودی، عبارت «تحت مراقبت بندۀ حقیر خواجه پیر احمد ریحان» نگاشته شده است. او احتمالاً ناظر و سرپرست بنا بود. در قاب‌بندی چوبی پشت ایوان غربی نیز نقل شده است که استاد مرحوم قوام‌الدین شیرازی مدرسه را بنا کرد و غیاث‌الدین شیرازی آن را در سال ۸۴۸ق. به پایان رساند.
گذشته از آنکه زادگاه پیر احمد منطقه‌ی خواف بود و او به جهت تعلق به زادگاهش مایل به ساخت چنین بنایی در آنجا بوده است، احتمال‌های دیگری درباره سبب ساخت مدرسه در آنجا مطرح شده است. از جمله اینکه احتمالاً او می‌خواست که دارایی‌هایش را برای بازماندگان خود حفظ کند. اگر بازماندگان او متکفل یا متولی وقف می‌شدند، دارایی یا ملک از مصادره اجباری معاف می‌شد و خانواده از درآمد اضافی وقف بهره می‌برد. با این حال، این نظر منتقدانی هم دارد: موقوفات مدرسه در سراسر خراسان چشمگیر بوده است و اگر مدرسه حتی در هرات ساخته می‌شد نیز می‌توانست زمین‌های مشابهی را وقف کند و خانواده از امتیازات مشابه برخوردار شود. احتمال دیگر این است که پیر احمد می‌خواست سنت آموزشی شکل‌گرفته در نظامیه همجوار را ادامه دهد.
عامل دیگری که احتمالاً در تصمیم‌گیری برای ساخت بنا در خواف تأثیر داشته، این بوده است که شاید بیشتر دارایی‌های پیر احمد در شهرستان خواف قرار داشت. هرچه ساختمان وقف‌شده به منابع درآمد نزدیک‌تر بود، احتمال اختلاس آنها پیش از رسیدن به دست متولیان کمتر می‌شد؛ البته به شرطی که متولی نزدیک بنا اقامت می‌داشت. پیر احمد به سبب شغلش ناچار بود در هرات بماند، اما برخی اعضای خانواده‌اش که او احتمالاً برای اداره وقف منصوب کرده بود، می‌توانستند در زادگاه او بمانند.
مدرسه در دهکده‌ای کوچک ساخته شد؛ بنابراین ساختمان‌های مجاور مانع اجرای نقشۀ آرمانی قوام‌الدین نبودند. از دید کسی که از هرات به خرگرد می‌رود، مدرسه نخستین اثر خرگرد است. جهت‌گیری آن رو به قبله است و نمای بیرونی مدرسه به‌گونه‌ای طراحی شده است که از همه طرف دیده می‌شود.
این بنا به شیوه چهار‌ایوانی ساخته شده و با کاشی معرّق و آجر‌تراش تزیین گشته است. مدرسه دارای حیاط مرکزی است و تقارن و تعادل در نقشه و نمای آن دیده می‌شود. حجره‌ها در دو طبقه و در چهار جهتِ پیرامون حیاط قرار دارند و در مجموع ۳۲ حجره می‌شوند. در میانۀ هر ضلع، ایوانی به عرض ۴.۵ متر و ارتفاع ۱۱ متر قرار دارد.
مدرسه یک ورودی اصلی با سر‌دری بلند در میانۀ ضلع شمال شرقی دارد. قاعده و ارتفاع این سردر از سطح نما بیرون آمده و تزئینات کاشی آبی، کبود و سفید آن یادآور معماری تیموری در نماهای پر‌شکوه است. سردر ورودی به هشتی مربعی در داخل بنا می‌رسد که سقف آن با کاربندی تزیین شده و مستقیماً به ایوان و صحن راه می‌یابد. دهانه‌های دو طرف دیگر هشتی به تالار‌های گنبد‌دار پشت نمای مدرسه منتهی می‌شوند. این اتاق‌ها چلیپا‌یی هستند؛ یکی از آنها به عنوان مدرَس استفاده می‌شده و با طاقی زیبا و گریو پنجره‌دار پوشیده شده است. اتاق دیگر دارای محراب است و به عنوان مسجد شناخته می‌شود.
این بنا در ۱۵ دی ۱۳۱۰ با شماره ۱۲۶ به عنوان یکی از آثار ملی به ثبت رسیده است.
۴ آبان‌ماه ۱۴۰۵
#خراسان‌شناسی
@Mafakherferdowsi
http://instagram.com/mafakher.fum
—————
منابع:
کتاب «معماری تیموری در ایران» نوشتۀ برنارد اوکین
مقالۀ «تحلیل سازمان فضایی مدرسۀ غیاثیۀ خرگرد» نوشتۀ نگین اوانی
مقالۀ «شناسایی تأثیرات عوامل اقلیمی بر معماری مدرسه غیاثیه خرگرد خواف» نوشتۀ آمنه‌سادات فتاحی معصوم
وسایل اهدایی خانوادۀ استاد محمد قهرمان
خانوادۀ استاد قهرمان در سال‌های گذشته تعداد زیادی از وسایل، عکس‌ها و اسناد متعلق به ایشان را به موزۀ دانشگاه اهدا کردند. بخشی از این وسایل اهدایی در فضای موزه به نمایش گذاشته شده بود.
نمایش این ویترین در موزه با تعداد نسبتا قابل‌توجه وسایل، به بازدیدکنندگان و علاقه‌مندان به تاریخ دانشگاه این پیام را می رساند که دانشگاه فردوسی مشهد تنها با استادان و دانشجویان به این جایگاه علمی و فرهنگی دست نیافته است، بلکه از حضور کارمندان فعال، تأثیرگذار و برجسته‌ای مانند استاد محمّد قهرمان نیز بهره برده است.
استاد محمد قهرمان، شاعر نامی خراسان، غزل‌سرا و محلی‌سرای بزرگ معاصر، در سال ۱۳۰۸ در روستای امیرآباد تربت حیدریه متولد شد. او در سال پنجم دبیرستان در مشهد با زنده‌یاد مهدی اخوان ثالث هم‌کلاس بود که این دوستی تا زمان درگذشت اخوان (۱۳۶۹ ش.) ادامه یافت. قهرمان سپس به تهران رفت و سال ششم ادبی را در دبیرستان البرز تهران به پایان رساند. پس از آن در دانشکدۀ حقوق دانشگاه تهران در رشتۀ قضایی ادامه تحصیل داد.
استاد قهرمان چنان دلبستگی و کوششی در ادبیات فارسی داشت که او را پرچم‌دار سبک موسوم به سبک هندی در خراسان می‌شناسند. ایشان آثار مهم و فراوانی در این حوزه منتشر کرده‌اند،، از جمله آنها تصحیح دیوان صائب است که برندۀ جایزۀ کتابِ سال جمهوری اسلامی ایران شد.
دکتر فیاض، رئیس وقت دانشکدۀ ادبیات، در سال ۱۳۴۰ از او برای کار در دانشکدۀ ادبیات دعوت کرد. استاد قهرمان در ابتدا به عنوان مترجم و سپس به عنوان کارمند به کتابخانۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی منتقل شد و مدت ۲۷ سال به عنوان مسئول و کتابدار، با همکاری دکتر گیتی فلاح رستگار، به طبقه‌بندی منابع و کتاب‌ها پرداخت. استاد قهرمان از همان ابتدای استخدام در دانشکدۀ ادبیات، انجمن ادبی قهرمان را تأسیس کرد و جلسات آن تا زمان فوت ایشان ادامه داشت. اینگونه مجالس و ارتباط ایشان با بزرگان فرهنگ و ادب این دوره، نمایانگر جایگاه ادبی ایشان در بستر فعالیتهای فرهنگی زمانه است.
او در ۲۸ اردیبهشت ۱۳۹۲ در سن ۸۴ سالگی در مشهد درگذشت. خانوادۀ استاد قهرمان مدتی پس از آن، در سال ۱۳۹۴، بنا به وصیت خودشان و به همت دکتر سلمان ساکت، رئیس سابق مرکز آثار مفاخر و اسناد دانشگاه، کتابخانۀ ایشان را به کتابخانۀ دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی دانشگاه فردوسی مشهد اهدا کردند. به پاس اهمیت و تأثیرگذاری استاد قهرمان نیز در مراسم بزرگداشتشان از نقش برجسته و تمبر وی رونمایی شد.
ویترینی که در موزه به بخشی از وسایل اهدایی استاد محمّد قهرمان اختصاص یافته، شامل تعدادی از کتاب‌های تألیفی ایشان، عکس‌هایشان با افراد برجسته، و وسایل شخصی چون آینۀ قدیمی، قلمدان، گیرۀ کراوات، ساعت، جعبۀ گونیا و پرگار، عینک، خودنویس پارکر، کیف ابزار ضروری، دکمه‌های سر‌دست کت و میکروسکوپ تزئینی است. همۀ این اشیا با ظرافت خود، شخصیت منظم و باریک‌بین صاحبشان را به بازدیدکنندگان نشان می‌دهند، ویژگی‌ای که در نگهداری کتابخانۀ دانشکدۀ ادبیات در زمان ایشان نیز دیده می‌شود.
۳ آبان‌ماه ۱۴۰۵
#معرفی_موزه_دانشگاه
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
📽پخش مستند
بد‌نامان تاریخ
تهیه‌کننده: The History Channel
محصول مشترک کانادا و انگلیس
روایتی از زندگی چنگیز‌خان مغول
با حضور
دکتر مصطفی گوهری
عضو هیئت علمی گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی
⏳ سه‌شنبه، ۵ آبان‌ماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۲
⛳️ دانشگاه فردوسی مشهد، جنب غذاخوری یاس، باشگاه مفاخر و پیشکسوتان دانشگاه
🎬برای شرکت در این برنامه لطفا مشخصات خود را به شماره ۳۰۰۰۸۰۵۶۱۳ پیامک‌کنید.
🎬شرکت برای عموم آزاد است.
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
نسخۀ خطی منشآت خواجه اختیار منشی گنابادی
نسخۀ خطی «منشآت خواجه اختیار منشی گنابادی» یکی از آثار ارزشمند دورۀ صفویه، مربوط به زمان شاه طهماسب اول صفوی (حک: ۹۳۰ تا ۹۸۴ ق.) است. این اثر به خط خواجه اختیارالدین گنابادی (د: 990 ق.) منشی دربار، در سال 965 ق. کتابت شده است.
این نسخه از ۱۸ قطعه تشکیل شده که همه با حاشیه و تزئینات تذهیب شده‌اند. هر صفحه پنج سطر دارد و حروف آن با طلا، سفیدآب و مرکب نوشته شده است. فاصلۀ میان سطرها طلا‌اندود و با تحریر مشکی تزئین شده است.
عبدالحمید مولوی (د: ۱۳۵۷ ش.)، اهداکنندۀ اغلب نسخه‌های خطی دانشکدۀ الهیات و معارف اسلامی، مدتی پیش این نسخه را به دانشکدۀ الهیات اهدا کرده بود و پس از راه‌اندازی موزه، دانشکدۀ الهیات آن را به موزه هدیه کرد.
خواجه اختیار برای کتابت این نسخه از خط تعلیق استفاده کرده است؛ خطی که نمونۀ آن امروزه در کتیبه‌های لوزی‌شکل آرامگاه خیام نیز دیده می‌شود. در توضیح اهمیت این خط باید گفت که در واقع این شیوه، نخستین نوع خوشنویسی بود که برای خط پارسی -که از خط عربی منشعب شده بود- ابداع شد. خط تعلیق بیشتر به عنوان خط تحریری و برای نوشتن نامه‌ها و فرمان‌های حکومتی به‌کار می‌رفت و به‌نظر می‌رسد در اثر نیاز به تندنویسی در امور منشی‌گری شکل گرفته باشد. همان‌طور که در این نسخه نیز مشخص است کاتب‌ها در نوشتن خط تعلیق، حروف را پیوسته می‌نوشتند و کمتر قلم را از کاغذ جدا می‌کردند، پیوستگی نوشتار می‌توانست به افزایش سرعت کتابت کمک کند، این ویژگی همچنین امکان تغییر و تصرف در آن را کمتر می‌کرد؛ نکته‌ای که به‌ویژه برای فرمان‌ها، منشورها و اسناد حکومتی اهمیت داشت.
منشآت خواجه اختیار در سال ۱۳۹۹ و به شمارۀ ۵۸۴، تنها اثر دانشگاه فردوسی مشهد است که در فهرست آثار ملی به ثبت رسید؛ از این نظر بعد از دانشگاه تهران، دومین دانشگاهی است که دارای اثر ثبت ملی است.
۲۸ مهرماه ۱۴۰۵
@Mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
بافت تاریخی بشرویه
بشرویه امروزه یکی از شهرستان‌های استان خراسان جنوبی و در شمال غربی این استان واقع است. این شهر در فاصلهٔ ۴۵۰ کیلومتری جنوب شرقی مشهد قرار دارد. وجه تسمیهٔ آن مورد اختلاف نظر پژوهشگران است. برخی این واژه را متشکل از دو جزء «بُش» و «رویه» و واژهٔ بش را در اصطلاح محلی برابر گیاه تاغ دانسته‌اند. بر اساس این نظر، بشرویه یعنی محل رویش بش/تاغ. برخی دیگر معتقدند بُش یا بَش به کشت دیم گفته می‌شود؛ یعنی محل کشت محصول دیم. با وجود این، صحت یکی از این دو وجه تسمیه یا احتمال وجه تسمیهٔ دیگری برای این شهر، نیازمند پژوهش بیشتر است.
قدیمی‌ترین منبعی که از بشرویه نام برده است، کتاب جغرافیای حافظ ابرو است. شهاب‌الدين عبدالله بن لطف‌‌الله خوافى معروف به حافظ ابرو (د: ۸۳۳ ق.) از جغرافیدانان و مورخان بزرگ عهد تیموری (حک: ۷۸۱-۹۱۳ ق.) است؛ او در کتاب خود در ذکر قریه‌های ولایت رقه، از بشرویه، به‌عنوان یکی از روستاهای آن در کنار قریهٔ ارسک، قریهٔ ابوجعفری، قریهٔ کرند و قریهٔ طرژد نام برده است. این که حافظ ابرو برای نخستین بار از آنجا نام می‌برد بدین معنی نیست که تاریخ پیدایی این روستا مربوط به این عهد است. لیکن می‌توان مؤید این موضوع باشد که این روستا در دورهٔ ایلخانی چندان توسعه یافته بود که حافظ ابرو به‌عنوان یکی از روستاهای بزرگ این منطقه، از آن یاد می‌کند.
دستِ کم از دورهٔ صفویه این روستا رو به ترقی بیشتر گذاشت و به تدریج به مرکز منطقه رقه تبدیل شد، چنان که در دورهٔ قاجاریه به‌عنوان یکی از شهرها یا روستاهای بزرگ ولایت تون و طبس و به‌عنوان مرکز تولید لباسی به نام بَرَک شهرت یافت. این شهر در سه دهه به شهرستان ارتقا یافت.
بافت تاریخی بشرویه سالم‌ترین بافت تاریخی در استان‌های خراسان است و نمونه‌ای منحصربهفرد از معماری سنتی در محدودۀ کویر و مناطق گرم و خشک به شمار می‌رود. این بخش بشرویه دارای چهار محلۀ تاریخی به نام‌های سَرپُل، پایین‌محله، میان‌ده و مُقری است. در گذشته، دور تا دور این محله‌ها را بارویی فراگرفته بود که در دورۀ زندیه ساخته شد. این بارو که بخش‌هایی از آن هنوز باقی مانده است، در بشرویه «دیوار شهربند» نامیده می‌شود. در چهار جانب این دیوار و در مسیر راه‌های ورودی به بشرویه، چهار دروازه وجود داشته است: دروازۀ گُودو یا کیانی در شمال شهر، دروازۀ احمد در شرق، دروازه باغ علی (سَقایه) در غرب و دروازۀ قبرستان در جنوب شهر.
در بافت تاریخی بشرویه تنوع معماری اصیل ایرانی دیده می‌شود. خانه‌های چهارصفه، دو‌صفه و تک‌صفۀ خشت و گلی از شاخصه‌های آن هستند. وجود زندگی در این بافت، آن را از دیگر شهر‌های تاریخی خراسان متمایز کرده است. از دیگر شاخصه‌های معماری این بافت، بادگیرهای یک‌طرفه‌ای هستند که بر فراز خانه‌های تاریخی ساخته شده‌اند و جهت آنها نشان‌دهندۀ مطلوب بودن بادهای شمال و شمال غربی در این منطقه است.
بافت تاریخی بشرویه در سال ۱۳۸۱ و به شمارۀ ۷۸۳۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید.
—————
منابع:
کتاب «جغرافیای تاریخی خراسان در تاریخ حافظ ابرو» نوشته شهاب‌الدین عبدالله خوافی
مقاله «معرفی بافت تاریخی بشرویه» نوشتۀ سعید سعیدپور
۲۷ مهرماه ۱۴۰۵
#خراسان‌شناسی
@Mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
وسایل اهدایی خانوادهٔ استاد حسین بمبئی‌چی
از ویترین‌های ثابت موزه که مورد توجه ویژه بازدیدکنندگان بوده است، وسایل استاد حسین بمبئی‌چی -اولین رئیس تربیت بدنی دانشگاه- است. این وسایل را فرزند ایشان، دکتر شهناز بمبئی‌چی، عضو هیأت علمی دانشکدهٔ علوم ورزشی، در سال ۱۳۹۶ به موزهٔ دانشگاه اهدا کردند.
استاد بمبئی‌چی افزون بر مربی‌گری و تدریس رشته‌های مختلف ورزشی، خود در رشته‌های مختلفی از جمله بسکتبال، فوتبال، والیبال، شنا و شیرجه، دو، ژیمناستیک، پینگ پونگ، کوهنوردی فنی، تنیس، اسکی، پرورش اندام، وزنه‌برداری و دوچرخه‌سواری حرفه‌ای قهرمان بود.
ایشان چندین سال پیش از برادران امیدوار، که در جهانگردی بسیار نام‌آورند، برای ارتقای سطح علمی و عملی خود و آشنایی بیشتر با فعالیت‌ها و اماکن ورزشی کشورهای مختلف به تنهایی و با موتورسیکلت سفرشان را شروع کردند. نخستین سفرشان در خرداد ۱۳۳۰ از مشهد آغاز و به پاریس ختم شد. این سفر رفت و برگشت ۱۹۵۶۷ کیلومتر بود و ۱۳۸ روز طول کشید. دومین سفر نیز در مرداد ۱۳۳۲ از مشهد به مقصد هندوستان بود که پس از ۷۸ روز و طی مسافت ۱۵۴۱۵ کیلومتر در مشهد به پایان رسید. ایشان، با توجه به هدفشان، در تمام مسیر، هرکجا به رویدادی ورزشی می‌رسیدند، در آن شرکت می‌کردند و مدال‌های بسیاری کسب کردند که در میان وسایل ویترینشان در موزه به چشم می‌خورد.
از جمله دیگر وسایل استاد بمبئی‌چی، ابزارهای مورد استفاده در سفر، آلبوم و عکس‌های بسیار، لوپ، نقشه، چوب و دستکش بیسبال، محافظ صورت، کیف، کفش، کلاه، چراغ مسافرتی، گاز مسافرتی، کاپ و مدال‌های مسابقات مختلف است.
استاد حسین بمبئی‌چی در سال ۱۳۳۸ به دانشگاه مشهد منتقل شد و با سمت رئیس تربیت بدنی دانشگاه، به آموزش دانشجویان رشته‌های مختلف ورزشی و نیز تأسیس و ساخت میادین و اماکن ورزشی پرداخت. همزمان با بازنشستگی ایشان در سال ۱۳۵۸، به پاس فعالیتهای ارزندهٔ ایشان در زمینهٔ امور ورزشی دانشگاه و شهر مشهد، سالن ورزشی مجاور ساختمان دانشکدهٔ علوم (ساختمان قدیم، واقع در خیابان اسرار) به نام ایشان نامگذاری شد. استاد بمبئی‌چی در ۲۷ دی ۱۳۷۵ به جوار حق پیوستند.
۲۶ مهرماه ۱۴۰۵
#معرفی_موزه_دانشگاه
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
۲۵ مهرماه ۱۴۰۵ مصادف است با چهارمین سالروز درگذشت زنده‌یاد دکتر سید حسن مطیعی لنگرودی، استاد پیشکسوت گروه جغرافیای دانشگاه فردوسی مشهد
مرکز آثار مفاخر و اسناد دانشگاه یاد و خاطرۀ این استاد پیشکسوت دانشگاه را گرامی می‌دارد.
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
وسایل اهدایی خانوادۀ دکتر جمشید درویش
#معرفی_موزه_دانشگاه
@Mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
دهمین نشست از سلسله نشست‌های «درخت معرفت»، ظهر روز سه‌شنبه ۲۱ مهرماه ۱۴۰۵، با حضور جمعی از دانشجویان و استادان، در باشگاه مفاخر و پیشکسوتان دانشگاه برگزار شد.
در آغاز برنامه، آقای دکتر مرتضی دانشیار، رئیس مرکز آثار و مفاخر و اسناد دانشگاه، ضمن خوشامدگویی به حاضران، توضیحاتی دربارهٔ بسترهای اجتماعی و علمی دانشگاه به هنگام پیوستن استاد رزقی به دانشگاه فردوسی ارایه دادند. ایشان همچنین با مروری بر زندگی علمی این استاد، به پیشینهٔ دانشگاه مشهد، چگونگی تأسیس و شکل‌گیری برخی رشته‌های اوّلیهٔ آن و سیر شکل گیری و تحول گروه روانشناسی و مشاوره اشاره کردند.
در ادامه، استاد غلامرضا رزقی ضمن قدردانی از حضور دانشجویان و استادان، به بیان بخش‌هایی از زندگی شخصی و مسیر علمی خود پرداختند. ایشان از دوران تحصیل در اروپا و آمریکا، بازگشت به ایران و آغاز فعالیت دانشگاهی در دانشکدهٔ روانشناسی سخن گفتند و خاطراتی از آشنایی و همکاری با دکتر برادران رفیعی در بنیاد مستضعفان، در دوران انقلاب فرهنگی در دانشگاه‌ها، بازگو کردند.
بخش دیگر سخنان استاد رزقی به مرور تاریخچهٔ دانشکدهٔ علوم تربیتی و روانشناسی اختصاص داشت. ایشان ضمن روایت خاطرات و تجربیات علمی و دانشگاهی خود، نکات ارزشمند و آموزنده‌ای را دربارهٔ تحولات آموزش عالی و فراز و نشیب‌های فعالیتهای دانشگاهی مطرح کردند.
در پایان این نشست صمیمانه با طرح پرسش دانشجویان و استادان از استاد رزقی فرصتی برای تبادل نظر، انتقال تجربه و آشنایی بیشتر حاضران با بخشی از تاریخ علمی و دانشگاهی دانشگاه فردوسی مشهد فراهم آمد.
۲۱ مهرماه ۱۴۰۵
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
یادبود اوّلین سالگرد درگذشت پزشک قرآن‌پژوه
دکتر محمود روحانی
همراه با رونمایی از آخرین اثر علمی استاد:
المعجم المعیاری فی تفصیل مقاطع سور القرآن الکریم (فرهنگ سنجهٔ مقاطع سوره‌های قرآن کریم)
سخنرانان:
🔸دکتر احد فرامرز قراملکی
🔸حجة‌الاسلام دکتر مصطفی فقیه اسفندیاری
🔸استاد حسن حکیم‌باشی
🔸استاد سیدمحسن ناجی نصرآبادی
🔸سرکار خانم افسانه شریعتی
📆 زمان:
چهارشنبه، ۲۲ مهرماه ۱۴۰۵
ساعت ۱۸
📍 مکان:
خیابان دانشگاه، خیابان اسرار، دانشگاه امام رضا (ع)، تالار شهید فخری‌زاده
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
جیمز فریزر (۱۷۸۳–۱۸۵۶ م.) -سفرنامه نویس بریتانیایی- که در سال ۱۲۰۱ خورشیدی/ ۱۸۲۲م از تهران به مشهد سفر می کرد، به دیدن آرامگاه خیام رفت. او بنای آرامگاه خیام را در مقایسه با آرامگاه امامزادهٔ محروق که در همان محوطه قرار داشت، ساختمانی کوچک دانسته است. به گزارش او آرامگاه این شاعر در گذشته محصور در فواره‌ها، باغچه‌ها و مخازن آب بوده است که در آن زمان همه آنها از میان رفته و تنها چند درخت میوه و پنج شش درخت کاج کهنسال باقی مانده بود. این درختان بر آرامگاه سایه می‌افکند و آن را از انبوه ریشه‌ها و پوشش گیاهی در امان نگه می‌داشت.
@mafakherferdowsi
http://instagram.com/mafakher.fum
🔸خراسان‌شناسی _ آرامگاه خیام🔸
#خراسان‌شناسی
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
پروژکتور اهدایی دانشکده علوم
یکی از تجهیزات کمک‌آموزشی اهدایی دانشکدۀ علوم به موزۀ دانشگاه، دستگاه نمایش فیلم ۱۶ میلی‌متری ساخت شرکت آمریکایی Bell & Howell است. این دستگاه که برای نمایش فیلم‌های آموزشی و مستند کاربرد داشت، به سیستم صدای نوری (Optical Sound) و تقویت‌کنندۀ لامپی مجهز است. این دستگاه چهار کنترل برای بخش صوتی دارد که نشان‌دهندۀ امکانات نسبتاً پیشرفتۀ آن است.
این پروژکتور مدل ۳۸۵ شرکت Bell & Howell است که در فاصلۀ سال‌های ۱۹۵۵ تا ۱۹۶۱ میلادی (۱۳۳۴ تا ۱۳۴۰ خورشیدی) تولید می شده است. پروژکتورهای این شرکت در میان تجهیزات نمایش فیلم در مراکز آموزشی و صنعتی میانه‌های قرن بیستم جایگاه شناخته‌شده‌ای داشتند.
نکتۀ تاریخی جالب‌توجه، پلاک نصب‌شده بر روی دستگاه است. این پلاک نشان می دهد که جزو تجهیزات یکی از برنامه‌های فنی و کمک آموزشی بریتانیا و کشورهای مشترک‌المنافع بوده است. زمان و چگونگی ورود این دستگاه به دانشگاه مشخص نیست، اما همین پلاک می‌تواند سرنخی برای بررسی مسیر تأمین تجهیزات آموزشی و ارتباطات علمی و فنی دانشگاه در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ خورشیدی باشد.
۱۹ مهرماه ۱۴۰۵
#معرفی_موزه_دانشگاه
@mafakherferdowsi
Instagram.com/mafakher.fum
۱۹ مهرماه ۱۴۰۵ مصادف است با پنجمین سالروز درگذشت زنده‌یاد دکتر محمدحسین ارباب زوار، استاد پیشکسوت دانشکدۀ علوم دانشگاه فردوسی مشهد
مرکز آثار مفاخر و اسناد دانشگاه یاد و خاطرۀ این استاد پیشکسوت دانشگاه را گرامی می‌دارد.
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
مرکز آثار مفاخر و اسناد دانشگاه فردوسی مشهد برگزار می‌کند:
دهمین نشست از سلسله نشست‌های «درخت معرفت»
با حضور
جناب آقای غلامرضا رزقی
استاد پیشکسوت دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد
⏱️ سه‌شنبه، ۲۱ مهرماه ۱۴۰۵، ساعت ۱۲
⛳️ باشگاه مفاخر و پیشکسوتان دانشگاه فردوسی مشهد (جنب غذاخوری یاس)
🔸 امکان حضور در نشست برای عموم فراهم است.
@Mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
🔸خراسان‌شناسی _ مدرسهٔ غیاثیه خرگرد 🔸
#خراسان‌شناسی
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
وسایل اهدایی خانواده استاد محمد قهرمان
#معرفی_موزه_دانشگاه
@Mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
۲۹ مهرماه ۱۴۰۵ مصادف است با اولین سالروز درگذشت زنده‌یاد دکتر عزت‌الله رادمنش، استاد پیشکسوت گروه تاریخ دانشگاه فردوسی مشهد
مرکز آثار مفاخر و اسناد دانشگاه یاد و خاطرۀ این استاد پیشکسوت دانشگاه را گرامی می‌دارد.
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
نسخۀ خطی منشآت خواجه اختیار منشی گنابادی
#معرفی_موزه_دانشگاه
@Mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
🔸خراسان‌شناسی _ بافت تاریخی بشرویه🔸
#خراسان‌شناسی
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
وسایل اهدایی خانوادۀ استاد حسین بمبئی‌چی
#معرفی_موزه_دانشگاه
@Mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
وسایل اهدایی خانوادۀ دکتر جمشید درویش
در موزۀ دانشگاه کفش، کلاه و ابزاری نگهداری می‌شود که حکایت از مسیرهای طولانی‌ای دارد که صاحبشان به قصد کشف و علم‌اندوزی در رشتۀ زیست‌شناسی پیموده است. این مجموعۀ ابزار و تجهیزات متعلق به دکتر جمشید درویش، از استادان پیشکسوت گروه آموزشی زیست‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد است.
اگرچه داشته‌های افراد برای خانوادۀ خود آنها ارزش بالایی دارد اما به‌نظر می‌رسد که خانوادۀ ایشان به‌درستی دریافته بودند که دکتر درویش بخش ارزشمندی از حافظۀ دانشگاه و دانشگاهیان نیز هستند. بنابراین در سال ۱۳۹۷ آنها را به موزۀ دانشگاه اهدا کردند. این مجموعه شامل میکروسکوپ، پوتین کوهنوردی، کلاه، دستکش، ارتفاع‌سنج عقربه‌ای، رطوبت‌سنج، کولیس ورنیه و ذره‌بین جیبی است. همه از تجهیزات شخصی دکتر درویش که در مطالعات میدانی و فعالیتهای علمی و پژوهشی خود در زمینۀ جانورشناسی از آنها استفاده می‌کرد.
نگاهی به مسیر علمی ایشان و دیدن روند چندین سالۀ تلاش‌هایشان می‌تواند دریچه‌ای متفاوت به ارزش اشیای اهدایی خانواده ایشان باز کند. دکتر جمشید درویش در سال ۱۳۳۰ در شهرستان بیرجند دیده به جهان گشود. وی پس از دریافت مدرک دیپلم در سال ۱۳۴۹ برای ادامۀ تحصیل در رشتۀ زیست‌شناسی به دانشگاه تبریز رفت و در همان‌جا موفق به دریافت بورس تحصیلی شد. در سال ۱۳۵۳ برای تحصیل در مقاطع فوق‌لیسانس و دکتری به فرانسه مهاجرت کرد. در سال ۱۳۵۷، پس از دفاع از رساله دکتری در زمینۀ بیوسیستماتیک و تکامل جوندگان، به ایران بازگشت. او ابتدا در دانشگاه تبریز مشغول به کار شد، اما پس از مدتی به بیرجند منتقل شد. دکتر درویش در سال ۱۳۶۶ از ریاست دانشگاه بیرجند استعفا کرد و به دانشگاه فردوسی منتقل شد و در سال ۱۳۸۰ به مرتبۀ استادی دانشگاه فردوسی مشهد نائل آمد.
دکتر جمشید درویش در ۲۴ آبان‌ماه ۱۳۹۶ چشم از جهان فروبست. لبخندها و خاطرات بازدیدکنندگانی که ایشان را می‌شناختند، می‌تواند تأثیرگذاری دکتر درویش و استادانی همچون ایشان را به ما یادآوری کند. یکی از اهداف موزه از به نمایش گذاشتن اشیای شخصی استادان دانشگاه نیز همین است که یاد و میراث علمی دانشگاه را برای آیندگان حفظ کند.
۲۲ مهرماه ۱۴۰۵
#معرفی_موزه_دانشگاه
@mafakherferdowsi
Instagram.com/mafakher.fum
گزارش تصویری دهمین نشست از سلسله نشست‌های «درخت معرفت» در باشگاه مفاخر و پیشکسوتان دانشگاه فردوسی مشهد
با حضور
استاد غلامرضا رزقی
استاد پیشکسوت گروه مشاوره و راهنمایی دانشکدهٔ علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی مشهد
⏱️ سه‌شنبه، ۲۱ مهرماه ۱۴۰۵
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
۲۰ مهر ۱۴۰۵ مصادف است با اولین سالروز درگذشت زنده‌یاد دکتر محمود روحانی، استاد برجستهٔ اپیدمیولوژی و آمار پزشکی، قرآن‌پژوه نامدار و صاحب کتاب المعجم الاحصائی لألفاظ القرآن الکریم
مرکز آثار مفاخر و اسناد دانشگاه یاد و خاطرۀ این استاد برجسته را گرامی می‌دارد.
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
آرامگاه خیام
آرامگاه حکیم عمر خیام (د: ۵۲۶ ق.)، فیلسوف، ریاضی‌دان، ستاره‌شناس و شاعر ایرانی، یکی از زیبا‌ترین و باشکوه‌ترین آرامگاه‌هایی است که به شیوه‌ای مدرن و با الهام از معماری اصیل ایرانی در شهر نیشابور ساخته شده است. جزئیات زیادی از بناهای پیشین آرامگاه خیام در دست نیست؛ اما می‌دانیم که این بنا در قرن یازدهم هجری در حال از بین رفتن بود. از این‌رو، بنای دیگری ساخته شد که آن هم در نتیجهٔ عدم تعمیر رو به ویرانی نهاد. در سال ۱۳۱۳ خورشیدی، مقبره‌ای کوچک و به شکل ستون بلند سنگی ساخته شد که تا سال ۱۳۳۸ بر‌پا بود. هوشنگ سیحون (د: ۱۳۹۳ ش.) کار ساخت بنای فعلی را به همّت انجمن آثار ملّی و با الهام از اندیشهٔ خیام و علم او در ریاضیات و نجوم، آغاز کرد و در سال ۱۳۴۱، پس از سه سال کار مداوم، به پایان رساند.
هوشنگ سیحون با خلاقیت، نوآوری و درکی که از معماری این سرزمین داشت، در دورهٔ پهلوی دوم خالق معماری نوگرا شد. این سبک با الهام از عناصر محلی و ترکیب آنها با تکنیک‌های مدرن، آثاری منحصربهفرد پدید آورد؛ آثاری که با جدیدترین مصالح و فناوری‌های ساخت و با شکل‌ها و زیبایی‌شناسی متنوع، ساخته شده‌اند. بنای آرامگاه خیام یکی از بناهای این دوره است که به‌خوبی تلفیق معماری سنتی با سبک مدرن را نشان می‌دهد.
محوطهٔ بنای قدیمی با محوطهٔ آرامگاه امامزاده محروق مشترک بود، به این سبب امکان ساخت و توسعهٔ آرامگاه خیام نبود. سیحون برای حل این موضوع محل آرامگاه و ورودی آن را تغییر داد.
از ویژگی‌های بارز بناهای آرامگاهی که سیحون طراحی کرده است، توجه به شخصیت فرد مدفون است و این ویژگی در آرامگاه خیام به خوبی نمایان است. سیحون در این رابطه می‌گوید: «... خیام ریاضی‌دان، منجم و ادیب بود. سعی داشتم این سه جنبۀ شخصیت خیام در مزارش تجلی پیدا کند».
این بنای شکوهمند و خیره‌کننده با بلندای ۱۸ متر بر ده پایه استوار شده است و ظاهراً کلاه عرفا، قطعۀ الماس تراش‌خورده، جام وارونه و خیمه را مجسم می‌کند. بنای آرامگاه به‌صورت مشبک ساخته شده و نمای آن با رباعیاتی از خیام، به‌صورت کاشی‌کاری معرق، زینت یافته است. به در‌خواست انجمن آثار ملی، زنده‌یاد استاد جلال همایی بیست رباعی از رباعیات آزاد‌اندیشانه و رندانۀ خیام را انتخاب کرد و استاد عبد‌الرسولی، خطاطی آن را انجام داد. این رباعیات با کاشی معرق آماده و به شکل کتیبه‌های تزئینی به ارتفاع حدود ۱۴ متر درون لوزی‌ها نصب شد و این نخستین بار در تاریخ معماری ایران بود که خط شکسته در تزئینات بنا به کار رفت.
اگر این بنا را انگشتری تصور کنیم، گویی رباعیات فنا‌ناپذیر و جاودانۀ خیام، نگینی فیروزه‌ای (نماد نیشابور) را در بر گرفته‌اند. از نمای بالا نیز بنا به ستاره‌ای می‌ماند که به ستاره‌شناسی حکیم خیام اشاره دارد. لوزی‌های پیرامون این معماری شکوهمند هنری، ریاضی‌پژوهی حکیم نیشابوری را به رخ می‌کشد. یکی دیگر از جلوه‌های بصری بسیار چشم‌نواز و زیبای این بنای کم‌نظیر، منشور‌های نوری است که بر اثر تابش خورشید از لا‌به‌لای نقوش و اشکال هندسی ایجاد می‌شود و انعکاس آن بر فضای پیرامون آرامگاه، بار دیگر احاطه و تسلط بی‌نظیر خیام را بر باغ پرگل اطراف فریاد می‌زند.
این بنا در ۱۸ آذر ۱۳۵۴ به عنوان یکی از آثار فاخر ایرانی در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.
—————
منابع:
کتاب «کارنامه انجمن آثار ملی ایران» نوشتۀ حسین بحر‌العلومی
مقالۀ «رویکرد تحلیلی بر معماری نوگرای ایران در دورۀ پهلوی دوم» نوشتۀ عابده جعفری
مقالۀ «راز‌های یک بنا» نوشتۀ حجت‌حسن ناظر
مقالۀ «بررسی تأثیر ورود مدرنیته بر مقبره‌های ایران» نوشتۀ حسین انصاری
۲۰ مهرماه ۱۴۰۵
#خراسان‌شناسی
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
۲۰ مهر ۱۴۰۵ مصادف است با نوزدهمین سالروز درگذشت زنده‌یاد دکتر محمود یاسی، رئیس اسبق دانشکده‌های علوم پایه و علوم ریاضی دانشگاه فردوسی مشهد
مرکز آثار مفاخر و اسناد دانشگاه یاد و خاطرۀ این استاد برجستۀ دانشگاه را گرامی می‌دارد.
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
پروژکتور اهدایی دانشکده علوم
#معرفی_موزه_دانشگاه
@Mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
۱۹ مهرماه ۱۴۰۵ مصادف است با سومین سالروز درگذشت زنده‌یاد دکتر محمدرضا راشد محصل، استاد برجستهٔ زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد
مرکز آثار مفاخر و اسناد دانشگاه، یاد و خاطرۀ این استاد پیشکسوت دانشگاه را گرامی می‌دارد.
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum
سلسه نشست‌های درخت معرفت
تا به امروز نه نشست از سلسله برنامه‌های «درخت معرفت» در باشگاه مفاخر و پیشکسوتان دانشگاه برگزار شده است. هدف این نشست‌ها آشنایی دانشجویان با استادان پیشکسوت و شنیدن تجربهٔ زیسته و روایت منحصربهفرد آنان از زندگی دانشگاهی است.
دهمین نشست از این سلسله نشست‌ها در هفتهٔ پیش رو برگزار خواهد شد.
@mafakherferdowsi
instagram.com/mafakher.fum