Telegram-канал tasuj - کانال بخش تسوج: Unsorted

کانال بخش تسوج

11 August 2026 16:43

آیا ایران در آستانه بازنگری در دکترین نظامی خود قرار دارد؟

دکترین‌های نظامی معمولاً در اتاق‌های فرماندهی تغییر می‌کنند، اما جرقه تغییر آنها اغلب در میدان جنگ زده می‌شود.

جنگ واقعی، بی‌رحمانه‌تر از هر رزمایش و شبیه‌سازی، فاصله میان آنچه یک کشور درباره توان نظامی خود تصور می‌کند و آنچه واقعاً در میدان نبرد قادر به انجام آن است، آشکار می‌سازد. از همین منظر، تقابل مستقیم ایران و اسرائیل را نباید صرفاً یک رویارویی نظامی دید. این درگیری می‌تواند آزمونی عملی برای سنجش معماری بازدارندگی ایران و مقدمه‌ای برای بازنگری در برخی محاسبات نظامی کشور باشد.

طی چند دهه گذشته، محدودیت در نوسازی گسترده ناوگان هوایی سبب شد ایران بخش قابل توجهی از قدرت بازدارندگی خود را بر موشک‌های بالستیک و کروز، پهپادها، پدافند هوایی و ظرفیت‌های جنگ نامتقارن بنا کند. این راهبرد، محصول شرایط خاص ایران و پاسخی به محدودیت‌ها و تهدیدهای پیرامونی بود.

اما جنگ اخیر یک پرسش اساسی را پررنگ‌تر کرده است:

آیا معماری فعلی بازدارندگی، پاسخگوی الزامات جنگ آینده نیز خواهد بود؟

مسئله امروز ایران دیگر صرفاً جایگزین‌کردن جنگنده‌های فرسوده با هواپیماهای جدید نیست. مسئله مهم‌تر، بازتعریف نسبت میان «قدرت تهاجمی»، «قدرت دفاعی» و «برتری اطلاعاتی» در ساختار بازدارندگی کشور است.

ماهیت جنگ نیز تغییر کرده است. در میدان نبرد مدرن، برتری الزاماً متعلق به کشوری نیست که موشک بیشتر، جنگنده پیشرفته‌تر یا پدافند قدرتمندتری دارد؛ برتری از آنِ نیرویی است که بتواند مجموعه این ظرفیت‌ها را در قالب یک شبکه منسجم اطلاعاتی و عملیاتی به یکدیگر متصل کند.

جنگنده، موشک، پهپاد، پدافند، جنگ الکترونیک و سامانه‌های شناسایی، زمانی قدرت واقعی ایجاد می‌کنند که اجزای یک معماری واحد باشند؛ معماری‌ای که بتواند سریع‌تر ببیند، سریع‌تر تصمیم بگیرد و دقیق‌تر واکنش نشان دهد. از همین زاویه است که اخبار مربوط به خرید احتمالی جنگنده‌های جدید از چین، از جمله J-10C، معنایی فراتر از یک قرارداد تسلیحاتی پیدا می‌کند.

اگر چنین خریدی روزی به قرارداد، تحویل و استقرار عملیاتی منتهی شود، اهمیت آن صرفاً در اضافه‌شدن چند ده فروند جنگنده به نیروی هوایی ایران نخواهد بود. موضوع مهم‌تر این است که آیا این جنگنده‌ها قرار است فقط جایگزین بخشی از ناوگان قدیمی شوند، یا بخشی از یک معماری جدید بازدارندگی خواهند بود؟

اگر فرض دوم درست باشد، می‌توان از حرکت تدریجی به سمت یک بازدارندگی ترکیبی و چندلایه سخن گفت؛ ساختاری که در آن موشک و پهپاد همچنان نقش راهبردی خود را حفظ می‌کنند، اما نیروی هوایی مدرن، پدافند، جنگ الکترونیک، شناسایی و فرماندهی شبکه‌محور نیز حلقه‌های مکمل همان زنجیره خواهند بود.

بنابراین شاید پرسش اصلی این روزها این نباشد که: «ایران چه جنگنده‌ای خواهد خرید و چند فروند؟»

پرسش مهم‌تر این است: «ایران پس از تجربه تقابل با اسرائیل، برای جنگ احتمالی بعدی با چه تصوری از جنگ آماده خواهد شد؟»

شاید مهم‌ترین درس این تقابل نیز نه ضرورت خرید یک جنگنده خاص، بلکه ضرورت بازنگری مستمر در مفهوم «بازدارندگی» باشد.

از این منظر، مسئله اصلی J-10C نیست. مسئله این است که ایران برای جنگ آینده، با چه دکترینی آماده می‌شود.

✍️ رضا اخگرپور
سه شنبه - ۲۰ مرداد ماه ۱۴۰۵