ادبیات ائوی

11 September 2026 10:26

حادثه‌نین اؤزو بوردا دَییشمیر، بلکه کئچمیشده باش وئرمیش حادثه آرتیق باش وئریب، آما بیزیم همین حادثه‌نی نئجه خاطیرلاماغیمیز دَییشه بیلر. مثلا، اوشاق‌لیقدا یاشادیغیمیز بیر حادثه‌نی بو آن دوشونسک، او زامان همین حادثه بیزه ساده‌جه گؤرونه بیلر. ایل‌لر سونرا ایسه همین حادثه‌یه باشقا گؤزله باخیریق و اونون بیزیم حیاتیمیزدا نه قدر مهم اولدوغونو آنلاییریق. حادثه‌نین اؤزو دَییشمه‌ییب. دَییشن اونون شعوروموزدا معناسی‌دیر. بو معنادا، خاطیره یالنیز کئچمیشین ایزی دئییل. او، هم ده ایندیکی شعورون کئچمیش‌له مناسبتی‌دیر. گیریش، محض بورادا بیزی داها دا اوزاغا آپاریر. اثرین اوّلینده قهرمان‌ین قیزی هانا ایله باغلی گؤردویوموز صحنه‌لری بیز کئچمیش خاطیره‌لر کیمی قبول ائدیریک. قهرمان سانکی قیزی‌نین اوشاق‌لیغینی خاطیرلاییر. آما فیلمین سونوندا هر شئی دَییشیر. قهرمانین گؤردویو صحنه‌لری اصلینده کئچمیش‌ده اولمادیغینی آنلاییریق. یعنی بئله دئسک فیکریمجه یاخشی اولار. چونکی فیلمین استقامتی تماما باشقادیر. انسان اوچون زامان عادتا بیلدییی کیمی؛ کئچمیش، ایندی و گله‌جکدیر، آما فیلمین دونیاسیندا بو آردیجیل‌لیق دَییشیر. یعنی کئچمیش و گله‌جک بیر-بیریندن تمامیله آیریلمیش نقطه‌لر کیمی دئییل، بوتؤو بیر زامان قورولوشونون حصّه‌لری کیمی گؤرونمه‌یه باشلاییر. اثرده؛ گله‌جک، ایندی و کئچمیش کیمی تقدیم ائدیلیر. باشلیجا، اونلارین بیر حصّه‌سی گله‌جک‌ده باش وئره‌جک حادثه‌دیر. متن‌ده گتیردیییمه گؤره، اثر بیزی «خاطره» مسئله‌سیله آلت-اوست ائدیر. اثر بیزه بیر نوع خرونولوژی آنفارکتوسو چکدیریر-بوردا بیر فونوتیک مسئله گؤزه دَییر. دئمه بو مسئله یاد پلانئت‌لی‌لرین یازیشیندا دا اؤزونو گؤستریر. اونلار داها یازاندا قلم اَله آلمیرلار. حتّی یازاندا دا دایره‌وی شکلینده یازیرلار. سیموولیک شکلینده یازی اولسا دا، خرونولوژی جریان، حرکتده‌دیر.
اگر گله‌جک‌ده باش وئره‌جک بیر حادثه ائرکندن شعوروموزدا واردیسا، اونو نه آدلاندیرا بیلریک؟
-خاطیره؟
-قاوراماق؟...
اثرده جواب تام ترسینه‌دیر. بیزه گله‌جک‌ده آختاردیغیمیز شئی، عینی اثرده قهرمان کئچمیشینده آختاریر. اثرده جواب اوچونجو استقامتده(گله‌جک) گئدیر. هئپتاپودلاربن دیلی لوئیس-ین زامانی خطّی آردیجیل‌لیق کیمی دئییل، او، بوتؤو بیر قورولوش کیمی قاوراماسینا امکان وئریر. بو، علمی باخیمدان ثبوت ائدیلمیش بیر حادثه دئییل. گیریش بورادا علمی فاکت کیمی تقدیم ائتمکدن چوخ، فلسفی بیر دوشونجه تجربه‌سی یارادیر. بو گؤروشده، اساس سوال یارانیر؛ اگر انسان زامانی باشقا جور قاورایا بیلسه‌یدی، حیاتینا و سئچیم‌لرینه مناسبتی نئجه دَییشردی؟ قهرمان گله‌جک‌ده قیزینی ایتیره‌جه‌یینی بیلیر. بونا باخمایاراق، همین حیاتی سئچیر. لاکین بو مسئله اثرین اَن مهم و اَن گؤزل کونسیپسیالاریندان بیرینه چئوریلیر. بعضاً انسان بیر حادثه‌نین اهمیّت‌لی نتیجه‌سینی اوّلجه‌دن بیلسه بئله، همین حیاتین یئنی‌دن یاشاماغا قرار وئره بیلر. بورادا یادداش، زامان و سئچیم بیر-بیری‌نین مرکزینده دایانیر. بیز کئچمیشی خاطیرلایاراق، آما همین خاطیره‌نین معناسی ایندیکی زاماندا دَییشه بیلریک. گیریش ایسه بونو داها رادیکال فورمادا برپا ائدیر. اثر گله‌جک حاققیندا بیلگی‌نین بئله شعوردا خاطیره‌یه بنزر شکیلده یاناشا بیلدییینی تصور ائدیر. بئله‌لیک‌له، فیلم بیزی چوخ غریبه بیر نقطه‌یه گتیریب چیخاریر. بلکه خاطیره‌نین اساس خصوصیّاتی اونون مطلق کئچمیشه عایید اولماسی دئییل، شعوردا بیر حادثه کیمی موجود اولماسی‌دیر. دایره‌وی استقامت‌ده، یئنه بیز دیل موضوعوسونا قاییدیریق. اگر دیل دوشونجه سیستمیمیزی دَییشیرسه، دوشونجه سیستمیمیز یادداشیمیزا و دونیانی قاوراماغیمیزا دَییشه بیلر؟ دئمه‌لی بو پروسئس دیل‌دن، دوشونجه‌یه و اوردان یادداشا گلیب چیخیر. لاکین حادثه و یئنی‌دن خاطیرلاماق پروسئسی‌نین ایچینده دوران زامان‌ین، آراسیندا معیّن علاقه قورماق مومکوندور. آنجاق بورادا مهم بیر سرحد اؤنوموزده وار. دیل دونیانی ایسته‌دییی کیمی یاراتمیر. بیز «یاغیش» سؤزونو دَییشمک‌له یاغیشی دَییشه بیلمه‌ریک. دیل فیزیکی رئال‌لیغین اؤزو کیمی دئییل. دیل داها چوخ رئال‌لیغی نئجه تشکیل ائتدیییمیزی، تصنیف ائتدیییمیز و معنالاندیردیغیمیز واسیطه‌لردن بیری‌دیر. اونا گؤره‌ ده «دیل دونیادیر» دئمکدنسه داها دقیق «دیل بیزیم دونیا ایله مناسبتیمیزی فورمالاشدیران اساس واسطه‌لردن بیری‌دیر» دئمک چوخ دوغرودور. بو فیکیر هم ویتگنشتاین-ین دیل فلسفه‌سینی، هم کانت‌-ین ادراک حاققیندا دوشونجه‌سینی، هم ده گیریش فیلمی‌نین اساس ایدئیاسینی بیر نقطه‌ده بیرلشدیریر.

ادبیات ائوی

11 September 2026 10:25

#فیلم_تانیتیمی
فیلم آدی: Arrival (گیریش)
اؤلکه: آمریکا
چیخیش: ۲۰۱۶
ژانر: علمی- خیالی

یازیچی: #احمد_یوسفی
#ادبیات_ائوی

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

07 September 2026 17:13

#شعر_گونوموز

من گؤزلر یئرینه، گؤزوندن اؤترو
کاش ائله باخایدیم، ائله تکینه...
ایستردیم من سنین ایزیندن اؤترو
نه عؤمور توکَنه، نه یول توکَنه...

طالعین‌ یولوندان تک سن کئچردین
قیسمت‌لر بیر- بیره اوخونان زامان...
بویومو سن آلت‌- اوست ائدیب، اؤلچردین
یالقیزلیق بویوما توخونان‌ زامان...

واراقسیز دوغاردی کاش آنام منی
یازدیغیم سئوگینی‌ سیله بیلمه‌دیم...
دوداقسیز دوغاردی کاش آنام منی
سنینله بیرجه یول گوله بیلمه‌دیم...

اورتاق دردیمیزی دانیشاق دئدیک‌
اورتاق بیر سئوگی‌یه‌ بیرگه گیریشدیک
یول سنی چاغیردی، یول‌لارا دوشدون
من ایسه آغاج تک دایاندیم دیم‌- دیک....

گونشی ایتیردیک، قارانلیقدا بیز
یاغیشا یئتیشدیک، دومانا‌ چاتدیق
دئییل‌دی بو بیزیم، آخی دبیمیز
شوبهه‌سیز، سئوگی‌دن گومانا چاتدیق...

ایندیسه بورادا یئل‌دی، کولک‌دی
بورویوب باشینا بیزی بورانلیق.....
دونیاما‌ گؤزلرین البت گرک‌دیر
اونلارسیز قاپی‌دان گیرر قارانلیق...

دئیه‌سن گؤزله‌ین بیری وار منی
و ساعات چالینیر دورمادان تیق- تیق...
سیخیر بو دام، بو ائو بو دووار منی
گوزگویه باخدیقجا آنلیرام آرتیق
یئرییَن‌ اؤلویم، کفنیم‌ ییرتیق...

داها یاد باخیش‌لا باخیرلار منه
دیندیره بیلمیرم گلیب کئچه‌نی...
ایستیرم بیر مکتوب گؤندریم سنه
کیچیک بیر اوتاغا سالیب‌لار منی...

چالیشیر قیسالسین‌ اؤنومده یول‌لار
سنین ایزلرینی خاطیرلاتماسین
سیزین قاپینیزدان توی سسی گلیر
اوینارام چالسالار اؤلو هاواسین‌...

غوربته چئوریلیر، بو بویدا اؤلکه‌
گؤمورم ایندیسه گؤزومده سنی...
من سنده ایتیردیم اؤزومو بلکه
آما ایتیرمه‌دیم اؤزومده سنی....

#مهدی_سهندی
#ادبیات_ائوى

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

06 September 2026 14:17

#مقاله_گونوموز

آذربایجان تورک‌لری‌نین گونش حاققیندا تصوّرلرینه داییر

یازیچی: #آیسئل_اومید
کؤچورن: #الهام_محمدزاده
#ادبیات_ائوى

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

04 September 2026 13:00

سپهری دنیزلرین آرخاسیندا باشقا شهر آختاریر، یین-یانگ لوحه‌لرده ایزی گؤروندویو اوچون بیر-بیری‌له علاقه‌لی اولارلار. بو آرادا هیلما بو خطّین استقامتینده اونو سیموول‌لاشدیراراق حرکته کئچیر. او گؤرونمه‌ین دونیانی باغیراراق ایفاده ائدیر آما قارشیلیق آلا بیلمیر. باشلیجا اساس معنا اوچ عالیمین فیکری‌نین اؤنونه کئچندییینده اورتایا چیخیر. یونگ، کئمپبئلل و ووقلئرین ایچ دونیایا و اونو میفه و سناری عالمینه علاقه‌لندیرمک‌ده آدلانیب‌لار. قید ائتدیییمیزه گؤره، انسان گؤردویو دونیا ایله کفایت‌لنمیر، او آشکار دونیانین آرخاسیندا اولدوغونو هر نه وارسا بوتون وارلیغی‌یلا آختاریر.
دئدیک‌لریمیزه گؤره، هیلما فیلمی یالنیز بیر انسانین؛ گؤرمک، دوشونمک و معنا یاراتماق سرحدلریندن آشماق و اونو تانیماق حکایه‌سی‌دئییل، بلکه گیزلی دونیانی اگر وارسا دا ائله اینجه‌صنعت، هنر و یاخود فیلم‌لرله اؤز دیلینه چئویره بیلدییی اوچون یازی‌یا آلینمیشدیر.

#احمد_یوسفی
#ادبیات_ائوی
#فیلم_تانیتیمی

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

04 September 2026 12:59

#فیلم_تانیتیمی

گؤرونمه‌ین دونیانین آرخاسی
«هیلما آف کلینت» فیلمی ۲۰۲۲-جی ایلده لاسسئ هاللاسترؤم (Lasse Hallström) رژیسورلوغو ایله سوئد اؤلکه‌سینده اکران‌لاشمیشدیر. بو اثرده؛ لئنا اِوِلین و تورا هاللاسترؤم باش رولو آلمیشدیلار. اثر هیلما رسّامین چکدییی لوحه‌لره خاطیر یارانیب. هیلما (۱۸۶۲-۱۹۴۴) غرب اینجه‌صنعت تاریخینده ایلک بؤیوک آبستراکت اثرلردن بیری حساب ائدیلن سوئد رسّامی‌دیر. بو اثر اونون او زامانیندا آنلامادیغی اوچون و یاراتدیغی گؤزل اثرلرینه تقدیم اولوب.
سهراب سپهری‌نین «دنیزلرین آرخاسیندا بیر شهر وار» دئیه شعری وار. هم ده چین فلسفه‌سینده‌کی یین-یانگ دوشونجه‌سی و هیلما آف کلینت حاققیندا چکیلمیش فیلم، ایلک باخیشدا بیر-بیریندن چوخ اوزاق گؤرونور. بیری شعر، بیری فلسفی سیموول، دیگری ایسه رسّام حیاتیندان بحث ائدن فیلم‌دیر. لاکین بو اوچ موضوعا فلسفی و سیموولیک باخیمدان یاناشاندا، اونلارین آراسینداکی ماراق‌لی بیر اورتاق خطّی گؤرمک اولور. بو خطّ، انسانین وارلیق موقعینده دایانیب، دونیانین آرخاسینداکی حقیقتی آختاریر. سهراب سپهری‌نین صادالادیغیمز شعر مصراع‌سیندا، شهر یالنیز رئال جغرافی مکان کیمی یوخ، باشقا بیر درک سویّه‌سی‌نین، حتّی ایره‌لی گئتدیییمیزده انسانین عادی باخیشیندان کناردا قالان معنوی دونیا و سیموولونو قاوراما باشلاییر. دنیز رمزی بوردا انسان‌لا همین دونیا آراسیندا سرحدی یارادیر. یعنی میف‌ ده بیر نوع کئچید مکانی ساییلیر. شاعر سانکی گؤرونن دونیانین آرخاسیندا باشقا بیر دونیانین اولدوغونو حیسّ ائدیر. شعرده، پنجره‌ مهم سیموولدور. پنجره ایچری ایله ائشییی آییریر، عینی زاماندا اونلاری بیر-بیری‌له بیرلشدیریب ایچینده گؤرمک امکانی وئریر. بو باخیمدان پنجره آشکارلا گیزله‌نن دونیا‌ آراسیندا واسیطه کیمی باشا دوشوله بیلر.
هیلما آف کلینت‌ین صنعتینده ده بونا بنزر بیر دوشونجه موجوددور. او، یالنیز گؤزله گؤردویوموز دونیانی تصویر ائتمک ایسته‌میر. اونون اوچون رسم ساده، گؤرونن دونیا ایله گؤرونمه‌ین معنوی کوسمیک دونیا آراسیندا واسیطه‌‌سی‌دیر. بونا گؤره هیلمانین اثرلرینده دایره، ایسپیرال، اوچ‌بوجاق و دیگر هندسی فورمالار ساده‌جه دئکوراتیو المنت‌لر دئییل، معیّن فیکیرلری و سیموولیک معنالاری ایفاده ائدن جریان‌لاردیر. اونون رنگ‌لردن استفاده طرزی ده بو باخیمدان ماراق‌لی‌دیر. رنگ‌لر بعضا رئال دونیانین رنگ‌لرینی تکرارلاماقدان چوخ، داخیلی و معنوی وضعیّت‌لر ایفاده ائدیر. هیلمانین رنگ دیلی معیّن جهت‌لرینه گؤره ائکسپرئسسیونیزمی خاطیرلادیر. بو بدیعی جریاندا رنگ چوخ واخت رئالیق حیاتی اولدوغو کیمی گؤسترمک اوچون دئییل، داخیلی حیسّی آخیجی ائموسیانال روحی ایفاده ائتمک اوچون استفاده اولونور. اثرده، هیلمانین چکدییی لؤوحه‌لر رنگین ایفاده گوجونو گؤستریر. لاکین اونو آوتوماتیک اولاراق ائکسپرئسسیونیست رسّام و بو جریانا منسوبیّتینی دئمک اولماز. چونکی هیلمانین صنعتینده رنگ یالنیز ائموسیانال‌لیق اوچون یوخ، هم ده سیموولیک و میستیک سیستمی ائکزوتیک-غیرعادی شکیلده بیر حیس‌ّدیر. بونا گؤره اونون صنعتینی آبستراکسیا-ذهنی، سیموولیزم، میستیک دوشونجه و مدرنیست آختاریشینی بیرلشمه‌سی کیمی گؤرمک داها عاغیلا باتاندیر.
بو باخیمدان هیلمانین صنعتی آوانقارد دوشونجه ایله علاقه‌لنیر. رسّام‌لیغین اسلافی، اساساً گؤرونن دونیانی تصویر ائتمه‌یه چالیشیرلار-بو رسّام‌لیق طرزی، پرئسپکتیو جریانینا یاخین‌لیغینی گؤستریر-هیلما ایسه «گؤزله گؤرونمه‌ین شئیی نئجه گؤرمک اولار؟» سوالینی اورتایا قویور-بو جهت‌دن شرق رسّام‌لیق صنعتی‌نین گؤروشونه یاخینلاشیر.
بو سوال اونون صنعتینده اساس دؤنوش نقطه‌لریندن بیری‌دیر. آوانقاردلیق بورادا یالنیز یئنی و غیری-عادی فورمالار یاراتماق دئییل، موجود گؤرمه و دوشونمه قایدالارینی سورغو قندیلی‌نین آلتینا آپارماق‌دیر. هیلما دونیانی ساده‌جه باشقا جور چکمیر، دونیایا باشقا جور باخماغا چالیشیر.
آبزورد فلسفه‌سینده انسان دونیادا معنا آختاریر، لاکین کوسمیک اونا حاضیر و قطعی جواب وئرمیر. آبزورد آنلاییشی ایله علاقه ایسه داها فرق‌لی‌دیر. هیلما کلاسیک معنادا آبزورد دونیاگؤروشونون نماینده‌سی دئییل. آنجاق هیلما گؤرونن دونیانین آرخاسیندا داها درین معنانین اولدوغونو اینانیر. بونا باخمایاراق، اونون حیاتیندا آبزورد بیر وضعیّت یارانیر. او، یئنی اؤز دیلینی یارادیر، لاکین او عصرده بو دیل تام باشا دوشولمور.
بئله‌لیک‌له، اونون صنعتینده آوانقارد یئنی دیل یاراتماق، آبزورد ایسه همین یئنی دیلین اؤز دؤرونده آنلاشیلماسی ایله علاقه‌لندیره بیلینر.
آیریجا رسّام‌لیق و اونون ایچینده یاتان معنالاریندا حتّی رنگ‌لرینده ده کئچه‌رک نؤبتی ائتاپ-مرحله اونون نه‌ کیمی فلسفه‌لری بیزه یئتیرمک ایسته‌دییی مرحله‌دیر.

ادبیات ائوی

03 September 2026 08:23

#ماهنی_گونوموز
اوخویان: ابوالفت علی‌یئف
ماهنی: دشتی تصنیفی (شعره غزله)

#ادبیات_ائوی

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

31 August 2026 08:21

وولقادا او تایا، بو تایا باخدیم
عکسیم سویا دوشدو، سولاردان آخدیم
آرازدا چیمنده سن لاپ اوشاقدین
آرازا اوخشامیر بو چایین رنگی!
آه، صمد بهرنگی، صمد بهرنگی!

سن‌‌می گوجسوز ایدین، آراز می دَرین؟
دردی نه بؤیوکموش او ساحیل‌لرین!
دؤزدون ذلّتینه آغیر ایل‌لرین!
آلنیندا گنج‌لییین اومود چلنگی
قلبینده آرزولار، صمد بهرنگی!

سولارا باخیردیم سانکی آرازدیر
اوزورسن، سو ایستی، ساحیل دایازدیر!
بس بو تلاش نه‌دیر؟ آنلاشیلمازدیر!
دئ نییه دَییشدی سویون آهنگی؟
نه اولدو، نه اولدو، صمد بهرنگی؟!

نه کول وار توتماغا، نه بیر سال قایا
طوفان‌‌می باشلادی؟ نه اولدو چایا؟
بس نییه گلمه‌ییر هئچ کس هارایا؟
دهشتمیش حیات‌لا اؤلومون جنگی!
آراز، هانی او گنج؟ هانی بهرنگی؟!

ایلک قارانقوشویدو، او ایلک باهارین
بوغولدو چنگی‌ده قارا سولارین
قلبیمده آغری وار، سینه‌می یارین
آسین اورادا بیر بوهئن-والد* زنگی!
دئسین آراز بویو: صمد بهرنگی، صمد بهرنگی!

*بوهئن_والد: آلمان اؤلکه‌سینده بیر فاشیستی کمپین آدی‌دیر.

شئعیر: #احمد_جمیل

بو گون «صمد بهرنگی‌»نین آنیم گونودور. سایغی ایله یاد ائدیریک.

#ادبیات_ائوى

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

28 August 2026 21:41

بصیرت ظاهرین آرخاسینداکی معنانی گؤرمکدیر. «اوچونجو گوز» آدی گؤرمه‌دن داها یوکسک ادراکی سیموول‌لاشدیریر. پاموکون مینیاتورچو فردی گؤزون و عنعنه‌وی باخیشین قارشیدورماسی ایله اوزله‌شیر. ایراکلی ایسه فیزیکی گؤرمه قابلیّتینی ایتیردیکجه اؤزونون اوّل‌لر قبول ائتمه‌دییی طرفی ایله قارشیلاشیر.
بو دئدیک‌لریمیزی بیر جمله ایله بئله ایفاده ائتمک مومکوندور. انسان بعضا گؤزلری ایله دونیایا باخیر، اما یالنیز گؤزلری‌نین حدودلاریندان کنارا چیخدیقدا اؤزونو گؤرمه‌یه باشلاییر. بلکه ده بونا گؤره کورلوق یالنیز گؤرمه‌نین اولماماسی دئییل. بعضا کورلوق باشقا جور گؤرمه‌یین باشلانغیجی‌دیر.

#احمد_یوسفی
#ادبیات_ائوی

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

28 August 2026 21:40

کورلوق و بصیرت: ائدیپدن اورهان پاموکا و آیری منه قدر.
بو فیلمین آدی «The Other Me»-دیر. اذربایجان تورکجه‌سینده بیز «باشقا من» آدینی اویغون گؤردوک. فیلم ۲۰۲۲-جی ایلده گیگا آگلادزی‌نین رئژیسورلوق دئبوتو-بیرینجی چیخیش اولان ABŞ-ده اولان هالیوودون دئتئکتیو درام فیلمی استحصالی‌دیر. دیوید لینچ مشهور دونیا کینوتئاترین رئژیسورو بو فیلم‌ده پرودوسئر عنوانیندا چیخیش ائتمیشدیر. فیلمین چکیلمه‌سی گورجوستاندا آپاریلیب. بو اثرده، جیم ایستورگئسسین باش رولو آلمیشدی. من بو فیلمی چوخ سئودیییمه گؤره دونیا تنقیدلریندن واز کئچدیم و اؤز تنقیدیمی بو متن‌ده گتیردیم.
انسان تاریخ بویو گؤرمه‌یی یالنیز گؤزون فیزیولوژی فعّالیّتی کیمی یوخ، حقیقتی درک ائتمه‌نین بیر یولو کیمی قبول ائدیب. گؤز ظاهری دونیانی گؤرور، اما میف‌لرده، دین‌لرده، فلسفه‌ده و ادبیّاتدا دفعه‌لرله بئله بیر پارادوکس‌لارا قارشیلاشیریق: انسان بعضاً حقیقتی گؤرمک اوچون اوّلجه عادی گؤرمه قابیلیّتیدن اوزاق‌لاشمالیدیر. اما سونرا حیاتی ایرکندنداها چوخ فرق‌لنیر. بلکه گؤردویو شئی‌لر دَیییشیلیر؟
بو فیکیر سوفوکلوسون کرال ادیب اثرینده، اسلام دوشونجه‌سینده‌کی بصیرت آنلاییشیندا، هند عنعنه‌سینده‌کی «اوچونجو گؤز» سیموولون، اورهان پاموکون «منیم آدیم قیرمیزی» رومانیندا و معاصر «The Other Me» فیلمینده مختلف فورمالاردا گؤرونور. بو اثرلری بیرلشدیرن اساس سوال بئله‌دیر: انسانین گؤزلری ایله گؤردویو حقیقت‌دیرمی یوخسا حقیقی گؤرمه گؤزون حدودلاریندا کناردا باشلاییر؟  کرال ائدیپ بو موتیوین اَن گوجلو نماینده‌لربندن بیری ساییلیر. ائدیب اثرین بؤیوک حیصّه‌سینده گؤزلری آچیق حالدا یاشاییر، لاکین اؤز حقیقتینی گؤره بیلمیر. او آتاسی‌نین کیم اولدوغونو، اونون اؤلومونده‌کی رولونو و آناسی ایله مناسیبتی‌نین اصل ماهیّتینی بیلمیر. حقیقتی درک ائتدییی آندا اؤزونو کور ائدیر.
بئله‌لیک‌له، اثرده غریبه بیر پارادوکس یارانیر: گؤرن ائدیپ حقیقتی بیلمیر، کور ائدیپ ایسه حقیقتی بیلیر. بورادا کورلوق یالنیز جزا دئییل، هم ده درک ائتمه‌نین سیموولونا چئوریلیر. ائدیپ ظاهری دونیایا باخارکن اؤز حقیقتینی گؤره بیلمیردی. گؤزلرینی ایتیردیکدن سونرا ایسه دقّتی اؤز داخیلینه یؤنلیر.
اسلام دوشونجه‌سینده ده ظاهری گؤرمه ایله باطنی گؤرمه آراسیندا فرق واردیر. «بصیرت» یالنیز گؤزله گؤرمک دئییل، حادثه‌لرین و وارلیغین ظاهری گؤرونوشونون آرخاسینداکی معنانی درک ائتمکدیر. ساده شکیلده دئسک، گؤز ظاهری عالمی، بصیرت ایسه اونون معناسینی گؤرور. بونا گؤره انسانین گؤزلرژ آچیق اولا بیلر، اما اونون «قلب گؤزو» باغلی قالا بیلر. بو باخیمدان ائدیپ ایله بصیرت آنلاییشی اراسیندا ماراق‌لی بیر پارالل یارانیر. هر ایکی‌سینده فیزیکی گؤرمه ایله حقیقتی درک ائتمک عینی شئی دئییل. لاکین آرالاریندا مهم فرق ده واردیر. اسلام دوشونجه‌سینده بصیرت داها چوخ معنوی و ادراکی بیر قابیلیّت‌دیر. ائدیپ‌ده ایسه حقیقتین درک ائدیلمه‌سی فاجعه‌لی اؤزونون قارانلیق طرفینی درک ائتمه فورماسیندا میدانا چیخیر.
هند دینی-فلسفی عنعنه‌سینده‌کی «اوچونجو گؤز» ده عینی بؤیوک موتیوین باشقا بیر ایفاده‌سیدیر.خصوصی‌له شیوا اوبرازیندا اوچونجو گؤز عادی گؤرمه‌دن داها یوکسک ادراکی سیموول‌لاشدیریر. ایکی گؤز گؤرونن دونیانی، اوچونجو گؤز ایسه گؤرونن آراسینداکی حقیقتی ایفاده ائدن سیموول کیمی باشا دوشوله بیلر. بورادا «اوچونجو گؤز» حقیقی آناتومیک اورقان کیمی دئییل، انسانین ادراکی‌نین گئنیش‌لنمه‌سی کیمی آنلاشیلیر. بو موتیوی «The Other Me» فیلمی‌نین بیرباشا منبع‌یی حساب ائتمک دوزگون اولماز. لاکین هر ایکی‌سینده عینی قدیم فیکیر گؤرونور: عادی گؤرمه ایله حقیقی گؤرمه آراسیندا فرق واردیر: اورهان پاموکون «منیم ادیم قیرمیزی» رومانیندا ایسه بو پروبلئم رسّامین گؤزو و مینیاتوذ صنعتی واسیطه‌سیله اورتایا چیخیر. رومانین مهم مسئله‌لریندن بیری رسّام نئجه گؤرمه‌سی و گؤردویونو نئجه تصویر ائتمیشدیر. غرب پئرسپئکتیو رسّام‌لیغیندا فردی باخیش مهم اهمیّت داشیییر. رسّام معیّن بیر نقطه‌دن دونیایا باخیر و گؤردویو دونیانی اؤز فردی باخیشی ایله تصویر ائدیر. کلاسیک شرق مینیاتور عنعنه‌سینده ایسه فردی باخیشین بو شکیلده اؤن پلانا چیخماسی داها پروبلئم‌لی مسئله‌دیر.رسّام اؤز «من»ینی آرادان گؤتوره‌رک عنعنه‌یه معیّن ائستئتیک-متافیزیک تصوورونه اویغون شکیلده تصویر یاراتماغا چالیشا بیلر. بئله‌لیک‌له، رسّامین قارشیسیندا ایکی سوال یارانیر«من نئجه گؤرورم؟» و «دونیا نئجه تصویر ائدیلمه‌لیدیر؟» بو ایکی سوال آراسیندا یارانان قارشیدورمت «منیم آدیم قیرمیزب» رومانی‌نین اساس فلسفی پروبلئملریندن بیریدیر. روماندا کور رسّام حاققیندت روایت‌لر ده بو موضوع‌نو داها دا گوجلندیریر. بورادا کورلوق پارادوکسال شکیلده رسّام‌لیغین سون مرحله‌سی کیمی دوشونوله بیلر.

ادبیات ائوی

27 August 2026 10:13

#ماهنی_گونوموز
ماهنی آدی: بیر کؤنول سیندیرمیشام
موسیقیسی: رامیز میریشلی
سؤزلری: اسلام صفرلی
ایفا: #شوکت_علی‌اکبرووا

#ادبیات_ائوى
@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

23 August 2026 15:45

گاهی یک پوستر، بیش از آن‌که یک برنامه فرهنگی را معرفی کند، تصویری از وضعیت فرهنگی یک شهر به دست می‌دهد. این پوستر هم از همین جنس است؛ تصویری که در آن، شنیدن شعر در تبریز، نه به‌عنوان بخشی از زیست طبیعی و تاریخی مردم این شهر، بلکه همچون یک «محصول فرهنگی لوکس» عرضه می‌شود؛ با سالن مجلل، بلیت، تبلیغات پرزرق‌وبرق و البته شعری که زبانش، زبان بخش بزرگی از مردم همین شهر نیست.
سؤال ساده است: تبریز مگر شهر شعر نیست؟
اگر تبریز شهر شعر است، چرا برای شنیدن شعر باید منتظر بمانیم تا شاعری از فضای ادبی فارسی به این شهر بیاید و برنامه‌ای با بلیت‌های گران‌قیمت برگزار کند؟ چرا چنین شب‌هایی برای شاعران آذربایجانی، برای شعر تورکی آذربایجانی و برای مخاطب تورک‌زبان تبریز طراحی نمی‌شود؟
چرا «شب شعر» در تبریز، آن‌قدر که باید، شبِ شعرِ تبریز نیست؟
مسئله، مخالفت با شعر فارسی یا حضور شاعران فارسی‌زبان نیست. این دوگانه‌سازی، فرار از اصل مسئله است. شعر فارسی بخشی از فرهنگ ایران است و مخاطب خودش را دارد؛ اما تبریز فقط یک شهر جغرافیایی در ایران نیست که هر برنامه فرهنگی بتواند بدون توجه به بافت زبانی و ادبی آن، در آن برگزار شود.
تبریز پیشینه‌ای عظیم در شعر و ادبیات آذربایجانی دارد. نسلی از شاعران، نویسندگان و هنرمندان تورک‌زبان در همین جغرافیا زیسته و خلق کرده‌اند. پس چرا سهم آنان از این ویترین‌های فرهنگی تا این اندازه ناچیز است؟
چرا جوان تبریزی باید برای شنیدن شعر در سالن‌های مجلل و با پرداخت بلیت‌های سنگین، احساس کند با یک «اتفاق فرهنگی خاص» مواجه شده، اما برای شنیدن شعر به زبان مادری خودش، چنین امکانی به شکل منظم، حرفه‌ای و باشکوه فراهم نیست؟
آیا شعر تورکی فقط وقتی ارزشمند است که در یک محفل کوچک و کم‌امکانات، چند شاعر جوان دور هم جمع شوند؟
این همان تناقض تلخ ماجراست.
برای برخی برنامه‌های فرهنگی، سالن‌های فاخر، تبلیغات گسترده و بودجه و امکانات فراهم می‌شود؛ اما وقتی نوبت به هنرمند آذربایجانی و شعر ترکی می‌رسد، امکانات ناپدید می‌شوند، سالن‌ها کوچک می‌شوند، مخاطب «کافی» نیست و هزار دلیل دیگر برای توجیه این غیبت پیدا می‌شود.
در چنین شرایطی، پرسش فقط متوجه برگزارکننده یک برنامه نیست؛ پرسش متوجه سیاست فرهنگی حاکم بر این شهر است.
چرا باید هنرمند آذربایجانی برای دیده‌شدن، همیشه در حاشیه بایستد؟
چرا باید جوانی که به زبان تورکی شعر می‌نویسد، برای برگزاری یک برنامه جدی و حرفه‌ای، با دیوارهای بیشتری روبه‌رو باشد؟ چرا شعر تورکی نمی‌تواند همان‌قدر که شعر فارسی می‌تواند، در سالن‌های معتبر، با تبلیغات حرفه‌ای و مخاطب گسترده عرضه شود؟
عجیب‌تر از همه اینکه گاهی همین جوان آذربایجانی را به حضور در برنامه‌هایی دعوت می‌کنیم که فرهنگ و زبان خودش در آن غایب است؛ بعد با افتخار از «فعالیت فرهنگی جوانان» سخن می‌گوییم!
جوان آذربایجانی را باید به فرهنگ خودش پیوند داد، نه اینکه او را به تماشاگر فرهنگ دیگران تبدیل کرد.
این حرف به معنای بستن درهای تبریز به روی شاعران فارسی‌زبان نیست. شهری که اعتمادبه‌نفس فرهنگی داشته باشد، از هیچ زبانی نمی‌ترسد. اما مهمان‌نوازی فرهنگی با حذف میزبان تفاوت دارد.
تبریز نباید به شهری تبدیل شود که در آن، فرهنگ آذربایجانی فقط در شعارها عزیز است، اما در برنامه‌ریزی واقعی فرهنگی، سهمی حاشیه‌ای دارد.
اگر قرار است «شب شعر» برگزار شود، چه چیزی طبیعی‌تر از اینکه در تبریز، شب‌هایی برای شعر ترکی آذربایجانی هم برگزار شود؟
شب‌هایی با حضور شاعران آذربایجانی و با خوانش شعر تورکی.
شب‌هایی که جوان تبریزی برای شنیدن شعر به زبان خودش، مجبور نباشد دنبال یک محفل زیرزمینی یا برنامه‌ای کم‌امکانات بگردد.
شب‌هایی که شعر تورکی نیز بتواند روی همان صحنه‌های معتبر، زیر نور همان سالن‌ها و مقابل همان مخاطبان قرار بگیرد.
و شاید بد نباشد مسئولان فرهنگی شهر یک‌بار به جای این پرسش که «چطور جوانان را به برنامه‌های فرهنگی جذب کنیم؟»، سؤال دقیق‌تری بپرسند:
چرا جوان آذربایجانی باید برای شنیدن شعر به زبان خودش، این‌همه کمتر از دیگران حق انتخاب داشته باشد؟
تبریز شهری است که شاعران بسیاری از آن برخاسته‌اند؛ اما اگر قرار باشد شعرِ این شهر فقط به زبان دیگری و با قیمت بلیت دیگری شنیده شود، باید یک‌بار صادقانه از خودمان بپرسیم:
ما واقعاً برای شعر تبریز برنامه فرهنگی می‌سازیم، یا فقط در تبریز برای فرهنگ دیگران سالن اجاره می‌کنیم؟
شاید وقت آن رسیده باشد که به جای «میزبانی از فرهنگ»، کمی هم برای فرهنگِ خودمان میزبان باشیم.
وگرنه روزی خواهد رسید که در شهر شعر، جوانانش شعر خودشان را از روی کتاب‌ها بشناسند، اما برای شنیدن شعر زنده، بلیت بخرند و به تماشای زبانی بنشینند که زبان مادران و پدرانشان نیست.

این دیگر رونق فرهنگی نیست
این، تبدیل فرهنگ به ویترین است.

#مهدی_سهندی
#ادبیات_ائوى

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

21 August 2026 10:44

«سئوگی احوالاتی» (In the Mood for Love) فیلمی حاققیندا:

انگلیسجه «In the Mood for Love» تورکیه‌ده «aşk zamanı» و فارسجادا «در حال و هوای عشق» آدی ایله تانینیر. آذربایجان تورکجه‌سینده «سئوگی احوالاتی» آدی معنا باخیمیندان داها مقصده‌ اویغون حساب ائدیله بیلر.
چین دیلینده آدی (花樣年華) آدین حرفی معناسی تام اولاراق «چیچک‌لنمه دؤرو»، «چیچک‌لنن ایل‌لر» و یا «چیچک‌لی چاغ» کیمی معنالاری ایفاده ائدیر.
اثر ۲۰۰۰-جی ایل‌ده مشهور هنک کنگ‌لو رئژیسور، پرودوسئر و سناریست وونق کار-وای طرفیندن اکران‌لاشدیریلمیشدیر. اثر رومانتیک درام ژانرینا عائیددیر و هنک کنگ-فرانسه بیرگه استحصالی‌دیر.
وونق کار-وای ۱۹۵۸-جی ایلده هنگ‌کنگ‌دا آنادان اولموشدور. او، دونیا کینوسوندا اؤزونه‌ مخصوص ویزوآل دیلی، ائموسیونال اوسلوبو و فرق‌لی رئژیسورلوق مِتودو ایله تانینیر. اونون فیلم‌لرینده باش قهرمان عادتاً تنهالیق، ناتمام‌لیق، مرکّب سئوگی مناسبت‌لری و درین ائموسیونال کونفلیکت‌لری یاشاییرلار. محض بو خصوصیّات‌لار «وونق کار-وای»ی دونیا کینوسونون اَن فرق‌لی مؤلّف رئژیسورلاریندان بیرینه چئویرمیشدیر.
اثر ۲۰ مایین ۲۰۰۰-جی ایلده کن فیلم فستیوالیندا پرئمیئراسیندان سونرا، تنقیدچی‌لرین بؤیوک رغبتینی قازانمیشدیر. بوندان علاوه، رئژیسورون «Days of Wild» (۱۹۹٠) و «2046» (۲٠٠۴) فیلم‌لری ایله بیرلیکده غیر-رسمی تریلوگیاسی ایکینجی حصّه حساب اولونور. خصوصی‌له 2046 فیلمینده بو حکایه‌نین خرونولوژی دوامی تقدیم ائدیلیر.
فیلمین، ائموسیونال تأثیرینی گوجلندیرن اساس عامل‌لردن بیری ده موسیقی‌سی‌دیر. ان مشهور موسیقی‌لردن بیری ژاپن بسته‌کاری شیقئرو اومئبایاشی طرفیندن بسته‌لنمیشدیر.
۱۹ فئورال ۱۹۵۱-جی ایلده ژاپونون فوکو قوبئرنیاسی‌نین کیتاکیوشو شهرینده آنادان اولموشدور. موسیقی‌چی‌لیک فعالیّتینه راک قروپوندا باس گیتاراچی‌ کیمی باشلامیشدیر. قروپ داغیلاندان سونرا فیلم موسیقی‌لرینه اوز توتموشدور. اومئبایاشی ۳۰-دان چوخ ژاپن و چین فیلمینه موسیقی یازیب و خصوصی‌له بو فیلمین مشهور ملودیاسی ایله دونیا شهرتی قازانمیشدیر.
فیلمده یاددا قالان استئتیک صحنه‌لردن بیرینده یاغیش‌لی گئجه‌ده کیشی قادینا بئله دئییر: «دوشونوردوم، بیز اونلار کیمی اولمایاجاغیق. آما تاسف ایله، یانیلمیشام.»
فیلم رومانتیک درام کیمی تصنیف ائدیلسه ده، اصلینده داها چوخ سکوت، حسرت، خاطیره و دئییلمه‌میش حسّ‌لر حاققیندا چکیلمیش ویزوآل ائلئگییانی خاطیرلادیر.
درام منزل‌لر، ائنسیز دهلیزلر، ساکت کوچه‌لر و کیچیک کافه‌لر قهرمان‌لارین سوسیال و معنوی سیخیلمیش‌لیغینی سیمووولیزه ائدیر. فیلمین ریتمی-تئمپی اولدوقجا یاواشدیر. بونا گؤره ده بعضی تاماشاچی‌لار اونو غیر-عادی حساب ائده بیلرلر. لاکین پرسوناژلارین باخیش‌لاری، اّل حرکت‌لری و اوزون سکوت‌لاری، فیلمی عادی حادثه‌لردن داها چوخ ائستئتیک و پوئتیک تجربه‌یه چئویریر.
ماراق‌لی فاکت‌لار:
فیلم «هنک کنگ‌»دا تخمیناً ۸ میلیون آمریکا دلاری، دونیا اوزره ایسه ۱۳ میلیون آمریکا دلاریندان چوخ گلیر اَلده ائتمیشدیر. رئژیسور فیلمین انگلیسجه آدینی مغنّی «بریان فئرری‌»نین «I'm in the Mood for Love» ماهنی‌سیندان ایلهام آلاراق سئچمیشدیر. فیلمین ایلکین آدی «Secrets» (سیرلار) اولموشدور. بعضی تدقیقاتچی‌لارا گؤره، فیلمین ایدئیاسی ژاپن ادبیّاتینداکی قیسا حکایه‌لرین بیریندن تأثیرلنمیشدیر. همین حکایه، عینی بینادا یاشایان ایکی انسانین بیر-بیری ایله دئمک اولار کی، دانیشمادان یاشاییب و حادثه‌لرین فاجعه‌وی سونلوق‌لا بیتمه‌سیندن عبارت اولموشدور. سو لی-چژئن (ماگگیئ چئونگ) اوبرازی فیلم بویو چین مدنیّتینه مخصوص فرق‌لی قیپااو(qipao) گئییمینده گؤرونور. بو گئییم‌لر فیلمین ائستئتیک دَیَرینی داها دا آرتیریر. فیلم ۲۰۰۰-جی ایل «کن» فیلم فستیوالیندا «قیزیل پالما (نخل) بوداغی» مکافاتینا آدایلانمیشدیر. تونی لئونق (چوو مو-وان) اوبرازی همین فستیوالدا «اَن یاخشی کیشی آکتیور» مکافاتینی قازانمیشدیر.
فیلم آسیا کینوسونون شاه اثرلریندن بیری حساب اولونور. ۲۰۱۶-جی ایلده BBC-نین کئچیردییی سورغودا دونیانین مختلف اؤلکه‌لریندن ۱۷۷ کینو تنقیدچی‌سی بو فیلمی ۲۱-جی عصرین اَن یاخشی فیلم‌لری سیاهه‌سینده ایکینجی یئره لاییق گؤرموشدولر.
قید:
روتتئن توماتوئس (Rotten Tomatoes) «چؤروک پومیدورلار» ABŞ-ده فعّالیّت گؤسترن فیلم و تلویزیا سئریال‌لاری حاققیندا پئشه‌کار تدقیقاتچی‌لارین رأی‌لرینی توپلایان مشهور قیمت‌لندیرمه پلاتفورماسیدیر.

#احمد_یوسفی
#ادبیات_ائوى

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

20 August 2026 07:58

#موسیقی_گونوموز
خالق ماهنیسی «آی قاشی گؤزو قارا قیز»
Xalq mahnısı "Ay qaşı gözü qara qız"

اوخویان: #ابوالفت_علی‌یئو
Oxuyan: #Əbülfətəliyev

#ادبیات_ائوى

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

17 August 2026 13:36

#آه__آراز!

بیر لزگی دؤیونور ایچیمده منیم،
بیر یانیق کرمی سنین سسینده.
قوردلا قیامته قالاجاغام من،
کؤپک‌لر هوروشور یاش نفسینده.

بیر قیلینج گؤیَریر الیمده منیم،
آغ بایراق بیچیلیب سنین بویونا.
قانلی ال‌لریمی یوماق ایسته‌سم،
گلیب چیرپاجاغام سنین سویونا.

یوواسی داغیلان کؤرپه لاچینی
ساوالان داغینا حسرت ائیله‌دین
سویوق بولاق‌لارین آندی تک دورو،
ایچدییین قان‌لاری بیلیم نئیله‌دین.

دَریلمک ایسته‌ییر منیم الیم‌له
گنجه چؤل‌لرینده نانا لَـله‌ییر
«شوشانین داغلاری باشی دوماندی»
ایچیمده بیر سورگون اوزان سؤیله‌ییر.

آغلاما، یئنیلمه، دوشمان‌لار باخیر
قوی گیریم دالغانا سنله چاغلاییم
گؤزونون یاشینی کؤکسونه هوپدور
آغلاما آرازیم! دور من آغلاییم.

سندن کئچه‌جه‌یم بیر گون بیلیرم
دیلیمده قورقودون قاچاق تورکوسو
بایقوش جسدیندن کئچه‌جه‌‌یم من
آیاغیم آلتیندا تابوت کؤرپوسو!..

#آتیلا_کیشی‌زاده
#ادبیات_ائوى

@adabiyatevi

ادبیات ائوی

11 September 2026 10:25

دیل دوشونجه‌میزین آتریبوتودور، یوخسا بیر سیلاح‌دیر؟!
بو فیلمین آدی انگلیسجه Arrival-دیر. تورکیه‌ده «گئلیش(Geliş)» آدلاندیریلیب. فارسجادا «ورود/آنها آمدند» ترجمه اولونوب. اما آذربایجان تورکجه‌سینده منجه «گیریش»ی داها اویغون گؤردوم. اثر دئنیس ویللئنئووس (Denis Villeneuve) رئژیسورلوغو ایله زنگین کینو پرده اوستونه یاییلمیشدیر. اثر ABŞ-ده دوزلمیش فانتاستیک-دراماتیک ژانریندا فیلم‌دیر. اثرده باش روْل‌لارینی آلانلاردان: تئزی ما، مایکل استولبارق، فارست ویتاکر، جرمی رنر، ایمی آدامز کیمی آدلاردان آد آپارماق اولار. فیلمین داخلی موسیقی‌‌سی یوهان یوهانسونون مشهور بسته‌کار الی ایله یارالدیلیب. گؤزل فیکیرلی سناریسینی ایسه اریک هئیسسئرئر (Eric Heisserer) اهمیّت‌لی موضوع‌یا توخوناراق یازیا آلمیشدیر.
بعضا بیر اثر ساده بیر حکایه اولمور. او، دونیایا نئجه باخدیغیمیزی اؤیره‌دیر، نئجه سورغولاماغا چکمه‌یی دوشوندورور و یا حتّی یئنی دونیاگؤروشوموزو بئینیمیزده یاراتماق استقامتینده حرکت ائدیر. دئدیییمیزه مثال بو صادالادیییمیز اثر اولا بیلر. اثری چوخ درک ائتمک اوچون، من اوچ دفعه باخدیم، اونسوز دا اؤز سیاهه‌مده یوز شئدئور اثرلرین ایچینده دورور. اثرین اساس موضوع‌سونا کئچنده، حتّی اونون یاد پلانت‌لی‌لرله-موجود فضایی‌لرله علاقه‌لی اولسا دا، اصلینده اثرین، داها درین و قات موضوع‌لارا توخوتدوغو گؤرونور، آیریجا بیز باخدیقجا اوندان دوغولان سوال‌لارا طرف چکیر. اؤرنک اوچون؛ دیل، دوشونجه‌میزی دَییشدیره بیلرمی؟ یا دیل، مدنیّتی یارادیب یوخسا علم؟ دونیانی نئجه قاوراییریق؟ خاطیره نه‌دیر؟ کئچمیش و گله‌جک حقیقتا بیر-بیریندن آیریدیرمی؟ و نهایت انسان حقیقتی نه قدر درک ائده بیلر؟ بو سوال‌لارا جوابلاماق اوچون اونو گئنیش‌لندیرمک لازیم‌دیر. اثرده باش رول(آکتریسا) لوئییس بانکس آدلی دیلچی عالیم، یئره گلمیش هئپتاپودلارلا-یئددی آیاق‌لی‌لارلا اونسیّت قورماغا و یا دیل‌لرین آنلاماغا چالیشیر. اونلارین دیلی انسان دیلیندن تمامی‌له فرق‌لی‌دیر. قهرمان بو دیلی اؤیرندیکجه یالنیز یئنی سؤزلر اؤیرنمیر، اونون دونیانی قاوراما اوصولو دا دَییشمه‌یه باشلاییر. بورادا فیلمین اَن ماراق‌لی فلسفی فیکیرلریندن بیری اورتایا چیخیر. بو فیکیر اثرین اساس منشأیی‌دیر. دیل یالنیز فیکریمیزی ایفاده ائدن واسیطه یوخ، او، هم ده فیکریمیزی فورمالاشدیران المنتی ساییلیر. بو فیکیر بعضی لودویگ ویتگینشتاین (Ludwig Wittgenstein)-ین مشهور فیکرینه دایر معلومات دا میدانا چیخیر. او دئییردی: «دونیا، منیم دونیام‌دیر....دیلیمین سرحدلری [عینی] دونیامین سرحدلری‌دیر» (تراکتاتوس کتابی/رساله‌ی منطقی-فلسفی). بو سؤز، «دیل، فیزیکی دونیانی یاردیر» دئمک دئییل. مثلا، بیر مادّی شئی، موجود،... موجودیت وئردیییمیز زامان موجود اولمور. یعنی موجودیّت‌ین وارلیغی بیزدن و سؤزوموزدن آسیلی دئییل. مثلا، پرتقال سؤزون ائشیدنده باشقا بیر شئی ‌ده نظرده آلینیر. او، آغزیمیزی سولادا بیلر، دادی، قوخوسو، رنگی و اونونلا باغلی اوّلکی تجربه‌لریمیز شعوروموزدا جانلانا بیلر. دئمه‌لی، سؤز ساده‌جه بیر اشیانین آدی دئییل. سؤز بیزیم یادداشیمیزدا و شعوروموزدا بؤیوک بیر آسسوسیاسیالار شبکه‌سینی حرکته گتیره بیلر.
بورادا کانت‌ین فلسفه‌سی ده ماراق‌لی شکیلده اورتایا چیخیر. کانت‌ین فیکرینجه، بیز اشیانی تمامی‌له «اؤزونده اولدوغو کیمی (فی‌النفسه)» دئییل، اونو انسان شعورونون و ادراکی‌نین بیزه تقدیم ائتدییی فورما-فئنومئن کیمی ده درک ائدیریک-اونا گؤذه ده مولوی‌نین حکایه‌سینده اولان فیل کیمی هر کس بیر نوع حقیقتی درک ائدیر، بو سؤز -خاریجی دونیا یوخدور- دئمک دئییل، عکسینه، دونیا موجوددور، لاکین بیزیم اونا چیخیشیمیز انسان قاوراییشی‌نین و ادراکی‌نین قورولوشوندان کئچمه‌سی کیمی‌دیر. آنجاق «دیل» بو ائموسیانال قورولوشون مهم حصّه‌لریندن بیری‌دیر.
دئدیییمیز کیمی، پرتقال هم فیزیکی بیر اوبیئکت/اشیا کیمی موجوددور، هم ده بیزیم شعوروموزدا اونونلا باغلی؛ رنگ، داد، قوخو، اوشاق‌لیق خاطیره‌لری یارانا بیلر. سؤز/دیل ایسه همین شبکه‌نی حرکته گتیریر. بورادان بیزی یادداش مسئله‌سینه آپاران چوخ ماراق‌لی بیر یول آچیلیر. بیز یادداشیمیزدا و بئنیمیزده ساخلانیلان کئچمیش‌ده‌کی اولان حادثه‌لرین دقیق ایزینی گؤستردییینی دوشونوروک. سانکی کئچمیشده بیر حادثه باش وئریر و بئینیمیزه اونون شکلینی چکیب یادداشدا ساخلانیر. اما انسان هر دفعه بیر حادثه‌نی خاطیرلایاندا همین خاطیره معیّن معنادا یئنی‌دن قورولمور. چونکی بیز آرتیق همین حادثه‌نی یاشاماق اوّلکی انسان اولا بیلمیریک. یادداش بوندان داها دا مرکّب‌دیر. ایندیکی تجربه‌لریمیز، حیسّ‌لریمیز بیلیک‌لریمیز و حادثه‌یه وئردیییمیز یئنی معنالار کئچمیشی خاطیرلاماغیمیزدا تاثیری اولا بیلر. اونا گؤره ده خاطیره‌نین کیفیّتی هر دفعه کفایّت قدر دَییشه بیلدییینی آنلاماق چوخ اهمیّت‌لی‌دیر.

ادبیات ائوی

10 September 2026 09:12

#ماهنی_گونوموز
ماهنی: داغ‌لاردا دومان گؤزلدی
ایفا: شوکت علی‌اکبرووا
#ادبیات_ائوی

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

06 September 2026 14:18

آذربایجان تورک‌لری‌نین گونش حاققیندا تصوّرلرینه داییر

آذربایجان تورک‌لری‌نین گؤی جسم‌لرینه تاپینماسی، قدیم کؤک‌لره مالکدیر. بونو چوخلو سای‌دا آرخئولوژی ماتریال‌لار، خالقیمیزین زنگین میفیک - بدیعی یارادیجیلیق نمونه‌لری، عادت - عنعنه‌لری بیر داها ثبوت ائدیر.
آذربایجان تورک‌لری‌نین کوسموقونیک (کائناتین عمله گلمه‌سی حاققیندا نظریه) تصوّرلرینده گونش‌له باغلی اینام‌لار زنگین و چوخ سایلی‌دیر.
بو تصوّرلر عموم‌تورک کوسموقونیک تصوّرلری‌نین ترکیب حصّه‌سی اولوب، اونلارلا سیخ باغلی‌دیر. بئله کی، قدیم تورک‌لر گونشه تاپینمیش، اونو کائناتین یارادیجیسی حساب ائتمیش‌لر.
بونو کلّی مقداردا آشکار اولونان مادّی - مدنیّت نمونه‌لری ده ثبوت ائدیر.
گونشه بنزر تانری هئیکل‌لری، گونشین تصویریندن عبارت اولان قایا اوستو رسم‌لر گونشه اینامین گئنیش اولماسیندان خبر وئریر. گونشه اعتقاد ایزلری قوبوستان قایا اوستو رسم‌لرینده ده واردیر.
بورنوندا  گونش رسمی اولان  گَمی تصویرلری بونا مثال اولا بیلر.
آذربایجان تورک‌لری آراسیندا بئله بیر اینام موجود اولموشدور کی، گونش انسان‌لاری پیس روحلاردان، پیس نیّت‌لردن قورویور، تمیزله‌ییر.
آذربایجانین بعضی یئرلرینده قبیر داش‌لاری‌نین اوزرینده گونش، قیراق تصویرلری واردیر.
بونونلادا دا پیس روحلاری قووماق ایسته‌میش‌لر.
گونشین علامتی، اونون رنگی حساب اولونان قیرمزی، ساری رنگ‌لریندن ده استفاده اولونما محض گونشه اولان اعتقادلا باغلی‌دیر.
بئله کی، قبیرین دیوارلارینی، اؤلولری اوخرا ایله رنگ‌لنمه‌سی‌نین مقصدی پیس روحلاری قورخوتماق، اؤلونون اَبدی‌لییینی  بیلدیرمک اولموشدور.
چونکی قیرمزی رنگ گونشین  اَبدی‌لییی‌نین رمزی اولموشدور. توی مراسمی زمانی خوشبختلیک علامتی اولاراق گلینین اوزونه قیرمیزی دوواق سالینماسی، باشینا و ال‌لرینه خینا یاخیلماسی گونشه اشاره‌دیر.
گونشه تاپینمانین موجودلوغونو  اجدادلاریمیزین قول و قیچ‌لارینا تاخدیق‌لاری تونچ بیلَرزیک‌لر، سونرالار ایسه آنجاق اله تاخیلان و اوجو ایلان و قوچ باشلاریندان عبارت اولان بیلَرزیک‌لر (ایلان اؤلولر روحو، قوچ ایسه خئیر، برکت ایلاهه‌سی اولان آناهیت‌له باغلی‌دیر)، گونش معبدلری، کروملئخ‌لر (اوستو یاستی داش پیلته او اؤرتولن ایری داش‌لاردان عبارت)، گونش آللاهی‌نین سیموولو اولان کئچی رسم‌لری و س. ثبوت ائدیر.
گونشین آنتروپومورفیک (آلله‌لاری انسان شکلینده تصوّر ائتمه) صورتی خالقیمیزین زنگین ادبی- بدیعی یارادیجیلیغی‌نین مهم حصه‌سی اولان افسانه‌لرده، میف‌لرده، ناغیل‌لاردا اؤز عکسینی تاپمیشدیر.
بئله بدیعی نمونه‌لرین چوخوندا گونش گؤزل بیر قیز و یا شیلتاق بیر اوشاق  کیمی چیخیش ائدیر.
گونشه اعتقاد ایزلرینه خالق اویون‌لاریندا، ماهنی‌لاریندا دا تصادف ائدیلیر. بئله کی یازین گلیشی ایله علاقه‌دار اوخونولان ماهنی‌لارین بیرینده دئییلدییی کیمی، گونشین ایکی قیزی وار: اونلاردان بیری قیشین تمثیلچیسی اولان کئچل قیز، دیگری ایسه یازین تمثیلچیسی اولوب ساچلی قیزدیر.
بورادا گونش کائناتین، یارادیلیشین یارادانی  کیمی قبول اولونور.
گونشین مهم حیات منبعی اولماسی، گونش‌سیز حیاتین غیر مومکونلویو اونون تانری کیمی قبول اولونماسینا سبب اولموش، واختی ایله گونشه ایچیلن آندین چوخ یوکسک اولماسینا گَتیریب چیخارمیشدیر.
حال - حاضیردا دا خالق آراسیندا موجود اولان ایشیغا آند ایچمک عادتی اولا بیلسین کی، گونشه، اونون ایشیغینا اولان اینامین تظاهرلاریندان بیری‌دیر.

یازیچی: آیسئل اومید
کؤچورن: الهام محمدزاده
#ادبیات_ائوی
@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

05 September 2026 09:16

فولکلوروموردا نانه (نعنا) درمک

دَرین نانه‌نی، دَرین
سرین نانه‌نی، سرین
قورویوب گلسین هایا
دؤنوب گئتمه‌سین زایا.
نانه‌نی دوزدوم یئره
تایالار گولدو اوزه
یارا نامه گؤندردیم
دولدوردوم جاما گؤندردیم
خیرماندا ووردوم تایا
کؤلگه‌سی دوشدو چایا.
نئچه آیلیق زحمتیم
قویمارام گئتسین زایا

درین نانه‌نی، درین
سرین نانه‌نی، سرین
قورویوب گلسین هایا
دؤنوب گئتمه‌سین زایا.

#جلیل_عبدالله
کؤچورن: #نرگس_ابراهیمی
قایناق: آذربایجان شفاهی خالق ادبیاتی کلیاتی
#ادبیات_ائوى
@Adabiyatevi

ادبیات ائوی

04 September 2026 12:59

گؤروندویو تک بو استایل چوخ واخت هیلمانین لوحه‌لرینده یین-یانگی مدلینی آنلادیر.
چونکی چین فلسفه‌سینده‌کی یین-یانگ دوشونجه‌سی ده بو موضوع‌دا ماراق‌لی پارالل کانسئپسیالار وار.
یین و یانگ بیر-بیری‌نین ساده‌جه عکسی و یا دوشمنی دئییل. قارانلیغین ایچینده ایشیق، ایشیغین ایچینده قارانلیق المنتی‌نین اولدوغونو یاخود سیموولونو گؤستریر. بو دوشونجه هر نه‌یین دیگر طرفی اولدوغونو حتّی بیر-بیرینی تمام‌لادیغینی اورتایا چیخاریر. یانلیش اولماسا بلکه ایکی طرفین عینی اولدوغو پارچاسی ساییلیر.
هیلمانین اثرلرینده ده قارا و آغ، قادین و کیشی، ایشیق و قارانلیق، حیات و اؤلوم، ماده و روح کیمی اوزلشمه‌لر مشاهده اولونور. خصوصی‌له «The Swan» اثرینده، قارا و آغ فورمالارین قارشی‌لاشدیریلماسی بو باخیمدان ماراق‌لی گؤرونور. لاکین بورادا علمی اوسلوبدا بو بیرلشمه‌لره احتیاط‌لا باخماق لازیم‌دیر. هیلما اثرلری‌نین بیرباشا یین-یانگ فلسفه‌سیندن یاراندیغینی سؤیله‌مک اوچون الیمیزده اساس یوخدور. بوراداکی علاقه تاریخی تاثیردن چوخ، فلسفی و سیموولیک مقایسه‌دیر. بورداکی قارانلیق‌لار حیاتین چتین‌لیک‌لریندن چوخ روحی کمپلکس‌لره اشاره ائدیر. آنجاق بورادا، بو دونیانی بیزه بدیعی تانیتدیران بؤیوک عالیمی «یونگ» نظره گلیر.
یونگ'ون پیسخولوژی نظریّه‌سی ایله بو موضوع‌یا یاناشماق، هیلمانین داخیلی سیاحتینی ایضاح ائتمک اوچون باشقا امکان یارادیر. یونگا گؤره، انسانین پیسیکاسی-روانی یالنیز شعوردان عبارت دئییل. انسان شعورون آرخاسیندا، شعورآلتی و سیموولیک قات‌لاردا موجوددور. هیلمانین سیموول‌لارا و گؤرونمه‌ین عالمه ماراغی، بو باخیمدان اونون داخیلی آختاریشی‌نین ایفاده‌سی کیمی اوخونا بیلر. یونگون ایندیویدواسیا-فردی‌لشمه آنلاییشینی ساده شکیلده انسانین «جمعیّت مندن نه ایسته‌ییر؟» سوالیندان «من اصلینده کیمم؟» سوالینا کئچمه‌سینی ایضاح ائتمک اولار.
یونگون فردی‌لشمه آنلاییشی بیر طرفدن هیلمانین صنعت یولوندا تدریجاً اؤز داخیلی دونیاسینی کشف ائتمه‌سی دیگر طرفدن بیر واسیطه‌ کیمی چکدییی دونیانی و حقیقی دونیانی آراسینداکی فرقی بیلیر و بو فرقی اؤزونه‌مخصوص رسّام‌لیق صنعت دیلی ایله لوحه‌لرده گؤستریر. بوراداجا بیر سیاحت ایزلری گؤرونور، لاکین دونیَوی سیاحت کیمی دئییل، او داخیلی انسان دونیاسی‌نین سیاحتی کیمی‌دیر. بوردا یونگو میفولوژیایا باغلایان کئمپبئل‌لین و اونون مدلینی‌ یازی-سِناری عالمینه آپاران ووقلئرین آدلاری میدانا گلیر.
کئمپبئل‌لین «قهرمان سیاحتی» مدلی و ووق‌لئرین بو مدلی سناری شکلیده اولدوغونو مقایسه ائتدیکده داها ماراق‌لی بیر نتیجه چیخارماق اولور. کلاسیک میفولوژی‌ده، قهرمان عادی دونیادان چیخیر، چاغیریشی قبول ائدیر، سیناق‌لاردان کئچیر، دوشمن‌له قارشیلاشیر، یئنی بیلیک الده ائدیر و گئری قاییدیر. هیلمانین سیاحتی بئله دئییل. او، خاریجی دونیادان تئوسوفی-حکمت الهی ایله باغلانیب. بو عالم‌دن گلدییی تصورلری لوحه‌لره چکیر. یعنی استقامت خاریجی دونیادان داخلی دونیایا دوغرو مناسیبت یارادیر. او، دونیانی فتح ائتمک اوچون یولا چیخمیر. او، گیزلی دونیانی دوشونمک اوچون داخیلی بیر سیاحته کئچیر. بوراداجا قیلینجی فیرچالا، خاریجی دوشمن‌ین یئرین گؤرونمز و گیزلین‌لیق‌ حکمت، فتح‌ین یئرین یارادیجی‌لیق‌له عینی‌لشدیرمک اولار.
بو سبب‌دن هیلمانی قدیم‌کی واریانت‌دا «فتح ائدن قهرمان»دان چوخ «گؤرن و یارادان قهرمان» کیمی نظرده توتماق اولار. اونون قهرمان‌لیغی باشقا انسان‌لاری مغلوب ائتمک دئییل، انسان‌لارین هله گؤره بیلمه‌دییی بیر شئیی گؤرمک و اونو ایفاده ائده بیله‌جک یئنی دیل یاراتماق‌دا آشکارا چیخیر. کلاسیک قهرمان دونیایا آیاق آچیر، دوشونوب-دانیشیر، غالب گلیر و نهایت گئری قاییدیر. هیلما داخلی دونیایا اطرافلی کئچیر، آختاریر اونو سیموول‌لاشدیریب یارادیر، یئنی صنعت دیلی قورور. آنجاق اونو و اثرلرینی درک ائدن یوخدور. اثرلری گله‌جه‌یه بوراخیر.
ووقلئرین مدلینده قهرمان سیاحتین سونوندا الده ائتدییی «اکسیر»له جمعیّته قاییدیر. هیلمانین وضعیّتینده همین اکسیر اونون اثرلرینده‌دیر. لاکین اونون قاییدیشی درحال باش وئرمیر. او، اؤز دؤرونده تام باشا دوشولمور و اثرلری‌نین اهمیّتی داها سونراکی دؤرلرده یئنی‌دن قیمت‌لندیریلیر.
گؤروندویو تک، اونون قهرمان‌لیق سیاحتی‌نین سون مرحله‌سی حیاتیندان سونرا تامام‌لانیر.
یاراتماق، آنلاماق زامانین کئچمه‌سی و یئنیدن کشف اولونماق اونون حکایه‌سینده بیر-بیرینه باغلانیر.
سهراب سپهری، یین-یانگ و هیلما فیلمی عینی شئیدن دانیشمیرلار و اونلاری بیرباشا عینی فلسفه‌نین نماینده‌لری حساب ائتمک اولماز. لاکین اونلارین آراسیندا گوجلو بیر مقایسه یاراتماغی قیده آلماق اولار.

ادبیات ائوی

04 September 2026 12:58

#فیلم_تانیتیمی
هیلما
یازیچی: #احمد_یوسفی
#ادبیات_ائوی

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

31 August 2026 12:47

قورد/بؤری، تورک اساطیر و کولتورونده
یازیچی: #لاچین_رضایی
#ادبیات_ائوى
@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

29 August 2026 09:10

#فولکلور_گونوموز

اؤلکه‌میزده «خرج-قازانج» مثل‌لری

قازانج قودوروب مایانی یئدی!
ایلخیچی‌نین قازانجی هاوایی آت مینمک اولار!
آلان آلیب وارلانیب، ساتان ساتیب آلدانیب!
آلمادیغین حئیوانین نوختاسیندان یاپیشما.
جواهیر بازاریندا مونجوق ساتیلماز.
عابباسینی بَیَنمه‌ین بئش شاهی چیخاردار.
پوللویا «بلی» دئیرلر، پولسوزا «دلی».
کاسیب پول تاپدی، قویماغا یئر تاپمادی.
سن سایدیغینی سای، گؤر فلک نه ساییر.
سایانین قولویام، سایمایانین آغاسی.
بازار ایچینده ایت قولاغی کسمزلر.
اؤرتولو بازار، دوستلوغو پوزار.
اؤکوزو اولانا گؤن بوْرج وئررلر.
امانته خیانت اولماز.
مالین مال اولونجا، بازارین بازار اولسون.
موفته سیرکه، بال‌دان شیرین‌دیر.
نقدی قویوب، نسیه‌نین دالینجا دوشمه‌.
شرّ دئمه‌سن، خئیر گلمز.

#جلیل_عبدالله
کؤچورن: #نرگس_ابراهیمی
قایناق: آذربایجان شفاهی خالق ادبیاتی کلیاتی
#ادبیات_ائوى

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

28 August 2026 21:41

رسّام آرتیق گؤزلری ایله گؤردویونو دئییل، یادداشیندا و داخیلینده داشیدیغی اوبراز گؤرور. بئله‌لیک‌له، فیزیکی گؤزون اهمیّتی آزالیر، داخیلی گؤرمه‌نین اهمیّتی آرتیر. بو قدیم موتیو معاصر کینودا دا دوام ائدیر. گیگا آگلادزئنین «The Other Me» فیلمینده ایراک‌لی‌نین گؤرمه قابلیّتی تدریجا ضعیف‌له‌ییر. لاکین فیزیکی گؤرمه آزالدیق‌جا اونون داخیلی دونیاسیندا باشقا بیر گؤرمه فورماسی میدانا چیخیر. ایراک‌لی اوّلجه دونیه‌وی گؤزلری ایله گؤرور. سونرا گؤردویو دونیا دَییشمه‌یه باشلاییر و او، اؤزونون اوّل‌لر قبول ائتمه‌دییی طرفی ایله-نینو اوبرازی ایله قارشیلاشیر. بئله‌لیک‌له، فیلم گؤز آنلاییشینی ساده‌جه آناتومیک اورقان اولماقدان چیخاریب پیسخولوژی و فلسفی سیموولا چئویریر.
ایراک‌لی‌نین اساس پروبلئمی یالنیز گؤرمه قابلیّتینی ایتیرمه‌سی دئییل. داها درین پروبلئم اونون اؤزونو گؤره بیلمه‌سی‌دیر. نینو بو باخیمدان فیلمین ان مهم سیموول‌لاریندان بیری‌دیر. اونو ساده‌جه باشقا بیر قدیم کیمی قبول ائتسک، فیلمین فلسفی طرفی‌نین  بؤیوک حیصّه‌سینی ایتیرمیش اولاریق. نینو ایراک‌لی‌نین اؤزونده یادلاشدیردیغی و قبول ائتمک ایسته‌مه‌دییی طرفین تجسّومو کیمی اوخونا بیلر. بورادا کارل یونگون «کؤلگه» آنلاییشی ایله ده علاقه یارانیر. انسان اؤزونده قبول ائتمک ایسته‌مه‌دییی خصوصیّات‌لاری شعوردان اوزاق‌لاشدیریر. لاکین همین خصوصیّات‌لار تامامیله یوخ اولمور. اونلار انسانین پیسیخیکاسیندا-روانیندا قالیر و بعضا اونا یاد بیر وارلیق کیمی گؤرونور. بو باخیمدان ایراک‌لی‌نین نینو ایله قارشیلاشماسی اصلینده انسانین اؤزونده یادلاشدیردیغی حیصّه ایله قارشیلاشماسیدیر. بورادا قدیم «جاناوارلا قارشیلاشما» موتیوی ده دَییشیر.
قدیم قهرمان‌لیق میف‌لرینده قهرمان لابیرنته داخیل اولور و اورادا جاناوارلا قارشیلاشیر. مینوتاور(Minotavr) بونون ان مشهور نمونه‌لریندن بیری‌دیر. تئسوس(Theseus) لابیرنته گیریر، مینوتاوری اؤلدورور و لابیرنت‌دن چیخیر. کلاسیک قهرمان‌لیق مدلینه مقصد جاناواری محو ائتمک‌دیر. «آیری مندن»-ایسه بو مدلی دَییشدیریر. ایراک‌لی‌نین «جاناواری» خاریجده دئییل، اونون اؤز داخیلینده‌دیر. بونا گؤره بورادا اساس مسئله جاناواری اؤلدورمک دئییل، اونون کیم اولدوغونو آنلاماقدیر. بو، قهرمان‌لیق آنلاییشیندا مهم دَییشیک‌لیک‌دیر. قدیم قهرمان دَییشمه‌نی محو ائدیر. معاصر دنسان ایسه بعضا اؤزونون پارچالانمیش طرف‌لری ایله قارشیلاشمالی و دونلاری آنلاماغا چالیشمالیدیر. بئله‌لیک‌له، ائدیپ، «منیم آدیم قیرمیزی» و «آیری مندن» آراسیندا ماراق‌لی بیر خطّ/زولاق چکیلیر. ائدیپ‌ده فیزیکی گؤزلر آچیق‌دیر، اما انسان اؤز حقیقتینی گؤره بیلمیر. حقیقت درک ائدیلدیکدن سونرا ایسه فیزیکی گؤرمه ایتیریلیر. پاموکون رومانیندا مسئله رسّام گؤزوندن داها درینه گئدیر. بورادا اساس سوال انسانین نه گؤردویو و دونیانی هانسی باخیشلا تصویر ائتدییی ایله باغلی‌دیر. فردی گؤز ایله عنعنه‌نین متافیزیک باخیشین گؤزو آراسیندا قارشیدورما یارانیر.«آیری مندن» فیلمینده ایسه فیزیکی گؤرمه تدریجا ایتیر، اما انسانین اؤز داخیلی دونیاسینا باخیشی آرتیر. ایراک‌لی اؤزونده گیزلتدییی «دیگر من»له قارشیلاشیر. بو اوچ اثرین هامیسیندا کورلوق ساده‌جه فیزیکی حادثه دئییل. بو اوچ اثرین هامیسیندا کورلوق ساده‌جه فیزیکی حادثه دئییل. او، ادراکین دییشمه‌سی دئمکدیر. بورادا چوخ مهم بیر فرق اورتایا چیخیر: باخماق و گؤرمک عینی شئی دئییل. انسان باشقا بیر انسانین اوزونه باخا بیلر، اما اونون آغریسی گؤرمه‌یه بیلر. ائدیپ دونیایا باخا بیلر، اما اؤز حقیقتینی گؤره بیلمز. رسّام گؤزلری ایله رنگ‌لری گؤره بیلر، اما گؤردویونون آرخاسینداکی ائستئتیک و فلسفی معنانی آنلامایا بیلر. ایراک‌لی ایسه اؤز حیاتینا باخا بیلر، اما اؤزونون داخیلینده‌کی «دیگر من»ی گؤره بیلمز. دئمه‌لی، گؤرمه یالنیز فیزیولوژی مسئله دئییل. او، هم ده ائپیستئمولوژی-معرفت‌شناختی، یعنی «من بیلدیییم شئیی نئجه بیلیرم؟» سوالی ایله باغلیدیرـ بو باخیمدان «The Other Me» قدیم موتیوی معاصر پیسخولوژی دیله چئویریر. لاکین فیلمین معیّن محدودیّتی ده واردیر. سیموول‌لار-گوز، کورلوق، مئشه، نینو، یادداش و «دیگرمن»-چوخ آیدین شکیلده تقدیم اولونور. بعضی مقام‌لاردا فیلم تاماشاجی‌یا سوال وئرمک عوضینه جوابی اؤزو گؤستریر. داها رادیکال یاناشمادا ایسه انسانین تاپدیغی سوال آلتیندا قویولا بیلردی. چونکی انسانین داخیلی دونیاسیدا ایل‌لوزیالار-خیال‌لار یارادا بیلر. بئله یاناشما فیلمی داها اگزیستانسیالیست و پست‌مدرن استقامت‌ده آپارادی. بوتون بو نمونه‌لره بیرلیک‌ده باخاندا گؤروروک کی، کورلوق مدنیّت تاریخینده یالنیز گؤرمه‌نین ایتیریلمه‌سی دئمک دئییل. بعضا ظاهری دونیانین ایتیریلمه‌سی داخیلی دونیانبن آچیلماسینا سبب اولور. ائدیپ حقیقتی درک ائتدیکدن سونرا کور اولور.

ادبیات ائوی

28 August 2026 21:40

#فیلم_تانیتیمی
THE OTHER ME
#احمد_یوسفی
#ادبیات_ائوی

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

24 August 2026 13:08

«سلام ساروان‌لا صحبت»

‍ حیات او قدَر بالاجادیرکی، بؤیوک آدام‌لار داریخارلار اوردا.
ائشیدیرسن حیات؟! او قدَر بالاجاسان کی، بؤیوک آدام‌لار داریخیرلار سنده.
دئوین ماغارادا،
حؤکومدارین تاخت‌دا،
گوللـه‌ن لوله‌ده، چاغان قونداقدا داریخیر.
ان یونگول خسته‌لیک‌لرین ده، بیر گون اؤلوم خبردارلیغینا چئوریلیر.
هر گون بیر اومیدین اؤلور، یئرینه بیر عذابین، قورخون دیریلیر.
گؤیرچین‌لر دیمدیکله‌ییر باشینی بیت باسمیش هئیکل‌لرینی
گوجون چاتان‌لاری داشا، چاتمایان‌لاری تورپاغا چئویریرسن.
بیر اومید تاپاندا دوست‌لارلا بؤلوشوروک آرامیزدا،
اوووب هله قوش‌لارینا دا آتیریق.
شکیلچی قبول ائتمه‌ین «الوداع» سؤزو کیمی تنهاییق...
داریخیریق... داریخیریق....

#آقشین_یئنی_سئی
#ادبیات_ائوی
سس:
#خزر_سلیمانی
#شعر_گونوموز

@adabiyatevi

ادبیات ائوی

23 August 2026 15:42

تبریز؛ شهر شعر یا سالنِ لوکسِ شعر؟
#مهدی_سهندی
#ادبیات_ائوی

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

21 August 2026 10:44

#فیلم_تانیتیمی
فیلم آدی: İn the Mood for love (سئوگی احوالاتی)
یازیچی: #احمد_یوسفی
#ادبیات_ائوى

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

18 August 2026 09:51

#اوشاق_ادبیاتی

ال‌لرینده اویونجاق
حیط‌ده گزدی یاغمور.
آرخاسینجا سورونن
کؤلگه‌دن بئزدی یاغمور.

یورولوب حیرصلی-حیرصلی
سوروشدو کی، آی آنا،
کیمدی دالیمجا گزن،
منی باشا سالسانا...

آناسی گولوب دئدی:
-گونش سنه باش قوشوب،
تک داریخارسان دئیه
کؤلگه‌نی یولداش قوشوب...

#سعیدالله_کریملی
#ادبیات_ائوی

@AdabiyatEvi

ادبیات ائوی

16 August 2026 11:50

بو گون آذربایجانین داهی شاعیری «بختیار وهابزاده»نین دوغوم گونودور.
۱۹۲۵-جی ایل نوخادا دوغولوب و ۲۰۰۹-جو ایل‌ده باکی شهرینده وفات ائتمیشدیر.
معاصر آذربایجان ادبیاتی‌نین ان پارلاق سیمالاریندان اولان بختیار وهابزاده اؤز یارادیجیلیغی ایله بدیعی فیکریمیزین زنگین‌لشمه‌سینده مهم رول اوینامیشدیر.
او، آذربایجانچیلیق مفکوره‌سینه دَرین‌دن باغلی اولان و اؤزونو درکه چاغیران چوخ‌سایلی اثرلری ایله ادبیاتیمیزین انکشافینا تؤحفه‌لر وئرمیشدیر. خاطیره‌سینی سایغی ایله یاد ائدیریک.

#بختیار_وهابزاده
#ادبیات_ائوى

@AdabiyatEvi