Telegram-канал galeryetasavireadabi - گالری تصاویر ادبی: Unsorted

گالری تصاویر ادبی

03 February 2026 16:30

⭕️ از سرچشمه های داستان شیخ صنعان

یکی از دل انگیزترین داستان های منطق الطیر و کل ادب غنایی عرفانی فارسی داستان شیخ صنعان است.
درباره منابع داستان عطار پیش از این دیگر پژوهشگران سخن گفته اند. استاد مجتبی مینوی در ۱۳۴٠ طی مقاله ای منشأ این داستان را کتابی منسوب به غزالی به نام تحفة الملوک» دانست. نظر ایشان را بعدها استاد فروزانفر و دکتر زرین کوب هم پذیرفتند.
اما استاد شفیعی کدکنی با شواهد و مدارک تاریخی و سبکی یادآور شد که نویسنده تحفة الملوک نامشخص است و ضمناً این کتاب مال قرن هفتم است و اتفاقا داستان را نویسنده این کتاب از عطار گرفته نه عکس آن.
استاد کدکنی با رواج داستان پیر دین داری که از دیانت خود دست می کشد چونان آرکی تایپی سیال عنوان می کند و سپس سه داستان به این مضمون از رونق المجالس روایت می نماید.
حمیدرضا شایگان فر استاد دانشگاه نیز ضمن یادکرد پاره ای از مطالب فوق متذکر می شود که همیشه نباید مآخذ داستان ها را غربی بدانیم و از شرق غافل شویم. عطار احتمالا این داستان را از طریق بازرگانان و بوداییان از ادبیات هند گرفته است.

اما نظر نوینی که اینجا اشاره می شود از پال اسپراکمن است. وی در مقاله ای یادآور می شود که عطار داستان شیخ صنعان را از مقامات ابوبکر صنوبری شاعر سده چهارم هجری گرفته و به تعبیری دگردیسی ایرانی اسلامی انجام داده است.
اصل داستان صنوبری مربوط به سعد چنین است: سعد در پی عشق مذکری به پسری زیبارو عیسی نام، راهب دیری مسیحی، دین و زندگی خود را رها می کند و آبروی شغلی خویش را در این میان می بازد و در نهایت پریشان و عریان کنار دیر جان می سپارد.
کاری که عطار با داستان صنوبری انجام داده این بوده که با تبدیل عیسی به دختر ترسا خواسته تابوشکنی اندک تری از صنوبری کرده باشد.

منابع:
درس گفتارهایی درباره عطار، حمیدرضا شایگان فر

منطق الطیر، به تصحیح استاد شفیعی کدکنی

نقدی بر کتاب «همجنس پسندی در ادب کلاسیک عرب»، پویه خوشخو ثانی، دانشگاه کلمبیا

‌‌‌‌‌‌‌‌Ｃ᭄𝄞 @GaleryeTasavireAdabi
♡჻ᭂ࿐✰⊰━━━━─