Telegram-канал totemmag - مجله ادبی هنری اجتماعی توتم: Unsorted

مجله ادبی هنری اجتماعی توتم

11 July 2026 23:23

اخلاق نوشتن

رویامولاخواه
@totemmag

جهان، بیش از آنکه از کمبود شاعر رنج ببرد، از فراوانیِ شاعرانی رنج می‌برد که پیش از آنکه خوانده باشند در حال نوشتن اند ، ما در اکنونی در حال زیستنیم که هر صفحه‌ای پیش از آنکه چیزی برای عرضه داشته باشد میل دارد تریبون باشد،یا به تعبیر کوندرا رقاصِ
صحنه‌ای زیر پرژکتورهای تحسین و تایید باشد. کمتر کسی حاضر است سکوتِ یک خواننده را تاب بیاورد. انگار نوشتن، پیش از آنکه نتیجه‌ی انباشتِ جهان باشد، به کنشی برای دیده‌شدن تقلیل یافته است. و خوانندگان در این صحنه ی کمدی_تراژیک پیش از آنکه خواننده باشند ، بدل به مدعوین صحنه ای تهی از ارائه گشته اند.
من همیشه گمان کرده‌ام شعر، پیش از آنکه بدل به نوشته شود، و سرایش به فعلیت نگارش برسد، در حافظه‌ی زبان نوشته می‌شود. شاعر، نخست نویسنده نیست؛ وارث است. وارثِ هزاران استعاره، شکست، وزن، حذف، سکوت و امکان. هیچ صدایی از خلأ آغاز نمی‌شود. آنچه اصیل می‌نامیم، نه انکار گذشته، بلکه شیوه‌ی تازه‌ی عبور از آن است.
هر شاعر بزرگ، ناگزیر با شاعران پیش از خود در حال گلاویزی و کشمکش است؛ نه برای تقلید، بلکه برای آنکه بتواند از زیر سایه‌ی آنان عبور کند . اما چگونه می‌توان از سایه‌ای گذشت که هرگز آن را ندیده‌ایم؟ چگونه می‌توان از چیزی رها شد که هرگز به درون ما راه نیافته است؟
هیچ شاعر را نمی‌توان به تنهایی سنجید؛ و پیش از آن از فضاهای متاثری که در کلمات وی نشت کرده ،عبور نکرد. در این عبور می توان شاهد بود ، هر شعر تازه، جای خود را در نظمی از آثار گذشته پیدا کرده و هم‌زمان آن نظم را نیز دگرگون ساخته است
. بنابراین نوشتن، نه آغازِ دیسکورس، بلکه ادامه‌ی مکالمه ای است که قرن‌ها پیش آغازیده است.
به تعبیر باختین، زبان ذاتاً چندصدایی است. از این منظر می توان گفت: هر واژه پیش از آنکه به دهان ما برسد، از دهان دیگری گذشته است. در این صورت شاعر کسی نیست که صرفاً سخن می‌گوید؛ شاعر کسی است که می‌داند از میان چه صداهایی سخن می‌گوید. خواندن، تمرینِ شنیدنِ این همهمه‌ی تاریخی است.
رولان بارت، با اعلام «مرگ مؤلف»، اقتدار نویسنده را از متن پس گرفت و آن را به شبکه‌ای از ارجاعات و نقل‌قول‌های بی‌شمار واگذار کرد.
خواندن به مثابه ی معاشقه با دیگری در متن است. در این تعریف، متن، جزیره‌ای مستقل نیست؛ بلکه مجمع‌الجزایری است که مدام در حال شدن و گسترش است.هر جزیره در حال بازآفرینی جزایر دیگری است. و این مداومت، شبکه ای از جزایر را به یکدیگر متصل می‌کند.
شعر پیرو این نگاه، از این قاعده مستثنا نیست.
از این رو، اخلاق در نوشتن یعنی بیش از آنکه گفته باشیم، باید شنیده باشیم. بیش از آنکه نوشته باشیم، باید خوانده باشیم. زیرا نوشتن، اگر بر خواندن استوار نباشد، اغلب بازتولیدِ ناآگاهانه‌ی همان کلیشه‌هایی است که گمان می کردیم ما نوشته ایم ،یا ما کاشف اقلیم گسترده ی این شعر تازه ایم . بسیاری از تصاویر، تخیلات ،ارجاعات ، بینامتنیت فراموش شده‌ی متنی دیگرند که سال‌ها پیش در زبان اتفاق افتاده‌اند. تنها حافظه‌ی ما از امکان وجود آنها پاک شده است.
من گاه به گاه شعرهای خوب را میان انبوه متن‌های مداوم خاموش پیدا می‌کنم؛ شبیه چراغ‌های نئونی که در تاریکیِ خیابانی فراموش‌شده ناگهان روشن می‌شوند. گاهی لازم نیست به تماشای ویترین‌ها رفت. گاهی تنها یک سطر بی پروا ، یک شعر منسجم لابه لای تلنباری از تولیدات فرسایشی متن هایی مصنوع ،شبیه چراغ نئون ،خودش را از تاریکی بیرون می کشد ،خوانده می شود ، این دست نوشته ها که فارغ از شاعر خود، درخشیده اند ،از صدها صفحه نوشتنِ شتاب‌زده روشن‌ترند. شعر واقعی، خود را تبلیغ نمی‌کند؛ بی صدا و بی آرایش پدیدار می شود و در میان ازدحام تاریکی نورش را حفظ می‌کند.
خواندن، فروتنیِ اندیشه است. اعتراف به این حقیقت که جهان، پیش از حضور ما ،گفتن را آغازیده است.نویسنده‌ای که نمی‌خواند، بیشتر از آنکه مؤلف باشد، زندانیِ زبانِ خود است. او مدام همان اتاق را از زاویه‌های مختلف توصیف می‌کند و گمان می‌برد اقلیم تازه ای کشف کرده است.
من هر بار که شعری بزرگ می‌خوانم، میل نوشتن در من کمتر نمی‌شود؛ وسواس ام عود می‌کند ،آن وقت دشواری وظیفه بر دوشم کمتر به گفتن های پی در پی می آلاید. و این دشواری، نعمتی است. زیرا شعر، محصولِ عجله نیست؛ محصولِ حافظه‌ای است که از هزاران صدای دیگر گذشته و هنوز توانسته است صدای خودش را حفظ کند.
شاید به همین دلیل است که خواندن، نه مقدمه‌ی نوشتن، بلکه خودِ نوشتن است. نوشتنی که هنوز به زبان در نیامده، اما آرام‌آرام در تاریک‌ترین لایه‌های ذهن، واژه‌های آینده را تربیت می‌کند.

#رویا_مولاخواه
@royamolakhaH