4330
قلمرو زبانی https://t.me/zabanfarsiva
🎞 نکته‌باران؛ انواع -َم 🎞
غلط ننویسیم
پرسش⇩
معمولا به نوشته‌هایی که هنوز کامل یا بازنویسی نشده است، چک‌نویس می‌گویند، آیا معادل فارسی ندارد؟ اصلا این تعبیر درسته؟
پاسخ⇩
⇦چک‌نویس: برات‌نویس، قباله‌نویس، مستوفی
⇦چرک‌نویس: پیش‌نویس، یادداشت غیرمستند
⇦«چک‌نویس» همان‌گونه که از نامش مشخص است مربوط به بحث تجارت و بازرگانی (چک، برات، سفته و...) و مسائلی از این قبیل است.
⇦«چرک‌نویس» مربوط به نوشته‌ای است که پیش از نوشته اصلی انجام شده است.
پس از پایان اصلاحات و بازبینی و بازخوانی به آن پاک‌نویس می‌گویند.
بنابراین می‌توان گفت برگه یا صفحه نخست را «چرک‌نویس» و برگه یا صفحه دوم را «پاک‌نویس» گویند.
⇦اما بهتر آن است که بنویسیم: «پیش‌نویس»
✒️〰️〰️〰️〰️〰️〰️🖋
@zabanfarsiva
غلط ننویسیم
یکی از مشکلات نوشته‌های امروز درازنوبسی است.
برای پرهیز از این مشکل می‌توان پاره‌ای از عادت‌های بدنوشتن را کنارگذاشت که از جمله آنها دوری‌گزیدن از کاربست عبارت‌های «مورد»داراست.
به‌جای :
مورد استفاده قرارداد
بنویسیم :
استفاده کرد.
به‌جای :
مورد عفو قرارگرفت
بنویسیم :
بخشیده شد.
به‌جای :
مورد استقبال قرارگرفت
بنویسیم :
استقبال شد.
به‌جای :
مورد نقد و بررسی قرارگرفت
بنویسیم :
نقد و بررسی شد.
✒️〰️〰️〰️〰️〰️〰️🖋
@zabanfarsiva
🧨✔️دسترسی به مقاله های علمی۲۰۲۶✔️🧨
☑️برای داشتن این مجموعه در مدت محدود، 🎁
با انتخاب کلید های زیر وارد شوید🔻
جهت هماهنگی در لیست🫱🏼🫲🏼
@HHo_bb
غلط ننویسیم
فعل‌هایی داریم که بن مضارع و ماضی آنها با «الف» آغاز می‌شود؛
مانند: افت و افتاد.
بعضی‌ها برای نوشتن مضارع اخباری، ماضی استمراری، مضارع التزامی و امر این‌گونه فعل‌ها با مشکل روبه‌رو می‌شوند.
➖در مضارع اخباری و ماضی استمراری «م» را نیم‌فاصله می‌نویسیم و «الف» را هم حفظ می‌کنیم:
می‌افتم، می‌افتادم، می‌انداخت، می‌افکنیم، می‌اندازد، می‌اندیشید
پس ننویسیم:
میفتم، میفتادم
➖در مضارع التزامی و امر «ی» میانجی بین «ب»ی آغاز فعل و بن مضارع می‌آید و «الف» حذف می‌شود:
بیفتد، بیفت، بینداخت، بیندیش، بیفکن
پس ننویسیم:
بیافتد، بیانداخت، بیاندیش، بیافکن
✒️〰️〰️〰️〰️〰️🖋
@zabanfarsiva
انواع را در زبان فارسی
را انواعی دارد:
1. نشانه مفعول: این را پس از مفعول می آید: کودک اسباب بازی را گم کرد.
2.بدل از حرف اضافه: این را پس از متمم می آید: شیخ ما را پرسیدند.
3. فک اضافه: این را بین مضاف و مضاف الیه آمده و ساختار ترکیب اضافی را جا به جا می کند: او را نام علی است.
در دستور زبان امروزی را فقط و فقط نشانه مفعول است و دو نوع دیگر در کتاب های کهن فارسی وجود دارند و در دستور تاریخی زبان فارسی بررسی می شوند.
برای درک دو نوع دوم باید جمله را به زبان معیار و امروزی برگردانیم و به قول معروف برای خود معنی کنیم: شیخ ما را پرسیدند= از شیخ ما پرسیدند/ او را نام علی است= نام او علی است.
دکتر الیاسی پور
غلط ننویسیم
ناویراسته
ویراسته
چرا شیر جنگل و شیر خوراکی را یکسان می‌گوییم و می‌نویسیم؟
✒️〰〰〰〰〰🖋
@zabanfarsiva
❌️ علّت و معلول
✅️ بَهان و بهانیده/ وَهان و وهانیده
این واژه، هم در پارسی میانه، هم در پارسی نو برای علّت و سبب به کار رفته است.
وَهان/ بَهان/ بَهانه ریخت‌های گوناگون یک واژه‌اند. امروز به‌جای علت و سبب، هم می‌توانیم ریخت کهن‌تر این واژه را به‌کارببریم: وَهان. هم می‌توانیم از ریخت نوین‌تر این واژه بهره ببریم: بَهان. بیک(=ولی) ریخت بهانه را بهتر است برای همان "عذر نابجا، دستاویز" نگه‌بداریم.
آری، چه‌بسا یک واژه رفته‌رفته چند ریخت پیدا می‌کند، سپس هر ریخت چِم(=معنا) دگرسان خود را می‌یابد مانند: والا و بالا، آگهی و آگاهی و...
می‌توان از این واژه همخانواده‌های دیگری را نیز ساخت مانند:
۱. بهان = علت
۲. بهانی = علّی
۳. بهانگی = علیّت
۴. بهانیده = معلول
۵. بهانیدگی = معلولیّت
۶. بهانیدن = تعلیل
و...
📘
بُنخان(=منبع): زبان پارسیگ از رَهام اشه؛ پارسی از: بزرگمِهر لقمان و مزدا تاج‌بخش
🧨✔️دسترسی ویژه به خبرهای داغ✔️🧨
☑️برای داشتن این مجموعه در مدت ☑️محدود،
با انتخاب کلید های زیر وارد شوید🔻
جهت هماهنگی در لیست🫱🏼🫲🏼
@HHo_bb
پرسش⇩
اگر واژه یا ترکیبی که با «ین» جمع بسته شده‌است اسم خاص باشد،
باز هم با نشانه فارسی جمع ببندیم؟
پاسخ⇩
⇦ای کاش در هنگام ثبت نام شرکت‌ها و احزاب و انجمن‌ها دقت شود.
⇦اگر اسم خاص باشد به‌دلیل ماهیت حقوقی آن ناگزیریم همان شکل ثبت‌شده را به کار بریم،
مانند :
انجمن مهندسین، جامعۀ مدرسین و ...
✒️〰️〰️〰️〰️〰️🖋
@zabanfarsiva
چند جایگزین فارسی
غلط ننویسیم
کج‌دار و مریز ✅
کج‌دار و مریض❌
بازار راکد ✅
بازار راکت❌
پیش غازی و معلق بازی ✅
پیش قاضی و معلق بازی❌
صحت خواب✅
ساعت خواب❌
از آشنایی با شما خوش‌وقتم✅
از آشنایی با شما خوش‌بختم❌
دردِدل ✅
درد و دل❌
دست مریزاد ✅
دست مریضاد❌
زیر کاسه نیم کاسه است ✅
کاسه‌ای زیر نیم کاسه است❌
✒️〰〰〰〰〰🖋
@zabanfarsiva
🎞 نکته‌باران؛ انواع امیر 🎞
♦️♦️پرش (رقص)ضمیر چیست؟
یک گرایش زبانی مربوط به شعر یا نثر فارسی است که ضمیر در جایگاه اصلی خود به کار نمی رود.
مثال:
🔸 گفتم ببینمش مگرم درد اشتیاق /ساکن شود بدیدم و مشتاق تر شدم
= گفتم او را ببینم مگر درد اشتیاقم...
🔹 عشقت رسد به فریاد، ار خود بسان حافظ / قرآن ز بر بخوانی در چهارده روایت
= عشق به فریادت رسد...
🔸صنعت مکن که هر که محبت نه راست باخت / عشقش به روی دل در معنی فراز کرد
= عشق به روی دلش در معنی را فراز کرد (یعنی بست)
🔹باغبانا ز خزان بی‌خبرت می بینم / آه از آن روز که بادت گل رعنا ببرد
= آه از آن روز که باد گل رعنایت را ببرد
🔸 طوطیی را به خیال شکری دل خوش بود / ناگهش سیل فنا نقش امل باطل کرد
= ناگه سیل فنا نقش املش را باطل کرد
دکتر الیاسی پور
┏━━━━━━┓
@zabanfarsiva
┗━━━━━━┛
غلط ننویسیم
پرسش⇩
«ما چقدر مجازیم در فارسی از تشدید استفاده کنیم؟»
پاسخ⇩
● تشدید از نشانه‌های زبان عربی است. البته بعضی از واژههای فارسی هم با تشدیدخوانده می‌شوند که معمولا نیاز به گذاشتن تشدید نیست.
در واژههای عربی هم اگر به خوانش آسیب نمی‌زند، نیازی نیست استفاده کنیم.
البته در شعر به ضرورت رعایت وزن، گاه لازم است به کار رود.
● در گذاشتن تشدید روی کلمات در جاهایی مثل روزنامه‌ها نباید زیاده‌روی کرد. فرهنگستان زبان و ادب فارسی هم کاربرد آن را فقط در موارد ضروری و در کلمات دوخوانشی جایز دانسته است: سَر/ سرّ، بنا/ بنّا، گله/ گلّه، معین/ معیّن
✒️〰️〰️〰️〰〰️🖋
@zabanfarsiva
غلط ننویسیم
برخی از نویسندگان جایی که باید بدل به کارگیرند از معترضه‌های توضیحی فعل‌دار استفاده می‌کنند.
مثال :
«زندگی در تهران، که پایتخت و بزرگترین شهر ایران است، هر لحظه مشکل‌تر می‌شود.»
این نوع جمله‌ها را می‌توان به کمک بدل نوشت :
«زندگی در تهران، پایتخت و بزرگترین شهر ایران، هر لحظه مشکل‌تر می‌شود.»
یکی از امتیازات بدل این است که چون فعل ندارد سبب می‌شود فعل اصلی جمله موثرتر شود.
برگرفته از کتاب «نکته‌های ویرایش از علی صلح‌‌جو»
گروه ادبی فرهیختگان کشوری
/channel/+DKUQQ3iZ7PJiZGNk
غلط ننویسیم
حوزه/ حوضه
➖«حوزه» به معنای ناحیه، قلمرو و زمینه است مانند:
حوزۀ وظیفۀ عمومی، حوزۀ انتخابی، کشورهای حوزۀ خلیج فارس، حوزۀ فکری مولانا، حوزۀ بحث ما.
➖«حوضه» به معنای زمینی است که به رودخانه چسبیده است و از آب آن رودخانه سیراب می‌شود.
حوضه معمولا با واژههای آبگیر، آبریز، آبخیز و .. به کار می‌رود مانند: زمین‌های حوضۀ رودخانه ارس.
✒️〰️〰️〰️〰️〰️🖋
@zabanfarsiva
بهترین جزوه دستور زبان فارسی
مناسب برای پایه های دهم، یازدهم و دوازدهم
دکتر الیاسی پور
📌📌حذف اجزای جمله به قرینۀ لفظی یا معنوی
♦️گاهی یکی از اجزای جمله به دلیلی ذکر نشده، یعنی حذف می‌شود و این کار یعنی حذف ــ در شرایط طبیعی ــ مُجاز نیست.
این حذف تنها در صورتی مُجاز است که نشانه یا قرینه‌ای وجود داشته باشد و آن بخش حذف شده را برای ما روشن سازد!
به عبارت دیگر خواننده بتواند بخش حذف شده را حدس بزند، در غیر این صورت اجازۀ حذف آن بخش را از جمله نداریم.
♦️حذف یکی از اجزای جمله به قرینۀ لفظی یا معنوی:
هریـک از اجـزای کلام در صـورت وجـود قرینه می‌تواند از جمله حذف شـود.
اگر حـذف به دلیل تکرار یک بخش و بـرای پرهیـز از تکـرار صـورت گیـرد، آن را «حـذف به قرینۀ لفظـی» می‌گویند.
امـا اگر خواننده یـا شـنونده از مفهـوم سـخن به بخش حذف شـده پی ببـرد، «حذف به قرینۀ معنوی» اسـت.
🔶چند مثال برای حذف به قرینۀ لفظی یا معنوی
الف) همنشین نیک بهتر از تنهایی است و تنهایی بهتر از همنشین بد.
ب) آرزو گفت: «از نمایشگاه کتاب چه خبر؟»
ج) گیله مرد گوشش به این حرف ها بدهکار نبود و اصلا جواب نمی‌داد.
♦️جواب :
🔸در عبـارت «الـف» فعـل جمله‌ی دوم ذکر نشـده، اما خواننده یا شـنونده از فعـل جمله‌ی اول می‌توانـد بـه آن، یعنـی «اسـت» پی ببـرد.در این جملـه، حذف فعل بـه «قرینۀ لفظـی» صورت گرفته اسـت.
🔸 در عبارت «ب»، جای فعل « داری» یا «دارید» در جملۀ دوم خالی اسـت.
اما هیچ نشـانه‌ای در ظاهـر جملـه، شـنونده را بـه وجود فعـل راهنمایی نمی‌کنـد.
تنها از مفهوم عبـارت می‌توان دریافـت کـه فعـل «داری» یا «دارید» از جملۀ دوم حذف شـده اسـت.
در ایـن جمله، حذف به «قرینۀ معنوی» صورت گرفته اسـت
🔸در عبارت «ج» نهاد جملۀ دوم حذف شده است، اما خواننده یا شنونده می‌تواند
حدس بزند که نهاد جملۀ دوم، همان نهاد جملۀ اول یعنی «گیله مرد» است.
چون یک بار «گیله مرد» آمده و بار دوم برای جلوگیری از تکرار حذف شده است، می‌گوییم حذف به «قرینۀ لفظی» است.
دکتر الیاسی پور
غلط ننویسیم
در نوشتن واژههای همزه‌داری که دو رسم‌الخطِ متفاوت و رایج دارند مانند
جرئت، جرأت / شئون، شؤون
مسئله، مسأله / مسئولیت، مسؤولیت
هیئت، هیأت و ...
در فارسی‌نویسی همزه روی کرسی «ی» نوشته می‌شود.
بنابراین همیشه می‌نویسیم
«جرئت، شئون، مسئله، مسئولیت، هیئت و ...»
فرهنگستان زبان و ادب فارسی هم همین شیوه فارسی‌نویسی را پیشنهاد کرده است.
✒️〰️〰️〰️〰️〰️〰️🖋
@zabanfarsiva
۱. داویدن = اِدّعا کردن
۲. داوِش = ادّعا
۳. داونده = ادّعا کننده، مُدّعی
۴. داویده = ادّعا شده، مُدّعا
یادآوری :
واژه‌ی داویدن، در فرهنگ عمید آمده است، فرهنگ عمید هم تنها واژگانی که در بستر زبان بوده را گرد آورده است و چنین نبوده که استاد عمید نوواژگان پیشنهادی خود را بخواهد گرد بیاورد، ازین‌رو می‌توان گفت که: داویدن (= ادعا کردن) یک واژه‌ی استوار و ریشه‌دار در زبان پارسی‌ست.
📘
فرهنگ دو پوشینه‌ای(=جلدی) عمید
گروه ادبی فرهیختگان کشوری
/channel/+DKUQQ3iZ7PJiZGNk
یادمون باشه
همان‌قدری که واژگان عربی وارد زبان ما شده
به همان اندازه هم زبان کندِ(قند) پارسی وارد زبان عربی شده.
✒️〰〰〰〰〰🖋
@zabanfarsiva
غلط ننویسیم
❌در ملاء عام حرف‌هایش را زد.
✅در ملأ عام حرف‌هایش را زد.
اگر حرف پیش از همزۀ پایانی فتحه داشته باشد،
همزه روی کرسی «ا» نوشته می‌شود :
خلأ
ملأ
مبدأ
منشأ
ملجأ
✒️〰️〰️〰️〰️〰️🖋
@zabanfarsiva
استغنایی نیشابوری
(esteqnāyi-ye neyšāburi)
ابوال‌مظفر نصر بن محمد
از شاعران پارسی‌گوی سده 4ق/ 10م در دورهٔ سامانیان و آل بویه.
از احوال او آگاهی چندانی در دست نیست.
وی را اهل نیشابور دانسته‌اند
(عوفی، 23؛ هدایت، 234؛ صفا، 438). عوفی (همان‌جا)، استغنایی را در شمار دانشمندان و مشاهیر این شهر دانسته است که به حسن کمال شهرت داشته، و در میان شاعران هم‌عصر خود به سخنوری نامور بوده است
(نیز نک: اوحدی، 78؛ هدایت، همان‌جا).
رازی (ص 335، 336)
نام او را ابوال‌مظفر نصیر ضبط کرده است، هرچند نفیسی (ص 523) این ضبط را خطا می‌داند.
منوچهری (ص 74)
درضمن ابیاتی که در ستایش عنصری سروده، به هفت شاعر نیشابوری اشاره کرده است.
به گمان دبیرسیاقی (ص 252)، استغنایی نیشابوری یکی از آنها بوده است (نیز نک: مدبری، 154).
استغنایی مانند بیشتر شاعران این دوره دارای سروده‌هایی اندک است (فروزانفر، 43).
از او دو بیت شعر بیشتر نمانده است (نک: عوفی، همان‌جا).
همین دو بیت نشان می‌دهد که وی مانند دیگر سرایندگان این دوره، به عنصر رنگ و استفاده از آن برای تصاویر بدیع توجه داشته است (نک: شفیعی کدکنی، 213-214).
@sarzaminshaeran⸙
از شگفتی‌های زیبای زبان پارسی
پ.ن
پل در پلنگ به معنای لک و لکه‌دار