5572
علوم و فنون ادبی https://t.me/aroozgafyie
🖥 این فولدر رو به تلگرامتون اضافه کنید و دیگه دنبال روانشناس، فیلم آموزشی، کتاب،فیلتر شکن و جزوه که هر روز بهش نیاز داری نگرد!🔽🙏🏻🌹
/channel/addlist/R7FQ9RdU0jYwMTk0
زمان ⏳️ محدوده زودتر عضو بشید
در این سده،
شعر فارسی به‌ویژه غزل در دو شاخه اصلی به جریان افتاد که به تدریج در سدۀ بعد این دو جریان رویاروی هم قرار گرفتند.
منشأ هر دو جریان شهر اصفهان و نواحی مرکزی ایران بود.
دو شاعر اصفهانی‌زاد هم‌عصر و صاحب سبک یکی صایب تبریزی (د.1087) و دیگری جلال اسیر شهرستانی (د.1057) که با هم دوستی و مشاعره داشتند،
یکصد سال پس از مرگشان در هند هر یک پیشوای یک جریان شعری جداگانه شدند :
صائب پیشوای سبک «نازک خیال» ایراني و اسیر پیشوای طرز «دورخيال» هندی.
@aroozgafyie
- از لحاظ ادبی
قالب مسلط در این دوره غزل است که اندک‌اندک به لحاظ تعداد ابیات و تخلص، وصفی ثابت می‌یابد.
تخلص در شعر قبل از مغول، وضع ثابتی نداشت و حتی سعدی گاهی در بیت ماقبل آخر تخلص کرده است.
توجه به بیان و بدیع زیاد می‌شود و شاعران به هنرهای گوناگونی که هرگز در شعر سبک خراسانی وجود نداشت دست می‌یابند.
@aroozgafyie
- مهم‌ترین ویژگی
مهم‌ترین مختصۀ زبانی سبک عراقی، درهم‌آمیختگی مختصات کهن و جدید است که گاهی در یک شعر کوتاه در کنار هم دیده می‌شود.
البته توجه سبک‌شناسان در زبان عراقی باید بر مختصات جدید باشد نه مختصات سبک خراسانی که تغییر بسامد در این سبک هم مرسوم است؛
مثلاً در این دوره «یکی» به معنای کسی به کار رفته است:
یکی بر سر شاخ و بن می‌برید خداوند بستان نگه کرد و دید
استاد بهار می‌نویسد :...
و این هم تازه است و از شعر و نثر وارد شده و در نثر قدیم نظیرش دیده نشده و قدما در این موارد کسی و مردی و مانند آن می‌آورند.
@aroozgafyie
از مهم‌ترین شاعران این دوره می‌توان به
عطار، مولوی، سعدی،
امیرخسرو دهلوی، خواجوی کرمانی، جامی و حافظ
اشاره کرد.
از سدۀ ششم هجری به بعد بر اثر تحولات درونی و بیرونی جامعه ایرانی، سبک قدیمی رو به سستی نهاد و طلیعه سبک نوینی پدیدار گشت.
شاعران به جای پرداختن به الفاظ و معانی رسمی و تشریفاتی، به حدیث نفس گراییدند و برای بیان افکار و عواطف خود به غزل و مثنوی و رباعی که آزادتر از قطعه و قصیده بود، روی آورند.
هر چند با هجوم مغولان این دگرگونی‌ها سریع‌تر شکل گرفت و اقتصاد جامعه درهم شکست، کانون‌های فرهنگی نابود شد و نگرانی و غفلت و نومیدی شیوع یافت؛ عرفان گسترش پیدا کرد و وسیله‌ای شد برای فرونشاندن دردها و کسب آرامش؛
شعر صوفیانی و غزل توسعه یافت و ادبیات درونگرا شد.
سبک عراقی به مدت ۳۰۰ سال در زمان مغولان و ایلخانان و تیموریان سبک ادبیات فارسی بوده است.
نمونه‌های سبک عراقی
🖊به عمر خویش مدح کس نگفتم
دری از بهر دنیا من نسفتم
(عطار)
🖊درخت دوستی بنشان که کام دل به بار آرد
نهال دشمنی بر کن که رنج بی‌شمار آرد
(حافظ)
🖊بیا تا قدر یکدیگر بدانیم
که تا ناگه ز یکدیگر نمانیم
کریمان جان فدای دوست کردند
سگی بگذار آخر مردمانیم
(مولوی)
🖊دنیا نیرزد آنکه پریشان کنی دلی
زنهار بد مکن که نکردست عاقلی
(سعدی)
🖊هنر به چشم عداوت بزرگ‌تر عیب است
گلست سعدی و در چشم دشمنان خار است
نور گیتی فروز چشمهٔ هور
زشت باشد به چشم موشک کور
(سعدی)
🖊گوش تواند که همه عمر وی
نشنود آواز دف و چنگ و نی
دیده شکیبد ز تماشای باغ
بی گل و نسرین به سر آرد دماغ
ور نبود بالش آکنده پر
خواب توان کرد خزف زیر سر
ور نبود دلبر همخوابه پیش
دست توان کرد در آغوش خویش
وین شکم بی هنر پیچ‌پیچ
صبر ندارد که بسازد به هیچ
(سعدی)
🖊عشق تو بر بود زمن مایه مایی و منی
خود نبود عشق تو را چاره ز بی خویشتنی
(سنایی)
🖊چو علم آموختی از حرص آنگه ترس کاندر شب
چو دزدی با چراغ آید گزیده تر برد کالا
(سنایی)
🖊خاقانیا ز مدحت شاهان کران طلب
تا از میان موج سیاست برون شوی
(خاقانی)
@aroozgafyie
قالب‌های شعری،
گذشته از قصیده که انوری و خاقانی و جمال‌الدین اصفهانی و ظهیر فاریابی آن را به اوج می‌رسانند،
قالب مثنوی و غزل رواج فراوان می‌یابد.
در پنج گنج نظامی گنجوی نوعی جدید از انواع ادبی را در قالب مثنوی ارائه می‌دهد.
شاعران فارس و اصفهان هر چند شیوهٔ جمال‌الدین اصفهانی را می‌پسندند، اما قالب غزل را بر قالب‌های دیگر ترجیح می‌دهند.
فارس مرکز غزل‌سرایی به سبک عراقی می‌شود.
سعدی و حافظ خداوندان غزل هر یک شیوهٔ تازه‌ای می‌آفرینند.
شیوهٔ عراقی البته در غزل با آنچه در قصیده و مثنوی هست، تفاوت دارد.
در این سبک،
قصیده بیشتر جای خود را به غزل،
و سادگی و روانی و استحکام جای خود را به لطافت و کثرت تشبیهات و تعبیرات و کنایات زیبا و تازه و در عین حال دقیق و باریک داد و واژه‌های عربی نیز فزونی گرفت.
با ورود تصوف و عرفان در شعر، گویندگان عارفی چون سنایی، عطار، مولوی، حافظ و ده‌ها شاعر دیگر ظهور کردند.
در ضمن مضامین اخلاقی و تربیتی و پند و اندرز جای مدایح مبالغه‌آمیز را گرفت.
ولی، باید در نظر داشت که اختلاف این سبک و سبک خراسانی نه ناشی از سرزمین و نه بر اثر اختلاف سلیقه است، بلکه یک فن ادبی است که چون میراثی از خراسان منهدم شده به عراق، که روی‌هم‌رفته از حملات مغولان مصون مانده، می‌رسد و عراق آن را احیا می‌کند و اشاعه می‌دهد؛
زیرا، خراسان، که از جمعیت تهی شده بود مدت‌های دراز توان آن را نداشت و، بدین ترتیب، واضح می‌گردد که تهاجم مغولان دوران ادبی نوینی به وجود می‌آورد.
در دوران مربوط به سبک عراقی بر اثر سیاست سلجوقیان، مدارس مختلف دینی تأسیس شد.
تفسیر، منطق، حکمت و ادبیات عربی در این مدارس تدریس می‌شد.
شاعران و ادیبان نیز با آنها آشنا می‌شدند.
رواج شعر پارسی در پارس و آذربایجان سبب شد که در شعر فارسی تحوّلی اساسی به‌وجود آید این تحوّل را می‌توان قبل از همه در شعر انوری و ظهیر فاریابی مشاهده کرد.
انوری نخستین کسی است که از یک طرف قصاید و مدایح اغراق‌آمیز و پُرصنعت را وارد شعر کرد و از طرف دیگر غزل‌های لطیف و پرشور سرود.
پرچم‌دار شیوهٔ تازه در ایران خاقانی و نظامی گنجوی شدند و در عراق جمال‌الدین اصفهانی و پسرش کمال‌الدّین این شیوه را برگزیدند و سعدی و حافظ آن را به اوج رساندند.
نظامی داستان‌سرایی عاشقانه را به زیباترین شکل خویش به‌سامان رسانید.
@aroozgafyie
#درسنامه_علوم_و_فنون_یازدهم_درس_کامل
🔹کتاب علوم و فنون۲ (پایه یازدهم)
🔹چاپ دهم، ۱۴۰۵
سبک عراقی
با روی کارآمدن سلجوقیان در خراسان آن روز و اتابکان در عراق و آذربایجان به‌وجود آمد.
در این زمان (سدهٔ ششم) بخش‌هایی از غرب ایران را نیز عراق می‌گفتند، اما برای تمایز با بخش میان‌رودان، آنجا را عراق عرب و این‌جا را عراق عجم می‌نامیدند.
در این زمان گرانیگاه ادبی ایران به آذربایجان و عراق عجم منتقل شد.
سبک عراقی به لحاظ تاریخی دوره مغولان و ایلخانان و تیموری را در بر می‌گیرد و از قرن هفتم تا قرن نهم ادامه دارد.
زمانی که مغولان خراسان را به خاک و خون کشیدند دانشمندان و ادیبانی که جان به سلامت بردند ناگزیر به اصفهان، شیراز، بغداد و دیگر مناطقی که رفاه مادی و ذخایر معنوی آنها از نهب و غارت مغولان در امان مانده بود گریختند.
در نتیجه انهدام بغداد، طبعاً، نفوذ عربی برافتاد و امیران محلی، خواه ترک یا ایرانی، همگی مروج زبان و ادب فارسی بودند. شعری که از ویرانه‌های خراسان مهاجرت کرد، در باختر، میهنی تازه یافت و «سبک عراقی» جلوه‌گاه آن گشت.
@aroozgafyie
نمونه شعر سبک خراسانی
از ویژگی‌های سبک خراسانی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد :
#سبک_خراسانی
که گاه سبک ترکستانی نیز خوانده می‌شود،
نخستین سبک و شیوهٔ شعر کهن پارسی بود که از اوایل سدهٔ چهارم تا میانه‌های سدهٔ ششم هجری و در میان شاعران خراسان و فرارود کاربرد داشت.
نخستین اشعار زبان فارسی نو به این سبک سروده شده‌اند.
این سبک از لحاظ زمانی به دو دورهٔ سامانیان و غزنویان–سلجوقیان تقسیم می‌شود.
پ.ن
نگاره‌ای از دورهٔ صفوی
(سدهٔ دهم ه.ق)
که نزدیک‌شدن فردوسی، برجسته‌ترین حماسه‌سرای سبک خراسانی، به ضیافت سه مدیحه‌گوی سرشناس این سبک، یعنی عنصری، فرخی و عسجدی را نشان می‌دهد.
📌برترین کانالهای Vip درتلگرام
👈🏻 ادبیات 👉🏻
👈🏻 قانون جذب 👉🏻
👈🏻 آموزش زبان👉🏻
👈🏻علمی👉🏻
👈🏻 موسیقی👉🏻
👈🏻 حقوقی 👉🏻
👈🏻 روانشناسی 👉🏻
👈🏻 درمانی 👉🏻
👈🏻موفقیت👉🏻
پیشنهاد ویژه امشب😍👇🏻
انرژی درمانی
🔷مسیرموفقیت‌رابا ما طی‌کنید🔷
به علت استقبال دربار ادب‌پرور هند از شاعران پارسی گوی، و همچنین کم‌توجهی دربارهای صفوی به اشعار مدحی، گروهی از گویندگان به هندوستان رفتند و در آنجا به کار شعر و شاعری پرداختند.
به عقیده حمیدیان اگر مهاجرت و اقامت شعرا از نیمه دوم سده دهم به هند نمی‌بود سبک مشهور به هندی با همه ویژگی‌های آن چونان که در شعر عرفی‌ها و نظیری‌ها پدید است رخ نمی‌نمود.
در سخن شعرای ساکن ایران نیز اگر از این رنگ، ته‌رنگی دیده می‌شود بی‌شک به تأثیر مهاجرین بزرگ در ایشان است.
اینان به‌واسطهٔ دوری از مرکز زبان و تمایل به اظهار قدرت در بیان مفاهیم و نکات دقیق و حس نوجویی و تفنن دوستی و به سبب تأثیر زبان و فرهنگ هندی و دیگر عوامل محیط، سبکی به وجود آوردند که سبک هندی نامیده می‌شود.
برخی از ادبا این سبک را سبک اصفهانی نیز نامیده‌اند.
سبک هندی
اصطلاحی است که بر شعر فارسی بویژه غزل در فاصلۀ سالهای 980 تا 1200 ه.ق اطلاق می‌شود.
این اصطلاح که حدود یکصد سال پیش وضع شده و شهرت یافته،
شعر دورۀ صفویه (900-1200) را از شعر وقوعگرای قرن دهم و شعر نمادگرای صوفیانه در سدۀ نهم و پیش از آن متمایز می‌کند.
از سبک هندی با نام‌های
«طرز تازه»
«طرز نازک‌خیال»
«سبک اصفهانی» نیز یاد می‌شود.
این طرز تازه از ساده‌گویی و شور و حال عشقهای صاف و صریح در مکتب وقوع روی گرداند و به سوی استعاره و معنی بیگانه و خیالهای شعری لطیف و نازک گرایید.
در سدۀ یازدهم طرز «نازک خیال» فارسی در اصفهان و بعد در هند قوت گرفت.
هم شمار شاعران این طرز فزونی یافت و هم سلیقۀ شاعران به تازه‌گویی و مضون‌سازی و نازک‌اندیشی بیشتر متمایل شد.
@aroozgafyie
- از لحاظ فکری
اگر شعری عاشقانه باشد دیگر مقام معشوق پست نیست بلکه چنان والاست که قابل اشتباه با معبود است و اگر عرفانی باشد، عرفانی است که دیگر از شرع و پند و اندرز و اخلاق (که در قرن ششم مرسوم بود) دور شده است و حتی مسائلی به آن افزوده شده که در عبارت مشایخ قدیم سابقه نداشته است.
مسائل مهم عرفانی مطرح در شعر این دوره عبارت است از :
وحدت وجود، تفوق عشق بر عقل، استناد به حدیث قدسی کنت کنزاً، مسأله تجلی و ظهور، ستایش شراب و بی‌خودی و بی‌خردی. اما، در کنار همه این‌ها حمله به زاهد و صوفی هم مرسوم است.
بدین ترتیب ادبیات این دوره بر خلاف ادبیات سبک خراسانی ادبیاتی است درونگرا، عشق‌گرا، محزون و غیررئالیستی که بیش از آن که به آفاق نظر داشته باشد به انفس نظر دارد.
@aroozgafyie
سبک عراقی را از سه جهت می‌توان مورد بررسی قرار داد :
می‌توان گفت سبک عراقی مابین زبان کهن خراسانی و زبان جدید سبک هندی به بعد است.
سبک،
روش مشخص بیان مطلب است؛
یکی از سبک‌های مهم ادبیات فارسی، سبک عراقی است.
این سبک اغلب در عراق عجم یعنی اصفهان و دیگر نواحی مرکزی ایران و فارس و کرمان رواج داشت و به همین سبب این سبک در دوران اخیر سبک عراقی نام گرفت.
یعنی گوینده به چه نحو خاص و مشخصی مطالب خود را ایراد کرده است و جهت درک این نحوۀ خاص بیان، باید در انتخاب لغات، شکل جملات و اصطلاحات صنایع ادبی، عروض و قافیه... گوینده دقت شود.
یکی از سبک‌های مهم ادبیات فارسی، سبک عراقی است که از سدۀ هفتم تا سدۀ نهم هجری طول کشید و اغلب در عراق عجم یعنی اصفهان و دیگر نواحی مرکزی ایران و فارس و کرمان رواج داشت و به همین سبب این سبک در دوران اخیر سبک عراقی نام گرفت.
@aroozgafyie
توجّه به زیبایی کلمه و سادگی و خوش‌آهنگی که در واقع سبک خاص سعدی است، در غزل تأثیر می‌گذارد و کسانی مانند سلمان و خواجو و همام تبریزی و اوحدی و امیرخسرو دهلوی و جامی چه در فارس و چه در جاهای دیگر آن شیوه را در نظر دارند.
با این‌همه حافظ تحوّلی بزرگ در غرل فارسی ایجاد می‌کند و سبکی مستقل و آزاد که آن را سبک والا باید خواند می‌آفریند.
در سبک عراقی، قالب مثنوی و غزل اهمیّت بیشتری پیدا می‌کند و تا دوره‌های بعد ادامه می‌یابد.
شعر به لهجه‌های محلّی به‌سبب ناامنی‌ها و فقر و سیه‌روزی مردم فراموش شد و زبان به‌سوی پیچیدگی و ابهام پیش رفت.
میزان زیادی کلمه‌ها و اصطلاح‌های عربی و قرآنی و مانند آن در شعرها و نوشته‌ها وارد شد.
@aroozgafyie
معانی شعری در این شیوهٔ تازه گذشته از مدح که با بزرگ‌نمایی‌ها و فروتنی فراوان نسبت به ممدوح همراه‌است.
هجو و هزل نیز هست که بیش از دورهٔ قبل رواج می‌یابد، و کسانی مانند انوری و سوزنی سمرقندی و خاقانی هجو‌های تند و هزل‌های بسیار می‌گویند.
عشق و عرفان و اخلاق از درونمایه‌های رایج در این سبک است.
غزل که ابتدا انوری آن را به‌صورت یک نوع جدید ارائه می‌دهد، در شعر بیشتر شاعران این دوره آزمایش می‌شود.
با این‌همه اوج آن در غزل‌های سعدی و حافظ جلوه‌گر می‌شود.
خصوصیات سبک عراقی
اساس سبک عراقی همان سبک خراسانی‌ست با این تفاوت که در آن واژه‌های عربی فراوان‌تر شده و نیز به‌دلیل جابه‌جایی مراکز قدرت و گسترش علوم در حوزه‌های آموزش علمی و فرهنگی شهرهای مختلف ایران، واژه‌های علمی و حِکمی و فلسفی و دینی و نجوم و پزشکی در آثار شاعران وارد شده و رنگ و زنگ یا جلوهٔ خود را به شعر شاعران سبک عراقی بخشیده‌است.
#درسنامه_علوم_و_فنون_دوازدهم_درس_کامل
🔹کتاب علوم و فنون۳ (پایه دوازدهم)
🔹چاپ نهم، ۱۴۰۵
#درسنامه_علوم_و_فنون_دهم_درس_کامل
🔹کتاب علوم و فنون۱ (پایه دهم)
🔹چاپ یازدهم، ۱۴۰۵
سَبکِ عراقی
به سَبکی از شعر پارسی گفته می‌شود که از اواخر قرن ششم تا قرن نهم هجری رواج و ادامه داشته‌است.
نام این سبک از عراق عجم گرفته شده‌است،
اما رواج این سبک محدود به سرزمین عراق عجم نبود و در نواحی دیگر نیز رواج داشت.
ابوالفرج رونی، سید حسن غزنوی و جمال‌الدین اصفهانی از بنیان‌گذاران و کمال‌الدین اصفهانی، سعدی، عراقی و حافظ از نمایندگان این سبک به‌شمار می‌روند.
@aroozgafyie
شاعران سبک خراسانی
این سبک از لحاظ زمانی به دو دورهٔ اصلی سامانیان و غزنویان–سلجوقیان تقسیم می‌شود :
📚 سبک‌شناسی | مقایسه سریع
🔴 سبک خراسانی
▫️ زبان: ساده و استوار
▫️ مضمون: حماسه و طبیعت
▫️ خیال و آرایه: ساده و محسوس
▫️ ویژگی شاخص: حماسه‌گرایی
▫️ شاعر شاخص: فردوسی
━━━━━━━━━━━
🟢 سبک عراقی
▫️ زبان: لطیف و شاعرانه
▫️ مضمون: عشق و عرفان
▫️ خیال و آرایه: ظریف و فراوان
▫️ ویژگی شاخص: عرفان و غزل
▫️ شاعر شاخص: حافظ
━━━━━━━━━━━
🔵 سبک هندی
▫️ زبان: فشرده و پیچیده
▫️ مضمون: مضمون‌آفرینی
▫️ خیال و آرایه: تازه و دور از ذهن
▫️ ویژگی شاخص: باریک‌اندیشی
▫️ شاعر شاخص: صائب
━━━━━━━━━━━
🎯 رمز تشخیص سبک‌ها:⏬
🏹 خراسانی ← حماسه و سادگی
❤️ عراقی ← عشق و عرفان
💡 هندی ← مضمون‌آفرینی و خیال
📌 نکته تستی:⏬
برای تشخیص سبک، به مجموعه ویژگی‌های متن توجه کنید؛ نه فقط یک کلمه یا یک نشانه.